Աղբյուր Թևոսանց

Տեղադրությունը

Հուշարձանը գտնվում է Մարտունու շրջանի սահմանային Սոս գյուղի կենտրոնում՝ գլխավոր ճանապարհի եզրին ( նկ. 1)։

Պատմական ակնարկ

Գյուղի ամենամեծ աղբյուրն է։ Պահպանված արձանագրության համաձայն այն կառուցվել է 1902 թվականին (նկ. 2):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants.jpg?v=1672038863" width="1330" height="344" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants.jpg?v=1672038863 1330w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-300x78.jpg?v=1672038863 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-1024x265.jpg?v=1672038863 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-768x199.jpg?v=1672038863 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-370x96.jpg?v=1672038863 370w" sizes="(max-width: 1330px) 100vw, 1330px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308" width="1600" height="1197" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-300x224.jpeg?v=1672034308 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-1024x766.jpeg?v=1672034308 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-768x575.jpeg?v=1672034308 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-1536x1149.jpeg?v=1672034308 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-370x277.jpeg?v=1672034308 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Աղբյուրի ընդհանուր տեսքը, լուս. Մ. Վանյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002.jpeg?v=1672034446" width="1600" height="1197" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002.jpeg?v=1672034446 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-300x224.jpeg?v=1672034446 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-1024x766.jpeg?v=1672034446 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-768x575.jpeg?v=1672034446 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-1536x1149.jpeg?v=1672034446 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-370x277.jpeg?v=1672034446 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Աղբյուրի արձանագրությունը, լուս․ Մ. Վանյանի:

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Հուշարձանը 19-20-րդ դարերում Արցախում կառուցված աղբյուրների տիպիկ օրինակ է`ներքևում նեղ և երկար նավն է, որի վրա բարձրանում է հուշապատը։ Այն ունի երկու ակ։  Երկարությունը՝ 8.8 մետր է, նավի լայնությունը՝ 0,6 մետր։ Կառուցված է սրբատաշ քարերով (նկ. 3):

Աղբյուրը խորհրդային տարիներին փոքր վերակառուցումների է ենթարկվել։ Արձանագրությունը հայտնում է. «Յիշատակ ծնողաց ի/ [մո]յ Յովսէփայ եւ Հռի[փ]սիմէի շինեաց ախ/[պյուրս] Միքայել Խնյովսէ[փ]/եանց 1902 թ.»։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.jpeg?v=1672034478" width="690" height="465" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.jpeg?v=1672034478 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-300x202.jpeg?v=1672034478 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-370x249.jpeg?v=1672034478 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-272x182.jpeg?v=1672034478 272w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Աղբյուրի նավը, լուս․ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարանի:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Ինչպես պատերազմից առաջ, այնպես և դրանից հետո հուշարձանը կանգուն է և գործում է:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Աղբյուր Թևոսանց - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/աղբյուր-թևոսանց/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Աղբյուր Թևոսանց - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Հուշարձանը գտնվում է Մարտունու շրջանի սահմանային Սոս գյուղի կենտրոնում՝ գլխավոր ճանապարհի եզրին ( նկ. 1)։ Պատմական ակնարկ Գյուղի ամենամեծ աղբյուրն է։ Պահպանված արձանագրության համաձայն այն կառուցվել է 1902 թվականին (նկ. 2):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/աղբյուր-թևոսանց/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-26T07:14:29+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308" />
	<meta property="og:image:width" content="1600" />
	<meta property="og:image:height" content="1197" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80-%d5%a9%d6%87%d5%b8%d5%bd%d5%a1%d5%b6%d6%81/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80-%d5%a9%d6%87%d5%b8%d5%bd%d5%a1%d5%b6%d6%81/","name":"Աղբյուր Թևոսանց - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-26T06:03:31+00:00","dateModified":"2022-12-26T07:14:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80-%d5%a9%d6%87%d5%b8%d5%bd%d5%a1%d5%b6%d6%81/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80-%d5%a9%d6%87%d5%b8%d5%bd%d5%a1%d5%b6%d6%81/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80-%d5%a9%d6%87%d5%b8%d5%bd%d5%a1%d5%b6%d6%81/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Աղբյուր Թևոսանց"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Աղբյուր Թևոսանց - Monument Watch

Աղբյուր Թևոսանց - Monument Watch


Локализация

Церковь Ангац ехци находится в двух километрах к западу от села Аревшат Гадрутского района (рис.1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Hangats-egtsi-Arevshat.jpg?v=1671482739" width="1355" height="473" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Hangats-egtsi-Arevshat.jpg?v=1671482739 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Hangats-egtsi-Arevshat-300x105.jpg?v=1671482739 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Hangats-egtsi-Arevshat-1024x357.jpg?v=1671482739 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Hangats-egtsi-Arevshat-768x268.jpg?v=1671482739 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Hangats-egtsi-Arevshat-370x129.jpg?v=1671482739 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Hangats egtsi Arevshat" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-scaled.jpg?v=1671393849" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-scaled.jpg?v=1671393849 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-300x169.jpg?v=1671393849 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-1024x576.jpg?v=1671393849 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-768x432.jpg?v=1671393849 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-1536x864.jpg?v=1671393849 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-2048x1152.jpg?v=1671393849 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-370x208.jpg?v=1671393849 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Вид на церковь с востока, 2019, фото Г. Будагян.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-scaled.jpg?v=1671393903" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-scaled.jpg?v=1671393903 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-300x169.jpg?v=1671393903 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-1024x576.jpg?v=1671393903 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-768x432.jpg?v=1671393903 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-1536x864.jpg?v=1671393903 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-2048x1152.jpg?v=1671393903 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-2-370x208.jpg?v=1671393903 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вид на церковь с северо-запада, 2019, фото Г. Будагян.

Исторический очерк

Село Аревшат расположено в 62-х километрах к югу от Гадрута. Прежде носило название Доланлар. В результате операции «Кольцо» в 1991-ом году армяне были депортированы из села, а село полностью сожжено. В 1993 году оно было освобождено и переименовано в Аревшат. С ноября 2020-го года оккупировано Азербайджаном.

Архитектурно-композиционное описание

Церковь представляет собой однонефный сводчатый зал с полукруглой абсидой на восточной стороне (рис. 3). Алтарная часть не сохранилась. Построена из местных крупных груботесаных камней на известковом растворе. Единственный вход расположен на западной стороне (рис. 4), где в качестве тимпана использован горизонтально установленный хачкар 9-10-х веков. Сооружение освещалось двумя маленькими окнами восточной и западной стен. Внутри церкви в северную стену и верхнюю часть абсиды в ряд встроено несколько хачкаров с простой композицией (рис. 5). Подобный ряд хачкаров украшает и западный фасад. Они не только являлись украшением грубую и многотонную поверхность стен, но и создавали укрепляющие церковь горизонтальные пояса. Двое из хачкаров западной стены имеют надписи. Один из них гласит: «Господи, помилуй Огана, Гено» (рис. 6). Надпись на другом хачкаре сообщает и год: «Помяни, Господи Христе... Танказиз. Год 768 (1319)-ой» (рис. 7).

Вокруг села расположено старое кладбище, надгробные камни в основном  находятся под землей.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-scaled.jpg?v=1671394037" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-scaled.jpg?v=1671394037 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-169x300.jpg?v=1671394037 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-576x1024.jpg?v=1671394037 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-768x1365.jpg?v=1671394037 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-864x1536.jpg?v=1671394037 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-1152x2048.jpg?v=1671394037 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-2-208x370.jpg?v=1671394037 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Церковь изнутри, 2019, фото Г. Будагян.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-scaled.jpg?v=1671394223" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-scaled.jpg?v=1671394223 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-169x300.jpg?v=1671394223 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-576x1024.jpg?v=1671394223 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-768x1365.jpg?v=1671394223 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-864x1536.jpg?v=1671394223 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-1152x2048.jpg?v=1671394223 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-1-208x370.jpg?v=1671394223 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Хачкары интерьера церкви, фото Г. Будагян.

Состояние до, во время и после войны

Церковь находилась в полуразрушенном состоянии, свод был полностью разрушен (рис. 8). Сведений о состоянии  церкви в период военного конфликта и в данный момент нет.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-scaled.jpg?v=1671394088" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-scaled.jpg?v=1671394088 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-225x300.jpg?v=1671394088 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-768x1024.jpg?v=1671394088 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-1152x1536.jpg?v=1671394088 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-1536x2048.jpg?v=1671394088 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-2-278x370.jpg?v=1671394088 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Одна из надписей церкви на камне, 2019, фото Г. Будагян.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-scaled.jpg?v=1671394162" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-scaled.jpg?v=1671394162 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-300x225.jpg?v=1671394162 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-1024x768.jpg?v=1671394162 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-768x576.jpg?v=1671394162 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-1536x1152.jpg?v=1671394162 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-2048x1536.jpg?v=1671394162 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-2-370x278.jpg?v=1671394162 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Вход в церковь, 2019, фото Г. Будагян.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-scaled.jpg?v=1671394267" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-scaled.jpg?v=1671394267 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-169x300.jpg?v=1671394267 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-576x1024.jpg?v=1671394267 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-768x1365.jpg?v=1671394267 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-864x1536.jpg?v=1671394267 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-1152x2048.jpg?v=1671394267 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-2-208x370.jpg?v=1671394267 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Надпись с датой, фото Г. Будагян.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-scaled.jpg?v=1671394348" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-scaled.jpg?v=1671394348 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-300x169.jpg?v=1671394348 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-1024x576.jpg?v=1671394348 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-768x432.jpg?v=1671394348 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-1536x864.jpg?v=1671394348 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-2048x1152.jpg?v=1671394348 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-1-370x208.jpg?v=1671394348 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Обрушенный свод церкви, 2019, фото Г. Будагян.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Ангац ехци («Потухшая церковь») в селе Аревшат - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-ангац-ехци-потухшая-церковь/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Ангац ехци («Потухшая церковь») в селе Аревшат - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь Ангац ехци находится в двух километрах к западу от села Аревшат Гадрутского района (рис.1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-ангац-ехци-потухшая-церковь/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-26T06:15:42+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-2-scaled.jpg?v=1671393849" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b0%d1%86-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d1%82%d1%83%d1%85%d1%88%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b0%d1%86-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d1%82%d1%83%d1%85%d1%88%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c/","name":"Церковь Ангац ехци («Потухшая церковь») в селе Аревшат - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-18T20:13:28+00:00","dateModified":"2022-12-26T06:15:42+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b0%d1%86-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d1%82%d1%83%d1%85%d1%88%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b0%d1%86-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d1%82%d1%83%d1%85%d1%88%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b0%d1%86-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d1%82%d1%83%d1%85%d1%88%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Ангац ехци («Потухшая церковь») в селе Аревшат"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Վանական համալիր սբ. Լուսավորիչ

Տեղադրությունը

Հուշարձանը գտնվում է Մարտունու շրջանի սահմանային Սոս գյուղի արևելյան հատվածում՝ կոնաձև անտառապատ բլրի գագաթին ( նկ. 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS.jpg?v=1672490921" width="1342" height="294" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS.jpg?v=1672490921 1342w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-300x66.jpg?v=1672490921 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-1024x224.jpg?v=1672490921 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-768x168.jpg?v=1672490921 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-370x81.jpg?v=1672490921 370w" sizes="(max-width: 1342px) 100vw, 1342px" title="Lusavorich SOS" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-scaled.jpg?v=1672477576" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-scaled.jpg?v=1672477576 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-300x199.jpg?v=1672477576 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-1024x681.jpg?v=1672477576 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-768x511.jpg?v=1672477576 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-1536x1021.jpg?v=1672477576 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-2048x1362.jpg?v=1672477576 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-370x246.jpg?v=1672477576 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-3-272x182.jpg?v=1672477576 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Սոս գյուղը և Լուսավորչի սարը արևմուտքից, լուս. Ն. Երանյանի։

Պատմական ակնարկ

Հուշարձանի մասին պատմական տեղեկությունները շատ առատ չեն։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Մակար Բարխուդարյանցը տեսել է եկեղեցու ավերակները և նշել է, որ ավանդաբար պատմում են, որ «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կողմերումս քարոզելու և եկեղեցիներ հիմնարկելու ժամանակ գիշերն բարձրացած է սարիս գլուխն և աղօթքով լուսացրած գիշերները...» (Բարխուտարեանց 1895, 115)։

Տեղում մինչ օրս երևում են շինության հիմքերը միայն։

2019-2020 թվականներին հուշարձանի տարածքում ընթացել են մասնակի պեղման աշխատանքներ (արշավախմբի ղեկավար՝ պ.գ.թ. Վ. Սաֆարյան, ճարտ.՝ Մ. Տիտանյան):

Սրբավայրի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նյութեր, որոնք արշավախմբին թույլ են տալիս խոսել սրբավայրի վաղ քրիստոնեական ծագման մասին (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019, 38-40): Դրանցից մեկը է պեղվող տեղանքի կենտրոնում գտնվող քարե տոռաձև խարիսխը, որի վրա կատարվում էր մոմավառությունի (նկ. 2): Պեղումներով հայտնաբերվել են նաև տարբեր խեցանոթների, կղմինդրների, ջրագծերի (նկ. 3), ինչպես նաև վաղքրիստոնեական քարե տարբեր կոթողների մասերը և ճարտարապետական այլ դետալներ (նկ. 4-5)։

նկ. 2 Քարե տոռաձև խարիսխ, լուս․ Վ. Սաֆարանի։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Հուշարձանը ճարտարապետական քննության ենթարկվել է միայն հնագիտական աշխատանքներից հետո։ Սրբավայրը  պեղելուց հետո, բացվել է արևմուտքից արևելք ուղղությամբ շինություն, որի արևելյան կողմում հատակը բարձրացված է (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019, 38): Ծավալային նման լուծումն ու ուղղվածությունը, ինչպես նաև տարածքում պեղումներով հայտնաբերված տարբեր ճարտարապետական դետալներ, որոնք ևս պատկանել են այս կառույցին, վկայում են, որ հավանաբար գործ ունենք եկեղեցու հետ:

Այն կառուցված է առանց շաղախ կոպտատաշ քարե շարվածքով, ունի  անկանոն՝ 9.7 x 6.0 մետր հատակագիծ (նկ. 6-8):

Պեղումները բուն կառույցին կից բացել են այլ շինության հետքեր ևս, որոնք տեղադրված են տարբեր հորիզոնների վրա, համապատասխան լանդշաֆտին և հավանաբար պատկանում են տարբեր ժամանակների, թեկուզ միասնական կառուցապատման տպավորություն են թողում (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019) (նկ. 9):

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-scaled.jpg?v=1673262702" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-scaled.jpg?v=1673262702 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-300x169.jpg?v=1673262702 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-1024x576.jpg?v=1673262702 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-768x432.jpg?v=1673262702 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-1536x864.jpg?v=1673262702 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-2048x1152.jpg?v=1673262702 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-2-370x208.jpg?v=1673262702 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Հուշարձանի օդալուսանկարը, լուս.՝ Վ. Սաֆարյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-scaled.jpg?v=1673262840" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-scaled.jpg?v=1673262840 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-300x200.jpg?v=1673262840 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-1024x683.jpg?v=1673262840 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-768x512.jpg?v=1673262840 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-1536x1024.jpg?v=1673262840 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-2048x1365.jpg?v=1673262840 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-370x247.jpg?v=1673262840 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-3-272x182.jpg?v=1673262840 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Համալիրի տեսքը արևելքից, լուս․՝ Վ. Սաֆարանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-scaled.jpg?v=1673262938" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-scaled.jpg?v=1673262938 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-300x200.jpg?v=1673262938 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-1024x683.jpg?v=1673262938 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-768x512.jpg?v=1673262938 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-1536x1024.jpg?v=1673262938 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-2048x1365.jpg?v=1673262938 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-370x247.jpg?v=1673262938 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-2-272x182.jpg?v=1673262938 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 8 Համալիրի տեսքը արևմուտքից, լուս․՝ Վ. Սաֆարյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-scaled.jpg?v=1673262422" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-scaled.jpg?v=1673262422 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-300x200.jpg?v=1673262422 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-1024x683.jpg?v=1673262422 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-768x512.jpg?v=1673262422 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-1536x1024.jpg?v=1673262422 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-2048x1365.jpg?v=1673262422 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-370x247.jpg?v=1673262422 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-3-272x182.jpg?v=1673262422 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Պեղումներից հայտնաբերված ճրագներ, լուս.՝ Վ. Սաֆարյանի

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-scaled.jpg?v=1673262481" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-scaled.jpg?v=1673262481 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-300x200.jpg?v=1673262481 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-1024x683.jpg?v=1673262481 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-768x512.jpg?v=1673262481 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-1536x1024.jpg?v=1673262481 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-2048x1365.jpg?v=1673262481 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-370x247.jpg?v=1673262481 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-4-272x182.jpg?v=1673262481 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Պեղումներից հայտնաբերված ճարտարապետական դետալներ, լուս.՝ Վ. Սաֆարյանի

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-scaled.jpg?v=1673262538" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-scaled.jpg?v=1673262538 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-300x225.jpg?v=1673262538 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-1024x768.jpg?v=1673262538 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-768x576.jpg?v=1673262538 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-1536x1152.jpg?v=1673262538 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-2048x1536.jpg?v=1673262538 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-4-370x278.jpg?v=1673262538 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Պեղումներից հայտնաբերված ճարտարապետական դետալներ, լուս.՝ Վ. Սաֆարյանի

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15.jpeg?v=1673262994" width="1158" height="1613" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15.jpeg?v=1673262994 1158w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15-215x300.jpeg?v=1673262994 215w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15-735x1024.jpeg?v=1673262994 735w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15-768x1070.jpeg?v=1673262994 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15-1103x1536.jpeg?v=1673262994 1103w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-09-01-23-03-15-266x370.jpeg?v=1673262994 266w" sizes="(max-width: 1158px) 100vw, 1158px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 9 Եկեղեցու չափագրությունը, չափագրող՝ Մ. Տիտանյան:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ եկեղեցին ամբողջությամբ կանգուն էր։ Ինչպես պատերազմի ընթացքի, այնպես և պատերազմից հետո հուշարձանի մասին որևէ տեղեկություն հայտնի չէ։

Մատենագրական քննություն

Եկեղեցու մասին պատմական աղբյուրները քիչ են. հիմնական տեղեկությունները տեսնում ենք Մակար Բարխուտարյանցի աշխատանքում (Բարխուտարեանց 1895, 115-116)։

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու, Արօր:

Սաֆարյան, Տիտանյան 2019 – Սաֆարյան Վ., Տիտանյան Մ., Սոս գյուղի «Լուսավորչի սար» ուխտատեղիի հնագիտական հետազոտությունների առաջին արդյունքները, Արցախի պետական համալսարանի գիտական տեղեկագիր, Ստեփանակերտ, 36-44:

Տեղադրությունը Հուշարձանը գտնվում է Մարտունու շրջանի սահմանային Սոս գյուղի արևելյան հատվածում՝ կոնաձև անտառապատ բլրի գագաթին ( նկ. 1)։ Պատմական ակնարկ Հուշարձանի մասին պատմական տեղեկությունները շատ առատ չեն։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Մակար Բարխուդարյանցը տեսել է եկեղեցու ավերակները և նշել է, որ ավանդաբար պատմում են, որ «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կողմերումս քարոզելու և եկեղեցիներ հիմնարկելու ժամանակ գիշերն բարձրացած է սարիս գլուխն և աղօթքով լուսացրած գիշերները…» (Բարխուտարեանց 1895, 115)։ Տեղում մինչ օրս երևում են շինության հիմքերը միայն։ 2019-2020 թվականներին հուշարձանի տարածքում ընթացել են մասնակի պեղման աշխատանքներ (արշավախմբի ղեկավար՝ պ.գ.թ. Վ. Սաֆարյան, ճարտ.՝ Մ. Տիտանյան): Սրբավայրի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նյութեր, որոնք արշավախմբին թույլ են տալիս խոսել սրբավայրի վաղ քրիստոնեական ծագման մասին (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019, 38-40): Դրանցից մեկը է պեղվող տեղանքի կենտրոնում գտնվող քարե տոռաձև խարիսխը, որի վրա կատարվում էր մոմավառությունի (նկ. 2): Պեղումներով հայտնաբերվել են նաև տարբեր խեցանոթների, կղմինդրների, ջրագծերի (նկ. 3), ինչպես նաև վաղքրիստոնեական քարե տարբեր կոթողների մասերը և ճարտարապետական այլ դետալներ (նկ. 4-5)։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Հուշարձանը ճարտարապետական քննության ենթարկվել է միայն հնագիտական աշխատանքներից հետո։ Սրբավայրը  պեղելուց հետո, բացվել է արևմուտքից արևելք ուղղությամբ շինություն, որի արևելյան կողմում հատակը բարձրացված է (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019, 38): Ծավալային նման լուծումն ու ուղղվածությունը, ինչպես նաև տարածքում պեղումներով հայտնաբերված տարբեր ճարտարապետական դետալներ, որոնք ևս պատկանել են այս կառույցին, վկայում են, որ հավանաբար գործ ունենք եկեղեցու հետ: Այն կառուցված է առանց շաղախ կոպտատաշ քարե շարվածքով, ունի  անկանոն՝ 9.7 x 6.0 մետր հատակագիծ (նկ. 6-8): Պեղումները բուն կառույցին կից բացել են այլ շինության հետքեր ևս, որոնք տեղադրված են տարբեր հորիզոնների վրա, համապատասխան լանդշաֆտին և հավանաբար պատկանում են տարբեր ժամանակների, թեկուզ միասնական կառուցապատման տպավորություն են թողում (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019) (նկ. 9):

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Վանական համալիր սբ. Լուսավորիչ - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/վանական-համալիր-սբ-լուսավորիչ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Վանական համալիր սբ. Լուսավորիչ - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Հուշարձանը գտնվում է Մարտունու շրջանի սահմանային Սոս գյուղի արևելյան հատվածում՝ կոնաձև անտառապատ բլրի գագաթին ( նկ. 1)։ Պատմական ակնարկ Հուշարձանի մասին պատմական տեղեկությունները շատ առատ չեն։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Մակար Բարխուդարյանցը տեսել է եկեղեցու ավերակները և նշել է, որ ավանդաբար պատմում են, որ «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կողմերումս քարոզելու և եկեղեցիներ հիմնարկելու ժամանակ գիշերն բարձրացած է սարիս գլուխն և աղօթքով լուսացրած գիշերները...» (Բարխուտարեանց 1895, 115)։ Տեղում մինչ օրս երևում են շինության հիմքերը միայն։ 2019-2020 թվականներին հուշարձանի տարածքում ընթացել են մասնակի պեղման աշխատանքներ (արշավախմբի ղեկավար՝ պ.գ.թ. Վ. Սաֆարյան, ճարտ.՝ Մ. Տիտանյան): Սրբավայրի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նյութեր, որոնք արշավախմբին թույլ են տալիս խոսել սրբավայրի վաղ քրիստոնեական ծագման մասին (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019, 38-40): Դրանցից մեկը է պեղվող տեղանքի կենտրոնում գտնվող քարե տոռաձև խարիսխը, որի վրա կատարվում էր մոմավառությունի (նկ. 2): Պեղումներով հայտնաբերվել են նաև տարբեր խեցանոթների, կղմինդրների, ջրագծերի (նկ. 3), ինչպես նաև վաղքրիստոնեական քարե տարբեր կոթողների մասերը և ճարտարապետական այլ դետալներ (նկ. 4-5)։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Հուշարձանը ճարտարապետական քննության ենթարկվել է միայն հնագիտական աշխատանքներից հետո։ Սրբավայրը  պեղելուց հետո, բացվել է արևմուտքից արևելք ուղղությամբ շինություն, որի արևելյան կողմում հատակը բարձրացված է (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019, 38): Ծավալային նման լուծումն ու ուղղվածությունը, ինչպես նաև տարածքում պեղումներով հայտնաբերված տարբեր ճարտարապետական դետալներ, որոնք ևս պատկանել են այս կառույցին, վկայում են, որ հավանաբար գործ ունենք եկեղեցու հետ: Այն կառուցված է առանց շաղախ կոպտատաշ քարե շարվածքով, ունի  անկանոն՝ 9.7 x 6.0 մետր հատակագիծ (նկ. 6-8): Պեղումները բուն կառույցին կից բացել են այլ շինության հետքեր ևս, որոնք տեղադրված են տարբեր հորիզոնների վրա, համապատասխան լանդշաֆտին և հավանաբար պատկանում են տարբեր ժամանակների, թեկուզ միասնական կառուցապատման տպավորություն են թողում (Սաֆարյան, Տիտանյան 2019) (նկ. 9):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/վանական-համալիր-սբ-լուսավորիչ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-03-21T12:28:56+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.png?v=1672477780" />
	<meta property="og:image:width" content="842" />
	<meta property="og:image:height" content="1124" />
	<meta property="og:image:type" content="image/png" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d6%80-%d5%bd%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d6%80-%d5%bd%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9/","name":"Վանական համալիր սբ. Լուսավորիչ - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-31T09:13:04+00:00","dateModified":"2023-03-21T12:28:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d6%80-%d5%bd%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d6%80-%d5%bd%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d6%80-%d5%bd%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Վանական համալիր սբ. Լուսավորիչ"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The monument is located on the edge of the main road in the center of Sos, a border village in the Martuni region (Fig. 1).

Historical overview

It is the village's largest spring. The monument was built in 1902, according to the preserved inscription (Fig. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants.jpg?v=1672038863" width="1330" height="344" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants.jpg?v=1672038863 1330w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-300x78.jpg?v=1672038863 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-1024x265.jpg?v=1672038863 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-768x199.jpg?v=1672038863 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-370x96.jpg?v=1672038863 370w" sizes="(max-width: 1330px) 100vw, 1330px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308" width="1600" height="1197" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-300x224.jpeg?v=1672034308 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-1024x766.jpeg?v=1672034308 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-768x575.jpeg?v=1672034308 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-1536x1149.jpeg?v=1672034308 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-370x277.jpeg?v=1672034308 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the spring, photo by M. Vanyan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002.jpeg?v=1672034446" width="1600" height="1197" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002.jpeg?v=1672034446 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-300x224.jpeg?v=1672034446 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-1024x766.jpeg?v=1672034446 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-768x575.jpeg?v=1672034446 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-1536x1149.jpeg?v=1672034446 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-370x277.jpeg?v=1672034446 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The inscription on the spring, photo by M. Vanyan.

Architectural-compositional examination

The monument is a typical example of a spring built in Artsakh between the 19th and 20th centuries; beneath it is a narrow and long nave from which the memorial wall rises.It has two wheels. The nave's length is 8.8 meters and its width is 0.6 meters. It's made of polished stones (Fig. 3).

During the Soviet era, the spring underwent minor renovations. "This spring was built by Mikael Khnyovsepeants in memory of his parents, Hovsep and Hripsime in the year 1902," the inscription says.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.jpeg?v=1672034478" width="690" height="465" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.jpeg?v=1672034478 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-300x202.jpeg?v=1672034478 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-370x249.jpeg?v=1672034478 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-272x182.jpeg?v=1672034478 272w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The nave of the spring. The photo is from the database of the Ministry of Education and Science of the Republic of Artsakh.

The condition before, during, and after the war

The monument is still standing and functional, as it was before the war.

Location The monument is located on the edge of the main road in the center of Sos, a border village in the Martuni region (Fig. 1). Historical overview It is the village’s largest spring. The monument was built in 1902, according to the preserved inscription (Fig. 2).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The "Tevosants aghbyur" spring - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The "Tevosants aghbyur" spring - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The monument is located on the edge of the main road in the center of Sos, a border village in the Martuni region (Fig. 1). Historical overview It is the village's largest spring. The monument was built in 1902, according to the preserved inscription (Fig. 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-31T09:17:02+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308" />
	<meta property="og:image:width" content="1600" />
	<meta property="og:image:height" content="1197" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/","name":"The \"Tevosants aghbyur\" spring - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-26T06:03:31+00:00","dateModified":"2022-12-31T09:17:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tevosants-aghbyur-spring/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The “Tevosants aghbyur” spring"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Родник «Тевосанц»

Локализация

Памятник находится в центре пограничного села Сос Мартунийского района, на краю главной дороги (рис. 1).

Исторический очерк

Самый крупный родник села. Согласно сохранившейся надписи, он был построен в 1902-ом году (рис. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants.jpg?v=1672038863" width="1330" height="344" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants.jpg?v=1672038863 1330w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-300x78.jpg?v=1672038863 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-1024x265.jpg?v=1672038863 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-768x199.jpg?v=1672038863 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Tevosants-370x96.jpg?v=1672038863 370w" sizes="(max-width: 1330px) 100vw, 1330px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308" width="1600" height="1197" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-300x224.jpeg?v=1672034308 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-1024x766.jpeg?v=1672034308 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-768x575.jpeg?v=1672034308 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-1536x1149.jpeg?v=1672034308 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-370x277.jpeg?v=1672034308 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид родника, фото М. Ваняна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002.jpeg?v=1672034446" width="1600" height="1197" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002.jpeg?v=1672034446 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-300x224.jpeg?v=1672034446 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-1024x766.jpeg?v=1672034446 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-768x575.jpeg?v=1672034446 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-1536x1149.jpeg?v=1672034446 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-370x277.jpeg?v=1672034446 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Надпись на роднике, фото М. Ваняна.

Архитектурно-композиционный анализ

Памятник представляет собой типичный пример родников, построенных в Арцахе в 19-20-х веках. В нижней части расположен длинный бассейн, над ним возвышается мемориальная стена. Имеет два отверстия, из которых течет вода. Длина – 8.8 м, ширина бассейна – 0.6 м. Сооружен из чистотесанных камней (рис. 3).

В советские годы родник подвергся некоторой реконструкции. Надпись сообщает: «В память о родителях моих Овсепе и Рипсиме построил родник Микаэл Хнёвсепянц 1902 г.».

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.jpeg?v=1672034478" width="690" height="465" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.jpeg?v=1672034478 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-300x202.jpeg?v=1672034478 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-370x249.jpeg?v=1672034478 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-272x182.jpeg?v=1672034478 272w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Бассейн родника, фото М. Ваняна.

Состояние до, во время и после войны

Как до войны, так и после родник был цел и функционировал.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Родник «Тевосанц» - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/родник-тевосанц/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Родник «Тевосанц» - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Памятник находится в центре пограничного села Сос Мартунийского района, на краю главной дороги (рис. 1). Исторический очерк Самый крупный родник села. Согласно сохранившейся надписи, он был построен в 1902-ом году (рис. 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/родник-тевосанц/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-31T09:21:05+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001.jpeg?v=1672034308" />
	<meta property="og:image:width" content="1600" />
	<meta property="og:image:height" content="1197" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d1%82%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%81%d0%b0%d0%bd%d1%86/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d1%82%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%81%d0%b0%d0%bd%d1%86/","name":"Родник «Тевосанц» - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-26T06:03:31+00:00","dateModified":"2022-12-31T09:21:05+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d1%82%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%81%d0%b0%d0%bd%d1%86/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d1%82%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%81%d0%b0%d0%bd%d1%86/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d1%82%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%81%d0%b0%d0%bd%d1%86/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Родник «Тевосанц»"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Родник «Тевосанц» - Monument Watch

Родник «Тевосанц» - Monument Watch


Монастырский комплекс Сурб Лусаворич

Локализация

Памятник находится в восточной части пограничного села Сос Мартунийского района, на вершине конусообразного холма, покрытого лесом (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS.jpg?v=1672490921" width="1342" height="294" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS.jpg?v=1672490921 1342w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-300x66.jpg?v=1672490921 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-1024x224.jpg?v=1672490921 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-768x168.jpg?v=1672490921 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/Lusavorich-SOS-370x81.jpg?v=1672490921 370w" sizes="(max-width: 1342px) 100vw, 1342px" title="Lusavorich SOS" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-scaled.jpg?v=1674113318" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-scaled.jpg?v=1674113318 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-300x199.jpg?v=1674113318 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-1024x681.jpg?v=1674113318 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-768x511.jpg?v=1674113318 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-1536x1021.jpg?v=1674113318 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-2048x1362.jpg?v=1674113318 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-370x246.jpg?v=1674113318 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/001-4-272x182.jpg?v=1674113318 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Село Сос и Лусаворчи сар с запада, фото Н. Ераняна.

Исторический очерк

Исторических сведений о памятнике немного. Во второй половине 19-го века Макар Бархударянц видел руины церкви и отмечал, что согласно преданию, «когда святой Григорий Просветитель проповедовал и основывал церкви, он поднимался ночью на вершину горы и освещал ночи своей молитвой…» (Бархударянц 1895,115).

Фундамент здания до сих пор можно увидеть на месте. В 2019-2020 годах на территории памятника были проведены частичные раскопки (руководитель экспедиции - д.и.н. В. Сафарян, архитектор - М. Титанян). Находки, обнаруженные в ходе эти раскопок, позволяют говорить о раннехристианском происхождении святилища (Сафарян, Титанян 2019, 38-40).

Один из них — каменное основание колонны в центре раскопа, на котором продолжают зажигать свечи (рис. 2). Он треснул и раскололся на две неравные части. Также были обнаружены различные фрагменты керамики, черепицы, светильников, подсвечников (рис. 3), а также различные фрагменты раннехристианских каменных стел и другие архитектурные детали (рис. 4, 5).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-scaled.jpg?v=1674113359" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-scaled.jpg?v=1674113359 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-300x200.jpg?v=1674113359 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-1024x683.jpg?v=1674113359 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-768x512.jpg?v=1674113359 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-1536x1024.jpg?v=1674113359 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-2048x1365.jpg?v=1674113359 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-370x247.jpg?v=1674113359 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/002-3-272x182.jpg?v=1674113359 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Каменное основание колонны, фото В. Сафаряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-scaled.jpg?v=1674113503" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-scaled.jpg?v=1674113503 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-300x200.jpg?v=1674113503 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-1024x683.jpg?v=1674113503 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-768x512.jpg?v=1674113503 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-1536x1024.jpg?v=1674113503 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-2048x1365.jpg?v=1674113503 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-370x247.jpg?v=1674113503 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/004-5-272x182.jpg?v=1674113503 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Архитектурные детали, обнаруженные при раскопках, фото В. Сафаряна.

Архитектурно-композиционное описание

Памятник с архитектурной стороны исследовался лишь после археологических работ. После раскопок святилища было обнаружено здание, ориентированное с запада на восток, пол которого в восточной стороне был приподнят (Сафарян, Титанян 2019, 38). Такое пространственное решение здания и его направление, а также различные архитектурные детали, обнаруженные на территории при раскопках и принадлежавшие ему, свидетельствуют о том, что мы, вероятно, имеем дело с церковью.

Здание построено из груботесанных камней без использования раствора, имеет неправильную планировку 9.7х6.0 м (рис. 6-8).

Непосредственно рядом со зданием при раскопках также были выявлены следы различных строений, расположенных на разных уровнях в зависимости от рельефа местности, которые хотя и производят впечатление единой конструкции, но, скорее всего, являются постройками разных времен (Сафарян, Титанян 2019) (рис. 9).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-scaled.jpg?v=1674113803" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-scaled.jpg?v=1674113803 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-300x200.jpg?v=1674113803 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-1024x683.jpg?v=1674113803 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-768x512.jpg?v=1674113803 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-1536x1024.jpg?v=1674113803 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-2048x1365.jpg?v=1674113803 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-370x247.jpg?v=1674113803 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/008-3-272x182.jpg?v=1674113803 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Вид на комплекс с запада, фото В. Сафаряна.

Состояние до, во время и после войны

Памятник во время войны и после нее не пострадал.

Анализ письменных источников

Основные сведения о памятнике передает Макар Бархударянц (Бархударянц 1895, 115-116).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-scaled.jpg?v=1674113444" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-scaled.jpg?v=1674113444 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-300x200.jpg?v=1674113444 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-1024x683.jpg?v=1674113444 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-768x512.jpg?v=1674113444 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-1536x1024.jpg?v=1674113444 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-2048x1365.jpg?v=1674113444 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-370x247.jpg?v=1674113444 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003-4-272x182.jpg?v=1674113444 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Подсвечники, обнаруженные при раскопках, фото В. Сафаряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-scaled.jpg?v=1674113589" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-scaled.jpg?v=1674113589 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-300x225.jpg?v=1674113589 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-1024x768.jpg?v=1674113589 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-768x576.jpg?v=1674113589 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-1536x1152.jpg?v=1674113589 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-2048x1536.jpg?v=1674113589 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/005-5-370x278.jpg?v=1674113589 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Архитектурные детали, обнаруженные при раскопках, фото В. Сафаряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-scaled.jpg?v=1674113682" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-scaled.jpg?v=1674113682 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-300x169.jpg?v=1674113682 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-1024x576.jpg?v=1674113682 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-768x432.jpg?v=1674113682 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-1536x864.jpg?v=1674113682 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-2048x1152.jpg?v=1674113682 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/006-3-370x208.jpg?v=1674113682 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Аэрофотосъемка памятника, Сафарян, Титанян, 2019, стр. 41.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-scaled.jpg?v=1674113747" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-scaled.jpg?v=1674113747 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-300x200.jpg?v=1674113747 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-1024x683.jpg?v=1674113747 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-768x512.jpg?v=1674113747 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-1536x1024.jpg?v=1674113747 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-2048x1365.jpg?v=1674113747 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-370x247.jpg?v=1674113747 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/007-4-272x182.jpg?v=1674113747 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Вид на комплекс с востока, фото В. Сафаряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009.jpeg?v=1674113843" width="1158" height="1613" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009.jpeg?v=1674113843 1158w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009-215x300.jpeg?v=1674113843 215w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009-735x1024.jpeg?v=1674113843 735w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009-768x1070.jpeg?v=1674113843 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009-1103x1536.jpeg?v=1674113843 1103w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/009-266x370.jpeg?v=1674113843 266w" sizes="(max-width: 1158px) 100vw, 1158px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Обмер церкви, выполненный М. Титаняном.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Баку, «Арор» (на арм.яз.).

Сафарян, Титанян 2019 – Сафарян В., Титанян М., Первые результаты археологических исследований места паломничества «Лусаворчи сар» села Сос, Научный вестник Арцахского государственного университета, Степанакерт, стр. 36-44 (на арм.яз.).

Локализация Памятник находится в восточной части пограничного села Сос Мартунийского района, на вершине конусообразного холма, покрытого лесом (рис. 1). Исторический очерк Исторических сведений о памятнике немного. Во второй половине 19-го века Макар Бархударянц видел руины церкви и отмечал, что согласно преданию, «когда святой Григорий Просветитель проповедовал и основывал церкви, он поднимался ночью на вершину горы и освещал ночи своей молитвой…» (Бархударянц 1895,115). Фундамент здания до сих пор можно увидеть на месте. В 2019-2020 годах на территории памятника были проведены частичные раскопки (руководитель экспедиции – д.и.н. В. Сафарян, архитектор – М. Титанян). Находки, обнаруженные в ходе эти раскопок, позволяют говорить о раннехристианском происхождении святилища (Сафарян, Титанян 2019, 38-40). Один из них — каменное основание колонны в центре раскопа, на котором продолжают зажигать свечи (рис. 2). Он треснул и раскололся на две неравные части. Также были обнаружены различные фрагменты керамики, черепицы, светильников, подсвечников (рис. 3), а также различные фрагменты раннехристианских каменных стел и другие архитектурные детали (рис. 4, 5). Архитектурно-композиционное описание Памятник с архитектурной стороны исследовался лишь после археологических работ. После раскопок святилища было обнаружено здание, ориентированное с запада на восток, пол которого в восточной стороне был приподнят (Сафарян, Титанян 2019, 38). Такое пространственное решение здания и его направление, а также различные архитектурные детали, обнаруженные на территории при раскопках и принадлежавшие ему, свидетельствуют о том, что мы, вероятно, имеем дело с церковью. Здание построено из груботесанных камней без использования раствора, имеет неправильную планировку 9.7х6.0 м (рис. 6-8). Непосредственно рядом со зданием при раскопках также были выявлены следы различных строений, расположенных на разных уровнях в зависимости от рельефа местности, которые хотя и производят впечатление единой конструкции, но, скорее всего, являются постройками разных времен (Сафарян, Титанян 2019) (рис. 9). Состояние до, во время и после войны Памятник во время войны и после нее не пострадал. Анализ письменных источников Основные сведения о памятнике передает Макар Бархударянц (Бархударянц 1895, 115-116).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Монастырский комплекс Сурб Лусаворич - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырский-комплекс-сурб-лусавори/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Монастырский комплекс Сурб Лусаворич - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Памятник находится в восточной части пограничного села Сос Мартунийского района, на вершине конусообразного холма, покрытого лесом (рис. 1). Исторический очерк Исторических сведений о памятнике немного. Во второй половине 19-го века Макар Бархударянц видел руины церкви и отмечал, что согласно преданию, «когда святой Григорий Просветитель проповедовал и основывал церкви, он поднимался ночью на вершину горы и освещал ночи своей молитвой…» (Бархударянц 1895,115). Фундамент здания до сих пор можно увидеть на месте. В 2019-2020 годах на территории памятника были проведены частичные раскопки (руководитель экспедиции - д.и.н. В. Сафарян, архитектор - М. Титанян). Находки, обнаруженные в ходе эти раскопок, позволяют говорить о раннехристианском происхождении святилища (Сафарян, Титанян 2019, 38-40). Один из них — каменное основание колонны в центре раскопа, на котором продолжают зажигать свечи (рис. 2). Он треснул и раскололся на две неравные части. Также были обнаружены различные фрагменты керамики, черепицы, светильников, подсвечников (рис. 3), а также различные фрагменты раннехристианских каменных стел и другие архитектурные детали (рис. 4, 5). Архитектурно-композиционное описание Памятник с архитектурной стороны исследовался лишь после археологических работ. После раскопок святилища было обнаружено здание, ориентированное с запада на восток, пол которого в восточной стороне был приподнят (Сафарян, Титанян 2019, 38). Такое пространственное решение здания и его направление, а также различные архитектурные детали, обнаруженные на территории при раскопках и принадлежавшие ему, свидетельствуют о том, что мы, вероятно, имеем дело с церковью. Здание построено из груботесанных камней без использования раствора, имеет неправильную планировку 9.7х6.0 м (рис. 6-8). Непосредственно рядом со зданием при раскопках также были выявлены следы различных строений, расположенных на разных уровнях в зависимости от рельефа местности, которые хотя и производят впечатление единой конструкции, но, скорее всего, являются постройками разных времен (Сафарян, Титанян 2019) (рис. 9). Состояние до, во время и после войны Памятник во время войны и после нее не пострадал. Анализ письменных источников Основные сведения о памятнике передает Макар Бархударянц (Бархударянц 1895, 115-116)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырский-комплекс-сурб-лусавори/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-01-19T07:41:50+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/003.png?v=1672477780" />
	<meta property="og:image:width" content="842" />
	<meta property="og:image:height" content="1124" />
	<meta property="og:image:type" content="image/png" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8/","name":"Монастырский комплекс Сурб Лусаворич - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-31T09:13:04+00:00","dateModified":"2023-01-19T07:41:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Монастырский комплекс Сурб Лусаворич"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Քարաշեն գյուղի Թադեոսի կամուրջը

Տեղադրությունը

Թադեոսի կամուրջը գտնվում է Ասկերանի շրջանի Քարաշեն (Դաշուշեն)  գյուղից մոտ 600 մետր հարավ-արևմուտք՝ Կարկառ գետի վրա (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj.jpg?v=1673247029" width="1351" height="390" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj.jpg?v=1673247029 1351w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-300x87.jpg?v=1673247029 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-1024x296.jpg?v=1673247029 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-768x222.jpg?v=1673247029 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-370x107.jpg?v=1673247029 370w" sizes="(max-width: 1351px) 100vw, 1351px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-scaled.jpg?v=1673245097" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-scaled.jpg?v=1673245097 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-300x225.jpg?v=1673245097 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-1024x768.jpg?v=1673245097 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-768x576.jpg?v=1673245097 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-1536x1152.jpg?v=1673245097 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-2048x1536.jpg?v=1673245097 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-370x278.jpg?v=1673245097 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, 2021 թ․, լուս․ Ա․ Գրիգորյանի։

Պատմական ակնարկ

Կամուրջը Թադեոսի են կոչում տեղացիները, որոնց վկայությամբ 19-րդ դարի կեսերին այն կառուցել է Դաշուշենի տանուտեր Թադևոս Առաքելյանը։

Ճարտարապետական – հորինվածքային նկարագրություն

Կամուրջը նախատեսվել և կառուցվել է հետիոտների, անասունների և գրաստների համար։ Երկթռիչք է (նկ․ 2), կառուցված է կոպտատաշ և անմշակ քարերով՝ ամրացված կրաշաղախով։ Սրբատաշ կրաքարով են շինված միայն կամարների անկյունները։  Կամրջի թռիչքներն ունեն տարբեր չափսեր։ Գետն անցնում է մեծ թռիչքի տակով։ Այն հյուսիսային կողմում է և խելը ձուլված է գետի աջափնյա ժայռին (նկ․ 3): Մեծ թռիչքի երկարությունը 6,44 մետր է, իսկ փոքրինը, որը նախատեսվել է կամրջի անցուղու հարթ մակերեսն ապահովելու համար` 3,3 մետր։ Անցուղու լայնությունը 3,53 մետր է, բարձրությունը՝ 6,30 մետր (նկ․ 4):

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-scaled.jpg?v=1673245290" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-scaled.jpg?v=1673245290 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-300x225.jpg?v=1673245290 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-1024x768.jpg?v=1673245290 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-768x576.jpg?v=1673245290 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-1536x1152.jpg?v=1673245290 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-2048x1536.jpg?v=1673245290 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-370x278.jpg?v=1673245290 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Կամուրջը հյուսիս-արևմուտքից,  2021 թ․, լուս․ Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004.jpg?v=1673245439" width="800" height="891" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004.jpg?v=1673245439 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004-269x300.jpg?v=1673245439 269w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004-768x855.jpg?v=1673245439 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004-332x370.jpg?v=1673245439 332w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Կամրջի հատակագիծը, չափ․ Ա․ Հակոբյանի (RAA)։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-scaled.jpg?v=1673245573" width="2560" height="1632" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-scaled.jpg?v=1673245573 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-300x191.jpg?v=1673245573 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-1024x653.jpg?v=1673245573 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-768x490.jpg?v=1673245573 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-1536x979.jpg?v=1673245573 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-2048x1306.jpg?v=1673245573 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-370x236.jpg?v=1673245573 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Կամրջի արևելյան ճակատը, լուս․ Ս․ Կարապետյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-scaled.jpg?v=1673245376" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-scaled.jpg?v=1673245376 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-300x225.jpg?v=1673245376 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-1024x768.jpg?v=1673245376 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-768x576.jpg?v=1673245376 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-1536x1152.jpg?v=1673245376 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-2048x1536.jpg?v=1673245376 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-370x278.jpg?v=1673245376 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Մեծ թռիչքի արևելյան ճակատը,  2021 թ․, լուս․ Ա․ Գրիգորյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Թեև արցախյան  պատերազմների ժամանակ այս տարածքները ուժգին հրետակոծության տակ են եղել,  բայց բարեբախտաբար կամուրջը չի տուժել (նկ․ 5, 6)։ 2020 թվականի պատերազմի դադարից հետո հայ-ադրբեջանական շփման գիծն այնքան է մոտեցել  հուշարձանին, որ  և խնդիրներ են առաջացել կամրջի անվտանգության և պահպանության համար:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-scaled.jpg?v=1673245650" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-scaled.jpg?v=1673245650 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-300x225.jpg?v=1673245650 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-1024x768.jpg?v=1673245650 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-768x576.jpg?v=1673245650 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-1536x1152.jpg?v=1673245650 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-2048x1536.jpg?v=1673245650 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-370x278.jpg?v=1673245650 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Կամրջի արևմտյան ճակատը,  2021 թ․, լուս․Ա․ Գրիգորյանի։

Գրականություն

1․ Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Քարաշեն գյուղի Թադեոսի կամուրջը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/քարաշեն-գյուղի-թադեոսի-կամուրջը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Քարաշեն գյուղի Թադեոսի կամուրջը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Թադեոսի կամուրջը գտնվում է Ասկերանի շրջանի Քարաշեն (Դաշուշեն)  գյուղից մոտ 600 մետր հարավ-արևմուտք՝ Կարկառ գետի վրա (նկ․ 1)։ Պատմական ակնարկ Կամուրջը Թադեոսի են կոչում տեղացիները, որոնց վկայությամբ 19-րդ դարի կեսերին այն կառուցել է Դաշուշենի տանուտեր Թադևոս Առաքելյանը։ Ճարտարապետական – հորինվածքային նկարագրություն Կամուրջը նախատեսվել և կառուցվել է հետիոտների, անասունների և գրաստների համար։ Երկթռիչք է (նկ․ 2), կառուցված է կոպտատաշ և անմշակ քարերով՝ ամրացված կրաշաղախով։ Սրբատաշ կրաքարով են շինված միայն կամարների անկյունները։  Կամրջի թռիչքներն ունեն տարբեր չափսեր։ Գետն անցնում է մեծ թռիչքի տակով։ Այն հյուսիսային կողմում է և խելը ձուլված է գետի աջափնյա ժայռին (նկ․ 3): Մեծ թռիչքի երկարությունը 6,44 մետր է, իսկ փոքրինը, որը նախատեսվել է կամրջի անցուղու հարթ մակերեսն ապահովելու համար` 3,3 մետր։ Անցուղու լայնությունը 3,53 մետր է, բարձրությունը՝ 6,30 մետր (նկ․ 4): Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո Թեև արցախյան  պատերազմների ժամանակ այս տարածքները ուժգին հրետակոծության տակ են եղել,  բայց բարեբախտաբար կամուրջը չի տուժել (նկ․ 5, 6)։ 2020 թվականի պատերազմի դադարից հետո հայ-ադրբեջանական շփման գիծն այնքան է մոտեցել  հուշարձանին, որ  և խնդիրներ են առաջացել կամրջի անվտանգության և պահպանության համար: Գրականություն 1․ Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/քարաշեն-գյուղի-թադեոսի-կամուրջը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-01-12T10:28:17+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-scaled.jpg?v=1673245097" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a9%d5%a1%d5%a4%d5%a5%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a9%d5%a1%d5%a4%d5%a5%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","name":"Քարաշեն գյուղի Թադեոսի կամուրջը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-01-09T06:29:30+00:00","dateModified":"2023-01-12T10:28:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a9%d5%a1%d5%a4%d5%a5%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a9%d5%a1%d5%a4%d5%a5%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a9%d5%a1%d5%a4%d5%a5%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Քարաշեն գյուղի Թադեոսի կամուրջը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

Tadeos Bridge is situated on the Karkar River, about 600 meters southwest of the village of Qarashen (Dashushen), in the Askeran region (Fig. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj.jpg?v=1673247029" width="1351" height="390" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj.jpg?v=1673247029 1351w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-300x87.jpg?v=1673247029 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-1024x296.jpg?v=1673247029 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-768x222.jpg?v=1673247029 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/Karashen_Kamurj-370x107.jpg?v=1673247029 370w" sizes="(max-width: 1351px) 100vw, 1351px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-scaled.jpg?v=1673245097" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-scaled.jpg?v=1673245097 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-300x225.jpg?v=1673245097 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-1024x768.jpg?v=1673245097 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-768x576.jpg?v=1673245097 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-1536x1152.jpg?v=1673245097 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-2048x1536.jpg?v=1673245097 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-370x278.jpg?v=1673245097 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the bridge, 2021, photo by A. Grigoryan.

Historical overview

The bridge is known as Tadeos by the locals, who claim that Tadevos Arakelyan, the village head of Dashushen, built it in the middle of the 19th century.

Architectural-compositional examination

The bridge was designed and constructed for pedestrians, cattle, and pack animals. It is a double-span bridge (Fig. 2) made of unpolished, rough stones that have been reinforced with lime mortar. Only the arches' corners are constructed with polished limestone. The bridge's spans come in various sizes. The river flows underneath a large span. It is situated on the north side of the river, on the right bank, with the pier embedded in the rock (Fig. 3). The large span measures 6.44 meters in length, while the small span, 3.3 meters in length, is designed to provide a smooth surface for the bridge passage. The passageway is 3.53 meters wide and 6.30 meters tall (Fig. 4).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-scaled.jpg?v=1673245290" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-scaled.jpg?v=1673245290 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-300x225.jpg?v=1673245290 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-1024x768.jpg?v=1673245290 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-768x576.jpg?v=1673245290 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-1536x1152.jpg?v=1673245290 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-2048x1536.jpg?v=1673245290 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/002-2-370x278.jpg?v=1673245290 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The Bridge from the northwest, 2021, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004.jpg?v=1673245439" width="800" height="891" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004.jpg?v=1673245439 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004-269x300.jpg?v=1673245439 269w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004-768x855.jpg?v=1673245439 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/004-332x370.jpg?v=1673245439 332w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The architectural plan of the bridge, measurements by A. Hakobyan (RAA).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-scaled.jpg?v=1673245573" width="2560" height="1632" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-scaled.jpg?v=1673245573 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-300x191.jpg?v=1673245573 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-1024x653.jpg?v=1673245573 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-768x490.jpg?v=1673245573 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-1536x979.jpg?v=1673245573 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-2048x1306.jpg?v=1673245573 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/0005-370x236.jpg?v=1673245573 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The eastern facade of the bridge, photo by S. Karapetyan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-scaled.jpg?v=1673245376" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-scaled.jpg?v=1673245376 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-300x225.jpg?v=1673245376 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-1024x768.jpg?v=1673245376 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-768x576.jpg?v=1673245376 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-1536x1152.jpg?v=1673245376 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-2048x1536.jpg?v=1673245376 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/003-370x278.jpg?v=1673245376 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The eastern facade of the big span, 2021, photo by A. Grigoryan.

The condition before, during, and after the war

Fortunately, the bridge remained unharmed even though these areas were heavily shelled during the Artsakh wars (Figs. 5, 6). The Armenian-Azerbaijani line of contact became so close to the monument after the war's end in 2020 that issues with the bridge's safety and maintenance arose.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-scaled.jpg?v=1673245650" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-scaled.jpg?v=1673245650 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-300x225.jpg?v=1673245650 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-1024x768.jpg?v=1673245650 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-768x576.jpg?v=1673245650 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-1536x1152.jpg?v=1673245650 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-2048x1536.jpg?v=1673245650 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/006-370x278.jpg?v=1673245650 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The western facade of the bridge, 2021, photo by A. Grigoryan.

Bibliography

Karapetyan S., Bridges of Artsakh, Yerevan, 2009.

Location Tadeos Bridge is situated on the Karkar River, about 600 meters southwest of the village of Qarashen (Dashushen), in the Askeran region (Fig. 1). Historical overview The bridge is known as Tadeos by the locals, who claim that Tadevos Arakelyan, the village head of Dashushen, built it in the middle of the 19th century. Architectural-compositional examination The bridge was designed and constructed for pedestrians, cattle, and pack animals. It is a double-span bridge (Fig. 2) made of unpolished, rough stones that have been reinforced with lime mortar. Only the arches’ corners are constructed with polished limestone. The bridge’s spans come in various sizes. The river flows underneath a large span. It is situated on the north side of the river, on the right bank, with the pier embedded in the rock (Fig. 3). The large span measures 6.44 meters in length, while the small span, 3.3 meters in length, is designed to provide a smooth surface for the bridge passage. The passageway is 3.53 meters wide and 6.30 meters tall (Fig. 4). The condition before, during, and after the war Fortunately, the bridge remained unharmed even though these areas were heavily shelled during the Artsakh wars (Figs. 5, 6). The Armenian-Azerbaijani line of contact became so close to the monument after the war’s end in 2020 that issues with the bridge’s safety and maintenance arose. Bibliography Karapetyan S., Bridges of Artsakh, Yerevan, 2009.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Qarashen Village's Tadeos Bridge - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Qarashen Village's Tadeos Bridge - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location Tadeos Bridge is situated on the Karkar River, about 600 meters southwest of the village of Qarashen (Dashushen), in the Askeran region (Fig. 1). Historical overview The bridge is known as Tadeos by the locals, who claim that Tadevos Arakelyan, the village head of Dashushen, built it in the middle of the 19th century. Architectural-compositional examination The bridge was designed and constructed for pedestrians, cattle, and pack animals. It is a double-span bridge (Fig. 2) made of unpolished, rough stones that have been reinforced with lime mortar. Only the arches' corners are constructed with polished limestone. The bridge's spans come in various sizes. The river flows underneath a large span. It is situated on the north side of the river, on the right bank, with the pier embedded in the rock (Fig. 3). The large span measures 6.44 meters in length, while the small span, 3.3 meters in length, is designed to provide a smooth surface for the bridge passage. The passageway is 3.53 meters wide and 6.30 meters tall (Fig. 4). The condition before, during, and after the war Fortunately, the bridge remained unharmed even though these areas were heavily shelled during the Artsakh wars (Figs. 5, 6). The Armenian-Azerbaijani line of contact became so close to the monument after the war's end in 2020 that issues with the bridge's safety and maintenance arose. Bibliography Karapetyan S., Bridges of Artsakh, Yerevan, 2009." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-01-12T10:32:14+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/01/001-scaled.jpg?v=1673245097" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/","name":"Qarashen Village's Tadeos Bridge - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-01-09T06:29:30+00:00","dateModified":"2023-01-12T10:32:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/qarashen-villages-tadeos-bridge/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Qarashen Village’s Tadeos Bridge"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->