Локализация

Мост находится в южной части села Тагасер Гадрутского района, на речке Гузен (рис. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Ghuzen-ket.jpg?v=1667501248" width="1352" height="517" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Ghuzen-ket.jpg?v=1667501248 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Ghuzen-ket-300x115.jpg?v=1667501248 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Ghuzen-ket-1024x392.jpg?v=1667501248 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Ghuzen-ket-768x294.jpg?v=1667501248 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Ghuzen-ket-370x141.jpg?v=1667501248 370w" sizes="(max-width: 1352px) 100vw, 1352px" title="Ghuzen ket" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-scaled.jpg?v=1667759530" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-scaled.jpg?v=1667759530 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-300x225.jpg?v=1667759530 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-1024x768.jpg?v=1667759530 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-768x576.jpg?v=1667759530 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-1536x1152.jpg?v=1667759530 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-2048x1536.jpg?v=1667759530 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-1-370x278.jpg?v=1667759530 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Вид на мост с запада, 2014, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Вид на мост с запада, 2014, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2-e1667501501490.jpg?v=1667418394" width="669" height="453" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2-e1667501501490.jpg?v=1667418394 669w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2-e1667501501490-300x203.jpg?v=1667418394 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2-e1667501501490-370x251.jpg?v=1667418394 370w" sizes="(max-width: 669px) 100vw, 669px" title="Рис. 2 Вид на мост с востока, фото из электронного каталога «Государственной службы по охране исторической среды» ГНКО Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вид на мост с востока, фото из электронного каталога «Государственной службы по охране исторической среды» ГНКО Республики Арцах.

Исторический очерк

Мост связывает дорогу Гадрут – Цор – Джракан с долиной реки Аракс. Точной датировки нет. Судя из конструктивных особенностей, мост построен в первой половине 20-го века.

Архитектурно-композиционнное описание

Мост Гузен имеет композицию однопролетного арочного моста. Он построен из груботесанных и чистотесанных камней на известковом растворе. Полностью чистотесанные камни использованы для кладки краев арки, а также передних частей опор. Длина моста - 13 метров, ширина -  7 метров, высота – 6 метров.

Состояние до, во время и после войны

Мост находился в хорошем состоянии, в период вооруженных действий 2020-го года не пострадал.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Мост Гузен - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-гузен/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Мост Гузен - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Мост находится в южной части села Тагасер Гадрутского района, на речке Гузен (рис. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-гузен/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-06T18:39:53+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-scaled-e1667501434995.jpg?v=1667418223" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1728" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b3%d1%83%d0%b7%d0%b5%d0%bd/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b3%d1%83%d0%b7%d0%b5%d0%bd/","name":"Мост Гузен - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-02T19:48:04+00:00","dateModified":"2022-11-06T18:39:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b3%d1%83%d0%b7%d0%b5%d0%bd/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b3%d1%83%d0%b7%d0%b5%d0%bd/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b3%d1%83%d0%b7%d0%b5%d0%bd/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Мост Гузен"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Мост Гузен - Monument Watch


Ծովատեղի սբ. Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ծովատեղ գյուղի կենտրոնում (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin.jpg?v=1667820928" width="1381" height="360" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin.jpg?v=1667820928 1381w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-300x78.jpg?v=1667820928 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-1024x267.jpg?v=1667820928 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-768x200.jpg?v=1667820928 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-370x96.jpg?v=1667820928 370w" sizes="(max-width: 1381px) 100vw, 1381px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-300x225.jpg?v=1667815021 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-1024x768.jpg?v=1667815021 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-768x576.jpg?v=1667815021 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-1536x1152.jpg?v=1667815021 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-2048x1536.jpg?v=1667815021 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-370x278.jpg?v=1667815021 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Եկեղեցին հարավից, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

Պատմական ակնարկ

Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հարավային պատին, շքամուտքից վերև պահպանված արձանագրության համաձայն՝ եկեղեցին վերանորոգվել է 1895 թվականին․ «Ի յիշատակ հանկուցեալ հօր՝/ Մարգարէ բեկ Մելիք Փաշա[յեան]ցի/, Սուրբ Ա[ստուա]ծածնայ եկեղեցոյս/ թիթեղեայ ծածկոցն, կաթ/ողկէն կաւիթ դուռն, պատ/ուհաններն նորոգել դու[ե]ց/ իւր ծախսովն Ներսես բէկ/Մելիք Փաշայեանց․ 1895» (նկ․ 2)։ Համաձայն իր ծավալա-տարածական լուծումների և հարավային շքամուտքի քանդակային հարդարանքի՝ եկեղեցին 19-րդ դարի կառույց է:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-scaled.jpg?v=1667815205" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-scaled.jpg?v=1667815205 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-300x225.jpg?v=1667815205 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1024x768.jpg?v=1667815205 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-768x576.jpg?v=1667815205 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1536x1152.jpg?v=1667815205 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2048x1536.jpg?v=1667815205 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-370x278.jpg?v=1667815205 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու վերանորոգման արձանագրությունը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով միանավ սրահ է՝ արևելյան կողմում կիսաշրջանաձև խորանով, որի հյուսիսային և հարավային պատերին կան երկու պատրհաններ (նկ․ 3)։ Հյուսիսային պատին պահպանվել է մկրտության ավազանը (նկ․ 4)։ Արտաքուստ  երկթեք տանիքը պատված է մետաղյա թիթեղով։ Ներքուստ թաղակապ ծածկը հենվում է աղոթասրահի երկայնական պատերի որմնամույթերից սկզբնավորվող կամարների վրա (նկ․ 5, 6)։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-scaled.jpg?v=1667815555" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-scaled.jpg?v=1667815555 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-300x225.jpg?v=1667815555 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1024x768.jpg?v=1667815555 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-768x576.jpg?v=1667815555 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1536x1152.jpg?v=1667815555 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2048x1536.jpg?v=1667815555 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-370x278.jpg?v=1667815555 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Խորանի հարավային պատի պատրհանը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-scaled.jpg?v=1667815754" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-scaled.jpg?v=1667815754 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-300x225.jpg?v=1667815754 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1024x768.jpg?v=1667815754 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-768x576.jpg?v=1667815754 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1536x1152.jpg?v=1667815754 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2048x1536.jpg?v=1667815754 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-370x278.jpg?v=1667815754 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցին ներսից, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-scaled.jpg?v=1667815672" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-scaled.jpg?v=1667815672 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-300x225.jpg?v=1667815672 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1024x768.jpg?v=1667815672 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-768x576.jpg?v=1667815672 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1536x1152.jpg?v=1667815672 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2048x1536.jpg?v=1667815672 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-370x278.jpg?v=1667815672 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Մկրտությա ավազանը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-scaled.jpg?v=1667815870" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-scaled.jpg?v=1667815870 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-300x225.jpg?v=1667815870 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1024x768.jpg?v=1667815870 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-768x576.jpg?v=1667815870 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1536x1152.jpg?v=1667815870 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2048x1536.jpg?v=1667815870 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-370x278.jpg?v=1667815870 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Եկեղեցին ներսից, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

Միակ սրբատաշ ու քանդակազարդ շքամուտքը բացվում է հարավից (նկ․ 7)։ Եկեղեցին լուսավորվում է  արևելյան, արևմտյան և հարավային կողմերում բացվող թվով չորս լուսամուտներով։ Ներսում, պատերին տեսանելի են փորագրված խաչեր և վերօգտագործված բազմաթիվ խաչքարեր  (նկ․ 4, 6, 8)։  Կառույցի արևմտյան պատի ստորին հիմնային հատվածում պատի մեջ ագուցված են 12-13-րդ դարերի երեք պատկերաքանդակ խաչքարեր (նկ․ 9, 10)։ Հուշարձանի տարածքում պահպանվել են նաև տարբեր ժամանակաշրջանների այլ խաչքարեր (նկ․ 11), որոնցից մեկը, համաձայն արձանագրության, կանգնեցվել է 1311 թվականին  (նկ․ 12)։

Եկեղեցու  երկարությունն է 16,7 մետր,  լայնությունը 6,5 մետր և բարձրությունը 5,5 մետր։

Եկեղեցին խորհրդային տարիներին օգտագործվել է տնտեսական նպատակներով։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-scaled.jpg?v=1667816074" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-scaled.jpg?v=1667816074 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-225x300.jpg?v=1667816074 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-768x1024.jpg?v=1667816074 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1152x1536.jpg?v=1667816074 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1536x2048.jpg?v=1667816074 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-278x370.jpg?v=1667816074 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Եկեղեցու մուտքը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-scaled.jpg?v=1667816454" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-scaled.jpg?v=1667816454 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-300x225.jpg?v=1667816454 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1024x768.jpg?v=1667816454 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-768x576.jpg?v=1667816454 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1536x1152.jpg?v=1667816454 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-2048x1536.jpg?v=1667816454 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-370x278.jpg?v=1667816454 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 10 Արևմտյան պատին ագուցված 12-13-րդ դարերի խաչքարերը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-scaled.jpg?v=1667816180" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-scaled.jpg?v=1667816180 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-300x225.jpg?v=1667816180 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1024x768.jpg?v=1667816180 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-768x576.jpg?v=1667816180 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1536x1152.jpg?v=1667816180 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-2048x1536.jpg?v=1667816180 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-370x278.jpg?v=1667816180 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Եկեղեցու ներսի խաչքարերից, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-scaled.jpg?v=1667817201" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-scaled.jpg?v=1667817201 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-225x300.jpg?v=1667817201 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-768x1024.jpg?v=1667817201 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-1152x1536.jpg?v=1667817201 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-1536x2048.jpg?v=1667817201 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-278x370.jpg?v=1667817201 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 12 Եկեղեցու  տարածքի 1311 թվականի խաչքարը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-scaled.jpg?v=1667816312" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-scaled.jpg?v=1667816312 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-225x300.jpg?v=1667816312 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-768x1024.jpg?v=1667816312 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1152x1536.jpg?v=1667816312 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1536x2048.jpg?v=1667816312 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-278x370.jpg?v=1667816312 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 9 Արևմտյան պատի ագուցված խաչքար, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-scaled.jpg?v=1667817017" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-scaled.jpg?v=1667817017 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-300x225.jpg?v=1667817017 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1024x768.jpg?v=1667817017 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-768x576.jpg?v=1667817017 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1536x1152.jpg?v=1667817017 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-2048x1536.jpg?v=1667817017 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-370x278.jpg?v=1667817017 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 11 Եկեղեցու հարավային մասում գտնվող խաչքարերը, լուս․` Ա. Գրիգորյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Արցախյան 44-օրյա պատերազմի ժամանակ եկեղեցին չի վնասվել։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ծովատեղի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծովատեղի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ծովատեղի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ծովատեղ գյուղի կենտրոնում (նկ․ 1)։ Պատմական ակնարկ Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հարավային պատին, շքամուտքից վերև պահպանված արձանագրության համաձայն՝ եկեղեցին վերանորոգվել է 1895 թվականին․ «Ի յիշատակ հանկուցեալ հօր՝/ Մարգարէ բեկ Մելիք Փաշա[յեան]ցի/, Սուրբ Ա[ստուա]ծածնայ եկեղեցոյս/ թիթեղեայ ծածկոցն, կաթ/ողկէն կաւիթ դուռն, պատ/ուհաններն նորոգել դու[ե]ց/ իւր ծախսովն Ներսես բէկ/Մելիք Փաշայեանց․ 1895» (նկ․ 2)։ Համաձայն իր ծավալա-տարածական լուծումների և հարավային շքամուտքի քանդակային հարդարանքի՝ եկեղեցին 19-րդ դարի կառույց է: Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով միանավ սրահ է՝ արևելյան կողմում կիսաշրջանաձև խորանով, որի հյուսիսային և հարավային պատերին կան երկու պատրհաններ (նկ․ 3)։ Հյուսիսային պատին պահպանվել է մկրտության ավազանը (նկ․ 4)։ Արտաքուստ  երկթեք տանիքը պատված է մետաղյա թիթեղով։ Ներքուստ թաղակապ ծածկը հենվում է աղոթասրահի երկայնական պատերի որմնամույթերից սկզբնավորվող կամարների վրա (նկ․ 5, 6)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծովատեղի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-08T08:01:46+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%b8%d5%be%d5%a1%d5%bf%d5%a5%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%b8%d5%be%d5%a1%d5%bf%d5%a5%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Ծովատեղի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-07T10:35:17+00:00","dateModified":"2022-11-08T08:01:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%b8%d5%be%d5%a1%d5%bf%d5%a5%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%b8%d5%be%d5%a1%d5%bf%d5%a5%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%b8%d5%be%d5%a1%d5%bf%d5%a5%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ծովատեղի սբ. Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Сурб Аствацацин в селе Цоватех

Локализация

Церковь расположена в центре села Цоватех Мартунийского района Республики Арцах (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin.jpg?v=1667820928" width="1381" height="360" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin.jpg?v=1667820928 1381w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-300x78.jpg?v=1667820928 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-1024x267.jpg?v=1667820928 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-768x200.jpg?v=1667820928 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-370x96.jpg?v=1667820928 370w" sizes="(max-width: 1381px) 100vw, 1381px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-300x225.jpg?v=1667815021 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-1024x768.jpg?v=1667815021 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-768x576.jpg?v=1667815021 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-1536x1152.jpg?v=1667815021 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-2048x1536.jpg?v=1667815021 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-370x278.jpg?v=1667815021 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Вид на церковь с юга, фото А. Григоряна.

Исторический очерк

Согласно надписи, сохранившейся на фасаде южной стены, над входом в церковь Сурб Аствацацин, в 1895-ом году в ней производились ремонтные работы: «В память о почившем отце, Маргаре беке Мелик-Пашаянце, жестяное перекрытие церкви Сурб Аствацацин, двери притвора церкви, окна были отремонтированы на средства Нерсеса бека Мелик-Пашаянца. 1895-ый год» (рис. 2)

Судя по объемно-пространственному решению и скульптурному убранству южного портала, церковь является постройкой 19-го века.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-scaled.jpg?v=1667815205" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-scaled.jpg?v=1667815205 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-300x225.jpg?v=1667815205 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1024x768.jpg?v=1667815205 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-768x576.jpg?v=1667815205 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1536x1152.jpg?v=1667815205 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2048x1536.jpg?v=1667815205 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-370x278.jpg?v=1667815205 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Надпись о ремонте церкви, фото А. Григоряна.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь является однонефным залом с прямоугольной планировкой. В восточной части имеет полукруглую абсиду с нишами в северной и южной стенах  (рис. 3). В северной стене церкви сохранилась крестильная купель (рис. 4). Снаружи двускатная крыша покрыта жестяным листом. Внутри сводчатое перекрытие опирается на арки, являющиеся продолжением пилястр продольных стен молельного зала (рис. 5, 6).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-scaled.jpg?v=1667815555" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-scaled.jpg?v=1667815555 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-300x225.jpg?v=1667815555 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1024x768.jpg?v=1667815555 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-768x576.jpg?v=1667815555 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1536x1152.jpg?v=1667815555 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2048x1536.jpg?v=1667815555 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-370x278.jpg?v=1667815555 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Ниша в северной стене абсиды, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-scaled.jpg?v=1667815754" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-scaled.jpg?v=1667815754 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-300x225.jpg?v=1667815754 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1024x768.jpg?v=1667815754 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-768x576.jpg?v=1667815754 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1536x1152.jpg?v=1667815754 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2048x1536.jpg?v=1667815754 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-370x278.jpg?v=1667815754 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Интерьер церкви, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-scaled.jpg?v=1667815672" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-scaled.jpg?v=1667815672 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-300x225.jpg?v=1667815672 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1024x768.jpg?v=1667815672 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-768x576.jpg?v=1667815672 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1536x1152.jpg?v=1667815672 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2048x1536.jpg?v=1667815672 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-370x278.jpg?v=1667815672 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Крестильная купель, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-scaled.jpg?v=1667815870" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-scaled.jpg?v=1667815870 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-300x225.jpg?v=1667815870 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1024x768.jpg?v=1667815870 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-768x576.jpg?v=1667815870 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1536x1152.jpg?v=1667815870 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2048x1536.jpg?v=1667815870 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-370x278.jpg?v=1667815870 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Интерьер церкви, фото А. Григоряна.

Единственный портал, оформленный чистотесанным камнем и резьбой, расположен на южной стороне (рис. 7). Церковь освещается четырьмя окнами восточной, западной и южной стен. На стенах внутри церкви видны резные кресты, а также множество хачкаров вторичного использования (рис. 4, 6, 8). У основания западной стены церкви встроено три хачкара 12-13-го веков (рис. 9, 10). На территории памятника также сохранились хачкары разного времени (рис.11), один из которых, согласно надписи, был установлен в 1311-ом году (рис. 12).

Длина церкви 16,7 метров, ширина – 6,5 метров, а высота – 5,5 метров.

В советский период церковь использовали в хозяйственных целях.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-scaled.jpg?v=1667816074" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-scaled.jpg?v=1667816074 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-225x300.jpg?v=1667816074 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-768x1024.jpg?v=1667816074 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1152x1536.jpg?v=1667816074 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1536x2048.jpg?v=1667816074 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-278x370.jpg?v=1667816074 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Вход в церковь, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-scaled.jpg?v=1667816454" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-scaled.jpg?v=1667816454 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-300x225.jpg?v=1667816454 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1024x768.jpg?v=1667816454 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-768x576.jpg?v=1667816454 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1536x1152.jpg?v=1667816454 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-2048x1536.jpg?v=1667816454 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-370x278.jpg?v=1667816454 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 10 Хачкары 12-13-х веков, встроенные в западную стену, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-scaled.jpg?v=1667816180" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-scaled.jpg?v=1667816180 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-300x225.jpg?v=1667816180 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1024x768.jpg?v=1667816180 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-768x576.jpg?v=1667816180 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1536x1152.jpg?v=1667816180 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-2048x1536.jpg?v=1667816180 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-370x278.jpg?v=1667816180 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Один из хачкаров внутри церкви, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-scaled.jpg?v=1667817201" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-scaled.jpg?v=1667817201 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-225x300.jpg?v=1667817201 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-768x1024.jpg?v=1667817201 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-1152x1536.jpg?v=1667817201 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-1536x2048.jpg?v=1667817201 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-278x370.jpg?v=1667817201 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 12 Хачкар 1311-го года на территории церкви, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-scaled.jpg?v=1667816312" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-scaled.jpg?v=1667816312 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-225x300.jpg?v=1667816312 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-768x1024.jpg?v=1667816312 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1152x1536.jpg?v=1667816312 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1536x2048.jpg?v=1667816312 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-278x370.jpg?v=1667816312 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Хачкар, встроенный в западную стену, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-scaled.jpg?v=1667817017" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-scaled.jpg?v=1667817017 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-300x225.jpg?v=1667817017 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1024x768.jpg?v=1667817017 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-768x576.jpg?v=1667817017 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1536x1152.jpg?v=1667817017 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-2048x1536.jpg?v=1667817017 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-370x278.jpg?v=1667817017 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 11 Хачкары в южной части церкви, фото А. Григоряна.

Состояние до, во время и после войны

Во время Арцахской 44-дневной войны церковь не пострадала.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Аствацацин в селе Цоватех - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-аствацацин-в-селе-цовате/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Аствацацин в селе Цоватех - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь расположена в центре села Цоватех Мартунийского района Республики Арцах (рис. 1).   Исторический очерк Согласно надписи, сохранившейся на фасаде южной стены, над входом в церковь Сурб Аствацацин, в 1895-ом году в ней производились ремонтные работы: «В память о почившем отце, Маргаре беке Мелик-Пашаянце, жестяное перекрытие церкви Сурб Аствацацин, двери притвора церкви, окна были отремонтированы на средства Нерсеса бека Мелик-Пашаянца. 1895-ый год» (рис. 2) Судя по объемно-пространственному решению и скульптурному убранству южного портала, церковь является постройкой 19-го века. Архитектурно-композиционный анализ Церковь является однонефным залом с прямоугольной планировкой. В восточной части имеет полукруглую абсиду с нишами в северной и южной стенах  (рис. 3). В северной стене церкви сохранилась крестильная купель (рис. 4). Снаружи двускатная крыша покрыта жестяным листом. Внутри сводчатое перекрытие опирается на арки, являющиеся продолжением пилястр продольных стен молельного зала (рис. 5, 6)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-аствацацин-в-селе-цовате/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-10T07:03:16+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%86%d0%be%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%86%d0%be%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5/","name":"Церковь Сурб Аствацацин в селе Цоватех - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-07T10:35:17+00:00","dateModified":"2022-11-10T07:03:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%86%d0%be%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%86%d0%be%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%86%d0%be%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Аствацацин в селе Цоватех"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

It is located in the center of Tsovategh village in the Martuni region of the Artsakh Republic (Fig. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin.jpg?v=1667820928" width="1381" height="360" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin.jpg?v=1667820928 1381w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-300x78.jpg?v=1667820928 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-1024x267.jpg?v=1667820928 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-768x200.jpg?v=1667820928 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Astvatsatsin-370x96.jpg?v=1667820928 370w" sizes="(max-width: 1381px) 100vw, 1381px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-300x225.jpg?v=1667815021 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-1024x768.jpg?v=1667815021 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-768x576.jpg?v=1667815021 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-1536x1152.jpg?v=1667815021 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-2048x1536.jpg?v=1667815021 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-370x278.jpg?v=1667815021 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The church from the south, photo by A. Grigoryan.

Historical overview

According to an inscription on the southern wall of Surb Astvatsatsin Church, above the porch, the church was renovated in 1895. It says, "This church was built in memory of Margare Bek Pashayeants' late father. Margare Bek Pashayeants used his financial resources to renovate the church's tin roof, gavit, and windows in the year 1895" (Fig. 2). The church is a 19th-century structure based on its dimensional and spatial solutions, as well as the sculptural decoration of the southern porch.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-scaled.jpg?v=1667815205" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-scaled.jpg?v=1667815205 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-300x225.jpg?v=1667815205 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1024x768.jpg?v=1667815205 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-768x576.jpg?v=1667815205 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1536x1152.jpg?v=1667815205 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-2048x1536.jpg?v=1667815205 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-370x278.jpg?v=1667815205 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The inscription of the church renovation, photo by A. Grigoryan.

Architectural-compositional examination

The church is a rectangular single-nave hall with a semi-circular tabernacle on the eastern side and two windows on the northern and southern walls (Fig. 3). On the northern wall, the baptismal font has been preserved (Fig. 4). A metal sheet covers the pitched roof on the outside. Inwardly, the vaulted roof is supported by arches derived from the wall pilasters of the prayer hall's longitudinal walls (Figs. 5, 6).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-scaled.jpg?v=1667815555" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-scaled.jpg?v=1667815555 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-300x225.jpg?v=1667815555 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1024x768.jpg?v=1667815555 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-768x576.jpg?v=1667815555 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1536x1152.jpg?v=1667815555 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2048x1536.jpg?v=1667815555 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-370x278.jpg?v=1667815555 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The window of the tabernacle's southern wall, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-scaled.jpg?v=1667815754" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-scaled.jpg?v=1667815754 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-300x225.jpg?v=1667815754 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1024x768.jpg?v=1667815754 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-768x576.jpg?v=1667815754 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1536x1152.jpg?v=1667815754 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2048x1536.jpg?v=1667815754 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-370x278.jpg?v=1667815754 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The interior of the church, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-scaled.jpg?v=1667815672" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-scaled.jpg?v=1667815672 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-300x225.jpg?v=1667815672 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1024x768.jpg?v=1667815672 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-768x576.jpg?v=1667815672 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1536x1152.jpg?v=1667815672 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2048x1536.jpg?v=1667815672 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-370x278.jpg?v=1667815672 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The baptismal font, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-scaled.jpg?v=1667815870" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-scaled.jpg?v=1667815870 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-300x225.jpg?v=1667815870 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1024x768.jpg?v=1667815870 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-768x576.jpg?v=1667815870 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1536x1152.jpg?v=1667815870 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2048x1536.jpg?v=1667815870 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-370x278.jpg?v=1667815870 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The interior of the church, photo by A. Grigoryan.

The only polished and sculpted porch faces south (Fig. 7). The church is illuminated by four windows on the east, west, and south sides. Inside, carved crosses and numerous re-used khachkars can be seen on the walls (Figs. 4, 6, 8).

Three carved khachkars from the 12th-13th centuries are enchased in the lower main part of the structure's western wall (Figs. 9, 10). Other khachkars from various periods have also been preserved on the monument's grounds (fig. 11), one of which was raised in 1311, according to the inscription (Fig. 12).

The church measures 16.7 meters in length, 6.5 meters in width, and 5.5 meters in height.

During the Soviet era, the church was used for economic purposes.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-scaled.jpg?v=1667816074" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-scaled.jpg?v=1667816074 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-225x300.jpg?v=1667816074 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-768x1024.jpg?v=1667816074 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1152x1536.jpg?v=1667816074 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1536x2048.jpg?v=1667816074 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-278x370.jpg?v=1667816074 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 The entrance of the church, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-scaled.jpg?v=1667816454" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-scaled.jpg?v=1667816454 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-300x225.jpg?v=1667816454 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1024x768.jpg?v=1667816454 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-768x576.jpg?v=1667816454 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1536x1152.jpg?v=1667816454 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-2048x1536.jpg?v=1667816454 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-370x278.jpg?v=1667816454 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 10 Khachkars from the 12th and 13th centuries on the western wall, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-scaled.jpg?v=1667816180" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-scaled.jpg?v=1667816180 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-300x225.jpg?v=1667816180 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1024x768.jpg?v=1667816180 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-768x576.jpg?v=1667816180 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1536x1152.jpg?v=1667816180 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-2048x1536.jpg?v=1667816180 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-370x278.jpg?v=1667816180 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 One of the khachkars inside the church, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-scaled.jpg?v=1667817201" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-scaled.jpg?v=1667817201 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-225x300.jpg?v=1667817201 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-768x1024.jpg?v=1667817201 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-1152x1536.jpg?v=1667817201 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-1536x2048.jpg?v=1667817201 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/012-278x370.jpg?v=1667817201 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 12 The khachkar dating back to the year 1311 in the church area, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-scaled.jpg?v=1667816312" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-scaled.jpg?v=1667816312 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-225x300.jpg?v=1667816312 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-768x1024.jpg?v=1667816312 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1152x1536.jpg?v=1667816312 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1536x2048.jpg?v=1667816312 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-278x370.jpg?v=1667816312 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 9 A khachkar enchased on the western wall, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-scaled.jpg?v=1667817017" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-scaled.jpg?v=1667817017 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-300x225.jpg?v=1667817017 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1024x768.jpg?v=1667817017 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-768x576.jpg?v=1667817017 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1536x1152.jpg?v=1667817017 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-2048x1536.jpg?v=1667817017 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-370x278.jpg?v=1667817017 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 11 The khachkars in the southern part of the church, photo by A. Grigoryan.

The condition before, during, and after the war

During the 44-day Artsakh war, the church was not damaged.

Location It is located in the center of Tsovategh village in the Martuni region of the Artsakh Republic (Fig. 1). Historical overview According to an inscription on the southern wall of Surb Astvatsatsin Church, above the porch, the church was renovated in 1895. It says, “This church was built in memory of Margare Bek Pashayeants’ late father. Margare Bek Pashayeants used his financial resources to renovate the church’s tin roof, gavit, and windows in the year 1895” (Fig. 2). The church is a 19th-century structure based on its dimensional and spatial solutions, as well as the sculptural decoration of the southern porch. Architectural-compositional examination The church is a rectangular single-nave hall with a semi-circular tabernacle on the eastern side and two windows on the northern and southern walls (Fig. 3). On the northern wall, the baptismal font has been preserved (Fig. 4). A metal sheet covers the pitched roof on the outside. Inwardly, the vaulted roof is supported by arches derived from the wall pilasters of the prayer hall’s longitudinal walls (Figs. 5, 6).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Surb Astvatsatsin Church of Tsovategh - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Surb Astvatsatsin Church of Tsovategh - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location It is located in the center of Tsovategh village in the Martuni region of the Artsakh Republic (Fig. 1). Historical overview According to an inscription on the southern wall of Surb Astvatsatsin Church, above the porch, the church was renovated in 1895. It says, "This church was built in memory of Margare Bek Pashayeants' late father. Margare Bek Pashayeants used his financial resources to renovate the church's tin roof, gavit, and windows in the year 1895" (Fig. 2). The church is a 19th-century structure based on its dimensional and spatial solutions, as well as the sculptural decoration of the southern porch. Architectural-compositional examination The church is a rectangular single-nave hall with a semi-circular tabernacle on the eastern side and two windows on the northern and southern walls (Fig. 3). On the northern wall, the baptismal font has been preserved (Fig. 4). A metal sheet covers the pitched roof on the outside. Inwardly, the vaulted roof is supported by arches derived from the wall pilasters of the prayer hall's longitudinal walls (Figs. 5, 6)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-10T07:11:35+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-2-scaled.jpg?v=1667815021" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/","name":"Surb Astvatsatsin Church of Tsovategh - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-07T10:35:17+00:00","dateModified":"2022-11-10T07:11:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/surb-astvatsatsin-church-of-tsovategh/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Surb Astvatsatsin Church of Tsovategh"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Աջափնյակի մզկիթը

Տեղադրությունը

Մզկիթի շենքը գտնվում է Ստեփանակերտ քաղաքի Աջափնյակ թաղամասի կենտրոնում: Խորհրդային շրջանի վարչական բաժանմամբ Աջափնյակ թաղամասը հանդիսանում էր Մալիբեյլի (Մալիբեկլու) կոչվող ադրբեջանաբնակ գյուղը, որը Շուշիի վարչական շրջանի կազմի մեջ էր և խորհրդային տարիներին արհեստականորեն ընդարձակվել էր Ստեփանակերտ քաղաքի վրա վերահսկողություն սահմանելու համար:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/A-39-28-G-a.jpg?v=1668457535" width="1463" height="483" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/A-39-28-G-a.jpg?v=1668457535 1463w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/A-39-28-G-a-300x99.jpg?v=1668457535 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/A-39-28-G-a-1024x338.jpg?v=1668457535 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/A-39-28-G-a-768x254.jpg?v=1668457535 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/A-39-28-G-a-370x122.jpg?v=1668457535 370w" sizes="(max-width: 1463px) 100vw, 1463px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Մզկիթի մասին պատմական ստույգ տեղեկություն չունենք։ Հստակ և ճշգրիտ փաստեր չկան նաև ադրբեջանական տիրույթում։

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Մզկիթն  իրենից ներկայացնում է մեծ, ուղղանկյուն շինություն (նկ. 1, 2): Բաղկացած է երեք մասից՝ եռակամար նախասրահ (նկ. 3), կենտրոնական սրահ (նկ. 4) և ետնասրահ (նկ. 5):  Կառուցված է տեղական սպիտակ կրաքարից, պատերը շարված են հասարակ ու կոպտատաշ քարերով, կրաշաղախի հմտորեն արված ծեփը զգալիորեն հարթեցնում է արտաքին պատերը: Ներսից կոպտատաշ մանր քարերով շարված պատերը նույնպես եղել են սվաղված, ինչի հետքերը տեսանելի են։ Մզկիթն ունի մեծ պատուհաններ, որոնց շրջանակները և կամարունքները շարված են սրբատաշ քարերով (նկ. 6): Ընդհանուր առմամբ շինության արտաքին տեսքը հար և նման է Շուշի քաղաքի շինարվեստին:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-scaled.jpg?v=1668424262" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-scaled.jpg?v=1668424262 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-300x225.jpg?v=1668424262 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-1024x768.jpg?v=1668424262 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-768x576.jpg?v=1668424262 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-1536x1152.jpg?v=1668424262 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-2048x1536.jpg?v=1668424262 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-370x278.jpg?v=1668424262 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Մզկիթի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-scaled.jpg?v=1668424481" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-scaled.jpg?v=1668424481 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-300x225.jpg?v=1668424481 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-1024x768.jpg?v=1668424481 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-768x576.jpg?v=1668424481 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-1536x1152.jpg?v=1668424481 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-2048x1536.jpg?v=1668424481 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-2-370x278.jpg?v=1668424481 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Մզկիթի եռակամար նախասրահը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-scaled.jpg?v=1668424724" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-scaled.jpg?v=1668424724 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-300x225.jpg?v=1668424724 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-1024x768.jpg?v=1668424724 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-768x576.jpg?v=1668424724 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-1536x1152.jpg?v=1668424724 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-2048x1536.jpg?v=1668424724 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-2-370x278.jpg?v=1668424724 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Մզկիթի հետնասրահը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-scaled.jpg?v=1668424353" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-scaled.jpg?v=1668424353 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-300x225.jpg?v=1668424353 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-1024x768.jpg?v=1668424353 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-768x576.jpg?v=1668424353 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-1536x1152.jpg?v=1668424353 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-2048x1536.jpg?v=1668424353 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-3-370x278.jpg?v=1668424353 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Մզկիթի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-scaled.jpg?v=1668424574" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-scaled.jpg?v=1668424574 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-300x225.jpg?v=1668424574 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-1024x768.jpg?v=1668424574 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-768x576.jpg?v=1668424574 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-1536x1152.jpg?v=1668424574 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-2048x1536.jpg?v=1668424574 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-2-370x278.jpg?v=1668424574 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Մզկիթի դահլիճի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-scaled.jpg?v=1668424833" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-scaled.jpg?v=1668424833 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-300x225.jpg?v=1668424833 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-1024x768.jpg?v=1668424833 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-768x576.jpg?v=1668424833 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-1536x1152.jpg?v=1668424833 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-2048x1536.jpg?v=1668424833 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-2-370x278.jpg?v=1668424833 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Մզկիթի արտաքին ճակատը պատուհաններով, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

Շինության առջևի եռակամար սրահի կենտրոնական  մասում է տեղադրված մզկիթի հիմնական մուտքը։ Վերջինիս անմիջապես վերևում տեսնելի են կարմիր ներկով արված և շրջանակի մեջ առնված արաբատառ գրության հետքեր։ Վատ պահպանվածության հետևանքով գրերը դժվարընթեռնելի են։ Ենթադրվում է որ կարող են լինել Ղուրանից վերցված առանձին արտահայտություններ կամ էլ շինարարական բնույթի արձանագրություն (նկ. 7)։  Կենտրոնական մուտքի գլխավոր դռան աջ և ձախ կողմերում կան դեպի երկու փոքրիկ սենյակներ տանող   ևս երկու փոքրիկ դռներ (նկ. 8): Սենյակներում կան բուխարիներ: Լուսամուտները մեծ են, երկշարք:  Ընդարձակ դահլիճի երկայնքով, երկու կողմերից ձգվում են կամարակապ սյուները, որոնք իրենց վրա են կրում տանիքի  ողջ ծանրությունը։  Ձևավորված  սլաքաձև կամարներն ու թաղերն իրականացված են աղյուսով և կենտրոնում պսակվում են  աղյուսաշեն գմբեթով (նկ. 9, 10): Սյուները սրբատաշ քարից են, ութանկյուն են և հար ու նման են Շուշիի Վերին և Ներքին մզկիթների, Շուշիի Սաաթլի մզկիթի, Աղդամի, Ֆիզուլու, Հորադիզի, Աբդալի մզկիթների սյուներին: Սյուները ձևավորում են եռանավ ներքին տարածություն: Շինության ներսում, հարավային պատի կենտրոնում է գտնվում միհրաբը (նկ. 11):

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-scaled.jpg?v=1668425720" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-scaled.jpg?v=1668425720 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-300x225.jpg?v=1668425720 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-1024x768.jpg?v=1668425720 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-768x576.jpg?v=1668425720 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-1536x1152.jpg?v=1668425720 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-2048x1536.jpg?v=1668425720 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-2-370x278.jpg?v=1668425720 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Մզկիթի գլխավոր մուտքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-scaled.jpg?v=1668425089" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-scaled.jpg?v=1668425089 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-300x225.jpg?v=1668425089 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-1024x768.jpg?v=1668425089 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-768x576.jpg?v=1668425089 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-1536x1152.jpg?v=1668425089 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-2048x1536.jpg?v=1668425089 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/008-1-370x278.jpg?v=1668425089 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Մզկիթի սենյակներից, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-scaled.jpg?v=1668425230" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-scaled.jpg?v=1668425230 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-300x225.jpg?v=1668425230 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-1024x768.jpg?v=1668425230 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-768x576.jpg?v=1668425230 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-1536x1152.jpg?v=1668425230 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-2048x1536.jpg?v=1668425230 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/009-1-370x278.jpg?v=1668425230 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 9 Մզկիթի սյուներն ու կամարները, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-scaled.jpg?v=1668425335" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-scaled.jpg?v=1668425335 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-300x225.jpg?v=1668425335 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-1024x768.jpg?v=1668425335 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-768x576.jpg?v=1668425335 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-1536x1152.jpg?v=1668425335 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-2048x1536.jpg?v=1668425335 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/010-1-370x278.jpg?v=1668425335 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 10 Մզկիթի գմբեթը, լուս․ Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-scaled.jpg?v=1668425472" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-scaled.jpg?v=1668425472 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-225x300.jpg?v=1668425472 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-768x1024.jpg?v=1668425472 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-1152x1536.jpg?v=1668425472 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-1536x2048.jpg?v=1668425472 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/011-1-278x370.jpg?v=1668425472 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 11 Մզկիթի միհրաբը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

Ընդհանուր առմամբ, Աջափնյակի մզկիթը շատ նման է Արցախի տարածքում հատկապես 19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին կառուցված մզկիթներին: Սրանցից շատերին բնորոշ էր առջևի եռակամար սրահը, սյունազարդ ընդարձակ դահլիճը: Իրենց այս հատկանիշներով Արցախի տարածքում կառուցված մզկիթները որոշակիորեն ազդված են հայկական գավիթներից: Մասնավորապես, եռակամար սրահներն  իրենց ուղղակի զուգահեռներն ունեն Արցախի միջնադարյան քրիստոնեական ճարտարապետության մեջ  (Մեծարանից վանք, Կոշիկ անապատ, Երից Մանկանց վանք): Ուշագրավ է, որ նման մզկիթների ոճը ձևավորվել և իր տեսքն է ստացել Շուշի քաղաքում և առաջին ու լավագույն օրինակները հենց այդ քաղաքից են: Այս ոճի մզկիթներից առավել ակնառուները, ինչպես Շուշիի Վերին և Ներքին մզկիթները, Աղդամի մզկիթը կառուցվել են Քերբալա Սեֆիխան Ղարաբաղիի կողմից: Բացառված չէ, որ սա էլ նրա նախագիծն է, կամ էլ շինարարներն ուղղակի հետևել են արդեն հայտնի կառույցների ծավալա-տարածական լուծումներին: Հիմք ընդունելով այս ամենը, կարող ենք փաստել, որ մզկիթը կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին կամ ավելի հավանական է՝ 20-րդ դարի սկզբին:

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Շինությունը կանգուն է, թեև որոշ հատվածներում տանիքը վնասված է կամ փլուզված, պատերին առկա են ճաքեր, իսկ պատերի վերնամասում նկատելի է բուսածածկույթ: Փլուզումներ առկա են նաև հետնամասում՝ պատուհանների հատվածում:

Գրականություն

Մզկիթի մասին մեր տեղեկությունները հիմնվում են Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության կողմից կազմված հուշարձանի վկայագրի ներկայացված տեղեկությունների, ինչպես նաև սեփական դիտարկումների վրա:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Աջափնյակի մզկիթը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/աջափնյակի-մզկիթը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Աջափնյակի մզկիթը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Մզկիթի շենքը գտնվում է Ստեփանակերտ քաղաքի Աջափնյակ թաղամասի կենտրոնում: Խորհրդային շրջանի վարչական բաժանմամբ Աջափնյակ թաղամասը հանդիսանում էր Մալիբեյլի (Մալիբեկլու) կոչվող ադրբեջանաբնակ գյուղը, որը Շուշիի վարչական շրջանի կազմի մեջ էր և խորհրդային տարիներին արհեստականորեն ընդարձակվել էր Ստեփանակերտ քաղաքի վրա վերահսկողություն սահմանելու համար: Պատմական ակնարկ Մզկիթի մասին պատմական ստույգ տեղեկություն չունենք։ Հստակ և ճշգրիտ փաստեր չկան նաև ադրբեջանական տիրույթում։ Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Մզկիթն  իրենից ներկայացնում է մեծ, ուղղանկյուն շինություն (նկ. 1, 2): Բաղկացած է երեք մասից՝ եռակամար նախասրահ (նկ. 3), կենտրոնական սրահ (նկ. 4) և ետնասրահ (նկ. 5):  Կառուցված է տեղական սպիտակ կրաքարից, պատերը շարված են հասարակ ու կոպտատաշ քարերով, կրաշաղախի հմտորեն արված ծեփը զգալիորեն հարթեցնում է արտաքին պատերը: Ներսից կոպտատաշ մանր քարերով շարված պատերը նույնպես եղել են սվաղված, ինչի հետքերը տեսանելի են։ Մզկիթն ունի մեծ պատուհաններ, որոնց շրջանակները և կամարունքները շարված են սրբատաշ քարերով (նկ. 6): Ընդհանուր առմամբ շինության արտաքին տեսքը հար և նման է Շուշի քաղաքի շինարվեստին:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/աջափնյակի-մզկիթը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-14T20:26:56+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-4-scaled.jpg?v=1668424262" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bb%d5%a1%d6%83%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%b4%d5%a6%d5%af%d5%ab%d5%a9%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bb%d5%a1%d6%83%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%b4%d5%a6%d5%af%d5%ab%d5%a9%d5%a8/","name":"Աջափնյակի մզկիթը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-14T11:36:42+00:00","dateModified":"2022-11-14T20:26:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bb%d5%a1%d6%83%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%b4%d5%a6%d5%af%d5%ab%d5%a9%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bb%d5%a1%d6%83%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%b4%d5%a6%d5%af%d5%ab%d5%a9%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bb%d5%a1%d6%83%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%b4%d5%a6%d5%af%d5%ab%d5%a9%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Աջափնյակի մզկիթը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Աջափնյակի մզկիթը - Monument Watch

Աջափնյակի մզկիթը - Monument Watch


Բերձորի սբ. Համբարձման եկեղեցին

Տեղադրությունը

Սուրբ Համբարձման եկեղեցին գտնվում է Բերձորի հարավարևմտյան ծայրամասում, Մ-12 մայրուղու հարևանությամբ՝ Հակարի գետի ձախափնյա ժայռոտ ձորալանջին, գետի հոսանքից 150 մետր վերև, ծովի մակերևույթից 960 մետր բարձրության վրա (նկ. 1, 2)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Surb-Hambardzum-Berdzor-1.jpg?v=1669320845" width="1362" height="409" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Surb-Hambardzum-Berdzor-1.jpg?v=1669320845 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Surb-Hambardzum-Berdzor-1-300x90.jpg?v=1669320845 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Surb-Hambardzum-Berdzor-1-1024x308.jpg?v=1669320845 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Surb-Hambardzum-Berdzor-1-768x231.jpg?v=1669320845 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/Surb-Hambardzum-Berdzor-1-370x111.jpg?v=1669320845 370w" sizes="(max-width: 1362px) 100vw, 1362px" title="Surb Hambardzum Berdzor" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/02.png?v=1669188740" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/02.png?v=1669188740 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/02-300x225.png?v=1669188740 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/02-768x576.png?v=1669188740 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/02-370x278.png?v=1669188740 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Սուրբ Համբարձման եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս․՝ Զ․ Ըռքոյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/07-1.jpg?v=1669188809" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/07-1.jpg?v=1669188809 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/07-1-300x225.jpg?v=1669188809 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/07-1-768x576.jpg?v=1669188809 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/07-1-370x278.jpg?v=1669188809 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Սուրբ Համբարձման եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս․՝ Զ․ Ըռքոյանի։

Պատմական ակնարկ

Բերձորի Սբ․ Համբարձման եկեղեցին հիմնադրվել է Քաշաթաղի շրջանային վարչակազմի առաջին ղեկավար Ալեքսան Հակոբյանի նախաձեռնությամբ։ Շինարարությունն ավարտվել է 1998-ին, գմբեթի խաչը օծվել է 1998 թվականի մայիսի 31-ին: Եկեղեցու ճարտարապետն է Հրաչյա Գասպարյանը։ Շինարարությունը ղեկավարել է Գեորգի Առաքելյանը։  Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի հեղինակներն են անվանի քանդակագործ Արտաշես Հովսեփյանը, նկարիչ Կարո Մկրտչյանը, փայտագործ վարպետ Վանո Դադոյանը և ուրիշներ: Եկեղեցու բացման առաջին օրից շրջանի հոգևոր հովիվն է եղել Հայր Աթանաս վարդապետը, իսկ 2019 թվականից՝ Տեր Բենիամին քահանա Ծատուրյանը:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04.jpg?v=1669189056" width="1600" height="1067" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04.jpg?v=1669189056 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04-300x200.jpg?v=1669189056 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04-1024x683.jpg?v=1669189056 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04-768x512.jpg?v=1669189056 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04-1536x1024.jpg?v=1669189056 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04-370x247.jpg?v=1669189056 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/04-272x182.jpg?v=1669189056 272w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցու բարավորը, քանդակագործ`Արտաշես Հովսեփյան, լուս․՝ Զ․ Ըռքոյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-scaled.jpg?v=1669189168" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-scaled.jpg?v=1669189168 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-225x300.jpg?v=1669189168 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-768x1024.jpg?v=1669189168 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-1152x1536.jpg?v=1669189168 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-1536x2048.jpg?v=1669189168 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/08-278x370.jpg?v=1669189168 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցու արևելյան պատի յաթաղան կոտրող արծվի քանդակը, քանդակագործ` Արտաշես Հովսեփյան,  լուս․՝ Զ․ Ըռքոյանի։

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին խաչաձև կենտրոնագմբեթ կառույց է, խորանի երկու կողմերում ունի ավանդատներ։ Հովհարաձև վեղարով ավարտվող գմբեթն ունի 12 նիստանի թմբուկ։ Արևմտյան ճակատի տանիքին կա փոքրիկ զանգաշտարակ։  Եկեղեցին ներսից զարդարված է որմնանակարներով, իսկ դրսից՝ բարձրաքանդակներով։  Հատկապես նշանակալից են մուտքի բարավորի՝ Աստվածածինը մանկան հետ  և, կառույցի արևելյան ճակատի յաթաղան կոտրող արծիվը  Գ․ Նարեկացու «Թաղեցեալք լինիմք, եւ ո՛չ խոնարհիմք» արձանագրությամբ քանդակային հորինվածքները, որոնց հեղինակն է Արտաշես Հովսեփյանը (նկ. 3, 4)։

Նրան են պատկանում նաև  գմբեթի թմբուկի 12 նիստերի վրա տեղադրված վարդյակներից երեքը և այլ քանդակներ։ Կառույցի արտաքին հարդարանքի մաս են կազմում նաև  հարավային պատին տեղադրված 4 նվիրատվական խաչքարերը և արևի ժամացույցը։  Եկեղեցու հյուսիսային պատի արևմտյան կողմում փորագրված  է 6 տողանոց հետևյալ արձանագրությունը.   «Յուսովն Աստուծոյ՝ Քաշաթաղի նորաբնակ ժողովուրդս շինեցաք զՍուրբ Համբարձման եկեղեցիս (ի յիշատակ վասն Հայրենեաց նահատակեալ բիւր եղբարց մերոց։ Հիմնարկեցաւ տաճարս Սուրբ) Համբարձում անուն յաւանս Բերձոր յամի Տեառն ՌՋՂԶ (1996) եւ օծեցաւ յամի ՌՋՂԸ ըչ(1998) յաւուր Սուրբ Հոգոյ (Գալստեան ի հայրապետութեանն Տէր Տէր Գարեգին Ա կաթողիկոսին ամենայն Հայոց, յառաջնորդութեանն) Արցախ աշխարհիս Տէր Պարգեւ եպիսկոպոսին եւ ի հովւութեանն գաւառիս Տէր Աթանաս վարդապետին։ Եղեւ ի թուին Հայոց ՌՆԽԷ (1447 = 1998)-ի փառս ամենագութ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի յաւիտեանս. ամէն»։  Երկրորդ ընդարձակ արձանագրությունը փորագրված է հարավային պատի արևելյան վերին հատվածում և ներկայացնում է երեք տասնյակ շինարարների անունները՝ ճարտարապետից մինչև բանվորներ։ Եկեղեցու զարդաքանդակների հեղինակներից է նաև քանդակագործ Հովհաննես Մկրտչյանը։  Սուրբ սեղանի Տիրամոր առաջին սրբապատկերը նկարել է Կարո Մկրտչյանը։ Մուտքի և ավանդատների դռների հեղինակն է փայտագործ վարպետ Վանո Դոդոյանը։  Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի վրա աշխատել են այլ արվեստագետներ ևս:

Եկեղեցու բակում կանգուն էին քանդակագործ Հ․ Մկրտչյանի հեղինակած 2 խաչքար։ Հարավային կողմում հայոց Մեծ Եղեռնի 90 ամյակին նվիրված խաչքարն էր (նկ. 5), իսկ հյուսիսային կողմում՝ Սպիտակի երկրաշարժի նահատակների հիշատակին նվիրված խաչքարը (նկ. 6)։ Արևելյան կողմում կար փոքր խաչքար՝ աղբյուրով։

Բերձորի Սբ. Համբարձման եկեղեցու երկու զանգերը նվիրաբերված են  Լիբանանի հայ համայնքի կողմից։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-scaled.jpg?v=1669189912" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-scaled.jpg?v=1669189912 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-225x300.jpg?v=1669189912 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-768x1024.jpg?v=1669189912 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-1152x1536.jpg?v=1669189912 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-1536x2048.jpg?v=1669189912 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0414-278x370.jpg?v=1669189912 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Մեծ Եղեռնի 90 ամյակին նվիրված խաչքար, լուս.՝ Ա. Գրիգորյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-scaled.jpg?v=1669190084" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-scaled.jpg?v=1669190084 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-225x300.jpg?v=1669190084 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-768x1024.jpg?v=1669190084 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-1152x1536.jpg?v=1669190084 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-1536x2048.jpg?v=1669190084 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/IMG_0406-278x370.jpg?v=1669190084 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Սպիտակի երկրաշարժի նահատակների հիշատակին նվիրված խաչքար, լուս.՝ Ա․ Գրիգորյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Մինչև 2022 թվականի օգոստոսի 25-ը եկեղեցին գտնվում էր բարվոք վիճակում։ Թշնամուն հանձնելուց հետո եկեղեցու ճակատագիրն անհայտ է։ 2022 թվականի օգոստոսի 25-ին Բերձորից տարհանվել է 47 մշակութային հուշարձան, այդ թվում՝ խաչքարեր, հուշաքարեր, կիսանդրիներ, հուշաղբյուրներ (https://monumentwatch.org/hy/2022/08/26/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%be%d5%b6%d5%b8%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d6%87-%d5%b6%d5%a5%d6%80%d6%84%d5%ab%d5%b6-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b8%d6%82/)։ Հնարավոր է եղել մասնակիորեն տարհանել Բերձորի Սբ. Համբարձման եկեղեցու առանձին տարրեր:

Գրականություն

1․ Կարապետյան Ս․, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999, էջ 177։

2․ «Երկրապահ» շաբաթաթերթ, 1998թ․ 4-10 հունվար, էջ 4։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Բերձորի սբ. Համբարձման եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/բերձորի-սբ-համբարձման-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Բերձորի սբ. Համբարձման եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Սուրբ Համբարձման եկեղեցին գտնվում է Բերձորի հարավարևմտյան ծայրամասում, Մ-12 մայրուղու հարևանությամբ՝ Հակարի գետի ձախափնյա ժայռոտ ձորալանջին, գետի հոսանքից 150 մետր վերև, ծովի մակերևույթից 960 մետր բարձրության վրա (նկ. 1, 2)։ Պատմական ակնարկ Բերձորի Սբ․ Համբարձման եկեղեցին հիմնադրվել է Քաշաթաղի շրջանային վարչակազմի առաջին ղեկավար Ալեքսան Հակոբյանի նախաձեռնությամբ։ Շինարարությունն ավարտվել է 1998-ին, գմբեթի խաչը օծվել է 1998 թվականի մայիսի 31-ին: Եկեղեցու ճարտարապետն է Հրաչյա Գասպարյանը։ Շինարարությունը ղեկավարել է Գեորգի Առաքելյանը։  Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի հեղինակներն են անվանի քանդակագործ Արտաշես Հովսեփյանը, նկարիչ Կարո Մկրտչյանը, փայտագործ վարպետ Վանո Դադոյանը և ուրիշներ: Եկեղեցու բացման առաջին օրից շրջանի հոգևոր հովիվն է եղել Հայր Աթանաս վարդապետը, իսկ 2019 թվականից՝ Տեր Բենիամին քահանա Ծատուրյանը:   Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին խաչաձև կենտրոնագմբեթ կառույց է, խորանի երկու կողմերում ունի ավանդատներ։ Հովհարաձև վեղարով ավարտվող գմբեթն ունի 12 նիստանի թմբուկ։ Արևմտյան ճակատի տանիքին կա փոքրիկ զանգաշտարակ։  Եկեղեցին ներսից զարդարված է որմնանակարներով, իսկ դրսից՝ բարձրաքանդակներով։  Հատկապես նշանակալից են մուտքի բարավորի՝ Աստվածածինը մանկան հետ  և, կառույցի արևելյան ճակատի յաթաղան կոտրող արծիվը  Գ․ Նարեկացու «Թաղեցեալք լինիմք, եւ ո՛չ խոնարհիմք» արձանագրությամբ քանդակային հորինվածքները, որոնց հեղինակն է Արտաշես Հովսեփյանը (նկ. 3, 4)։ Նրան են պատկանում նաև  գմբեթի թմբուկի 12 նիստերի վրա տեղադրված վարդյակներից երեքը և այլ քանդակներ։ Կառույցի արտաքին հարդարանքի մաս են կազմում նաև  հարավային պատին տեղադրված 4 նվիրատվական խաչքարերը և արևի ժամացույցը։  Եկեղեցու հյուսիսային պատի արևմտյան կողմում փորագրված  է 6 տողանոց հետևյալ արձանագրությունը.   «Յուսովն Աստուծոյ՝ Քաշաթաղի նորաբնակ ժողովուրդս շինեցաք զՍուրբ Համբարձման եկեղեցիս (ի յիշատակ վասն Հայրենեաց նահատակեալ բիւր եղբարց մերոց։ Հիմնարկեցաւ տաճարս Սուրբ) Համբարձում անուն յաւանս Բերձոր յամի Տեառն ՌՋՂԶ (1996) եւ օծեցաւ յամի ՌՋՂԸ ըչ(1998) յաւուր Սուրբ Հոգոյ (Գալստեան ի հայրապետութեանն Տէր Տէր Գարեգին Ա կաթողիկոսին ամենայն Հայոց, յառաջնորդութեանն) Արցախ աշխարհիս Տէր Պարգեւ եպիսկոպոսին եւ ի հովւութեանն գաւառիս Տէր Աթանաս վարդապետին։ Եղեւ ի թուին Հայոց ՌՆԽԷ (1447 = 1998)-ի փառս ամենագութ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի յաւիտեանս. ամէն»։  Երկրորդ ընդարձակ արձանագրությունը փորագրված է հարավային պատի արևելյան վերին հատվածում և ներկայացնում է երեք տասնյակ շինարարների անունները՝ ճարտարապետից մինչև բանվորներ։ Եկեղեցու զարդաքանդակների հեղինակներից է նաև քանդակագործ Հովհաննես Մկրտչյանը։  Սուրբ սեղանի Տիրամոր առաջին սրբապատկերը նկարել է Կարո Մկրտչյանը։ Մուտքի և ավանդատների դռների հեղինակն է փայտագործ վարպետ Վանո Դոդոյանը։  Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի վրա աշխատել են այլ արվեստագետներ ևս: Եկեղեցու բակում կանգուն էին քանդակագործ Հ․ Մկրտչյանի հեղինակած 2 խաչքար։ Հարավային կողմում հայոց Մեծ Եղեռնի 90 ամյակին նվիրված խաչքարն էր (նկ. 5), իսկ հյուսիսային կողմում՝ Սպիտակի երկրաշարժի նահատակների հիշատակին նվիրված խաչքարը (նկ. 6)։ Արևելյան կողմում կար փոքր խաչքար՝ աղբյուրով։ Բերձորի Սբ. Համբարձման եկեղեցու երկու զանգերը նվիրաբերված են  Լիբանանի հայ համայնքի կողմից։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/բերձորի-սբ-համբարձման-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-24T20:14:13+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/02.png?v=1669188740" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="768" />
	<meta property="og:image:type" content="image/png" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Բերձորի սբ. Համբարձման եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-23T07:59:20+00:00","dateModified":"2022-11-24T20:14:13+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Բերձորի սբ. Համբարձման եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->