Васильева Сахаяна Борисовна, ведущий специалист планово-экономического отдела - Республика Саха

Государственное учреждение-региональное отделение Фонда социального страхования Российской Федерации по Республике Саха Книга нашей Памяти

# Васильева Сахаяна Борисовна, ведущий специалист планово-экономического отдела

Сахаяна Борисовна Васильева улахан уола, Борис Васильев, Дьокуускайдааҕы саха национальнай гимназиятын 3 кылааһын үөрэнээччитэ, хос эһээтин туһунан маннык суруйар:

Мин хос эһээм Васильев Афанасий Маркович 1922 сыллаахха уруккута II-с Хаҥалас, билиҥҥитэ Түмүк нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Марха сэттэ кылаастаах оскуолатыгар икки эрэ сыл үөрэммит. Ол кэннитэн колхуоска араас үлэҕэ сылдьыбыт.

Онтон Ньурбаҕа уон ыйдаах суотчуттары уонна биригэдьиирдэри бэлэмниир кууруска үөрэнэн, 1939 сылтан 3 сыл устата Буденнай аатынан колхуоска суотчутунан үлэлээбит. Ол саҕана кини 17 саастаах эбит. 1941 сыллаахха сэриигэ үгүс киһи ыҥырыллан барбыт. Үлэ ноҕурууската өссө улааппыт. Хос эһээм суол оҥоһуутугар биригэдьииринэн ананан үлэлээбит.

1942 сыллаахха от ыйын 21 күнүгэр Бүлүү биэрэгиттэн сэриигэ ыҥырыллан барбыт. Билигин онно “Мин мантан сэриигэ барбытым” диэн ааттаах пааматынньык баар. Борохуот үөгүлүү-үөгүлүү, буруота бурҕайан, көстүбэт буолуор диэри атаарар дьон ытаһа-соноһо хаалбыттар. Мин эһээм онно 19 эрэ саастаах эбит.

Хос эһээм ахтыытыттан: “Иркутскай уобаласка Мальта диэн тимир суол станциятыгар тиийэн, байыаннай үөрэххэ 1942 сыл бүтүөр диэри үөрэммиппит. Ол кэнниттэн табаарынай вагоннарга олордуталаан, Арҕаа ыыппыттара. Онно тиийэн, аҕыйах бириэмэҕэ бэлэмнии түһэн баран, Харьков куорат “Холодная гора” диэн оройуонугар сэриини уун-утары көрсүбүппүт. Ити немецкэй армия сааскы кимэн киирээһинин, Харьков куораты иккистээн ылыыларын кэмэ этэ. Кулун тутар ыйга Харьков куораты хаалларбыппыт”.

1942 сыллаахха Сталин Кыһыл Армияны бүттүүн кимэн киириигэ сорудахтаабыт. Итини Жуков эрэ утарбыт. Немецтэр “Кремль” диэн албын операцияларын итэҕэйэн Сталин Москва көмүскэлигэр элбэх сэриитин муспут. Ол оннугар соҕуруу арҕаа фронт көмүскэлэ аҕыйаабыт. Ол түмүгэр Харьков куорат немецтэр илиилэригэр киирбит. Манна 2 Советскай армия төгүрүктээһиҥҥэ түбэспит уонна үлтүрүтүллүбүт. 230 тыһыынча тахса киһи суорума суолламмыт. Ити сэриигэ мин хос эһээм төбөтүгэр осколочнай ранения ылан бэйэтин стрелковай полкатын сүтэрэн, 103 нүөмэрдээх 120 мм калибрдаах минометнай полкаҕа түбэспит, связистар взводтарыгар. Взвод сыала-соруга полканы туохтан да тутулуга суох телефоннай сибээһинэн хааччыйыы буолар эбит.

Хос эһээм ахтыытыттан: “103 минометнай полка 7-с артиллерийскай дивизия Верховнай Кылаабынай командование тоҕо көтүүгэ Резервэтинэн аатырара. Дивизия үксүн фронна ханна көҥү көтүү баар саамай ыарахан учаастактарыгар быраҕыллара, онон биһиги үксүн 2,3,4 Украинскай уонна Карельскай фроннарга сылдьыбыппыт”. 2-с Украинскай фронт командующайа Иван Степанович Конев. Бу фроннар Корсунь-Шевченковскай операцияҕа кыттан 6 немец дивизиятын төгүрүктээһиҥҥэ киллэрбиттэр. Бу Сталинград кэниттэн иккис улахан суолталаах оперция буолбут.

Хос эһээм ахтыытыттан: “1943 сыллаахха күһүн Днепр өрүһү туораан баран ылбыт плацдарммытыгар өр сыппыппыт, бүтүн кыһыны быһа диэххэ сөп. Саас кимэн киирии кэнниттэн ый аҥаарын кэринэ тыылга баран сынньаммыппыт уонна бойобуой чааспыт наһаа алдьаммытын-кээһэммитин иһин эбии толоруммуппут”. Днепр иһин кыргыһыы балаҕан ыйын ортотуттан саҕаламмыта. Немецтэр “Восточный вал” диэн бөҕөргөтүнүүнү оҥостубуттара. Гитлер “ Скорее Днепр потечет обратно, нежели русские преодолеют его”, -- диэн эрэллээхтик эппит. Ол да буоллар советскай саллааттар геройдуу охсуһууларынан Днепр өрүһү босхолообуттара. 2438 киһи Советскай Союз Геройа буолбута, олор истэригэр саха уола Федор Попов.

Хос эһээм маннык ахтыыта баар: “Свирь өрүһү туораан, Ладожскай уонна Онежскай күөллэр икки ардыларынан Питкранты диэн Ладога күөл кытыытыгар турар куоракка дылы босхолоһон баран, төннөн, үһүс Украинскай фронт составыгар киирсэн, атырдьах ыйын саҥатыттан Румыния кыраныыссатын тоҕо көтөн киирэн, Бухарест куорат босхоломмута”.

Кыһыл Армия 1944 сыллаахха кулун тутар ыйга Советскай кыраныыссаҕа тахсыбыта. Күһүн 1944 сыллаахха СССР территорията немецкай оккупаннартан толору босхоломмута. Хос эһээм ахтыытыттан: “Болгария София куоратыгар, Югославия территориятыгар Венгрия Сегед диэн куоратын таһыгар улахан утарсыыны көрсүбүппүт. Венгрдэр немецтэри кытта куомуннаһан сэрии арыый эрдэ бүтүөн улаханнык атахтаабыттара. Будапешт куораты Октябрьскай революция 27 сылын туолар бырааһынньыгар босхолуур сыаллаах этибит да, ол кыаллыбатаҕа. Куораты ахсынньы ыйга эргийэн баран, 1945 олунньу 12 күнүгэр ылбыппыт. Сэриини биһиги Австрияҕа түмүктээбиппит”.

Венгрия сиригэр, Будапешт куоракка Гитлер бэйэтин сэриитин киллэрбит. Венгрияны сэрииттэн тахсыа диэн куттанар. Улахан утарылаһыы түмүгэр Кыһыл Армия Венгрия столицатын төгүрүктээһиҥҥэ киллэрбитэ. 200 тыһыынча немец саллааттара, офицердара төгүрүктээһиҥҥэ түбэһэн хотторбута. Мин хос эһээм Австрияҕа сылдьан сэрии бүппүтүн туһунан истибитэ.

1944 сыллаахха “Хорсунун иһин” мэтээлинэн наҕараадалламыт, Днепр платцдармын тута сытыы иһин, Германияны кыайыы иһин мэтэлинэн, улахан өрүстэри туорааһын иһин Верховнай Кылаабынай командующай Иосиф Виссарионович Сталин 10 махтал суругун ылбыт. Хомойуох иһин, ол суруктара сүтэн, билигин суохтар. Хос эһээм Афанасий Маркович II группалаах инбэлиит буолан, 1946 сыллаахха, ол аата сэрии бүппүтүн кэннэ өссө 1 сыл Европа куораттарын чөлүгэр түһэриигэ үлэлээн баран, дойдутугар эргиллэн кэлбит. Сэрии кэнниттэн 1953 сыллаахха диэри милииссийэҕэ, онтон Марха Абаҕа МТС-тарыгар, Дмитров аатынан колхуоска бухгалтерынан уонна кылаабынай бухгалтеры солбуйааччыннан, Ленин аатынан колхуоска плановик экономиһынан, “Сельхозтехника”, “Сельхозхимия” оройуоннааҕы холбоһуктарыгар уонна Ньурбатааҕы суолу тутар тэрилтэҕэ кылаабынай бухгалтерынан, старшай экономиһынан үлэлээбитэ.

Мин хос эһээм улахан үөрэҕэ суох киһи, айылҕа биэрбит өйүнэн, суоттуур дьоҕурунан улахан тэрилтэлэргэ кылаабынай бухгалтер, экономист буолан, үлэлии сылдьыбытын билэн, олус сөхтүм. Кинини удьуордаан, оҕолоро бары суотчуттар, хас да оҕо бухгалтер идэлээхтэр.

Хос эбээбинээн Марфа Егоровналыын 6 оҕону төрөтөн, ол таһынан 1 оҕону иитэн, улаатыннаран, үлэһит дьон оҥортообуттар. Афанасий Маркович эдэр сааһыттан чөл олоҕу тутуһар, бэйэтин кыанар киһи эбит. Ол курдук, оҕолоро-сиэннэрэ эмиэ спордунан сөбүлээн дьарыктаналлар.

Мин хос эһээм Афанасий Маркович Ийэ дойдутун чиэстээхтик көмүскээн, алдьархайдаах, өлүүлээх-сүтүүлээх сэрииттэн тыыннаах кэлэн, мин бу сиргэ төрөөн, кини олоҕун салҕыыбын. Үтүө аатын түһэн биэрбэт курдук олорорго, үлэлииргэ, туһалаах киһи буоларга кыһанабын. Биһиги, кини оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ эһээбит бойобуой суолунан киэн туттабыт, өрүү кини сырдык аатын өрө тутабыт. Кэлэн иһэр Улуу Кыайыы 70 сыллаах үбүлүөйүнэн ветераннары барыларын эҕэрдэлиибин уонна доруобуйаны, уһун үйэни баҕарабын.

- Версия для печати

Адрес:
677027, Республика Саха (Якутия), г. Якутск, ул. Октябрьская, дом 15

Телефоны | Режим работы |

Приёмная управляющего ГУ-РО ФСС по РС(Я)

(4112) 42-87-21

Факс

(4112) 42-87-15

Электронная почта (e-mail)

info@ro14.fss.ru

Пн-Пт: 9:00-18:00

(обед: 13:00-14:00)

Выходные: Сб, Вс

Создание сайта
ADT Web Solutions

© 2001-2017 Государственное учреждение-региональное отделение Фонда социального страхования Российской Федерации по Республике Саха (Якутия)