Հին Թաղասեռի կամուրջը

						<img width="800" height="520" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ.jpg?v=1622453926" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ.jpg?v=1622453926 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-300x195.jpg?v=1622453926 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-768x499.jpg?v=1622453926 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-370x241.jpg?v=1622453926 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" />

						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-scaled.jpg?v=1622453907" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-scaled.jpg?v=1622453907 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-300x225.jpg?v=1622453907 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1024x768.jpg?v=1622453907 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-768x576.jpg?v=1622453907 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1536x1152.jpg?v=1622453907 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-2048x1536.jpg?v=1622453907 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-370x278.jpg?v=1622453907 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="800" height="513" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ.jpg?v=1622453917" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ.jpg?v=1622453917 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-300x192.jpg?v=1622453917 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-768x492.jpg?v=1622453917 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-370x237.jpg?v=1622453917 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" />

						<img width="1920" height="2560" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-scaled.jpg?v=1622453838" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-scaled.jpg?v=1622453838 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-225x300.jpg?v=1622453838 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-768x1024.jpg?v=1622453838 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1152x1536.jpg?v=1622453838 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1536x2048.jpg?v=1622453838 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-278x370.jpg?v=1622453838 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" />

						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-scaled.jpg?v=1622453800" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-scaled.jpg?v=1622453800 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-300x225.jpg?v=1622453800 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1024x768.jpg?v=1622453800 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-768x576.jpg?v=1622453800 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1536x1152.jpg?v=1622453800 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-2048x1536.jpg?v=1622453800 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-370x278.jpg?v=1622453800 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Taghaser-bridge-e1624830126768.jpg?v=1622456418" width="1340" height="636" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Taghaser-bridge-e1624830126768.jpg?v=1622456418 1340w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Taghaser-bridge-e1624830126768-300x142.jpg?v=1622456418 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Taghaser-bridge-e1624830126768-1024x486.jpg?v=1622456418 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Taghaser-bridge-e1624830126768-768x365.jpg?v=1622456418 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Taghaser-bridge-e1624830126768-370x176.jpg?v=1622456418 370w" sizes="(max-width: 1340px) 100vw, 1340px" title="Taghaser bridge" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Տեղադրությունը

Կամուրջը գտնվում է Հադրութի շրջանի Թաղասեռ գյուղից 2-2,5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Հին շեն գյուղատեղիում, Պարզագետի վրա (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-1.jpg?v=1622454515" width="800" height="520" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-1.jpg?v=1622454515 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-1-300x195.jpg?v=1622454515 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-1-768x499.jpg?v=1622454515 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-001-Թաղասեռի-կամուրջ-1-370x241.jpg?v=1622454515 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Նկ․ 1 Հին Թաղասեռի կամուրջը արևելքից, 2000 թ․, Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009, էջ 90:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Հին Թաղասեռի կամուրջը արևելքից, 2000 թ․, Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009, էջ 90:

Պատմական ակնարկ

Հին Թաղասեռ գյուղատեղին ընկած է Պարզագետի աջ ու ձախ կողմերում և բավականին մեծ տարածություն է զբաղեցնում։ Այս կամուրջը կապում էր գյուղի երկու հատվածները, այստեղով էր անցնում Դիզակի մելիքանիստ Տողի ու շրջակա գյուղերի և մելիքության հարավային՝ ընդհուպ մինչև Արաքս գետն ընկած բնակավայրերին կապող ճանապարհներից մեկը: Կամուրջի շինարարական արձանագրությունը  փաստում է, որ կամուրջն առնչվում է դիզակյան հռչակավոր մելիքական տոհմի գործունեության հետ:

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Միաթռիչք թաղակապ կամուրջ է, կառուցված է կոպտատաշ քարից, կամարները սրբատաշ են։ Երկարությունը 7,6 մետր է, լայնությունը՝ 3 մետր, բարձրությունը՝ 3 մետր, թռիչքի երկարությունը՝ 3,68 մետր (նկ․2)։

Կամրջի հոսքընթաց ձախակողմյան խելի ճակատին ագուցված սրբատաշ զույգ քարերի վրա պահպանվել է հնգատող շինարարական արձանագրությունը (նկ․ 3). «Յիշատակ է գա/մու[ր]ճ[ս] այս պ[ար]ոն Եկանի որդի/ Պաղտ[աս]արի կողագից Փեր[ու]ն/: [Թ]վին :ՌՄԺԲ: (1763 թ.) ու(՞)ն /: Մի բերան/ Ա[ստուա]ծ ողորմի [ասեք]» (Համեմատիր, Կարապետյան, 2009, 90):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-scaled.jpg?v=1622454698" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-scaled.jpg?v=1622454698 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-300x225.jpg?v=1622454698 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-1024x768.jpg?v=1622454698 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-768x576.jpg?v=1622454698 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-1536x1152.jpg?v=1622454698 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-2048x1536.jpg?v=1622454698 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-370x278.jpg?v=1622454698 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 2 Հին Թաղասեռի կամուրջը արևմուտքից, 2016 թ․,  լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Հին Թաղասեռի կամուրջը արևմուտքից, 2016 թ․,  լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-1.jpg?v=1622454748" width="800" height="513" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-1.jpg?v=1622454748 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-1-300x192.jpg?v=1622454748 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-1-768x492.jpg?v=1622454748 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/նկ․-003-Թաղասեռի-կամուրջ-1-370x237.jpg?v=1622454748 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Նկ․ 3 Կամրջի արձանագիր քարերը, 2000 թ․, Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, էջ 90: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Կամրջի արձանագիր քարերը, 2000 թ․, Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, էջ 90:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ կամուրջը գտնվում էր բավարար վիճակում և օգտագործվում էր։

2016 թվականին արձանագիր քարերից մեկը (նկ․ 4, 5) պոկվել էր  և դրվել է կամրջին հարակից տարածքում։ Պատերազմի ժամանակ կամուրջը չի տուժել։ Հետպատերազմյան վիճակի մասին տեղեկությունները բացակայում են։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-scaled.jpg?v=1622454887" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-scaled.jpg?v=1622454887 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-225x300.jpg?v=1622454887 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-768x1024.jpg?v=1622454887 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-1152x1536.jpg?v=1622454887 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-1536x2048.jpg?v=1622454887 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004-Թաղասեռի-կամուրջ-1-278x370.jpg?v=1622454887 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ․ 4 Կամրջի պոկված արձանագիր քարը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Կամրջի պոկված արձանագիր քարը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-scaled.jpg?v=1622454966" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-scaled.jpg?v=1622454966 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-300x225.jpg?v=1622454966 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-1024x768.jpg?v=1622454966 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-768x576.jpg?v=1622454966 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-1536x1152.jpg?v=1622454966 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-2048x1536.jpg?v=1622454966 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005-Թաղասեռի-կամուրջը-1-370x278.jpg?v=1622454966 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 5 Կամուրջն առանց արձանագիր քարերից մեկի, 2016 թ․,  լուս․ Գ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Կամուրջն առանց արձանագիր քարերից մեկի, 2016 թ․,  լուս․ Գ Բուդաղյանի։

Գրականություն

1․ Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ,  կազմեց՝ Ս․ Բարխուդարյանը, Երևան, 1982։

2․ Կարապետյան 2009 – Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Հին Թաղասեռի կամուրջը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/հին-թաղասեռի-կամուրջը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Հին Թաղասեռի կամուրջը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Կամուրջը գտնվում է Հադրութի շրջանի Թաղասեռ գյուղից 2-2,5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Հին շեն գյուղատեղիում, Պարզագետի վրա (նկ․ 1)։   Պատմական ակնարկ Հին Թաղասեռ գյուղատեղին ընկած է Պարզագետի աջ ու ձախ կողմերում և բավականին մեծ տարածություն է զբաղեցնում։ Այս կամուրջը կապում էր գյուղի երկու հատվածները, այստեղով էր անցնում Դիզակի մելիքանիստ Տողի ու շրջակա գյուղերի և մելիքության հարավային՝ ընդհուպ մինչև Արաքս գետն ընկած բնակավայրերին կապող ճանապարհներից մեկը: Կամուրջի շինարարական արձանագրությունը  փաստում է, որ կամուրջն առնչվում է դիզակյան հռչակավոր մելիքական տոհմի գործունեության հետ: Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն Միաթռիչք թաղակապ կամուրջ է, կառուցված է կոպտատաշ քարից, կամարները սրբատաշ են։ Երկարությունը 7,6 մետր է, լայնությունը՝ 3 մետր, բարձրությունը՝ 3 մետր, թռիչքի երկարությունը՝ 3,68 մետր (նկ․2)։ Կամրջի հոսքընթաց ձախակողմյան խելի ճակատին ագուցված սրբատաշ զույգ քարերի վրա պահպանվել է հնգատող շինարարական արձանագրությունը (նկ․ 3). «Յիշատակ է գա/մու[ր]ճ[ս] այս պ[ար]ոն Եկանի որդի/ Պաղտ[աս]արի կողագից Փեր[ու]ն/: [Թ]վին :ՌՄԺԲ: (1763 թ.) ու(՞)ն /: Մի բերան/ Ա[ստուա]ծ ողորմի [ասեք]» (Համեմատիր, Կարապետյան, 2009, 90):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/հին-թաղասեռի-կամուրջը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:35:41+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․002-Թաղասեռի-կամուրջ-1-scaled.jpg?v=1622454698" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","name":"Հին Թաղասեռի կամուրջը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-31T09:57:48+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:35:41+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Հին Թաղասեռի կամուրջը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Հին Թաղասեռի կամուրջը - Monument Watch

Հին Թաղասեռի կամուրջը - Monument Watch


Արախիշի եկեղեցին

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-scaled.jpg?v=1622455673" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-scaled.jpg?v=1622455673 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-300x199.jpg?v=1622455673 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-1024x681.jpg?v=1622455673 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-768x511.jpg?v=1622455673 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-1536x1021.jpg?v=1622455673 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-2048x1362.jpg?v=1622455673 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-370x246.jpg?v=1622455673 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-272x182.jpg?v=1622455673 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="917" height="579" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1.png?v=1622455605" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1.png?v=1622455605 917w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-300x189.png?v=1622455605 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-768x485.png?v=1622455605 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-370x234.png?v=1622455605 370w" sizes="(max-width: 917px) 100vw, 917px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-scaled.jpg?v=1622455601" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-scaled.jpg?v=1622455601 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-300x199.jpg?v=1622455601 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-1024x681.jpg?v=1622455601 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-768x511.jpg?v=1622455601 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-1536x1021.jpg?v=1622455601 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-2048x1362.jpg?v=1622455601 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-370x246.jpg?v=1622455601 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-272x182.jpg?v=1622455601 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-scaled.jpg?v=1622455535" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-scaled.jpg?v=1622455535 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-300x199.jpg?v=1622455535 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-1024x681.jpg?v=1622455535 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-768x511.jpg?v=1622455535 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-1536x1021.jpg?v=1622455535 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-2048x1362.jpg?v=1622455535 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-370x246.jpg?v=1622455535 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-272x182.jpg?v=1622455535 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1702" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-scaled.jpg?v=1622455483" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-scaled.jpg?v=1622455483 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-300x199.jpg?v=1622455483 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-1024x681.jpg?v=1622455483 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-768x511.jpg?v=1622455483 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-1536x1021.jpg?v=1622455483 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-2048x1362.jpg?v=1622455483 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-370x246.jpg?v=1622455483 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-272x182.jpg?v=1622455483 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="425" height="285" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1.jpg?v=1622455413" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1.jpg?v=1622455413 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1-300x201.jpg?v=1622455413 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1-370x248.jpg?v=1622455413 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1-272x182.jpg?v=1622455413 272w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" />

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Arakhish-e1624830042969.jpg?v=1622457640" width="1353" height="690" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Arakhish-e1624830042969.jpg?v=1622457640 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Arakhish-e1624830042969-300x153.jpg?v=1622457640 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Arakhish-e1624830042969-1024x522.jpg?v=1622457640 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Arakhish-e1624830042969-768x392.jpg?v=1622457640 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Arakhish-e1624830042969-370x189.jpg?v=1622457640 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Arakhish" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Տեղադրությունը

Արախիշի եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (այժմ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ), Բերձորից 50 կիլոմետր հյուսիս, Հակարի գետի Շալվա վտակի ձախակողմյան հատվածում, համանուն գյուղից 1,5 կիլոմետր հարավ (նկ․ 1)։ Այստեղ պահպանվել են միջնադարյան գյուղատեղու, եկեղեցու և նրանից հարավ և արևմուտք տարածվող ընդարձալ գերեզմանոցի հետքերը: Հուշարձանի մասին մատենագրական տեղեկություններ չկան: Դատելով եկեղեցու ճարտարապետակաան առանձնահատկություններից, վաղ խաչքարերից, 12-16-րդ դարերի տապանաքարերից (մի քանիսն արձանագիր և թվակիր), բնակավայրը գոյատևել է ողջ միջնադարի ընթացքում:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-scaled.jpg?v=1622455673" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-scaled.jpg?v=1622455673 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-300x199.jpg?v=1622455673 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-1024x681.jpg?v=1622455673 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-768x511.jpg?v=1622455673 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-1536x1021.jpg?v=1622455673 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-2048x1362.jpg?v=1622455673 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-370x246.jpg?v=1622455673 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-272x182.jpg?v=1622455673 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1 Եկեղեցու տեսքը հարավից, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Եկեղեցու տեսքը հարավից, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին (նկ․ 2) կառուցված է տեղական անմշակ քարով, կրաշաղախով, ներսից սվաղապատ է։ Այն միանավ թաղածածակ սրահ է` ընգծված պայտաձև աբսիդով (նկ․ 3):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1.png?v=1622455605" width="917" height="579" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1.png?v=1622455605 917w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-300x189.png?v=1622455605 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-768x485.png?v=1622455605 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-370x234.png?v=1622455605 370w" sizes="(max-width: 917px) 100vw, 917px" title="Նկ․ 2 Եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999, էջ 169։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999, էջ 169։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-scaled.jpg?v=1622455601" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-scaled.jpg?v=1622455601 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-300x199.jpg?v=1622455601 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-1024x681.jpg?v=1622455601 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-768x511.jpg?v=1622455601 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-1536x1021.jpg?v=1622455601 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-2048x1362.jpg?v=1622455601 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-370x246.jpg?v=1622455601 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-5-272x182.jpg?v=1622455601 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 3  Եկեղեցու տեսքն արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3  Եկեղեցու տեսքն արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի:

Կառույցն արտաքին չափերն են 12,30x5,20 մետր,  պատերի հաստությունը՝ 90 սանտիմետր (Կարապետյան 1999, 169)։ Հարավային պատի միջնամասում դիտելի է հորիզոնական կոշտացնող գոտին (հավանական է, այն բոլորել է ողջ կառույցը), ինչը նույնպես առաձնահատուկ դրևորում է: Պահպանված թաղի և գմբեթարդի պայտաձև կամարները և պահունակներըը սրբատաշ են (նկ. 4): Կառույցի հավանական թվագրությունը, նկատի ունենլով պայտաձև ծավալները, կարելի է համարել 9-10-րդ դարերը: Եկեղեցու արևմտյան հատվածը չի պահպանվել, և կարելի է խոսել միայն 2 մուտքերի (հյուսիսային և հարավային կողմերից) առկայության մասին:

Գերեզմանատունը նույնպես բավական վնասված է, բայց պահպանվել են 20-ից ավել խաչքարեր (նկ․ 5)  և տապանաքարեր, որոնց մի մասը արձանագիր են։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-scaled.jpg?v=1622455535" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-scaled.jpg?v=1622455535 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-300x199.jpg?v=1622455535 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-1024x681.jpg?v=1622455535 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-768x511.jpg?v=1622455535 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-1536x1021.jpg?v=1622455535 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-2048x1362.jpg?v=1622455535 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-370x246.jpg?v=1622455535 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-5-272x182.jpg?v=1622455535 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 4 Թաղակիր կամարի և գմբեթարդի մարմասները, լուս. Հ. Պետրոսյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Թաղակիր կամարի և գմբեթարդի մարմասները, լուս. Հ. Պետրոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-scaled.jpg?v=1622455483" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-scaled.jpg?v=1622455483 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-300x199.jpg?v=1622455483 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-1024x681.jpg?v=1622455483 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-768x511.jpg?v=1622455483 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-1536x1021.jpg?v=1622455483 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-2048x1362.jpg?v=1622455483 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-370x246.jpg?v=1622455483 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-5-272x182.jpg?v=1622455483 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 5 Խաչքար, լուս. Հ․ Աբրահամյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Խաչքար, լուս. Հ․ Աբրահամյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Արախիշի վանքը պայթեցվել է 1983 թվականին (նկ․ 6), հետագայում որևէ էական փոփոխության չի ենթարկվել ։

Մատենագրական քննություն

Հետազոտող Ս․ Կարապետյանն իր «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում» գրքում ներկայացրել է Արախիշի վանքն ու արձանագրությունները, բայց այն անվանում է Արքո Ներքին և թվագրում 12-13-րդ դարերով (Կարապետյան 1999, 168-169)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1.jpg?v=1622455413" width="425" height="285" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1.jpg?v=1622455413 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1-300x201.jpg?v=1622455413 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1-370x248.jpg?v=1622455413 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-1-272x182.jpg?v=1622455413 272w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Նկ. 6 Եկեղեցու տեսքը պայթեցումից հետո, լուս. Ս․ Կարապետյանի, 1985։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Եկեղեցու տեսքը պայթեցումից հետո, լուս. Ս․ Կարապետյանի, 1985։

Գրականություն

1․ Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Արախիշի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/արախիշի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Արախիշի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Արախիշի եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (այժմ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ), Բերձորից 50 կիլոմետր հյուսիս, Հակարի գետի Շալվա վտակի ձախակողմյան հատվածում, համանուն գյուղից 1,5 կիլոմետր հարավ (նկ․ 1)։ Այստեղ պահպանվել են միջնադարյան գյուղատեղու, եկեղեցու և նրանից հարավ և արևմուտք տարածվող ընդարձալ գերեզմանոցի հետքերը: Հուշարձանի մասին մատենագրական տեղեկություններ չկան: Դատելով եկեղեցու ճարտարապետակաան առանձնահատկություններից, վաղ խաչքարերից, 12-16-րդ դարերի տապանաքարերից (մի քանիսն արձանագիր և թվակիր), բնակավայրը գոյատևել է ողջ միջնադարի ընթացքում:   Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն Եկեղեցին (նկ․ 2) կառուցված է տեղական անմշակ քարով, կրաշաղախով, ներսից սվաղապատ է։ Այն միանավ թաղածածակ սրահ է` ընգծված պայտաձև աբսիդով (նկ․ 3):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/արախիշի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:36:15+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-6-scaled.jpg?v=1622455673" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ad%d5%ab%d5%b7%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ad%d5%ab%d5%b7%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Արախիշի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-31T10:18:02+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:36:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ad%d5%ab%d5%b7%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ad%d5%ab%d5%b7%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ad%d5%ab%d5%b7%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Արախիշի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Արախիշի եկեղեցին - Monument Watch

Արախիշի եկեղեցին - Monument Watch


Վանքասարի եկեղեցին

						<img width="1260" height="841" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7.jpg?v=1622456827" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7.jpg?v=1622456827 1260w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-300x200.jpg?v=1622456827 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-1024x683.jpg?v=1622456827 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-768x513.jpg?v=1622456827 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-370x247.jpg?v=1622456827 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-272x182.jpg?v=1622456827 272w" sizes="(max-width: 1260px) 100vw, 1260px" />

						<img width="790" height="526" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6.jpg?v=1622456821" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6.jpg?v=1622456821 790w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-300x200.jpg?v=1622456821 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-768x511.jpg?v=1622456821 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-370x246.jpg?v=1622456821 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-272x182.jpg?v=1622456821 272w" sizes="(max-width: 790px) 100vw, 790px" />

						<img width="664" height="441" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6.jpg?v=1622456817" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6.jpg?v=1622456817 664w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6-300x199.jpg?v=1622456817 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6-370x246.jpg?v=1622456817 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6-272x182.jpg?v=1622456817 272w" sizes="(max-width: 664px) 100vw, 664px" />

						<img width="445" height="248" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6.jpg?v=1622456815" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6.jpg?v=1622456815 445w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6-300x167.jpg?v=1622456815 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6-370x206.jpg?v=1622456815 370w" sizes="(max-width: 445px) 100vw, 445px" />

						<img width="1949" height="1373" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․.jpg?v=1622456814" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․.jpg?v=1622456814 1949w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-300x211.jpg?v=1622456814 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-1024x721.jpg?v=1622456814 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-768x541.jpg?v=1622456814 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-1536x1082.jpg?v=1622456814 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-370x261.jpg?v=1622456814 370w" sizes="(max-width: 1949px) 100vw, 1949px" />

						<img width="893" height="905" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․.jpg?v=1622456754" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․.jpg?v=1622456754 893w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․-296x300.jpg?v=1622456754 296w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․-768x778.jpg?v=1622456754 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․-365x370.jpg?v=1622456754 365w" sizes="(max-width: 893px) 100vw, 893px" />

						<img width="897" height="929" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․.jpg?v=1622456751" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․.jpg?v=1622456751 897w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․-290x300.jpg?v=1622456751 290w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․-768x795.jpg?v=1622456751 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․-357x370.jpg?v=1622456751 357w" sizes="(max-width: 897px) 100vw, 897px" />

						<img width="1702" height="2560" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-scaled.jpg?v=1622456745" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-scaled.jpg?v=1622456745 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-199x300.jpg?v=1622456745 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-681x1024.jpg?v=1622456745 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-768x1155.jpg?v=1622456745 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-1021x1536.jpg?v=1622456745 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-1362x2048.jpg?v=1622456745 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-246x370.jpg?v=1622456745 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" />

						<img width="1101" height="733" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1.jpg?v=1622456640" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1.jpg?v=1622456640 1101w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-300x200.jpg?v=1622456640 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-1024x682.jpg?v=1622456640 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-768x511.jpg?v=1622456640 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-370x246.jpg?v=1622456640 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-272x182.jpg?v=1622456640 272w" sizes="(max-width: 1101px) 100vw, 1101px" />

						<img width="692" height="1144" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011.jpg?v=1622456637" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011.jpg?v=1622456637 692w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011-181x300.jpg?v=1622456637 181w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011-619x1024.jpg?v=1622456637 619w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011-224x370.jpg?v=1622456637 224w" sizes="(max-width: 692px) 100vw, 692px" />

Տեղադրությունը

 Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում, Ստեփանակերտից Մարտակերտ տանող մայրուղու ձախ կողմում, Վանքասարի  գագաթներից ամենաբարձրի վրա` Արցախի Տիգրանակերտ քաղաքի տարածքում` դաշտավայրի նկատմամբ 290 մետր բարձրության վրա (նկ. 1):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7.jpg?v=1622456827" width="1260" height="841" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7.jpg?v=1622456827 1260w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-300x200.jpg?v=1622456827 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-1024x683.jpg?v=1622456827 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-768x513.jpg?v=1622456827 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-370x247.jpg?v=1622456827 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-7-272x182.jpg?v=1622456827 272w" sizes="(max-width: 1260px) 100vw, 1260px" title="Նկ. 1 Վանքասարի եկեղեցին և շրջակայքը, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Վանքասարի եկեղեցին և շրջակայքը, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar.jpg?v=1622484767" width="1346" height="1346" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar.jpg?v=1622484767 1346w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar-300x300.jpg?v=1622484767 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar-1024x1024.jpg?v=1622484767 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar-150x150.jpg?v=1622484767 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar-768x768.jpg?v=1622484767 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Vankasar-370x370.jpg?v=1622484767 370w" sizes="(max-width: 1346px) 100vw, 1346px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցու մասին առաջին հիշատակությունը թողել է Սարգիս արքեպիսկոպոս Ջալալյանցը. «Ի գագաթ լերին է աւերակ մենաստանի, զորմէ աւանդեն գոլ առաջնորդարան այսր նահանգի» (Ջալալյանց 1858, 344): 1890 թվականին եկեղեցի է այցելել Խաչիկ վարդապետ Դադյանը և ներկայացրել հուշարձանի առաջին՝ սխեմատիկ հատակագիծը և ընդօրինակել եկեղեցու մոտ գտնված խաչքարի հայատառ արձանագրությունը (ՀՀՊՊԿԱ, ֆ. 319, ց. 1, գ. 137, թ. 4): Մակար Բարխուդարյանց էլ իր «Արցախ» գրքում բերում է ավանդություններ, և ըստ դրանցից մեկի` եկեղեցու կառուցումը վերագրված է Վաչէ Բ իշխանին. «Վաչե Բ շինած է մի խաչաձև մենաստան, որի գլուխն այժմ խոնարհուած է ամբողջապես» (Բարխուտարեանց 1895, 414):

Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին կառուցված է տեղական կաթնագույն կրաքարի մեծ սրբատաշ բլոկերով և կրշաղախով: Այն ունի   խաչաձև հատակագծային հորինվածք և պատկանում է հայկական վաղմիջնադարյան եկեղեցիների փոքր խաչաձև կենտրոնագմբեթ եռախորան տիպին: Իր ծավալատարածական հորինվածքով շատ նման է  Թալինի, Քարաշամբի և Այլաբերի փոքր եկեղեցիներին և վերաբերում է 7-րդ դարի կեսերին (Գրիգորյան 1982,  27):

Հորինվածքի հիմքը կազմող գմբեթատակ քառակուսին ամփոփված է արևմուտքից ուղղանկյուն, իսկ մյուս կողմերից կիսաշրջանաձև խաչաթևերով, որոնք արտաքինից ուղղանկյուն են: Հատակագծային այս հորինվածքի արևելք-արևմուտք առանցքի  երկարությունը 10,5 մետր է, իսկ հյուսիս-հարավը` 9,15 մետր, որի հետևանքով արևմտյան խաչաթևը 1,0 մետրով  երկարել է (9,7 x 8,7 մետր): Մուտքերը բացված են երեք կողմերի (արևելյանից բացի) խաչաթևերում, ուր զետեղված են նաև պատուհաններ: Բոլոր մուտքերի բացվածքներն իրար հավասար են (1,05 մետր, նկ. 2): Երեք խաչաթևերում մուտքերի առկայությունը Վանքասարի եկեղեցու առանձնահատկությունն է նմանատիպ հուշարձանների մեջ (Կիրակոսյան 2013, 122, 123): Արևմտյան մուտքն ունեցել է քանդակազարդ բարավոր՝ պատված խաչային հորինվածքով (Մկրտչյան 1985, 78): Կամարակիր որմնասյուների խոյակների քիվերը պատված են էլիպսաձև տերևանման քանդակներով: Եկեղեցու բոլոր քարերը կրում են վարպետների նշաններ (նկ. 3), որոնց զգալի մասը հայերեն տառեր են` նույնական Սիսիանի 7-րդ դարի տաճարի նշաններին (Ямпольский 1960,  249):

Նկ. 2 Վանքասարի եկեղեցու հատակագծային հորինվածքը, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:

Մատենագրական քննություն

Խորհրդային շրջանում  Վանքասարի եկեղեցին հայտնի էր գիտական շրջանակներին: Հուշարձանն առաջինն  ուսումնասիրության առարկա է դարձրել և գիտական հանրությանը ներկայացրել Զ. Յամպոլսկին: Այստեղ հրատարակվել են նաև եկեղեցու հատակագիծն ու լուսանկարներ: Սակայն նա, հակառակ այն հանգամանքին, որ ինքն է նաև նշում կառույցի հորինվածքային առանձնահատկությունների նույնականությունը հայկական վաղմիջնադարյան մի շարք այլ եկեղեցիների հետ` միանգամայն առանց հիմնավորման, հուշարձանը համարում է աղվանական (Ямпольский, 1960, 249):  Հուշարձանի մյուս հետազոտողները (Հասրաթյան 1992, 28, 29, Գրիգորյան 1982, 26, 27, Մկրտչյան 1988, 63, 64, Կարապետյան 1999, 223-226,  Սիմոնյան, Սանամյան  2005, 165-167) Վանքասարի եկեղեցին հայ մշակույթից օտարելու Յամպոլսկու հրապարակմանն արժանի գնահատական և պատասխան են տվել: Բնօրինակային չափագրությունների, արխիվային նյութերի ուսումնասիրման և համեմատական վերլուծության արդյունքում ներկայացվել է նաև Վանքասարի եկեղեցու հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքի  ամբողջական և իրական կերպարը և  ադրբեջանական «վերականգնման» էությունը (Կիրակոսյան 2013):

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Վանքասարի եկեղեցին անցյալ դարի 80-ականներին «ադրբեջանական» ձևով վերականգնման ժամանակ լուրջ կորուստներ է կրել: Առաջին հերթին խաթարվել է հուշարձանի բնական միջավայրը և լանդշաֆտը՝ շուրջը հոգևոր-մշակութային միջավայրին անհարիր կառուցապատում է իրականացվել: Տարածքը կառուցապատվել էր ժամանցի և զվարճանքի գործառույթ իրականացնող շենքերով: Դրանք արցախյան առաջին պատերազմում վնասվել են և  վերածվել  ավերակների (նկ. 4):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6.jpg?v=1622456821" width="790" height="526" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6.jpg?v=1622456821 790w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-300x200.jpg?v=1622456821 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-768x511.jpg?v=1622456821 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-370x246.jpg?v=1622456821 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-6-272x182.jpg?v=1622456821 272w" sizes="(max-width: 790px) 100vw, 790px" title="Նկ. 3 Վարպետի նշան կրող եկեղեցու պատի քար, լուս․ Հ. Պետրոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Վարպետի նշան կրող եկեղեցու պատի քար, լուս․ Հ. Պետրոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6.jpg?v=1622456817" width="664" height="441" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6.jpg?v=1622456817 664w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6-300x199.jpg?v=1622456817 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6-370x246.jpg?v=1622456817 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-6-272x182.jpg?v=1622456817 272w" sizes="(max-width: 664px) 100vw, 664px" title="Նկ. 4 Վանքասարի եկեղեցու շրջակայքի խորհրդային շրջանի կառուցապատման ավերակներն արցախյան առաջին պատերազմից հետո, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Վանքասարի եկեղեցու շրջակայքի խորհրդային շրջանի կառուցապատման ավերակներն արցախյան առաջին պատերազմից հետո, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:

Եկեղեցին «վերականգնել» են` անտեսելով շինության կառուցվածքային և համաչափական հատկանիշները: Ճակատներում չեն շարվել  քիվերը, միտումնավոր ոչնչացվել են  արևմտյան մուտքի բարավորի հայատառ արձանագրությունն ու խաչաքանդակը (նկ. 5, 6):  Ձևափոխված են նաև պատուհանների բացվածքները: Այլափոխվել են  կոնստրուկտիվ հանգույցների (տրոմպներ, գմբեթարդներ, թաղ, գմբեթ) իրականացման եղանակները:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6.jpg?v=1622456815" width="445" height="248" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6.jpg?v=1622456815 445w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6-300x167.jpg?v=1622456815 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-6-370x206.jpg?v=1622456815 370w" sizes="(max-width: 445px) 100vw, 445px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու արևմտյան մուտքի բարավորի   խաչաքանդակը 1986 թ․, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱԱ հրատարակչություն,  Երևան, 1999, էջ 224:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու արևմտյան մուտքի բարավորի   խաչաքանդակը 1986 թ․, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱԱ հրատարակչություն,  Երևան, 1999, էջ 224:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․.jpg?v=1622456814" width="1949" height="1373" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․.jpg?v=1622456814 1949w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-300x211.jpg?v=1622456814 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-1024x721.jpg?v=1622456814 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-768x541.jpg?v=1622456814 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-1536x1082.jpg?v=1622456814 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006․-370x261.jpg?v=1622456814 370w" sizes="(max-width: 1949px) 100vw, 1949px" title="Նկ. 6 Արևմտյան մուտքի բարավորի   խաչաքանդակը ադրբեջանական  «վերականգնումից» հետո, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Արևմտյան մուտքի բարավորի   խաչաքանդակը ադրբեջանական  «վերականգնումից» հետո, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:

1986 թվականին, երբ ընթանում էին ադրբեջանական «վերականգնման» աշխատանքները (նկ. 7, 8), Վանքասարի եկեղեցում ուսումնասիրություններ իրականացնող Ս. Կարապետյանն ու Ա. Ղազարյանը վավերացրել են կիսաեղծ վիճակում գտնվող երկու արձանագրություն (Կարապետյան 1999, 225:) Այս ժամանակ արդեն տեղում չէր Խաչիկ վարդապետ Դադյանի նկարագրած՝ 1263 թվականի խաչքարը: Ժամանակին եկեղեցու շուրջը կանգնեցված են եղել նաև այլ խաչքարեր: Դրանցից մեկը, որ վերաբերում է 13-րդ դարին, ադրբեջանցիները  տեղափոխել են Աղդամի քարի թանգարան: Ընդորում, խաչքարի կենտրոնական խաչի առանձին մասերը նախօրոք քերվել են, որպեսզի չհասկացվի, որ այն խաչքար է:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․.jpg?v=1622456754" width="893" height="905" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․.jpg?v=1622456754 893w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․-296x300.jpg?v=1622456754 296w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․-768x778.jpg?v=1622456754 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007․-365x370.jpg?v=1622456754 365w" sizes="(max-width: 893px) 100vw, 893px" title="Նկ. 7 Վանքասարի եկեղեցու տեսքը «վերականգնման»   ընթացքում, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱԱ հրատարակչություն,  Երևան, 1999, էջ 225:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Վանքասարի եկեղեցու տեսքը «վերականգնման»   ընթացքում, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱԱ հրատարակչություն,  Երևան, 1999, էջ 225:

Խաչքարն այսօր կանգեցված է Ասկերանի եկեղեցու բակում (նկ. 9):  Նույն կերպ էլ ադրբեջանցիները  քերել-հարթել են եկեղեցու արևմտյան մուտքի բարավորի խաչային հորինվածքը: Բացառված չէ, որ այն նաև ունեցել է հայերեն արձանագրություն: Անտեսելով այս բոլոր փաստերը՝ ադրբեջանցիները եկեղեցին հայտարարել են աղվանական:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․.jpg?v=1622456751" width="897" height="929" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․.jpg?v=1622456751 897w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․-290x300.jpg?v=1622456751 290w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․-768x795.jpg?v=1622456751 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․-357x370.jpg?v=1622456751 357w" sizes="(max-width: 897px) 100vw, 897px" title="Նկ. 8 Եկեղեցու տեսքը վերականգնումից հետո, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Եկեղեցու տեսքը վերականգնումից հետո, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-scaled.jpg?v=1622456745" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-scaled.jpg?v=1622456745 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-199x300.jpg?v=1622456745 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-681x1024.jpg?v=1622456745 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-768x1155.jpg?v=1622456745 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-1021x1536.jpg?v=1622456745 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-1362x2048.jpg?v=1622456745 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009․-246x370.jpg?v=1622456745 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Նկ. 9 Վանքասարի եկեղեցու տարածքում տեղադրված՝ 13-րդ դարին պատկանող խաչքարը, որ խորհրդային շրջանում տեղահանվել էր, իսկ   այսօր կանգնեցված է Ասկերանի եկեղեցու բակում, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 9 Վանքասարի եկեղեցու տարածքում տեղադրված՝ 13-րդ դարին պատկանող խաչքարը, որ խորհրդային շրջանում տեղահանվել էր, իսկ   այսօր կանգնեցված է Ասկերանի եկեղեցու բակում, լուս․ Լ․ Կիրակոսյանի:

Վանքասարի եկեղեցին տուժել էր նաև արցախյան առաջին պատերազմի ընթացքում: Արևմտյան ճակատում` բարավորից վերև արկը բավական մեծ խոռոչ էր բացել, որը սպառնում էր պատի կայունությանը (նկ. 10):  2011 թվականի աշնանը Արցախի Հանրապետության  Զբոսաշրջության վարչությունը  մաքրման, ամրակայման և բարեկարգման աշխատանքներ է իրականացրել այստեղ:   Մասնակի ամրակայման աշխատանքներն ավարտվել են 2012 թվականի հունվարին, և եկեղեցու գմբեթին տեղադրվել է խաչը:  Վերաշարվել է արևմտյան ճակատի քանդված մասը: Մուտքերում տեղադրվել են մետաղական դռներ: Ինտերիերում` արևելյան խորանում, վերականգնվել է բեմը:

Արցախյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ նույնպես Վանքասարի եկեղեցին ադրբեջանական թիրախում էր. բարեբախտաբար զգալի վնասներ չի կրել (նկ. 11):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1.jpg?v=1622456640" width="1101" height="733" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1.jpg?v=1622456640 1101w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-300x200.jpg?v=1622456640 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-1024x682.jpg?v=1622456640 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-768x511.jpg?v=1622456640 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-370x246.jpg?v=1622456640 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-1-272x182.jpg?v=1622456640 272w" sizes="(max-width: 1101px) 100vw, 1101px" title="Նկ. 10 Վանքասարի եկեղեցու տեսքը արցախյան առաջին պատերազմից հետո: Լուսանկարը՝ Հրայր Բազեի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 10 Վանքասարի եկեղեցու տեսքը արցախյան առաջին պատերազմից հետո: Լուսանկարը՝ Հրայր Բազեի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011.jpg?v=1622456637" width="692" height="1144" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011.jpg?v=1622456637 692w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011-181x300.jpg?v=1622456637 181w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011-619x1024.jpg?v=1622456637 619w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/011-224x370.jpg?v=1622456637 224w" sizes="(max-width: 692px) 100vw, 692px" title="Նկ. 11 Վանքասարի եկեղեցու տեսքը արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո, լուս. Լ․ Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 11 Վանքասարի եկեղեցու տեսքը արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո, լուս. Լ․ Կիրակոսյանի:

Գրականության ցանկ

Բարխուտարեանց 1865 - Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու, «Արօր»:

Գրիգորյան 1982 -  Գրիգորյան Վ., Հայաստանի վաղմիջնադարյան կենտրոնագմբեթ փոքր հուշարձանները, Երևան ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ.:

Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ հրատ.:

Կիրակոսյան 2013 - Կիրակոսյան Լ., Վանքասարի եկեղեցու ճարտարապետությունը և ադրբեջանական «վերականգնումը», Պատմաբանասիրական հանդես, թիվ 1, էջ 121-124:

Հասրաթյան 1992- Հասրաթյան Մ., Հայկական ճարտարապետության Արցախի դպրոցը, Երևան, ՀՀ ԳԱ հրատ.:

Ջալալյանց 1858- Ջալալյանց Ս., Ճանապարհորդութիւն ի մեծն Հայաստան, մասն Բ, Տփխիս:

Մկրտչյան 1985 - Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատ.:

Սիմոնյան, Սանամյան 2005- Սիմոնյան Հ., Սանամյան Հ., Վանքասարի հուշարձանները, « Հուշարձան», Տարեգիրք Գ, Երևան, « Հուշարձան» հրատ., էջ 159-179:

Мкртчян 1988- Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, «Парберакан».

Ямпольский З., Памятники Кавказской Албании на горе Бешидаг, «Советская археология», 1960, N 2, с. 246-250.

Հայաստանի հանրապետության պատմության պետական կենտրոնական արխիվ, ֆ. 319, ց. 1, գ. 137, թ. 4:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Վանքասարի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/վանքասարի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Վանքասարի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը  Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում, Ստեփանակերտից Մարտակերտ տանող մայրուղու ձախ կողմում, Վանքասարի  գագաթներից ամենաբարձրի վրա` Արցախի Տիգրանակերտ քաղաքի տարածքում` դաշտավայրի նկատմամբ 290 մետր բարձրության վրա (նկ. 1): Պատմական ակնարկ Եկեղեցու մասին առաջին հիշատակությունը թողել է Սարգիս արքեպիսկոպոս Ջալալյանցը. «Ի գագաթ լերին է աւերակ մենաստանի, զորմէ աւանդեն գոլ առաջնորդարան այսր նահանգի» (Ջալալյանց 1858, 344): 1890 թվականին եկեղեցի է այցելել Խաչիկ վարդապետ Դադյանը և ներկայացրել հուշարձանի առաջին՝ սխեմատիկ հատակագիծը և ընդօրինակել եկեղեցու մոտ գտնված խաչքարի հայատառ արձանագրությունը (ՀՀՊՊԿԱ, ֆ. 319, ց. 1, գ. 137, թ. 4): Մակար Բարխուդարյանց էլ իր «Արցախ» գրքում բերում է ավանդություններ, և ըստ դրանցից մեկի` եկեղեցու կառուցումը վերագրված է Վաչէ Բ իշխանին. «Վաչե Բ շինած է մի խաչաձև մենաստան, որի գլուխն այժմ խոնարհուած է ամբողջապես» (Բարխուտարեանց 1895, 414): Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Եկեղեցին կառուցված է տեղական կաթնագույն կրաքարի մեծ սրբատաշ բլոկերով և կրշաղախով: Այն ունի   խաչաձև հատակագծային հորինվածք և պատկանում է հայկական վաղմիջնադարյան եկեղեցիների փոքր խաչաձև կենտրոնագմբեթ եռախորան տիպին: Իր ծավալատարածական հորինվածքով շատ նման է  Թալինի, Քարաշամբի և Այլաբերի փոքր եկեղեցիներին և վերաբերում է 7-րդ դարի կեսերին (Գրիգորյան 1982,  27): Հորինվածքի հիմքը կազմող գմբեթատակ քառակուսին ամփոփված է արևմուտքից ուղղանկյուն, իսկ մյուս կողմերից կիսաշրջանաձև խաչաթևերով, որոնք արտաքինից ուղղանկյուն են: Հատակագծային այս հորինվածքի արևելք-արևմուտք առանցքի  երկարությունը 10,5 մետր է, իսկ հյուսիս-հարավը` 9,15 մետր, որի հետևանքով արևմտյան խաչաթևը 1,0 մետրով  երկարել է (9,7 x 8,7 մետր): Մուտքերը բացված են երեք կողմերի (արևելյանից բացի) խաչաթևերում, ուր զետեղված են նաև պատուհաններ: Բոլոր մուտքերի բացվածքներն իրար հավասար են (1,05 մետր, նկ. 2): Երեք խաչաթևերում մուտքերի առկայությունը Վանքասարի եկեղեցու առանձնահատկությունն է նմանատիպ հուշարձանների մեջ (Կիրակոսյան 2013, 122, 123): Արևմտյան մուտքն ունեցել է քանդակազարդ բարավոր՝ պատված խաչային հորինվածքով (Մկրտչյան 1985, 78): Կամարակիր որմնասյուների խոյակների քիվերը պատված են էլիպսաձև տերևանման քանդակներով: Եկեղեցու բոլոր քարերը կրում են վարպետների նշաններ (նկ. 3), որոնց զգալի մասը հայերեն տառեր են` նույնական Սիսիանի 7-րդ դարի տաճարի նշաններին (Ямпольский 1960,  249):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/վանքասարի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-06T17:47:12+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008․.jpg?v=1622456751" />
	<meta property="og:image:width" content="897" />
	<meta property="og:image:height" content="929" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Վանքասարի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-31T10:46:08+00:00","dateModified":"2022-01-06T17:47:12+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Վանքասարի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Վանքասարի եկեղեցին - Monument Watch

Վանքասարի եկեղեցին - Monument Watch


						<img width="2560" height="1440" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-scaled.jpg?v=1620416709" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-scaled.jpg?v=1620416709 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-300x169.jpg?v=1620416709 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-1024x576.jpg?v=1620416709 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-768x432.jpg?v=1620416709 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-1536x864.jpg?v=1620416709 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-2048x1152.jpg?v=1620416709 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․-007Կատարո-370x208.jpg?v=1620416709 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1728" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960.jpg?v=1620416696" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960.jpg?v=1620416696 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-300x203.jpg?v=1620416696 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-1024x691.jpg?v=1620416696 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-768x518.jpg?v=1620416696 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-1536x1037.jpg?v=1620416696 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-2048x1382.jpg?v=1620416696 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-370x250.jpg?v=1620416696 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1721" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330.jpg?v=1620416697" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330.jpg?v=1620416697 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-300x202.jpg?v=1620416697 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-1024x688.jpg?v=1620416697 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-768x516.jpg?v=1620416697 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-1536x1033.jpg?v=1620416697 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-2048x1377.jpg?v=1620416697 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-370x249.jpg?v=1620416697 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-272x182.jpg?v=1620416697 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1440" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-scaled.jpg?v=1620416699" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-scaled.jpg?v=1620416699 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-300x169.jpg?v=1620416699 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-1024x576.jpg?v=1620416699 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-768x432.jpg?v=1620416699 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-1536x864.jpg?v=1620416699 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-2048x1152.jpg?v=1620416699 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-370x208.jpg?v=1620416699 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

Location

Kataro Monastery (Fig. 1) is the highest-situated monument of the Artsakh Republic. It is located in the northwestern part of Hadrut region, on the peak of Dizapayt mountain, at an altitude of 2478 meters (Fig. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1.jpg?v=1620726713" width="1362" height="1362" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1.jpg?v=1620726713 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1-300x300.jpg?v=1620726713 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1-1024x1024.jpg?v=1620726713 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1-150x150.jpg?v=1620726713 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1-768x768.jpg?v=1620726713 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Katarovank-1-370x370.jpg?v=1620726713 370w" sizes="(max-width: 1362px) 100vw, 1362px" title="Katarovank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Katarovank

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960.jpg?v=1620416696" width="2560" height="1728" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960.jpg?v=1620416696 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-300x203.jpg?v=1620416696 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-1024x691.jpg?v=1620416696 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-768x518.jpg?v=1620416696 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-1536x1037.jpg?v=1620416696 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-2048x1382.jpg?v=1620416696 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001Կատարո-scaled-e1620159847960-370x250.jpg?v=1620416696 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig․1 Kataro Monastery before renovation, 2010, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig․1 Kataro Monastery before renovation, 2010, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330.jpg?v=1620416697" width="2560" height="1721" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330.jpg?v=1620416697 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-300x202.jpg?v=1620416697 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-1024x688.jpg?v=1620416697 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-768x516.jpg?v=1620416697 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-1536x1033.jpg?v=1620416697 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-2048x1377.jpg?v=1620416697 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-370x249.jpg?v=1620416697 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-Կատարո-scaled-e1620159804330-272x182.jpg?v=1620416697 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 Mount Dizapayt from the south-east, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 Mount Dizapayt from the south-east, 2020, photo by G. Budaghyan.

Historical overview

A number of bibliographic information about Dizapayt mountain and Kataro Monastery has reached us, which refer to the early history of the spread of Christianity in Artsakh.

The name of the mountain and the monastery is related to a legend, according to which Sanesan – the king of the Maskuts, killed here his three sons who had converted to Christianity and 3870 hermits who joined them (Kaghankatuatsi 1983, 119). The early structures of the sanctuary were regularly destroyed, the present church was built in 1870.

Architectural-compositional examination

The current structure of the church has a rectangular plan (Fig. 3).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003.jpg?v=1620416712" width="913" height="592" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003.jpg?v=1620416712 913w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-300x195.jpg?v=1620416712 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-768x498.jpg?v=1620416712 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-370x240.jpg?v=1620416712 370w" sizes="(max-width: 913px) 100vw, 913px" title="Fig․ 3 The plan of Kataro Monastery, measurers: Karapetyan S., Zaryan V․, Mkrtchyan Sh․, Historical-architectural monuments of Nagorno Karabakh, p. 121." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig․ 3 The plan of Kataro Monastery, measurers: Karapetyan S., Zaryan V․, Mkrtchyan Sh․, Historical-architectural monuments of Nagorno Karabakh, p. 121.

It is 11.75 m long, 6.70 m wide, 5 m high. It is a single-nave basilica, with a vaulted roof, built of local rough-hewn stone, the altar is semicircular. The only entrance opens from the west, the windows from the eastern, western and southern sides. The following inscription has been preserved on the lintel: “This holy temple was built by Dometsi Hakop, my sister Javahir Gaysumyan and her husband Harutin. Whoever reads, let him bless all. The master was Ghukas Tsamdzoretsi”.

The remains of the adjacent building (dimensions: 9.8x3.8 meters) and ramparts  south of the church have been preserved (Fig. 4).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-scaled.jpg?v=1620416699" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-scaled.jpg?v=1620416699 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-300x169.jpg?v=1620416699 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-1024x576.jpg?v=1620416699 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-768x432.jpg?v=1620416699 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-1536x864.jpg?v=1620416699 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-2048x1152.jpg?v=1620416699 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․003Կատարո-370x208.jpg?v=1620416699 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 4 A part of the ramparts on the southern side of the monastery, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 A part of the ramparts on the southern side of the monastery, 2020, photo by G. Budaghyan.

The church of the sanctuary used to be a place of pilgrimage not only for the residents of Dizak, but also for the population of other cantons of Armenia. This is evidenced by the donative inscriptions and the small khachkars donated to the church by the pilgrims, on which the names of the donors and their settlements are recorded. Evidence of this is the fragments of khachkars and inscribed stones found during the renovation activities in the territory of the monastery, one of which is broken into two fragments and has the following content: “This Holy Cross is in memory of Mkrtich Gabrielents from Agulis village, 1887” (Fig. 5).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո.jpg?v=1620416702" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո.jpg?v=1620416702 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո-300x225.jpg?v=1620416702 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո-1024x768.jpg?v=1620416702 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո-768x576.jpg?v=1620416702 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո-1536x1152.jpg?v=1620416702 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․004Կատարո-370x278.jpg?v=1620416702 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Fig. 5 One of the inscribed stones dedicated to the monastery, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 One of the inscribed stones dedicated to the monastery, 2020, photo by G. Budaghyan.

A small donative khachkar was erected here in 1895 by a resident of Taghavard Grigor Akobjanov. The sanctuary was a well-known place of pilgrimage also for Muslims, by whom it received the name of Ziarat (place of pilgrimage).

The condition before, during and after the war

In 2015, the renovation activities of the church were implemented with the support  of the residents of Khandzadzor village and presently Russian citizens – the Arakelyan brothers Armik, Narvik and Tigran. It was renovated by the design of restoration architect Samvel Ayvazyan, by the hand of Martiros Chalumyan, taking into account all the details, at that the roof was repaired in the similar way as the tiles preserved from the previous roof (Figs. 6, 7).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-scaled.jpg?v=1620416703" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-scaled.jpg?v=1620416703 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-300x169.jpg?v=1620416703 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-1024x576.jpg?v=1620416703 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-768x432.jpg?v=1620416703 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-1536x864.jpg?v=1620416703 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-2048x1152.jpg?v=1620416703 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․008-370x208.jpg?v=1620416703 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 6 Kataro Monastery after the renovation in 2015, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 Kataro Monastery after the renovation in 2015, 2020, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-scaled.jpg?v=1620416704" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-scaled.jpg?v=1620416704 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-300x225.jpg?v=1620416704 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-1024x768.jpg?v=1620416704 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-768x576.jpg?v=1620416704 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-1536x1152.jpg?v=1620416704 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-2048x1536.jpg?v=1620416704 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-370x278.jpg?v=1620416704 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 7 Kataro Monastery from the east, after renovation, 2018, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 Kataro Monastery from the east, after renovation, 2018, photo by G. Budaghyan.

The church was not damaged during the 44-day hostilities that launched in September 2020, but in the period after the complete occupation of the Hadrut region in December, it becomes clear from the videos posted by the Azerbaijani side that the old and new khachkars dedicated to the monastery were destroyed (Fig. 8).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-scaled.jpg?v=1620416706" width="2560" height="2179" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-scaled.jpg?v=1620416706 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-300x255.jpg?v=1620416706 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-1024x872.jpg?v=1620416706 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-768x654.jpg?v=1620416706 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-1536x1307.jpg?v=1620416706 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-2048x1743.jpg?v=1620416706 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․006Կատարո-370x315.jpg?v=1620416706 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 8 New khachkars installed in the territory of the monastery in 2010 – 2012, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 New khachkars installed in the territory of the monastery in 2010 – 2012, 2020, photo by G. Budaghyan.

The peak of Dizapayt has been turned into a military base by the Azerbaijani armed forces, and the Kataro Monastery serves as a shelter for soldiers and a weapons depot.

Bibliographic examination

Movses Kaghankatvatsi referred in detail to Dizapayt Mountain and Kataro Monastery in his work “The History of the Country of Albania”.

“Before Lord Abas was shepherding over Albania, the martyriums had been set on fire by the enemies: During the reign of King Vachagan and Bishop Garnik of Amaras, they appeared in Kataro Monastery on Mount Dizapayt, whose names are: St. Movses, St. Daniel, St. Yeghia. These were the sons of King Sanesan of the Maskuts, who were disciples of St. Gregoris: there were three thousand eight hundred and seventy men with them. They all hurried to Mount Dizapayt to lead a herbivorous life. Following them, bloodthirsty Sanesan drew everyone to the sword, which took place on the ninth of the Navasard month (i.e.: August 20)” (Kaghankatvatsi 1983, 90). In all likelihood, this narrative had a historical basis. Pavstos Buzand says that in the 4th century, by the order of the Persian king, king Sanesan of the Maskuts attacked the Armenian world and “․․․ He crossed the Armenian border, the great Kur River, they were spread and filled the Armenian world… They covered the country, destroyed it, took captives, completely devastated it, were spread  all over the country up to the small town of Satagh, to the border of Atrpatakan of Gandzak ․․․” (Buzand 1968, 76).

Mkhitar Ayrivanetsi briefly brings the record of Kaghankatvatsi under the year of 352: “Movses and Daniel with 3870 saints on the peak of Dizapayt” (Ayrivanetsi 1867, 61). Valuable information about the Dizapayt Monastery and Dizak canton has also been preserved in the Armenian handwritten colophons. In one of them, written in 1775, the scribe asks: “…Remember in the God-addressed prayers of yours my spiritual father, the covenantal leader of the land of Dizapayt – the late Bishop Yeremia” (Acharyan 1910, 18).

In his work “Monasteries of Artsakh”, H. Voskyan mentions: “A little far from the fortress of Dizapayt, only a chapel can be observed on its ruins today. The (Haysmavurk) Synaxarion attributes the name of Dizapayt to the following incident: “And the sons of the general (Theophilia) – Movses and Yeranoghis (Anerogheges) and the rest of the faithful army, fled to the mountain called Dizapayt, after which the outlaws killed them… and they burnt them with fire, and called the mountain Dizapayt, forasmuch they heaped up wood on them and burnt”. In that place sanctified with their remains․․․ “After some time, some of the recluses – male hermits came and settled there and created their monastery on the place” (Voskyan 1953, 16-18).

  Bibliography

Amirjanyan S., Dizak, Yerevan, 2006.

Acharyan 1910 – Acharyan H., List of Armenian manuscripts in Tabriz, Vienna.

Ayrivanetsi 1867 – Chronological History of Mkhitar Ayrivanetsi, St. Petersburg.

Buzand 1968 – Pavstos Buzand, History of Armenia, Yerevan.

Kaghankatvatsi 1983 – The History of the Country of Albania of Movses Kaghankatvatsi, Yerevan.

Mkrtchyan Sh., Historical-architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan, 1985.

Voskyan 1953 – Voskyan H․, The monasteries of Artsakh, Vienna.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Kataro Monastery - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Kataro Monastery - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location Kataro Monastery (Fig. 1) is the highest-situated monument of the Artsakh Republic. It is located in the northwestern part of Hadrut region, on the peak of Dizapayt mountain, at an altitude of 2478 meters (Fig. 2).  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-15T10:56:26+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Նկ․005Կատարո-scaled.jpg?v=1620416704" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="5 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/","name":"Kataro Monastery - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-04T06:46:58+00:00","dateModified":"2021-06-15T10:56:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/kataro-monastery/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kataro Monastery"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Kataro Monastery - Monument Watch


		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813.jpg?v=1622122122" width="1344" height="685" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813.jpg?v=1622122122 1344w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-300x153.jpg?v=1622122122 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-1024x522.jpg?v=1622122122 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-768x391.jpg?v=1622122122 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-370x189.jpg?v=1622122122 370w" sizes="(max-width: 1344px) 100vw, 1344px" title="AVETARANOC, EKEKHECI ”SB. ASTVATSATSIN”" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Location

The church is located in the center of Avetaranots village of Askeran region, in a low-lying area.

Historical overview

According to the inscription on the front stone of the door, the church was built in 1651 (Barkhutariants 1895, 75). Shahen Mkrtchyan mentions that the church had numerous gospels, crosses and other relics with inscriptions dated 1671, 1661, 1650, 1659 (Mkrtchyan 1985, 178).

Architectural-compositional description

The church is built of rough and hewn stones (Fig. 1). This three-nave, vaulted church, as mentioned by V. Harutyunyan is one of the largest in its type (external dimensions: 15.3x27.3 meters) and in absolute dimensions it is inferior only to the church of the great hermitage of Tatev (Fig. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808.png?v=1622104314" width="1474" height="851" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808.png?v=1622104314 1474w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-300x173.png?v=1622104314 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-1024x591.png?v=1622104314 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-768x443.png?v=1622104314 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-370x214.png?v=1622104314 370w" sizes="(max-width: 1474px) 100vw, 1474px" title="Fig. 1 The general view of the church, photo by G. Sargsyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the church, photo by G. Sargsyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-2-370x292.jpg?v=1624833786" width="370" height="292" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-2-370x292.jpg?v=1624833786 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-2-300x237.jpg?v=1624833786 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-2-768x606.jpg?v=1624833786 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-2.jpg?v=1624833786 1020w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Fig. 2 The church plan, Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, page 178, drawing 44." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The church plan, Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, page 178, drawing 44.

The four pillars of the spacious prayer hall support the three parallel vaults, which are assembled under a gable roof. The garret-window opened in the central vault used to be crowned with a small-sized rotunda, which has not been preserved. On both sides of the main altar above the vestries there are “lodges”, which similarly to St. Gevorg Church of Noragavit, with their two arched openings face the prayer hall, but have a stepped entrance from the stage (Harutyunyan 1992, 401).

The condition before, during and after the war

Before the war, the church was completely standing, only the rotunda on the gable roof was missing. During the 44-day war, there were hot battles in the area of Avetaranots village, but there is no information whether the monument was damaged during the battles. There is also no information about the monument after the war.

Bibliographic examination

The first written information about the church is reported at the end of the 19th century by Bishop Makar Barkhudaryants (Barkhutaryants 1895, 75), whose testimonies about the dated inscription of the church are much valuable. The information and research on the monument are modest. Information about the architectural style of the church is presented by V. Harutyunyan (Harutyunyan 1992, 401), and some historical facts – in the works of Sh. Mkrtchyan (Mkrtchyan 1985, 177-178).

 Bibliography

Barkhutaryants 1895 – Barkhutaryants M., Artsakh, Baku.

Harutyunyan 1992 – Harutyunyan V., History of Armenian Architecture, Yerevan, “Luys” Publishing House.

Mkrtchyan 1985 – Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan, “Hayastan” Publishing House.

Location The church is located in the center of Avetaranots village of Askeran region, in a low-lying area. Historical overview According to the inscription on the front stone of the door, the church was built in 1651 (Barkhutariants 1895, 75). Shahen Mkrtchyan mentions that the church had numerous gospels, crosses and other relics with inscriptions dated 1671, 1661, 1650, 1659 (Mkrtchyan 1985, 178). Architectural-compositional description The church is built of rough and hewn stones (Fig. 1). This three-nave, vaulted church, as mentioned by V. Harutyunyan is one of the largest in its type (external dimensions: 15.3×27.3 meters) and in absolute dimensions it is inferior only to the church of the great hermitage of Tatev (Fig. 2). The four pillars of the spacious prayer hall support the three parallel vaults, which are assembled under a gable roof. The garret-window opened in the central vault used to be crowned with a small-sized rotunda, which has not been preserved. On both sides of the main altar above the vestries there are “lodges”, which similarly to St. Gevorg Church of Noragavit, with their two arched openings face the prayer hall, but have a stepped entrance from the stage (Harutyunyan 1992, 401). The condition before, during and after the war Before the war, the church was completely standing, only the rotunda on the gable roof was missing. During the 44-day war, there were hot battles in the area of Avetaranots village, but there is no information whether the monument was damaged during the battles. There is also no information about the monument after the war. Bibliographic examination The first written information about the church is reported at the end of the 19th century by Bishop Makar Barkhudaryants (Barkhutaryants 1895, 75), whose testimonies about the dated inscription of the church are much valuable. The information and research on the monument are modest. Information about the architectural style of the church is presented by V. Harutyunyan (Harutyunyan 1992, 401), and some historical facts – in the works of Sh. Mkrtchyan (Mkrtchyan 1985, 177-178).    Bibliography Barkhutaryants 1895 – Barkhutaryants M., Artsakh, Baku. Harutyunyan 1992 – Harutyunyan V., History of Armenian Architecture, Yerevan, “Luys” Publishing House. Mkrtchyan 1985 – Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan, “Hayastan” Publishing House.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>St. Astvatsatsin Church of Avetaranots - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="St. Astvatsatsin Church of Avetaranots - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church is located in the center of Avetaranots village of Askeran region, in a low-lying area. Historical overview According to the inscription on the front stone of the door, the church was built in 1651 (Barkhutariants 1895, 75). Shahen Mkrtchyan mentions that the church had numerous gospels, crosses and other relics with inscriptions dated 1671, 1661, 1650, 1659 (Mkrtchyan 1985, 178). Architectural-compositional description The church is built of rough and hewn stones (Fig. 1). This three-nave, vaulted church, as mentioned by V. Harutyunyan is one of the largest in its type (external dimensions: 15.3x27.3 meters) and in absolute dimensions it is inferior only to the church of the great hermitage of Tatev (Fig. 2). The four pillars of the spacious prayer hall support the three parallel vaults, which are assembled under a gable roof. The garret-window opened in the central vault used to be crowned with a small-sized rotunda, which has not been preserved. On both sides of the main altar above the vestries there are “lodges”, which similarly to St. Gevorg Church of Noragavit, with their two arched openings face the prayer hall, but have a stepped entrance from the stage (Harutyunyan 1992, 401). The condition before, during and after the war Before the war, the church was completely standing, only the rotunda on the gable roof was missing. During the 44-day war, there were hot battles in the area of Avetaranots village, but there is no information whether the monument was damaged during the battles. There is also no information about the monument after the war. Bibliographic examination The first written information about the church is reported at the end of the 19th century by Bishop Makar Barkhudaryants (Barkhutaryants 1895, 75), whose testimonies about the dated inscription of the church are much valuable. The information and research on the monument are modest. Information about the architectural style of the church is presented by V. Harutyunyan (Harutyunyan 1992, 401), and some historical facts – in the works of Sh. Mkrtchyan (Mkrtchyan 1985, 177-178).    Bibliography Barkhutaryants 1895 – Barkhutaryants M., Artsakh, Baku. Harutyunyan 1992 – Harutyunyan V., History of Armenian Architecture, Yerevan, “Luys” Publishing House. Mkrtchyan 1985 – Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan, “Hayastan” Publishing House." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-27T22:43:45+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-1024x591.png" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="591" />
	<meta property="og:image:type" content="image/png" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/","name":"St. Astvatsatsin Church of Avetaranots - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-27T08:39:05+00:00","dateModified":"2021-06-27T22:43:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-avetaranots/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"St. Astvatsatsin Church of Avetaranots"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->