Часовня Ехегнута

Локализация

Церковь находится в Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, в 0,6 км к востоку от села Ехегнут, на живописном холме (Карапетян 2000, 43). Ныне оккупирован со стороны Азербайджана.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Egegnut-chapel.jpg?v=1629665751" width="1356" height="500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Egegnut-chapel.jpg?v=1629665751 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Egegnut-chapel-300x111.jpg?v=1629665751 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Egegnut-chapel-1024x378.jpg?v=1629665751 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Egegnut-chapel-768x283.jpg?v=1629665751 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Egegnut-chapel-370x136.jpg?v=1629665751 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Egegnut chapel" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический обзор

Исторические сведения о Ехегнуте отсутствуют. Согласно исследователю памятников Самвелу Карапетяну, это селение, находящееся в долине реки Лев, на правом ее берегу, в 19-20-ых веках было известно под названием Джамшли. В кладке стен некоторых из домов этого села имелись многочисленные фрагменты хачкаров и камни с надписями. Безымянная часовня находится как раз неподалеку от села (Карапетян 2000, 44).

Архитектурно-композиционный анализ

Часовня представляет собой однонефную постройку с полукруглым сводом внутри и двускатным перекрытием снаружи (рис. 1). Свод и перекрытие разрушены.

Восточная абсида имеет прямоугольную форму, построена из груботесаных больших и маленьких камней на известковом растворе (рис. 2). Размеры часовни - 5,6 х 4,22 метров.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-22-08-21-04-08.jpeg?v=1629634694" width="1170" height="851" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-22-08-21-04-08.jpeg?v=1629634694 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-22-08-21-04-08-300x218.jpeg?v=1629634694 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-22-08-21-04-08-1024x745.jpeg?v=1629634694 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-22-08-21-04-08-768x559.jpeg?v=1629634694 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-22-08-21-04-08-370x269.jpeg?v=1629634694 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="Рис. 1 План часовни, С. Карапетян, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр. 44." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 План часовни, С. Карапетян, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр. 44.

Часовня изнутри была покрыта штукатуркой. Единственный вход - с западной стороны. В стены часовни встроены старые хачкары, на многих камнях вырезаны кресты (рис. 3, 4, 5, 6). Внутри постройки находится хачкар 10-11-ых веков с композицией из двух крестов, который в свое время был перенесен сюда с окрестностей (рис. 7). На одном из камней западной стены часовни изображен крест и вырезана надпись: «Господи, помилуй Гагика» (рис. 8). Другая короткая надпись зафиксирована на плите с южного фасада: « [...] Григора помилуй, Господи» (Карапетян 2000, 44). Учитывая композицию и художественные особенности часовни, Самвел Карапетян датирует памятник 13-14-ми веками.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1.jpg?v=1629634922" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1.jpg?v=1629634922 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1-300x225.jpg?v=1629634922 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1-1024x768.jpg?v=1629634922 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1-768x576.jpg?v=1629634922 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1-1536x1152.jpg?v=1629634922 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1-370x278.jpg?v=1629634922 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 4 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1.jpg?v=1629634976" width="1536" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1.jpg?v=1629634976 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1-225x300.jpg?v=1629634976 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1-768x1024.jpg?v=1629634976 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1-1152x1536.jpg?v=1629634976 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1-278x370.jpg?v=1629634976 278w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" title="Рис. 6 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008.jpg?v=1629635024" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008.jpg?v=1629635024 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-300x225.jpg?v=1629635024 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1024x768.jpg?v=1629635024 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-768x576.jpg?v=1629635024 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1536x1152.jpg?v=1629635024 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-370x278.jpg?v=1629635024 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 8 Крест с надписью, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Крест с надписью, фото Р. Овсепяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1.jpg?v=1629634734" width="1536" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1.jpg?v=1629634734 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1-225x300.jpg?v=1629634734 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1-768x1024.jpg?v=1629634734 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1-1152x1536.jpg?v=1629634734 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1-278x370.jpg?v=1629634734 278w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" title="Рис. 2 Западный фасад часовни, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Западный фасад часовни, фото Р. Овсепяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1.jpg?v=1629634893" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1.jpg?v=1629634893 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1-300x225.jpg?v=1629634893 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1-1024x768.jpg?v=1629634893 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1-768x576.jpg?v=1629634893 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1-1536x1152.jpg?v=1629634893 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1-370x278.jpg?v=1629634893 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 3 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1.jpg?v=1629634945" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1.jpg?v=1629634945 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1-300x225.jpg?v=1629634945 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1-1024x768.jpg?v=1629634945 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1-768x576.jpg?v=1629634945 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1-1536x1152.jpg?v=1629634945 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1-370x278.jpg?v=1629634945 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 5 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Один из крестов часовни, фото Р. Овсепяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007.jpg?v=1629634999" width="1536" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007.jpg?v=1629634999 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-225x300.jpg?v=1629634999 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-768x1024.jpg?v=1629634999 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1152x1536.jpg?v=1629634999 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-278x370.jpg?v=1629634999 278w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" title="Рис. 7 Хачкар с двумя крестами, фото Р. Овсепяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Хачкар с двумя крестами, фото Р. Овсепяна.

Состояние до, во время и после войны

Часовня и ее окрестности не пострадали во время арцахских войн. После перехода Шаумянского района под контроль Азербайджана в ноябре 2020 года, на территории памятника иземений и разрушений зафиксировано не было.

Литература

Карапетян 2000 – Карапетян С., Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

Локализация Церковь находится в Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, в 0,6 км к востоку от села Ехегнут, на живописном холме (Карапетян 2000, 43). Ныне оккупирован со стороны Азербайджана. Исторический обзор Исторические сведения о Ехегнуте отсутствуют. Согласно исследователю памятников Самвелу Карапетяну, это селение, находящееся в долине реки Лев, на правом ее берегу, в 19-20-ых веках было известно под названием Джамшли. В кладке стен некоторых из домов этого села имелись многочисленные фрагменты хачкаров и камни с надписями. Безымянная часовня находится как раз неподалеку от села (Карапетян 2000, 44). Архитектурно-композиционный анализ Часовня представляет собой однонефную постройку с полукруглым сводом внутри и двускатным перекрытием снаружи (рис. 1). Свод и перекрытие разрушены. Восточная абсида имеет прямоугольную форму, построена из груботесаных больших и маленьких камней на известковом растворе (рис. 2). Размеры часовни – 5,6 х 4,22 метров.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Часовня Ехегнута - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/часовня-ехегнута/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Часовня Ехегнута - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь находится в Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, в 0,6 км к востоку от села Ехегнут, на живописном холме (Карапетян 2000, 43). Ныне оккупирован со стороны Азербайджана. Исторический обзор Исторические сведения о Ехегнуте отсутствуют. Согласно исследователю памятников Самвелу Карапетяну, это селение, находящееся в долине реки Лев, на правом ее берегу, в 19-20-ых веках было известно под названием Джамшли. В кладке стен некоторых из домов этого села имелись многочисленные фрагменты хачкаров и камни с надписями. Безымянная часовня находится как раз неподалеку от села (Карапетян 2000, 44). Архитектурно-композиционный анализ Часовня представляет собой однонефную постройку с полукруглым сводом внутри и двускатным перекрытием снаружи (рис. 1). Свод и перекрытие разрушены. Восточная абсида имеет прямоугольную форму, построена из груботесаных больших и маленьких камней на известковом растворе (рис. 2). Размеры часовни - 5,6 х 4,22 метров." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/часовня-ехегнута/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-22T20:56:19+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-1.jpg?v=1629634734" />
	<meta property="og:image:width" content="1536" />
	<meta property="og:image:height" content="2048" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%b5%d1%85%d0%b5%d0%b3%d0%bd%d1%83%d1%82%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%b5%d1%85%d0%b5%d0%b3%d0%bd%d1%83%d1%82%d0%b0/","name":"Часовня Ехегнута - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-22T12:28:06+00:00","dateModified":"2021-08-22T20:56:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%b5%d1%85%d0%b5%d0%b3%d0%bd%d1%83%d1%82%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%b5%d1%85%d0%b5%d0%b3%d0%bd%d1%83%d1%82%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%b5%d1%85%d0%b5%d0%b3%d0%bd%d1%83%d1%82%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Часовня Ехегнута"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Часовня Ехегнута - Monument Watch

Часовня Ехегнута - Monument Watch


						<img width="1600" height="1200" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9.jpg?v=1622720469" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9.jpg?v=1622720469 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-300x225.jpg?v=1622720469 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-1024x768.jpg?v=1622720469 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-768x576.jpg?v=1622720469 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-1536x1152.jpg?v=1622720469 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-370x278.jpg?v=1622720469 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" />

						<img width="2048" height="1544" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8.jpg?v=1622720513" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8.jpg?v=1622720513 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-300x226.jpg?v=1622720513 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-1024x772.jpg?v=1622720513 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-768x579.jpg?v=1622720513 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-1536x1158.jpg?v=1622720513 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-370x279.jpg?v=1622720513 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-scaled.jpg?v=1622720575" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-scaled.jpg?v=1622720575 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-300x199.jpg?v=1622720575 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-1024x681.jpg?v=1622720575 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-768x511.jpg?v=1622720575 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-1536x1021.jpg?v=1622720575 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-2048x1362.jpg?v=1622720575 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-370x246.jpg?v=1622720575 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-272x182.jpg?v=1622720575 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-scaled.jpg?v=1622720712" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-scaled.jpg?v=1622720712 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-300x199.jpg?v=1622720712 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-1024x681.jpg?v=1622720712 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-768x511.jpg?v=1622720712 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-1536x1021.jpg?v=1622720712 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-2048x1362.jpg?v=1622720712 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-370x246.jpg?v=1622720712 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-272x182.jpg?v=1622720712 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-scaled.jpg?v=1622720646" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-scaled.jpg?v=1622720646 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-300x199.jpg?v=1622720646 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-1024x681.jpg?v=1622720646 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-768x511.jpg?v=1622720646 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-1536x1021.jpg?v=1622720646 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-2048x1362.jpg?v=1622720646 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-370x246.jpg?v=1622720646 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1-272x182.jpg?v=1622720646 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-scaled.jpg?v=1622720766" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-scaled.jpg?v=1622720766 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-300x199.jpg?v=1622720766 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-1024x681.jpg?v=1622720766 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-768x511.jpg?v=1622720766 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-1536x1021.jpg?v=1622720766 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-2048x1362.jpg?v=1622720766 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-370x246.jpg?v=1622720766 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-272x182.jpg?v=1622720766 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-scaled.jpg?v=1622720843" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-scaled.jpg?v=1622720843 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-300x199.jpg?v=1622720843 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-1024x681.jpg?v=1622720843 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-768x511.jpg?v=1622720843 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-1536x1021.jpg?v=1622720843 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-2048x1362.jpg?v=1622720843 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-370x246.jpg?v=1622720843 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-272x182.jpg?v=1622720843 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="1702" height="2560" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-scaled.jpg?v=1622720886" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-scaled.jpg?v=1622720886 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-199x300.jpg?v=1622720886 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-681x1024.jpg?v=1622720886 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-768x1155.jpg?v=1622720886 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-1021x1536.jpg?v=1622720886 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-1362x2048.jpg?v=1622720886 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-246x370.jpg?v=1622720886 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-scaled.jpg?v=1622720935" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-scaled.jpg?v=1622720935 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-300x199.jpg?v=1622720935 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-1024x681.jpg?v=1622720935 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-768x511.jpg?v=1622720935 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-1536x1021.jpg?v=1622720935 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-2048x1362.jpg?v=1622720935 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-370x246.jpg?v=1622720935 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-272x182.jpg?v=1622720935 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-scaled.jpg?v=1622720989" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-scaled.jpg?v=1622720989 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-300x199.jpg?v=1622720989 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-1024x681.jpg?v=1622720989 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-768x511.jpg?v=1622720989 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-1536x1021.jpg?v=1622720989 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-2048x1362.jpg?v=1622720989 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-370x246.jpg?v=1622720989 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-272x182.jpg?v=1622720989 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

Локализация

Церковь находится в селе Мец Тагер Гадрутского района республики Арцах. В советский период село входило в Гадрутский район Нагорно-Карабахской автономной области. В 2020 году вследствие войны село Мец Тагер, как и весь Гадрутский район, было оккупировано Азербайджаном.

Село расположено на левом берегу Ишханагета – притока реки Аракс, и окружено лесистыми горами и ущельями. Оно находится на высоте 1200 метров над уровнем моря.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher.jpg?v=1622729328" width="1346" height="1346" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher.jpg?v=1622729328 1346w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher-300x300.jpg?v=1622729328 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher-1024x1024.jpg?v=1622729328 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher-150x150.jpg?v=1622729328 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher-768x768.jpg?v=1622729328 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/Mets-Tagher-370x370.jpg?v=1622729328 370w" sizes="(max-width: 1346px) 100vw, 1346px" title="Mets Tagher" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический обзор

Как сообщает Шаген Мкртчян, село в древности называлось Каж, так как его основателем был Даниел Кажеци. Село упоминалось под разными названиями: Тагер, Нор Таглар, Мец Таглар. Современное название связывают с тем, что оно состоит из из нескольких кварталов (Мкртчян 1988, 89). Известным выходцами села Мец Тагер являются актер  Вагарш Вагаршян, маршал авиации Советского Союза Арменак Ханперянц и др. В селе, помимо сельского хозяйства, были развиты ремесла. В 19-ом веке в селе активно занимались производством шелковой нити.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь сурб Аменапркич (Святого Всеспасителя) находится в центре села (рис. 1). Представляет собой крупную однонефную базилику (рис. 2), построена в 1846 году.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9.jpg?v=1622720469" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9.jpg?v=1622720469 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-300x225.jpg?v=1622720469 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-1024x768.jpg?v=1622720469 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-768x576.jpg?v=1622720469 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-1536x1152.jpg?v=1622720469 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9-370x278.jpg?v=1622720469 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="Рис. 1 Общий вид церкви, фото Г. Будагян. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид церкви, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8.jpg?v=1622720513" width="2048" height="1544" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8.jpg?v=1622720513 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-300x226.jpg?v=1622720513 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-1024x772.jpg?v=1622720513 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-768x579.jpg?v=1622720513 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-1536x1158.jpg?v=1622720513 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/002-8-370x279.jpg?v=1622720513 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 2 План церкви, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1988, стр. 89." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 План церкви, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1988, стр. 89.

Свод, подпружные арки и конха имеют подчеркнуто стрельчатый вид, что придает молельному залу особую вертикальную вытянутость. Арки, верхняя часть портала, ниш и купели имеют вид правильного полукруга. Церковь отличается также своим подчеркнуто широким молельным залом, который имеет перекрытие в виде однопролетного свода шириной 13 метров (рис. 3). Церковь построена из груботесаных камней, а портал, окна, подпружные арки выложены из тесаных. Единственный вход открыт в северной части, что обусловлено расположением церкви, а также плотной застройкой вокруг. На тимпане имеется строительная надпись (рис. 4).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-scaled.jpg?v=1622720575" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-scaled.jpg?v=1622720575 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-300x199.jpg?v=1622720575 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-1024x681.jpg?v=1622720575 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-768x511.jpg?v=1622720575 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-1536x1021.jpg?v=1622720575 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-2048x1362.jpg?v=1622720575 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-370x246.jpg?v=1622720575 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-8-272x182.jpg?v=1622720575 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Интерьер церкви, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Интерьер церкви, фото Г. Петросяна.

В стены церкви встроены старые хачкары, различные фрагменты резных камней, которые дают возможность полагать, что при постройке церкви были использованы камни более древней постройки и хачкары, или же она является результатом реконструкции уже существовавшей здесь более старой церкви (рис. 5, 6, 7).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-scaled.jpg?v=1622720766" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-scaled.jpg?v=1622720766 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-300x199.jpg?v=1622720766 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-1024x681.jpg?v=1622720766 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-768x511.jpg?v=1622720766 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-1536x1021.jpg?v=1622720766 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-2048x1362.jpg?v=1622720766 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-370x246.jpg?v=1622720766 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-4-272x182.jpg?v=1622720766 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Хачкар, встроенный в стену внутри церкви, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Хачкар, встроенный в стену внутри церкви, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-scaled.jpg?v=1622720886" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-scaled.jpg?v=1622720886 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-199x300.jpg?v=1622720886 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-681x1024.jpg?v=1622720886 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-768x1155.jpg?v=1622720886 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-1021x1536.jpg?v=1622720886 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-1362x2048.jpg?v=1622720886 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-2-246x370.jpg?v=1622720886 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Рис. 8 Один из надгробных камней с надписью у северной стены церкви, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Один из надгробных камней с надписью у северной стены церкви, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-scaled.jpg?v=1622720989" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-scaled.jpg?v=1622720989 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-300x199.jpg?v=1622720989 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-1024x681.jpg?v=1622720989 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-768x511.jpg?v=1622720989 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-1536x1021.jpg?v=1622720989 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-2048x1362.jpg?v=1622720989 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-370x246.jpg?v=1622720989 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/010-2-272x182.jpg?v=1622720989 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 10 Надгробные камни у северной стены церкви, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 10 Надгробные камни у северной стены церкви, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-scaled.jpg?v=1622720712" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-scaled.jpg?v=1622720712 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-300x199.jpg?v=1622720712 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-1024x681.jpg?v=1622720712 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-768x511.jpg?v=1622720712 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-1536x1021.jpg?v=1622720712 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-2048x1362.jpg?v=1622720712 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-370x246.jpg?v=1622720712 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-7-272x182.jpg?v=1622720712 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4 Строительная надпись церкви, фото Г. Петросяна. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Строительная надпись церкви, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-scaled.jpg?v=1622720616" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-scaled.jpg?v=1622720616 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-300x199.jpg?v=1622720616 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1024x681.jpg?v=1622720616 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-768x511.jpg?v=1622720616 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-1536x1021.jpg?v=1622720616 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-2048x1362.jpg?v=1622720616 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-370x246.jpg?v=1622720616 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-8-272x182.jpg?v=1622720616 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Крестильная купель и хачкары, прикрепленные к стене, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Крестильная купель и хачкары, прикрепленные к стене, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-scaled.jpg?v=1622720843" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-scaled.jpg?v=1622720843 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-300x199.jpg?v=1622720843 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-1024x681.jpg?v=1622720843 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-768x511.jpg?v=1622720843 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-1536x1021.jpg?v=1622720843 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-2048x1362.jpg?v=1622720843 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-370x246.jpg?v=1622720843 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-2-272x182.jpg?v=1622720843 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 7 Камень с солнечными часами, встроенный в стену, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Камень с солнечными часами, встроенный в стену, фото Г. Петросяна.

У северной стены церкви лежат надгробия (рис. 8, 9, 10), а также великолепная капитель (Мкртчян 1988, 89).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-scaled.jpg?v=1622720935" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-scaled.jpg?v=1622720935 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-300x199.jpg?v=1622720935 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-1024x681.jpg?v=1622720935 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-768x511.jpg?v=1622720935 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-1536x1021.jpg?v=1622720935 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-2048x1362.jpg?v=1622720935 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-370x246.jpg?v=1622720935 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/009-1-272x182.jpg?v=1622720935 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 9 Надгробный камень с надписью у северной стены церкви, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Надгробный камень с надписью у северной стены церкви, фото Г. Петросяна.

Состояние до, во время и после войны

В период арцахских войн церковь не пострадала. В 2012-2013-ых годах она частично была реставрирована и отремонтирована. Из видеоролика некоего азербайджанского интернет-пользователя, опубликованного в 2021 году, видно, что двери церкви разбиты, внутри церкви мусор, а надпись на тимпане попытались соскоблить и уничтожить.  Повреждены надгробия у северной стены церкви (видео, снятое азербайджанскими военными, где видны дверь, поврежденная напись на тимпане, а также территория у входа, взято с Телеграм-канала -https://t.me/ararathau/7365?single&fbclid=IwAR13yiYT8xv0mvqAguzz

TjrJJSdhbE35JL3KfRczxTlpSpFqp3uCihSXk70. Азербайджанский источник неизвестен).

Литература

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1988.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь сурб Аменапркич в селе Мец Тагер - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-аменапркич-в-селе-мец-таг/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь сурб Аменапркич в селе Мец Тагер - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь находится в селе Мец Тагер Гадрутского района республики Арцах. В советский период село входило в Гадрутский район Нагорно-Карабахской автономной области. В 2020 году вследствие войны село Мец Тагер, как и весь Гадрутский район, было оккупировано Азербайджаном. Село расположено на левом берегу Ишханагета – притока реки Аракс, и окружено лесистыми горами и ущельями. Оно находится на высоте 1200 метров над уровнем моря.   Исторический обзор Как сообщает Шаген Мкртчян, село в древности называлось Каж, так как его основателем был Даниел Кажеци. Село упоминалось под разными названиями: Тагер, Нор Таглар, Мец Таглар. Современное название связывают с тем, что оно состоит из из нескольких кварталов (Мкртчян 1988, 89). Известным выходцами села Мец Тагер являются актер  Вагарш Вагаршян, маршал авиации Советского Союза Арменак Ханперянц и др. В селе, помимо сельского хозяйства, были развиты ремесла. В 19-ом веке в селе активно занимались производством шелковой нити. Архитектурно-композиционный анализ Церковь сурб Аменапркич (Святого Всеспасителя) находится в центре села (рис. 1). Представляет собой крупную однонефную базилику (рис. 2), построена в 1846 году. Свод, подпружные арки и конха имеют подчеркнуто стрельчатый вид, что придает молельному залу особую вертикальную вытянутость. Арки, верхняя часть портала, ниш и купели имеют вид правильного полукруга. Церковь отличается также своим подчеркнуто широким молельным залом, который имеет перекрытие в виде однопролетного свода шириной 13 метров (рис. 3). Церковь построена из груботесаных камней, а портал, окна, подпружные арки выложены из тесаных. Единственный вход открыт в северной части, что обусловлено расположением церкви, а также плотной застройкой вокруг. На тимпане имеется строительная надпись (рис. 4)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-аменапркич-в-селе-мец-таг/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-22T15:34:49+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-9.jpg?v=1622720469" />
	<meta property="og:image:width" content="1600" />
	<meta property="og:image:height" content="1200" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%bf%d1%80%d0%ba%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%bf%d1%80%d0%ba%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3/","name":"Церковь сурб Аменапркич в селе Мец Тагер - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-06-03T12:03:41+00:00","dateModified":"2021-08-22T15:34:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%bf%d1%80%d0%ba%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%bf%d1%80%d0%ba%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%bf%d1%80%d0%ba%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь сурб Аменапркич в селе Мец Тагер"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Սթունիսի առաջին եկեղեցին

Տեղադրություն

Պատմական Սթունիս գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի (Լաչինի շրջան) Ղուշչի (Տանձուտ) գյուղից 2 կմ հարավ՝ Աղավնագետի աջ վտակ Սթունիսի ձախ ափին, նրա հարավ-արևելյան ձորալանջին: Սթունիսն առաջին անգամ հիշատակվում է Տաթևի վանքին հարկատու գյուղերի թվում, իսկ 19-րդ դարում այստեղ բնակություն են հաստատում քրդերը, որոնք գյուղը անվանում են Սադինլար (Աբրահամյան 1942, 42): Սթունիսի հին եկեղեցին գտնվում է գյուղից շուրջ 800 մետր հյուսիս՝ Սթունիս վտակին ձախից միախառնվող մեկ այլ վտակի ձախ ափին: Այն թերևս 9-10-րդ դարերի կառույց է (Կարապետյան 1999, 139): Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկություններ չկան:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1.jpeg?v=1630231474" width="1170" height="418" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1.jpeg?v=1630231474 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1-300x107.jpeg?v=1630231474 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1-1024x366.jpeg?v=1630231474 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1-768x274.jpeg?v=1630231474 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1-370x132.jpeg?v=1630231474 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին միանավ, թաղածածկ շինություն է՝ պայտաձև խորանով, չունի ավանդատներ (նկ. 1): Այն ունի երկու մուտք՝ հարավից և արևմուտքից (նկ. 2): Կառուցված է անմշակ և կիսամշակ քարերով միաստիճան որմնախարսխի վրա, պատերի անկյունային հատվածները քանդված են (նկ. 3, 4): Եկեղեցու չափերն են 8,40X6,10 մետր: Եկեղեցու հարավային մուտքի բարավորը սրբատաշ, միակտոր քար է, սակայն զուրկ է որևէ արձանագրությունից, զարդամոտիվներից (Կարապետյան 1999, 139): Հարավային մուտքի բարավորից անմիջապես վերև՝ պատի ամբողջ երկայնքով, գտնվում են փոքրիկ ուղղանկյուն անցքեր, ինչը ենթադրելի դարձնում, որ ժամանակին այս պատին կից կառույց է եղել: Անցքերից վերև՝ պատի կենտրոնում գտնվում է եկեղեցու հարավային թևի միակ լուսամուտը: Շինությունը ևս մեկ լուսամուտ ունի արևմտյան պատին՝ պարզունակ պայտաձև կամարունքով (նկ. 5):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-1.jpg?v=1630231643" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-1.jpg?v=1630231643 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-1-300x225.jpg?v=1630231643 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-1-768x576.jpg?v=1630231643 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-1-370x278.jpg?v=1630231643 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="նկ. 2 Եկեղեցու հարավային ճակատը, լուս. Մ. Խումարյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու հարավային ճակատը, լուս. Մ. Խումարյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-1.jpg?v=1630231717" width="720" height="960" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-1.jpg?v=1630231717 720w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-1-225x300.jpg?v=1630231717 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-1-278x370.jpg?v=1630231717 278w" sizes="(max-width: 720px) 100vw, 720px" title="նկ. 4 Եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս. Մ. Խումարյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս. Մ. Խումարյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Եկեղեցին Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել:

2020 թվականի դեկտեմբերին Քաշաթաղի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի տարածքում փոփոխություններ և ավերումներ դեռ փաստագրված չեն:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-370x320.jpeg?v=1630231600" width="370" height="320" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-370x320.jpeg?v=1630231600 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-300x259.jpeg?v=1630231600 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-1024x886.jpeg?v=1630231600 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03-768x664.jpeg?v=1630231600 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-29-08-21-02-03.jpeg?v=1630231600 1170w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="նկ. 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Կարապետյանվ Ս․, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», էջ 139։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Կարապետյանվ Ս․, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», էջ 139։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-1.jpg?v=1630231687" width="720" height="960" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-1.jpg?v=1630231687 720w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-1-225x300.jpg?v=1630231687 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-1-278x370.jpg?v=1630231687 278w" sizes="(max-width: 720px) 100vw, 720px" title="նկ. 3 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Մ. Խումարյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Մ. Խումարյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-1.jpg?v=1630231749" width="720" height="960" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-1.jpg?v=1630231749 720w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-1-225x300.jpg?v=1630231749 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-1-278x370.jpg?v=1630231749 278w" sizes="(max-width: 720px) 100vw, 720px" title="նկ. 5 Եկեղեցու արևմտյան ճակատի ընդհանուր տեսքը, լուսամուտը, լուս. Մ. Խումարյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու արևմտյան ճակատի ընդհանուր տեսքը, լուսամուտը, լուս. Մ. Խումարյանի։

Գրականություն

Կարապետյան 1999 -Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան։

Աբրահամյան 1942 – Աբրահամյան Ա․, Ժամանակագրութիւն Ստեփաննոսի Օրբէլեանի, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Սթունիսի առաջին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/սթունիսի-առաջին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Սթունիսի առաջին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Պատմական Սթունիս գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի (Լաչինի շրջան) Ղուշչի (Տանձուտ) գյուղից 2 կմ հարավ՝ Աղավնագետի աջ վտակ Սթունիսի ձախ ափին, նրա հարավ-արևելյան ձորալանջին: Սթունիսն առաջին անգամ հիշատակվում է Տաթևի վանքին հարկատու գյուղերի թվում, իսկ 19-րդ դարում այստեղ բնակություն են հաստատում քրդերը, որոնք գյուղը անվանում են Սադինլար (Աբրահամյան 1942, 42): Սթունիսի հին եկեղեցին գտնվում է գյուղից շուրջ 800 մետր հյուսիս՝ Սթունիս վտակին ձախից միախառնվող մեկ այլ վտակի ձախ ափին: Այն թերևս 9-10-րդ դարերի կառույց է (Կարապետյան 1999, 139): Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկություններ չկան: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին միանավ, թաղածածկ շինություն է՝ պայտաձև խորանով, չունի ավանդատներ (նկ. 1): Այն ունի երկու մուտք՝ հարավից և արևմուտքից (նկ. 2): Կառուցված է անմշակ և կիսամշակ քարերով միաստիճան որմնախարսխի վրա, պատերի անկյունային հատվածները քանդված են (նկ. 3, 4): Եկեղեցու չափերն են 8,40X6,10 մետր: Եկեղեցու հարավային մուտքի բարավորը սրբատաշ, միակտոր քար է, սակայն զուրկ է որևէ արձանագրությունից, զարդամոտիվներից (Կարապետյան 1999, 139): Հարավային մուտքի բարավորից անմիջապես վերև՝ պատի ամբողջ երկայնքով, գտնվում են փոքրիկ ուղղանկյուն անցքեր, ինչը ենթադրելի դարձնում, որ ժամանակին այս պատին կից կառույց է եղել: Անցքերից վերև՝ պատի կենտրոնում գտնվում է եկեղեցու հարավային թևի միակ լուսամուտը: Շինությունը ևս մեկ լուսամուտ ունի արևմտյան պատին՝ պարզունակ պայտաձև կամարունքով (նկ. 5): Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո Եկեղեցին Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել: 2020 թվականի դեկտեմբերին Քաշաթաղի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի տարածքում փոփոխություններ և ավերումներ դեռ փաստագրված չեն:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/սթունիսի-առաջին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:47:07+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-2.jpg?v=1630232301" />
	<meta property="og:image:width" content="960" />
	<meta property="og:image:height" content="720" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Սթունիսի առաջին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-29T10:19:54+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:47:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Սթունիսի առաջին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տեղադրությունը

Ծաղկավանքի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղի կենտրոնում, ծովի մակարդակից 866 մետր բարձրության վրա (նկ. 1): Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_.jpg?v=1630595056" width="1353" height="571" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_.jpg?v=1630595056 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-300x127.jpg?v=1630595056 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-1024x432.jpg?v=1630595056 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-768x324.jpg?v=1630595056 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-370x156.jpg?v=1630595056 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Caxkevank_" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1.jpg?v=1630563162" width="800" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1.jpg?v=1630563162 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1-300x169.jpg?v=1630563162 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1-768x432.jpg?v=1630563162 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1-370x208.jpg?v=1630563162 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Նկ. 1 Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ընդհանուր տեսքը վերականգնումից առաջ, լուս․ Ս. Այվազյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ընդհանուր տեսքը վերականգնումից առաջ, լուս․ Ս. Այվազյանի:

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցու կամ նախկինում գոյություն ունեցած վանքի մասին պատմական տեղեկություններ շատ քիչ են պահպանվել: Գյուղը, որտեղ գտնվում է եկեղեցին, Սարգիս Ջալալյանցն անվանում է Ծակուռի, 19-րդ դարի կեսերին ունեցել է 22 տուն հայ բնակիչ և պատկանել է Հայկազ Միրզաբեկյանց տոհմին: Եկեղեցու կառուցումը ըստ Ջալալյանցի չի ավարտվել՝ մասնավորապես գմբեթը չի կառուցվել, քանի որ մահացել է այն կառուցող վարպետը: Ջալալյանցը եկեղեցու կառուցման ժամանակ կատարված դեպքերից, ծերունիների պատմածով, հետաքրքիր մի դրվագ է ներկայացնում. ճարտարապետը բարկանալով աշակերտի վրա ասում է՝ օձից խայթվես: Պատահում է, որ մի օր աշխատելիս աշակերտն օձի խայթոցից մահանում է և այդ տեսնելով ու զղջալով եկեղեցու վրա քանդակել է տալիս օձապատկեր՝ ի հիշատակ մշտնջենավորների և որպես խրատ ամեն ստահակ աշակերտների (Ջալալեանց 1858, 261-262): Այսօր էլ այդ օձաքանդակը պահպանվում է: Այն գտնվում է հարավային պատուհանի կամարաձև բացվածքի մեջ:

Վանքի մասին հիշատակում է Մակար Բարխուդարյանցը նշելով, որ «Դասից վերև ունեցած է կաթուղիկէ, բայց խոնահրած է: Երևի թե վանք եղած է, յետոյ փոխած են եկեղեցու, որի երկարութիւնն 15 մետր 25 սանթիմ, լայնութիւնն 12 մետր» (Բարխուտարեանց 1895, 72, 73):

Եկեղեցու դռան բարավորին պահպանվել է շինարարական արձանագրությունը, ըստ որի եկեղեցին կառուցվել է 1682 թվականին. «Ես Յակովբ վարդապետ, աշակերտ Եսաեա վարդապետին Կրճևանցոյ, ի գիւղաքաղաք գեղջէն Թաղլարցի, յազգեն Թանկոց, առաջնորդ կարգեալ ի հայրապետէն Աղուանից տեառն Երեմիայի մի քանի գյուղօրէից ղուզաինւոյ, ոչ թողին բնակիլ ի հայրենի աթոռն մեր, այլ ուր և շրջեցա ոչ գտի առաւել քան զայս և հաճեցայ բնակիլ աստ և հրդել զՅնդուսար արարի ի տեղի բնակութեան և սկիզբն արարեալ շինեցի եկեղեցիս ի կաթուղիկէն, յիշատակ հոգոյ իմոյ և ծնողաց իմոց, հօրն իմոյ Դալվաթի և մօրն իմոյ Մարիամին, և դահեակ սնուցիչ երկու քոռն իմոյ Սառին, Յաշաքին ողորմութեան. աղաչեմ կենաց: Շինեցավ սուրբ եկեղեցիս ձեռամբ Յակովբ վարդապետին. ի թվին :ՌՃԼԱ: (1682)» (ԴՀՎ 5, 172-173): Սակայն եկեղեցու շրջակայքում պահպանված՝ 1196 թվականը կրող խաչքարը հիմք է տալիս ենթադրել, որ եկեղեցին կառուցվել է ավելի հին համալիրի տեղում (Մկրտչյան 1985, 116):

Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն

Ծաղկավանքի եկեղեցին պատկանում է եռանավ բազիլիկ տիպի եկեղեցիների երկմույթ հորինվածքային տարբերակին: Հատակագծում արտաքուստ ուղղանկյուն է (15,24 x 12,10 մետր), իսկ ներսում համարյա քառակուսի (9,3 x 10,3 մետր): Զույգ մույթերը (սրանք կամարներով կապված են միմյանց, բեմապատի և հանդիպակաց պատերի որմնամույթերի հետ) աղոթասրահի ներքին տարածությունը բաժանում են միջին (4,3 մետր) և կողային (2,0 մետր) նավերի: Կողային նավերն արևելքում ավարտվում են գլխավոր խորանին կից ավանդատներով (նկ. 2): Բեմի երկու կողմերից տանիք բարձրացող աստիճաններ են կառուցված: Եկեղեցու միակ մուտքը արևմտյան կողմում է՝ արևելք-արևմուտք առանցքի վրա: Դահլիճի գրեթե քառակուսի համաչափությունը պայմանավորված է հարավային և հյուսիսային պատերի լայն բացվածքի կամարախորշերով: Աղոթասրահի երկայնական պատերն ընդգծված են որմնամույթերի երկու կողմերից ձգված որմնակամարներով (նկ. 3): Ներսը սվաղված է, սյուները, կամարները, որմնախորշերը, բեմի ճակատի քարերը շարված են սրբատաշ կապտավուն երանգի քարերով, իսկ պատերը՝ կոպտատաշ քարերով (նկ. 4):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1.jpeg?v=1630563233" width="1115" height="815" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1.jpeg?v=1630563233 1115w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-300x219.jpeg?v=1630563233 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-1024x748.jpeg?v=1630563233 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-768x561.jpeg?v=1630563233 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-370x270.jpeg?v=1630563233 370w" sizes="(max-width: 1115px) 100vw, 1115px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու հատակագիծը, չափագրությունը՝ Ս. Այվազյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու հատակագիծը, չափագրությունը՝ Ս. Այվազյանի:

Եկեղեցու արտաքին և ներքին հատակագծային և ծավալատարածական անպաճույճ ճարտարապետական լուծմանը հանդիսավորություն միակ հաղորդողը շքամուտքն է (նկ. 5): Դռան բարավորի կենտրոնում փոքր չափի խաչքար կա, որի երկու կողմերի սալաքարերի վրա պահպանվել է եկեղեցու վերանորոգման արձանագրությունը: Դուռը և բարավորը շրջանակված են ստալակտիտների զարդաքանդակներով: Նման կամարաձև հարուստ մշակում ունի նաև Հերհերի Սբ․ Գրիգորիսի (Մարտունու շրջան) եկեղեցու շքամուտքը (նկ. 6):

Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին իր հորինվածքով կրկնում է Ավետարանոցի Կուսանաց անապատի եկեղեցին (Հարությունյան 1992, 401): Բեմը, նրա երկու կողմերից տանիք բարձրացող աստիճանները, երկայնական պատերի խորշակամարները նմանություն ունեն Գտչավանքի գլխավոր եկեղեցու կառուցվածքային այդ հատվածների հետ (Հարությունյան 1992, 339): Պետք է նշել, որ Ծաղկավանքի եկեղեցու հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքը որոշակի տարածում ունի ոչ միայն Արցախի ուշմիջնադարյան եկեղեցական ճարտարապետության մեջ, այլև նաև Սյունիքում (Շնհերի կուսանաց անապատ, Կնեվանք, տե՛ս Հասրաթյան 1973, 78,79), Նախիջևանում (Ագուլիսի Սբ․ Թովմայի եկեղեցի, հմմտ. Հարությունյան 1992, 405): Եռանավ բազիլիկ տիպի եկեղեցիների երկմույթ հորինվածքային՝ Ծաղկավանքի տարբերակը հանդիպում է Հայաստանի այլ նահանգներում ևս (հմմտ. Երևանի Զորավոր): Ավագ խորանի և ավանդատների պատերում պատրհան-խորշերի առատությունը նույնպես հիշեցնում է նույն ժամանակաշրջանի Սյունիքի և Նախճավանի եկեղեցիները: Փաստորեն գործ ունենք 17-18-րդ դարերի մի ճարտարապետական դպրոցի հետ, որի ստեղծագործությունները  լայնորեն տարածվել են Արևելյան Հայաստանում:

Մատենագրական քննություն

Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու տեղադրութան, ճարտարապետության, թվագրության հարցերին անդրադարձել է Շ. Մկրտչյանը (Мкртчян 1989, 96, 97): Իդեպ, հեղինակի 1985 թվականի հրատարակության մեջ եկեղեցու հատակագծում ավանդատները շրջանաձև վերջավորություն ունեն, ինչն իրականությանը չի համապատասխանում: Դրանք, ինչպես որ Արցախի եկեղեցիներում է ընդունված, ուղղանկյունաձև են: Սբ․ Աստվածածնի համառոտ նկարագրությունը հանդիպում է նաև Վ. Հարությունյանի հայկական ճարտարապետության պատմությանը նվիրված գրքում (Հարությունյան 1992, 402):

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Խորհրդային շրջանում՝ 1920թ., փակվելուց հետո, եկեղեցին տասնամյակներ որպես կոլտնտեսութան պահեստ է օգտագործվել, իսկ հետխորհրդային շրջանում դատարկ էր: Սակայն մարդիկ այցելում էին եկեղեցի, աղոթում և մոմեր վառում: Նպատակ ունենալով Արցախում պահպանել մշակութային, կրոնական ժառանգութունն ու գյուղի տարածաշրջանի ավանդույթները, եկեղեցու վերանորոգման նպատակով մի խումբ բարեգործներ 2010 թվականին նախաձեռնել են նվիրատվությունների հանգանակություն։ Ծաղկավանքի Սբ Աստվածածին եկեղեցու վերակառուցման գաղափարը պատկանում է Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսոր Սվետլանա Տատունցին, ով այս եկեղեցու վերջին քահանայի ծոռնուհին է: Եկեղեցու վերականգնման նախագիծը կազմել է ճարտարապետ Սամվել Այվազյանը: Շինարարական աշխատանքների առաջին փուլն սկսվել են 2019 թվականի մայիսին։ 2019 թվականին իրականցվել է շինարարական աշխատանքների առաջին փուլը (հիմքի ամրացում, պատերի, պատուհանների, շքամուտքի, տանիքի և այլ ճարտարապետական մանրամասների նորոգում, նկ. 7, տե՛ս www.gofundme.com/tsakuri-church-reconstruction): Ներքին հարդարման աշխատանքներն ընդհատվել են 44-օրյա պատերազմի պատճառով, Ծակուռին հայտնվել է ադրբեջանական օկուպացիայում:

2021 թվականի մարտին՝ Հադրութի շրջան, և մասնավորապես Ծակուռի այցելության ժամանակ, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ցուցելով Ծաղկավանքի Սբ Աստվածածին եկեղեցու բարավորի արձանագրությունը, հայտարարել է, թե արձանագրութուններն ու խաչաքանդակները նոր են փորագրված և որ դա հայացված է ուդիական եկեղեցի է (https:youtu.be/blq-Kn1QnMs): Սա մեկ անգամ ևս խոսում է այն մասին, որ օկուպացված տարածքներում հայկական մշակութային ժառանգությունը այլափոխվում և ոչնչացվում է պետական բարձր հովանու ներքո:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32.jpeg?v=1630563223" width="1121" height="806" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32.jpeg?v=1630563223 1121w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-300x216.jpeg?v=1630563223 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1024x736.jpeg?v=1630563223 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-768x552.jpeg?v=1630563223 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-370x266.jpeg?v=1630563223 370w" sizes="(max-width: 1121px) 100vw, 1121px" title="Նկ. 3 Եկեղեցու երկայնական կտրվածքը: Չափագրությունը՝ Ս. Այվազյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցու երկայնական կտրվածքը: Չափագրությունը՝ Ս. Այվազյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004.jpg?v=1630563398" width="800" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004.jpg?v=1630563398 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004-300x169.jpg?v=1630563398 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004-768x432.jpg?v=1630563398 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004-370x208.jpg?v=1630563398 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Նկ. 4 Սբ Աստվածածին եկեղեցու ներքնատեսքը, լուս․ Ս.Այվազյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Սբ Աստվածածին եկեղեցու ներքնատեսքը, լուս․ Ս.Այվազյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2.jpg?v=1630563490" width="2540" height="1868" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2.jpg?v=1630563490 2540w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-300x221.jpg?v=1630563490 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-1024x753.jpg?v=1630563490 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-768x565.jpg?v=1630563490 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-1536x1130.jpg?v=1630563490 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-2048x1506.jpg?v=1630563490 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-370x272.jpg?v=1630563490 370w" sizes="(max-width: 2540px) 100vw, 2540px" title="Նկ. 5 Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու շքամուտքը, լուս․ Ս. Այվազյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու շքամուտքը, լուս․ Ս. Այվազյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-scaled.jpg?v=1630563647" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-scaled.jpg?v=1630563647 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-300x200.jpg?v=1630563647 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-1024x683.jpg?v=1630563647 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-768x512.jpg?v=1630563647 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-1536x1024.jpg?v=1630563647 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-2048x1365.jpg?v=1630563647 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-370x247.jpg?v=1630563647 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-272x182.jpg?v=1630563647 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 6 Հերհերի Սբ․ Գրիգորիսի (Մարտունու շրջան) եկեղեցու շքամուտքը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Հերհերի Սբ․ Գրիգորիսի (Մարտունու շրջան) եկեղեցու շքամուտքը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-scaled.jpg?v=1630563858" width="2560" height="1736" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-scaled.jpg?v=1630563858 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-300x203.jpg?v=1630563858 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1024x695.jpg?v=1630563858 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-768x521.jpg?v=1630563858 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1536x1042.jpg?v=1630563858 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-2048x1389.jpg?v=1630563858 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-370x251.jpg?v=1630563858 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 7 Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ընդհանուր տեսքը վերականգնումից հետո, լուս․ Ս. Այվազյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Ծաղկավանքի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ընդհանուր տեսքը վերականգնումից հետո, լուս․ Ս. Այվազյանի:

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ., «Արցախ», «Արօր», Բագու:

Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ։ Կազմ.՝ Ս. Գ. Բարխուդարյան։ ՀՍԱՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ։ Երևան, ՀՍԱՀ ԳԱ հրատ., 1982, էջ 172,173։

Հասրաթյան 1973 - Հասրաթյան Մ., Սյունիքի 17-18-րդ դարերի ճարտարապետական համալիրները, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Երևան:

Հարությունյան 1992 - Հարությունյան Վ., Հայկական ճարտարապետության պատմություն, 2004, «Լույս» հրատ., Երևան:

Մկրտչյան 1985 - Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստան» հրատ., Երևան:

Ջալալեանց 1858 - Ջալալեանց Ս., Ճանապարհորդութիւ ն ի մեծն Հայաստան, մասն բ, Տփխիս:

Мкртчян 1989 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», Ереван.

Տեղադրությունը Ծաղկավանքի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղի կենտրոնում, ծովի մակարդակից 866 մետր բարձրության վրա (նկ. 1): Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Եկեղեցու կամ նախկինում գոյություն ունեցած վանքի մասին պատմական տեղեկություններ շատ քիչ են պահպանվել: Գյուղը, որտեղ գտնվում է եկեղեցին, Սարգիս Ջալալյանցն անվանում է Ծակուռի, 19-րդ դարի կեսերին ունեցել է 22 տուն հայ բնակիչ և պատկանել է Հայկազ Միրզաբեկյանց տոհմին: Եկեղեցու կառուցումը ըստ Ջալալյանցի չի ավարտվել՝ մասնավորապես գմբեթը չի կառուցվել, քանի որ մահացել է այն կառուցող վարպետը: Ջալալյանցը եկեղեցու կառուցման ժամանակ կատարված դեպքերից, ծերունիների պատմածով, հետաքրքիր մի դրվագ է ներկայացնում. ճարտարապետը բարկանալով աշակերտի վրա ասում է՝ օձից խայթվես: Պատահում է, որ մի օր աշխատելիս աշակերտն օձի խայթոցից մահանում է և այդ տեսնելով ու զղջալով եկեղեցու վրա քանդակել է տալիս օձապատկեր՝ ի հիշատակ մշտնջենավորների և որպես խրատ ամեն ստահակ աշակերտների (Ջալալեանց 1858, 261-262): Այսօր էլ այդ օձաքանդակը պահպանվում է: Այն գտնվում է հարավային պատուհանի կամարաձև բացվածքի մեջ: Վանքի մասին հիշատակում է Մակար Բարխուդարյանցը նշելով, որ «Դասից վերև ունեցած է կաթուղիկէ, բայց խոնահրած է: Երևի թե վանք եղած է, յետոյ փոխած են եկեղեցու, որի երկարութիւնն 15 մետր 25 սանթիմ, լայնութիւնն 12 մետր» (Բարխուտարեանց 1895, 72, 73): Եկեղեցու դռան բարավորին պահպանվել է շինարարական արձանագրությունը, ըստ որի եկեղեցին կառուցվել է 1682 թվականին. «Ես Յակովբ վարդապետ, աշակերտ Եսաեա վարդապետին Կրճևանցոյ, ի գիւղաքաղաք գեղջէն Թաղլարցի, յազգեն Թանկոց, առաջնորդ կարգեալ ի հայրապետէն Աղուանից տեառն Երեմիայի մի քանի գյուղօրէից ղուզաինւոյ, ոչ թողին բնակիլ ի հայրենի աթոռն մեր, այլ ուր և շրջեցա ոչ գտի առաւել քան զայս և հաճեցայ բնակիլ աստ և հրդել զՅնդուսար արարի ի տեղի բնակութեան և սկիզբն արարեալ շինեցի եկեղեցիս ի կաթուղիկէն, յիշատակ հոգոյ իմոյ և ծնողաց իմոց, հօրն իմոյ Դալվաթի և մօրն իմոյ Մարիամին, և դահեակ սնուցիչ երկու քոռն իմոյ Սառին, Յաշաքին ողորմութեան. աղաչեմ կենաց: Շինեցավ սուրբ եկեղեցիս ձեռամբ Յակովբ վարդապետին. ի թվին :ՌՃԼԱ: (1682)» (ԴՀՎ 5, 172-173): Սակայն եկեղեցու շրջակայքում պահպանված՝ 1196 թվականը կրող խաչքարը հիմք է տալիս ենթադրել, որ եկեղեցին կառուցվել է ավելի հին համալիրի տեղում (Մկրտչյան 1985, 116): Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Ծաղկավանքի եկեղեցին պատկանում է եռանավ բազիլիկ տիպի եկեղեցիների երկմույթ հորինվածքային տարբերակին: Հատակագծում արտաքուստ ուղղանկյուն է (15,24 x 12,10 մետր), իսկ ներսում համարյա քառակուսի (9,3 x 10,3 մետր): Զույգ մույթերը (սրանք կամարներով կապված են միմյանց, բեմապատի և հանդիպակաց պատերի որմնամույթերի հետ) աղոթասրահի ներքին տարածությունը բաժանում են միջին (4,3 մետր) և կողային (2,0 մետր) նավերի: Կողային նավերն արևելքում ավարտվում են գլխավոր խորանին կից ավանդատներով (նկ. 2): Բեմի երկու կողմերից տանիք բարձրացող աստիճաններ են կառուցված: Եկեղեցու միակ մուտքը արևմտյան կողմում է՝ արևելք-արևմուտք առանցքի վրա: Դահլիճի գրեթե քառակուսի համաչափությունը պայմանավորված է հարավային և հյուսիսային պատերի լայն բացվածքի կամարախորշերով: Աղոթասրահի երկայնական պատերն ընդգծված են որմնամույթերի երկու կողմերից ձգված որմնակամարներով (նկ. 3): Ներսը սվաղված է, սյուները, կամարները, որմնախորշերը, բեմի ճակատի քարերը շարված են սրբատաշ կապտավուն երանգի քարերով, իսկ պատերը՝ կոպտատաշ քարերով (նկ. 4):

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ծակուռիի սբ. Աստվածածին եկեղեցին (Ծաղկավանք) - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծակուռիի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին-ծաղկ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ծակուռիի սբ. Աստվածածին եկեղեցին (Ծաղկավանք) - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Ծաղկավանքի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղի կենտրոնում, ծովի մակարդակից 866 մետր բարձրության վրա (նկ. 1): Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Եկեղեցու կամ նախկինում գոյություն ունեցած վանքի մասին պատմական տեղեկություններ շատ քիչ են պահպանվել: Գյուղը, որտեղ գտնվում է եկեղեցին, Սարգիս Ջալալյանցն անվանում է Ծակուռի, 19-րդ դարի կեսերին ունեցել է 22 տուն հայ բնակիչ և պատկանել է Հայկազ Միրզաբեկյանց տոհմին: Եկեղեցու կառուցումը ըստ Ջալալյանցի չի ավարտվել՝ մասնավորապես գմբեթը չի կառուցվել, քանի որ մահացել է այն կառուցող վարպետը: Ջալալյանցը եկեղեցու կառուցման ժամանակ կատարված դեպքերից, ծերունիների պատմածով, հետաքրքիր մի դրվագ է ներկայացնում. ճարտարապետը բարկանալով աշակերտի վրա ասում է՝ օձից խայթվես: Պատահում է, որ մի օր աշխատելիս աշակերտն օձի խայթոցից մահանում է և այդ տեսնելով ու զղջալով եկեղեցու վրա քանդակել է տալիս օձապատկեր՝ ի հիշատակ մշտնջենավորների և որպես խրատ ամեն ստահակ աշակերտների (Ջալալեանց 1858, 261-262): Այսօր էլ այդ օձաքանդակը պահպանվում է: Այն գտնվում է հարավային պատուհանի կամարաձև բացվածքի մեջ: Վանքի մասին հիշատակում է Մակար Բարխուդարյանցը նշելով, որ «Դասից վերև ունեցած է կաթուղիկէ, բայց խոնահրած է: Երևի թե վանք եղած է, յետոյ փոխած են եկեղեցու, որի երկարութիւնն 15 մետր 25 սանթիմ, լայնութիւնն 12 մետր» (Բարխուտարեանց 1895, 72, 73): Եկեղեցու դռան բարավորին պահպանվել է շինարարական արձանագրությունը, ըստ որի եկեղեցին կառուցվել է 1682 թվականին. «Ես Յակովբ վարդապետ, աշակերտ Եսաեա վարդապետին Կրճևանցոյ, ի գիւղաքաղաք գեղջէն Թաղլարցի, յազգեն Թանկոց, առաջնորդ կարգեալ ի հայրապետէն Աղուանից տեառն Երեմիայի մի քանի գյուղօրէից ղուզաինւոյ, ոչ թողին բնակիլ ի հայրենի աթոռն մեր, այլ ուր և շրջեցա ոչ գտի առաւել քան զայս և հաճեցայ բնակիլ աստ և հրդել զՅնդուսար արարի ի տեղի բնակութեան և սկիզբն արարեալ շինեցի եկեղեցիս ի կաթուղիկէն, յիշատակ հոգոյ իմոյ և ծնողաց իմոց, հօրն իմոյ Դալվաթի և մօրն իմոյ Մարիամին, և դահեակ սնուցիչ երկու քոռն իմոյ Սառին, Յաշաքին ողորմութեան. աղաչեմ կենաց: Շինեցավ սուրբ եկեղեցիս ձեռամբ Յակովբ վարդապետին. ի թվին :ՌՃԼԱ: (1682)» (ԴՀՎ 5, 172-173): Սակայն եկեղեցու շրջակայքում պահպանված՝ 1196 թվականը կրող խաչքարը հիմք է տալիս ենթադրել, որ եկեղեցին կառուցվել է ավելի հին համալիրի տեղում (Մկրտչյան 1985, 116): Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն Ծաղկավանքի եկեղեցին պատկանում է եռանավ բազիլիկ տիպի եկեղեցիների երկմույթ հորինվածքային տարբերակին: Հատակագծում արտաքուստ ուղղանկյուն է (15,24 x 12,10 մետր), իսկ ներսում համարյա քառակուսի (9,3 x 10,3 մետր): Զույգ մույթերը (սրանք կամարներով կապված են միմյանց, բեմապատի և հանդիպակաց պատերի որմնամույթերի հետ) աղոթասրահի ներքին տարածությունը բաժանում են միջին (4,3 մետր) և կողային (2,0 մետր) նավերի: Կողային նավերն արևելքում ավարտվում են գլխավոր խորանին կից ավանդատներով (նկ. 2): Բեմի երկու կողմերից տանիք բարձրացող աստիճաններ են կառուցված: Եկեղեցու միակ մուտքը արևմտյան կողմում է՝ արևելք-արևմուտք առանցքի վրա: Դահլիճի գրեթե քառակուսի համաչափությունը պայմանավորված է հարավային և հյուսիսային պատերի լայն բացվածքի կամարախորշերով: Աղոթասրահի երկայնական պատերն ընդգծված են որմնամույթերի երկու կողմերից ձգված որմնակամարներով (նկ. 3): Ներսը սվաղված է, սյուները, կամարները, որմնախորշերը, բեմի ճակատի քարերը շարված են սրբատաշ կապտավուն երանգի քարերով, իսկ պատերը՝ կոպտատաշ քարերով (նկ. 4):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծակուռիի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին-ծաղկ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:47:17+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1.jpg?v=1630563162" />
	<meta property="og:image:width" content="800" />
	<meta property="og:image:height" content="450" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="5 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%ab%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%ab%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af/","name":"Ծակուռիի սբ. Աստվածածին եկեղեցին (Ծաղկավանք) - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-02T06:27:01+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:47:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%ab%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%ab%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%ab%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ծակուռիի սբ. Աստվածածին եկեղեցին (Ծաղկավանք)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The bridge is located on the south-eastern side of Avetaranots village in Askeran region of the Artsakh Republic (currently under the control of the Armed Forces of the Republic of Azerbaijan), at the starting segment of the old Avetaranots-Madatashen route, on the March tributary of the Varanda River (Figs. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc.jpg?v=1628977398" width="1343" height="433" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc.jpg?v=1628977398 1343w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-300x97.jpg?v=1628977398 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-1024x330.jpg?v=1628977398 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-768x248.jpg?v=1628977398 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-370x119.jpg?v=1628977398 370w" sizes="(max-width: 1343px) 100vw, 1343px" title="Kamurj Avetaranoc" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001.jpg?v=1628972226" width="803" height="602" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001.jpg?v=1628972226 803w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001-300x225.jpg?v=1628972226 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001-768x576.jpg?v=1628972226 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001-370x277.jpg?v=1628972226 370w" sizes="(max-width: 803px) 100vw, 803px" title="Fig. 1 The general view of the bridge." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the bridge.

Historical overview

According to the four-line building inscription preserved on the upstream-looking facade of the bridge, it was built in 1663 (Fig. 3). The inscription says: “This bridge is in memory of mahtesi (pilgrim) Aran, in the year of 1663” (Karapetyan 2009, 68).

Architectural-compositional description

It is a single-span bridge, built of rough stones and lime mortar (Fig. 4). The length of the span is 6 m, the width of the passage is 3.10 m, the height above the water level is 4.35 m (Karapetyan 2009, 68).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002.jpg?v=1628972295" width="635" height="476" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002.jpg?v=1628972295 635w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002-300x225.jpg?v=1628972295 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002-370x277.jpg?v=1628972295 370w" sizes="(max-width: 635px) 100vw, 635px" title="Fig. 2 The general view of the bridge." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The general view of the bridge.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-370x277.jpg?v=1628972393" width="370" height="277" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-370x277.jpg?v=1628972393 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-300x225.jpg?v=1628972393 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-768x576.jpg?v=1628972393 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003.jpg?v=1628972393 771w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Fig. 3 The inscription embedded onto the facade of the bridge." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The inscription embedded onto the facade of the bridge.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18.jpeg?v=1628972560" width="1170" height="606" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18.jpeg?v=1628972560 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-300x155.jpeg?v=1628972560 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-1024x530.jpeg?v=1628972560 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-768x398.jpeg?v=1628972560 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-370x192.jpeg?v=1628972560 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="Fig. 4 The measurement and section of the bridge, Karapetyan S., The Bridges of Artsakh, Yerevan, 2009, p. 69." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The measurement and section of the bridge, Karapetyan S., The Bridges of Artsakh, Yerevan, 2009, p. 69.

The situation before, during and after the war

Before the war, the monument was complete. No information is available about the bridge during or after the war.

Bibliographic examination

Information about the monument is scarce. We received the main information from S. Karapetyan’s work dedicated to the bridges of Artsakh, where the building inscription was published for the first time (Karapetyan 2009, 68-69).

Bibliography

Karapetyan 2009 – Karapetyan S., The Bridges of Artsakh, Yerevan.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Old Bridge of Avetaranots - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Old Bridge of Avetaranots - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The bridge is located on the south-eastern side of Avetaranots village in Askeran region of the Artsakh Republic (currently under the control of the Armed Forces of the Republic of Azerbaijan), at the starting segment of the old Avetaranots-Madatashen route, on the March tributary of the Varanda River (Figs. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-09-05T08:30:54+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001.jpg?v=1628972226" />
	<meta property="og:image:width" content="803" />
	<meta property="og:image:height" content="602" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/","name":"The Old Bridge of Avetaranots - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-14T20:25:16+00:00","dateModified":"2021-09-05T08:30:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-old-bridge-of-avetaranots/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Old Bridge of Avetaranots"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The church is located in Harar village of Kashatagh region (Lachin region) of the Artsakh Republic, which together with Khachgetik and Aghavnatun villages is part of Aghavnatun rural community. Harar village is located on the left bank of the Hakari River, at an altitude of 1180-1280 meters (Karapetyan 2001, 172).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438.jpg?v=1627467653" width="1356" height="471" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438.jpg?v=1627467653 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-300x104.jpg?v=1627467653 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-1024x356.jpg?v=1627467653 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-768x267.jpg?v=1627467653 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-370x129.jpg?v=1627467653 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Ek. Harar" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical overview

We have written evidence of Harar village since the 17th century. The village is mentioned in the colophons of the manuscripts created locally, where St. Stepanos Church of the village is mentioned as the place of creation of the manuscripts. The next mention of Harar dates back to the 19th century. Accordingly, the majority of the village population was Armenian. The village suffered significantly during the 1905 Armenian-Tatar clashes and especially in 1918. By the 1930s, the village had been depopulated of Armenians and Turkish-speaking Kurds and Azeris had settled on the site (Karapetyan 2001, 172-173).

Architectural-compositional description

St. Stepanos Church of the village is located at the eastern end of the village, on a steep hillside, it is half-ruined (Fig. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3.jpg?v=1627456185" width="1200" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3.jpg?v=1627456185 1200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-300x200.jpg?v=1627456185 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-1024x683.jpg?v=1627456185 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-768x512.jpg?v=1627456185 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-370x247.jpg?v=1627456185 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-272x182.jpg?v=1627456185 272w" sizes="(max-width: 1200px) 100vw, 1200px" title="Fig. 1 The general view of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the church, photo by Z. Rkoyan.

The church was built of rough stones and lime mortar in the 16th-17th centuries on the site of an older church, it lacks any building inscriptions. The same church is mentioned as St. Hripsime in the documents dated 1841 and later (Karapetyan 2001, 175). Presently, the southern and partly western walls of the church are standing, the segment of the altar can be outlined (Fig. 2). According to the plan, it is a single nave church (Fig. 3) which used to be vaulted, the sole entrance is from the south. The church has no vestries. A gravestone with a cross-carved surface is embedded onto the entrance as a lintel (Fig. 4). A khachkar is embedded close onto the entrance (Fig. 5), on which the traces of a severely distorted inscription are noticed: “I erected this cross as intercession to for my mother Tu…” (Karapetyan 2001, 175).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4.jpg?v=1627456287" width="1200" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4.jpg?v=1627456287 1200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-300x200.jpg?v=1627456287 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-1024x683.jpg?v=1627456287 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-768x512.jpg?v=1627456287 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-370x247.jpg?v=1627456287 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-272x182.jpg?v=1627456287 272w" sizes="(max-width: 1200px) 100vw, 1200px" title="Fig. 2 The segment of the church altar, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The segment of the church altar, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4.jpg?v=1627456348" width="600" height="900" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4.jpg?v=1627456348 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4-200x300.jpg?v=1627456348 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4-247x370.jpg?v=1627456348 247w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Fig. 4 The entrance of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The entrance of the church, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-768x493.jpg?v=1627468520" width="768" height="493" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-768x493.jpg?v=1627468520 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-300x192.jpg?v=1627468520 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-370x237.jpg?v=1627468520 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271.jpg?v=1627468520 778w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Fig. 3 The church plan, S. Karapetyan, “Armenian cultural monuments in the region of Karabakh,” p. 175." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The church plan, S. Karapetyan, “Armenian cultural monuments in the region of Karabakh,” p. 175.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4.jpg?v=1627456375" width="600" height="900" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4.jpg?v=1627456375 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4-200x300.jpg?v=1627456375 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4-247x370.jpg?v=1627456375 247w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Fig. 5 The khachkar embedded close onto the entrance of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The khachkar embedded close onto the entrance of the church, photo by Z. Rkoyan.

The condition before and after the war

Already at the end of the 19th century, the church building was in a state of disrepair. Many church stones, as well as most of the gravestones in the Armenian cemetery of the village, were used to build various buildings by Turkish-speaking Kurds and Azeris who settled in the village during the Soviet era.

After the transfer of Kashatagh region under the Azerbaijani control in December 2020, changes and destruction in the area of the monument have not been documented so far.

Bibliography

Karapetyan S., Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, Yerevan, 2001.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>St. Stepanos Church of Harar - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="St. Stepanos Church of Harar - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church is located in Harar village of Kashatagh region (Lachin region) of the Artsakh Republic, which together with Khachgetik and Aghavnatun villages is part of Aghavnatun rural community. Harar village is located on the left bank of the Hakari River, at an altitude of 1180-1280 meters (Karapetyan 2001, 172). Historical overview We have written evidence of Harar village since the 17th century. The village is mentioned in the colophons of the manuscripts created locally, where St. Stepanos Church of the village is mentioned as the place of creation of the manuscripts. The next mention of Harar dates back to the 19th century. Accordingly, the majority of the village population was Armenian. The village suffered significantly during the 1905 Armenian-Tatar clashes and especially in 1918. By the 1930s, the village had been depopulated of Armenians and Turkish-speaking Kurds and Azeris had settled on the site (Karapetyan 2001, 172-173). Architectural-compositional description St. Stepanos Church of the village is located at the eastern end of the village, on a steep hillside, it is half-ruined (Fig. 1)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-09-05T08:38:05+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3.jpg?v=1627456185" />
	<meta property="og:image:width" content="1200" />
	<meta property="og:image:height" content="800" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/","name":"St. Stepanos Church of Harar - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-28T07:15:48+00:00","dateModified":"2021-09-05T08:38:05+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-stepanos-church-of-harar/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"St. Stepanos Church of Harar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->