Location

St. Astvatsatsin Church (Figs. 1, 2) is located in the center of Jraberd (Mulkudara) village of Hadrut region.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Jraberd-Ekegeci.jpg?v=1637140228" width="1356" height="656" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Jraberd-Ekegeci.jpg?v=1637140228 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Jraberd-Ekegeci-300x145.jpg?v=1637140228 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Jraberd-Ekegeci-1024x495.jpg?v=1637140228 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Jraberd-Ekegeci-768x372.jpg?v=1637140228 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Jraberd-Ekegeci-370x179.jpg?v=1637140228 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Jraberd Ekegeci" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-768x576.jpg?v=1637129177" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-768x576.jpg?v=1637129177 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-300x225.jpg?v=1637129177 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-1024x769.jpg?v=1637129177 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-1536x1153.jpg?v=1637129177 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-2048x1537.jpg?v=1637129177 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-370x278.jpg?v=1637129177 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Fig. 1 The church from the south, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The church from the south, 2019, photo by G. Budaghyan.

Historical overview

Mulkudara village (Fig. 3) is located 11-12 km southwest of the city of Hadrut. The village was evacuated of Armenians in 1991 as a result of Operation Ring.

It was liberated in 1993 and renamed Jraberd. Only a few families returned to the village, who left the settlement in the following years. Jraberd has been under Azerbaijani occupation since October 2020.

 Architectural-compositional examination

St. Astvatsatsin Church is a 19th century structure by its composition. It is a rectangular single-nave hall. The barrel vault rests on longitudinal and transverse arches rising from the columns attached to the walls (Fig. 4). The roof is gable, covered with soil. It is built of local white limestone. The only entrance opens from the south. A fragment of a gravestone of the 16th-17th centuries, decorated with cross-shaped compositions, has been preserved in the southern wall (Fig. 5). During the Soviet years, the church was used as a village club.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-scaled.jpg?v=1637129451" width="2560" height="1924" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-scaled.jpg?v=1637129451 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-300x225.jpg?v=1637129451 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-1024x770.jpg?v=1637129451 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-768x577.jpg?v=1637129451 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-1536x1154.jpg?v=1637129451 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-2048x1539.jpg?v=1637129451 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-10-370x278.jpg?v=1637129451 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 4 The church from inside, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The church from inside, 2019, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-scaled.jpg?v=1637129265" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-scaled.jpg?v=1637129265 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-300x225.jpg?v=1637129265 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-1024x768.jpg?v=1637129265 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-768x576.jpg?v=1637129265 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-1536x1152.jpg?v=1637129265 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-2048x1536.jpg?v=1637129265 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-13-370x278.jpg?v=1637129265 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 The church from the east, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The church from the east, 2019, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-scaled.jpg?v=1637129412" width="2560" height="1924" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-scaled.jpg?v=1637129412 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-300x225.jpg?v=1637129412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-1024x770.jpg?v=1637129412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-768x577.jpg?v=1637129412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-1536x1154.jpg?v=1637129412 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-2048x1539.jpg?v=1637129412 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-12-370x278.jpg?v=1637129412 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 3 Mulkudara village and the church, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 Mulkudara village and the church, 2019, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-scaled.jpg?v=1637129532" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-scaled.jpg?v=1637129532 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-225x300.jpg?v=1637129532 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-768x1024.jpg?v=1637129532 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-1152x1536.jpg?v=1637129532 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-1536x2048.jpg?v=1637129532 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-9-278x370.jpg?v=1637129532 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Fig. 5 The fragment of a tombstone in the southern wall, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The fragment of a tombstone in the southern wall, 2019, photo by G. Budaghyan.

The condition before, during and after the war

The church was not damaged during the Artsakh wars. No information is available on the post-war situation.

Bibliography

1․ Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan, 1985.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>St. Astvatsatsin Church of Jraberd (Mulkudara) - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="St. Astvatsatsin Church of Jraberd (Mulkudara) - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location St. Astvatsatsin Church (Figs. 1, 2) is located in the center of Jraberd (Mulkudara) village of Hadrut region. Historical overview Mulkudara village (Fig. 3) is located 11-12 km southwest of the city of Hadrut. The village was evacuated of Armenians in 1991 as a result of Operation Ring. It was liberated in 1993 and renamed Jraberd. Only a few families returned to the village, who left the settlement in the following years. Jraberd has been under Azerbaijani occupation since October 2020. Architectural-compositional examination St. Astvatsatsin Church is a 19th century structure by its composition. It is a rectangular single-nave hall. The barrel vault rests on longitudinal and transverse arches rising from the columns attached to the walls (Fig. 4). The roof is gable, covered with soil. It is built of local white limestone. The only entrance opens from the south. A fragment of a gravestone of the 16th-17th centuries, decorated with cross-shaped compositions, has been preserved in the southern wall (Fig. 5). During the Soviet years, the church was used as a village club." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-06T18:29:50+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-11-scaled.jpg?v=1637129177" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1922" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/","name":"St. Astvatsatsin Church of Jraberd (Mulkudara) - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-11-17T06:13:50+00:00","dateModified":"2022-01-06T18:29:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-jraberd-mulkudara/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"St. Astvatsatsin Church of Jraberd (Mulkudara)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Бердахондж села Тахавард

Локализация

Церковь расположена в 600-ти метрах к востоку от крепости Бердахондж, на возвышенной лесистой местности, на краю дороги, ведущей в село Шехер.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Berdahonj.jpg?v=1639745749" width="1353" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Berdahonj.jpg?v=1639745749 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Berdahonj-300x113.jpg?v=1639745749 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Berdahonj-1024x387.jpg?v=1639745749 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Berdahonj-768x290.jpg?v=1639745749 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Berdahonj-370x140.jpg?v=1639745749 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Макар Бархударянц упоминает об этой церкви, однако не сообщает никаких данных о времени ее постройки (Бархударянц 1895, 90).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001.jpeg?v=1639720993" width="690" height="469" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001.jpeg?v=1639720993 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-300x204.jpeg?v=1639720993 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-370x251.jpeg?v=1639720993 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Рис. 1 Общий вид церкви с южной стороны, фото из каталога МОНКС республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид церкви с южной стороны, фото из каталога МОНКС республики Арцах.

Архитектурно-композиционное описание

Церковь представляет собой однонефный сводчатый зал с полукруглой абсидой и двумя ризницами в восточной части (рис.1,2). Свод зала поддерживается двумя стрельчатыми псевдоарками (рис.3). Размеры постройки: длина – 11,0 м, ширина – 6,51 м. Вход в церковь расположен на южной стороне. Постройка сооружена из груботесаных камней на известковом растворе. Стены церкви с внутренней стороны покрыты штукатуркой и украшены встроенными хачкарами. Предположительный период постройки церкви – 17 век.

Согласно Макару Бархударянцу, вполне возможно, что на территории церкви ранее находился монастырь (Бархударянц 1895, 90).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002.jpeg?v=1639721024" width="690" height="466" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002.jpeg?v=1639721024 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-300x203.jpeg?v=1639721024 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-370x250.jpeg?v=1639721024 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Рис. 2 Общий вид церкви с восточной стороны, фото из каталога МОНКС республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Общий вид церкви с восточной стороны, фото из каталога МОНКС республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003.jpeg?v=1639721065" width="690" height="471" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003.jpeg?v=1639721065 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-300x205.jpeg?v=1639721065 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-370x253.jpeg?v=1639721065 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Рис. 3 Интерьер церкви с западной стороны, фото из каталога МОНКС республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Интерьер церкви с западной стороны, фото из каталога МОНКС республики Арцах.

Состояние до, во время и после войны

До войны церковь была цела. Во время войны на территориии села Тахавард проходили активные бои, однако о состоянии памятника как в тот период, так и в настоящее время никаких данных нет.

Анализ письменных источников

Несмотря на то, что церковь была построена давно, тем не менее она лишалась внимания исследователей. Наши описания основаны на сведениях Макара Бархударянца и данных паспорта памятника, предоставленных МОНКС Республики Арцах.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Бердахондж села Тахавард - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-бердахондж-села-тахавард/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Бердахондж села Тахавард - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь расположена в 600-ти метрах к востоку от крепости Бердахондж, на возвышенной лесистой местности, на краю дороги, ведущей в село Шехер. Исторический очерк Макар Бархударянц упоминает об этой церкви, однако не сообщает никаких данных о времени ее постройки (Бархударянц 1895, 90)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-бердахондж-села-тахавард/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-06T18:35:24+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1.jpeg?v=1639721140" />
	<meta property="og:image:width" content="690" />
	<meta property="og:image:height" content="469" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b6-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d1%82%d0%b0%d1%85%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b6-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d1%82%d0%b0%d1%85%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4/","name":"Церковь Бердахондж села Тахавард - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-12-17T06:05:49+00:00","dateModified":"2022-01-06T18:35:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b6-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d1%82%d0%b0%d1%85%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b6-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d1%82%d0%b0%d1%85%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b6-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d1%82%d0%b0%d1%85%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Бердахондж села Тахавард"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Դադիվանքի անանուն անապատը

Տեղադրությունը

Անանուն անապատը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի շրջանում (Քարվաճառի շրջան)՝ Կուսանաց սուրբ Աստվածածին անապատի հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ ուղիղ նրա դիմաց՝ Թարթառ գետի ձախափնյա անտառապատ բարձր սարի վրա (Կարապետյան 2019, 366):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank.jpg?v=1641897677" width="1716" height="711" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank.jpg?v=1641897677 1716w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-300x124.jpg?v=1641897677 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-1024x424.jpg?v=1641897677 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-768x318.jpg?v=1641897677 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-1536x636.jpg?v=1641897677 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-370x153.jpg?v=1641897677 370w" sizes="(max-width: 1716px) 100vw, 1716px" title="The anonymous hermitage of Dadivank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկություններ չկան: Շինության պատերը զուրկ են արձանագրություններից: Առաջին անգամ վանքն ուսումնասիրվել է 1986 թվականին ճարտարապետ Մանվել Սարգսյանի կողմից, ով և կազմել է վանքի նախնական հատակագիծը, իսկ այնուհետև հպանցիկ ուսումնասիրվել է հնագետ Հակոբ Սիմոնյանի արշավախմբի կողմից (Կարապետյան 2019, 366): Հնագետ Հակոբ Սիմոնյանը կարծում է, որ այս փոքրիկ համալիրը Մարդաղոնյաց սուրբ Նշանն է (Հակոբյան 2007, 9), ինչին համամիտ չէ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը: Ըստ նրա՝ Մարդաղոնյաց սուրբ Նշանը հիշատակվում է որպես խաչ, այլ ոչ թե որպես վանք կամ եկեղեցի։

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Դատելով հատակագծից՝ համալիրը բաղկացած է միանավ փոքրիկ եկեղեցուց և նրան արևմուտքից կցած ուղղանկյուն գավթից (նկ. 1): Միակ մուտքը արևմտյան կողմից է: Համալիրը կառուցված է կոպտատաշ մեծ ու փոքր քարերից՝ կրաշաղախով, ինչպես Քարվաճառի հուշարձաններից շատերը: Մատուռը միանավ սրահ է՝ ներքուստ կիսագլան թաղով, իսկ արտաքուստ՝ երկթեք ծածկով (նկ. 2):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-768x643.jpg?v=1641897816" width="768" height="643" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-768x643.jpg?v=1641897816 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-300x251.jpg?v=1641897816 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-1024x858.jpg?v=1641897816 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-1536x1287.jpg?v=1641897816 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-2048x1716.jpg?v=1641897816 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-370x310.jpg?v=1641897816 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="նկ. 1 Համալիրի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Մռավականք,  2019, էջ 367։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Համալիրի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Մռավականք,  2019, էջ 367։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968" width="2560" height="1743" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-300x204.jpg?v=1641897968 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1024x697.jpg?v=1641897968 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-768x523.jpg?v=1641897968 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1536x1046.jpg?v=1641897968 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-2048x1395.jpg?v=1641897968 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-370x252.jpg?v=1641897968 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 2 Համալիրի արևմտյան ճակատը, Կարապետյան Ս., Մռավականք,  2019, էջ 367։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Համալիրի արևմտյան ճակատը, Կարապետյան Ս., Մռավականք,  2019, էջ 367։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Եկեղեցին արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել:

Քարվաճառի շրջանի՝ ադրբեջանական վերահսկողությանն անցնելուց հետո հուշարձանի մասին տեղեկությունները բացակայում են:

Գրականություն

Կարապետյան 2019 - Կարապետյան Ս., Մռավականք, Երևան։

Սիմոնյան Հ., Արցախի և ազատագրված տարածքների 1990-2005 թթ. հնագիտական հետազոտությունների հիմնական արդյունքները, «Պատմամշակութային ժառանգության մատենաշար», N 2, Երևան, 2007։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Դադիվանքի անանուն անապատը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/դադիվանքի-անանուն-անապատը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Դադիվանքի անանուն անապատը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Անանուն անապատը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի շրջանում (Քարվաճառի շրջան)՝ Կուսանաց սուրբ Աստվածածին անապատի հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ ուղիղ նրա դիմաց՝ Թարթառ գետի ձախափնյա անտառապատ բարձր սարի վրա (Կարապետյան 2019, 366): Պատմական ակնարկ Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկություններ չկան: Շինության պատերը զուրկ են արձանագրություններից: Առաջին անգամ վանքն ուսումնասիրվել է 1986 թվականին ճարտարապետ Մանվել Սարգսյանի կողմից, ով և կազմել է վանքի նախնական հատակագիծը, իսկ այնուհետև հպանցիկ ուսումնասիրվել է հնագետ Հակոբ Սիմոնյանի արշավախմբի կողմից (Կարապետյան 2019, 366): Հնագետ Հակոբ Սիմոնյանը կարծում է, որ այս փոքրիկ համալիրը Մարդաղոնյաց սուրբ Նշանն է (Հակոբյան 2007, 9), ինչին համամիտ չէ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը: Ըստ նրա՝ Մարդաղոնյաց սուրբ Նշանը հիշատակվում է որպես խաչ, այլ ոչ թե որպես վանք կամ եկեղեցի։ Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Դատելով հատակագծից՝ համալիրը բաղկացած է միանավ փոքրիկ եկեղեցուց և նրան արևմուտքից կցած ուղղանկյուն գավթից (նկ. 1): Միակ մուտքը արևմտյան կողմից է: Համալիրը կառուցված է կոպտատաշ մեծ ու փոքր քարերից՝ կրաշաղախով, ինչպես Քարվաճառի հուշարձաններից շատերը: Մատուռը միանավ սրահ է՝ ներքուստ կիսագլան թաղով, իսկ արտաքուստ՝ երկթեք ծածկով (նկ. 2):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/դադիվանքի-անանուն-անապատը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:56:14+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1743" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/","name":"Դադիվանքի անանուն անապատը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-01-11T10:55:41+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:56:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Դադիվանքի անանուն անապատը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

  The anonymous hermitage is located in Nor Shahumyan region of the Artsakh Republic (Karvatchar region), in the northwestern direction of the Kusanats St. Astvatsatsin hermitage, directly in front of it, on a high forested mountain on the left bank of the Tartar River (Karapetyan 2019, 366).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank.jpg?v=1641897677" width="1716" height="711" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank.jpg?v=1641897677 1716w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-300x124.jpg?v=1641897677 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-1024x424.jpg?v=1641897677 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-768x318.jpg?v=1641897677 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-1536x636.jpg?v=1641897677 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-370x153.jpg?v=1641897677 370w" sizes="(max-width: 1716px) 100vw, 1716px" title="The anonymous hermitage of Dadivank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical overview

There is no historical information about the church. The walls of the building lack any inscriptions. The monastery was first studied in 1986 by architect Manvel Sargsyan, who himself made the initial plan of the monastery, and then it was briefly studied by the expedition of archaeologist Hakob Simonyan (Karapetyan 2019, 366). Archaeologist Hakob Simonyan considers that this small complex is Mardaghonyatz St. Nshan (Holy Sign of Mardaghon) (Hakobyan 2007, 9), to which monument expert Samvel Karapetyan does not agree. According to the latter, Mardaghonyatz St. Nshan is mentioned as a cross and not as a monastery or church.

Architectural-compositional description

Judging by the plan, the complex consists of a small one-nave church and a rectangular narthex attached to it from the west (Fig. 1). The only entrance is from the west. The complex is built of large and small rough stones with lime mortar, like many of the monuments of Karvatchar. The chapel is a single-nave hall, internally with a semicircular vault and a gable roof outwardly (Fig. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-768x643.jpg?v=1641897816" width="768" height="643" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-768x643.jpg?v=1641897816 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-300x251.jpg?v=1641897816 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-1024x858.jpg?v=1641897816 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-1536x1287.jpg?v=1641897816 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-2048x1716.jpg?v=1641897816 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-370x310.jpg?v=1641897816 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Fig. 1 The plan of the complex, Karapetyan S., Mravakanq, 2019, page 367." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The plan of the complex, Karapetyan S., Mravakanq, 2019, page 367.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968" width="2560" height="1743" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-300x204.jpg?v=1641897968 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1024x697.jpg?v=1641897968 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-768x523.jpg?v=1641897968 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1536x1046.jpg?v=1641897968 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-2048x1395.jpg?v=1641897968 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-370x252.jpg?v=1641897968 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 The western front of the complex, Karapetyan S., Mravakanq, 2019, page 367." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The western front of the complex, Karapetyan S., Mravakanq, 2019, page 367.

The condition before and after the war

The church was not damaged during the Artsakh wars.

There is no information about the monument after it came under the Azerbaijani control in the Karvatchar region.

            Bibliography

Karapetyan 2019 – Karapetyan S., Mravakank, Yerevan.

Simonyan H., The main results of the 1990-2005 archaeological excavations of Artsakh and the liberated territories, “Series of Historical and Cultural Heritage”, N 2, Yerevan, 2007.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The anonymous hermitage of Dadivank - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The anonymous hermitage of Dadivank - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location   The anonymous hermitage is located in Nor Shahumyan region of the Artsakh Republic (Karvatchar region), in the northwestern direction of the Kusanats St. Astvatsatsin hermitage, directly in front of it, on a high forested mountain on the left bank of the Tartar River (Karapetyan 2019, 366). Historical overview There is no historical information about the church. The walls of the building lack any inscriptions. The monastery was first studied in 1986 by architect Manvel Sargsyan, who himself made the initial plan of the monastery, and then it was briefly studied by the expedition of archaeologist Hakob Simonyan (Karapetyan 2019, 366). Archaeologist Hakob Simonyan considers that this small complex is Mardaghonyatz St. Nshan (Holy Sign of Mardaghon) (Hakobyan 2007, 9), to which monument expert Samvel Karapetyan does not agree. According to the latter, Mardaghonyatz St. Nshan is mentioned as a cross and not as a monastery or church. Architectural-compositional description Judging by the plan, the complex consists of a small one-nave church and a rectangular narthex attached to it from the west (Fig. 1). The only entrance is from the west. The complex is built of large and small rough stones with lime mortar, like many of the monuments of Karvatchar. The chapel is a single-nave hall, internally with a semicircular vault and a gable roof outwardly (Fig. 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-11T11:26:04+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1-scaled.jpg?v=1641899032" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1743" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/","name":"The anonymous hermitage of Dadivank - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-01-11T10:55:41+00:00","dateModified":"2022-01-11T11:26:04+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-anonymous-hermitage-of-dadivank/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The anonymous hermitage of Dadivank"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Безымянная пустынь Дадиванка

Локализация

Безымянная пустынь находится в Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах на высокой лесиcтой горе на берегу реки Тартар, на северо-западе от пустыни Кусанац Сурб Аствацацин – прямо напротив нее (Карапетян 2019, 366).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank.jpg?v=1641897677" width="1716" height="711" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank.jpg?v=1641897677 1716w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-300x124.jpg?v=1641897677 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-1024x424.jpg?v=1641897677 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-768x318.jpg?v=1641897677 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-1536x636.jpg?v=1641897677 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/The-anonymous-hermitage-of-Dadivank-370x153.jpg?v=1641897677 370w" sizes="(max-width: 1716px) 100vw, 1716px" title="The anonymous hermitage of Dadivank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический обзор

Исторических сведений о церкви нет. Стены постройки лишены каких-либо надписей. Впервые ее начал изучать в 1986-ом году архитектор Манвел Саркисян, который и составил предварительный план комплекса. Затем памятник мимолетно исследовался со стороны экспедиции Акоба Симоняна (Карапетян 2019, 366). Археолог Акоб Симонян полагает, что этот небольшой комплекс является Мардагоянц Сурб Ншаном (Акобян 2007, 9), с чем не согласен Самвел Карапетян. Согласно последнему, Мардагоняц Сурб Ншан упоминается как крест, а не как монастырь или церковь.

Архитектурно-композиционное описание

Судя по планировке, комплекс состоит из маленькой однонефной церкви и пристроенному к ней с запада прямоугольного притвора (рис. 1). Единственный вход с запада. Комплекс построен из груботесанных больших и маленьких камней на известковом растворе – как и многие другие памятники Карвачара. Часовня однонефная, с полуцилиндрическим сводом внутри и двускатной крышей снаружи (рис. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-768x643.jpg?v=1641897816" width="768" height="643" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-768x643.jpg?v=1641897816 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-300x251.jpg?v=1641897816 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-1024x858.jpg?v=1641897816 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-1536x1287.jpg?v=1641897816 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-2048x1716.jpg?v=1641897816 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8911-370x310.jpg?v=1641897816 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Рис. 1 План комплекса, Карапетян С., Мракаванк, 2019, стр.367." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 План комплекса, Карапетян С., Мракаванк, 2019, стр.367.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968" width="2560" height="1743" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-300x204.jpg?v=1641897968 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1024x697.jpg?v=1641897968 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-768x523.jpg?v=1641897968 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-1536x1046.jpg?v=1641897968 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-2048x1395.jpg?v=1641897968 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-370x252.jpg?v=1641897968 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Западный фасад комплекса, Карапетян С., Мракаванк, 2019, стр.367." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Западный фасад комплекса, Карапетян С., Мракаванк, 2019, стр.367.

Состояние до, во время и после войны

Церковь в период арцахских войн не пострадала.

После перехода Карвачарского района под контроль Азербайджана о состоянии церкви ничего не известно.

Литература

Карапетян 2019 – Карапетян С., Мракаванк, Ереван (на арм.яз).

Симонян А., Основные результаты археологических исследований 1990-2005-х гг. в Арцахе и на освобожденных территориях, Ежегодник историко-культурного наследия, №2, Ереван, 2007.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Безымянная пустынь Дадиванка - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/безымянная-пустынь-дадиванка/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Безымянная пустынь Дадиванка - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Безымянная пустынь находится в Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах на высокой лесиcтой горе на берегу реки Тартар, на северо-западе от пустыни Кусанац Сурб Аствацацин – прямо напротив нее (Карапетян 2019, 366). Исторический обзор Исторических сведений о церкви нет. Стены постройки лишены каких-либо надписей. Впервые ее начал изучать в 1986-ом году архитектор Манвел Саркисян, который и составил предварительный план комплекса. Затем памятник мимолетно исследовался со стороны экспедиции Акоба Симоняна (Карапетян 2019, 366). Археолог Акоб Симонян полагает, что этот небольшой комплекс является Мардагоянц Сурб Ншаном (Акобян 2007, 9), с чем не согласен Самвел Карапетян. Согласно последнему, Мардагоняц Сурб Ншан упоминается как крест, а не как монастырь или церковь. Архитектурно-композиционное описание Судя по планировке, комплекс состоит из маленькой однонефной церкви и пристроенному к ней с запада прямоугольного притвора (рис. 1). Единственный вход с запада. Комплекс построен из груботесанных больших и маленьких камней на известковом растворе – как и многие другие памятники Карвачара. Часовня однонефная, с полуцилиндрическим сводом внутри и двускатной крышей снаружи (рис. 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/безымянная-пустынь-дадиванка/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-11T11:27:16+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/SAS_8905-scaled.jpg?v=1641897968" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1743" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b1%d0%b5%d0%b7%d1%8b%d0%bc%d1%8f%d0%bd%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b1%d0%b5%d0%b7%d1%8b%d0%bc%d1%8f%d0%bd%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba%d0%b0/","name":"Безымянная пустынь Дадиванка - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-01-11T10:55:41+00:00","dateModified":"2022-01-11T11:27:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b1%d0%b5%d0%b7%d1%8b%d0%bc%d1%8f%d0%bd%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b1%d0%b5%d0%b7%d1%8b%d0%bc%d1%8f%d0%bd%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b1%d0%b5%d0%b7%d1%8b%d0%bc%d1%8f%d0%bd%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Безымянная пустынь Дадиванка"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Сурб Рипсиме в Вардашате

Локализация

Церковь Сурб Рипсиме находится в центре села Вардашат Гадрутского района (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Hripsime-.jpg?v=1641495673" width="1353" height="502" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Hripsime-.jpg?v=1641495673 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Hripsime--300x111.jpg?v=1641495673 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Hripsime--1024x380.jpg?v=1641495673 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Hripsime--768x285.jpg?v=1641495673 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Hripsime--370x137.jpg?v=1641495673 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Hripsime" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-768x576.jpg?v=1641490475" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-768x576.jpg?v=1641490475 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-300x225.jpg?v=1641490475 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-1024x768.jpg?v=1641490475 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-1536x1152.jpg?v=1641490475 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-2048x1536.jpg?v=1641490475 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-370x278.jpg?v=1641490475 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Рис. 1 Церковь с юго-запада, 2013 г., фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Церковь с юго-запада, 2013 г., фото Г. Будагян.

Исторический очерк

Село Вардашат расположено в трех километрах к западу от города Гадрут. В исторической литературе оно упоминается под названием Ворднашат. М.Бархударянц, говоря о селе, отмечает: «Жители Ворднашата – переселенцы из города Мил, земли княжеские и мало пригодные...» (Бархударянц 1895, 46). В советский период село называлось Эдиша, в постсоветский период оно получило название Вардашат. С октября 2020-ого года село Вардашат находится под азербайджанской оккупацией.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь представляет собой однонефную в плане постройку. Она имеет полукруглую абсиду с двумя ризницами. В настоящее время алтарь разрушен.

Церковь построена из местного серого известняка. Внутри она сводчатая, снаружи имеет двускатную крышу, которая в советские годы была покрыта асбестовым листом. Церковь имеет 3 окна на восточной, западной и южной стенах.  В южной части открывается вход, обрамленный тесаным камнем (рис. 2). На декоративно оформленном тимпане сохранилась дата (1896 год), которая, во всей вероятности, является годом реконструкции, а не строительства, посему как на сохранившихся на южной стене солнечных часах присутствует дата 1695 г. (рис. 3). Встроенный в южную стену камень носит надпись «Таково название церкви» (рис. 4).  Непосредственно у порога церкви установлено надгробие с изображением простого креста (рис. 5).

К северу от церкви сохранилось старое кладбище с целыми надгробиями. В советский период церковь использовалась в хозяйственных целях.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-scaled.jpg?v=1641490526" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-scaled.jpg?v=1641490526 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-225x300.jpg?v=1641490526 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-768x1024.jpg?v=1641490526 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-1152x1536.jpg?v=1641490526 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-1536x2048.jpg?v=1641490526 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-2-278x370.jpg?v=1641490526 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 2 Вход в церковь, 2013 г., фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вход в церковь, 2013 г., фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-scaled.jpg?v=1641490563" width="2560" height="2013" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-scaled.jpg?v=1641490563 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-300x236.jpg?v=1641490563 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-1024x805.jpg?v=1641490563 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-768x604.jpg?v=1641490563 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-1536x1208.jpg?v=1641490563 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-2048x1610.jpg?v=1641490563 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-2-370x291.jpg?v=1641490563 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Солнечные часы, 2013 г., фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Солнечные часы, 2013 г., фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-scaled.jpg?v=1641490601" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-scaled.jpg?v=1641490601 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-225x300.jpg?v=1641490601 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-768x1024.jpg?v=1641490601 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1152x1536.jpg?v=1641490601 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1536x2048.jpg?v=1641490601 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-278x370.jpg?v=1641490601 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 4 Камень с надписью на южной стене, 2013 г., фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Камень с надписью на южной стене, 2013 г., фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-scaled.jpg?v=1641490638" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-scaled.jpg?v=1641490638 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-300x225.jpg?v=1641490638 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1024x768.jpg?v=1641490638 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-768x576.jpg?v=1641490638 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1536x1152.jpg?v=1641490638 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-2048x1536.jpg?v=1641490638 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-370x278.jpg?v=1641490638 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис.5 Надгробие у порога церкви, 2013 г., фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис.5 Надгробие у порога церкви, 2013 г., фото Г. Будагян.

Состояние до, во время и после войны

Церковь находилась в хорошем состоянии. В период вооруженных действий Первой и Второй арцахских войн она не пострадала. О нынешнем состоянии памятника информации нет.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз).

Локализация Церковь Сурб Рипсиме находится в центре села Вардашат Гадрутского района (рис. 1). Исторический очерк Село Вардашат расположено в трех километрах к западу от города Гадрут. В исторической литературе оно упоминается под названием Ворднашат. М.Бархударянц, говоря о селе, отмечает: «Жители Ворднашата – переселенцы из города Мил, земли княжеские и мало пригодные…» (Бархударянц 1895, 46). В советский период село называлось Эдиша, в постсоветский период оно получило название Вардашат. С октября 2020-ого года село Вардашат находится под азербайджанской оккупацией. Архитектурно-композиционный анализ Церковь представляет собой однонефную в плане постройку. Она имеет полукруглую абсиду с двумя ризницами. В настоящее время алтарь разрушен. Церковь построена из местного серого известняка. Внутри она сводчатая, снаружи имеет двускатную крышу, которая в советские годы была покрыта асбестовым листом. Церковь имеет 3 окна на восточной, западной и южной стенах.  В южной части открывается вход, обрамленный тесаным камнем (рис. 2). На декоративно оформленном тимпане сохранилась дата (1896 год), которая, во всей вероятности, является годом реконструкции, а не строительства, посему как на сохранившихся на южной стене солнечных часах присутствует дата 1695 г. (рис. 3). Встроенный в южную стену камень носит надпись «Таково название церкви» (рис. 4).  Непосредственно у порога церкви установлено надгробие с изображением простого креста (рис. 5). К северу от церкви сохранилось старое кладбище с целыми надгробиями. В советский период церковь использовалась в хозяйственных целях.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Рипсиме в Вардашате - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-рипсиме-в-вардашате/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Рипсиме в Вардашате - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь Сурб Рипсиме находится в центре села Вардашат Гадрутского района (рис. 1). Исторический очерк Село Вардашат расположено в трех километрах к западу от города Гадрут. В исторической литературе оно упоминается под названием Ворднашат. М.Бархударянц, говоря о селе, отмечает: «Жители Ворднашата – переселенцы из города Мил, земли княжеские и мало пригодные...» (Бархударянц 1895, 46). В советский период село называлось Эдиша, в постсоветский период оно получило название Вардашат. С октября 2020-ого года село Вардашат находится под азербайджанской оккупацией. Архитектурно-композиционный анализ Церковь представляет собой однонефную в плане постройку. Она имеет полукруглую абсиду с двумя ризницами. В настоящее время алтарь разрушен. Церковь построена из местного серого известняка. Внутри она сводчатая, снаружи имеет двускатную крышу, которая в советские годы была покрыта асбестовым листом. Церковь имеет 3 окна на восточной, западной и южной стенах.  В южной части открывается вход, обрамленный тесаным камнем (рис. 2). На декоративно оформленном тимпане сохранилась дата (1896 год), которая, во всей вероятности, является годом реконструкции, а не строительства, посему как на сохранившихся на южной стене солнечных часах присутствует дата 1695 г. (рис. 3). Встроенный в южную стену камень носит надпись «Таково название церкви» (рис. 4).  Непосредственно у порога церкви установлено надгробие с изображением простого креста (рис. 5). К северу от церкви сохранилось старое кладбище с целыми надгробиями. В советский период церковь использовалась в хозяйственных целях." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-рипсиме-в-вардашате/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-11T11:19:49+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-2-scaled.jpg?v=1641490475" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%80%d0%b8%d0%bf%d1%81%d0%b8%d0%bc%d0%b5-%d0%b2-%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%80%d0%b8%d0%bf%d1%81%d0%b8%d0%bc%d0%b5-%d0%b2-%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/","name":"Церковь Сурб Рипсиме в Вардашате - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-01-06T17:39:21+00:00","dateModified":"2022-01-11T11:19:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%80%d0%b8%d0%bf%d1%81%d0%b8%d0%bc%d0%b5-%d0%b2-%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%80%d0%b8%d0%bf%d1%81%d0%b8%d0%bc%d0%b5-%d0%b2-%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%80%d0%b8%d0%bf%d1%81%d0%b8%d0%bc%d0%b5-%d0%b2-%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Рипсиме в Вардашате"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Առաքելի սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին (նկ․ 1, 2) գտնվում է Հադրութի շրջանի Առաքել գյուղի հյուսիս-արևմտյան մասում՝ բլրալանջի վրա։ Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Arakel.jpg?v=1642680632" width="1356" height="540" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Arakel.jpg?v=1642680632 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Arakel-300x119.jpg?v=1642680632 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Arakel-1024x408.jpg?v=1642680632 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Arakel-768x306.jpg?v=1642680632 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Tr-Arakel-370x147.jpg?v=1642680632 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Arakel" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-768x545.jpg?v=1642680664" width="768" height="545" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-768x545.jpg?v=1642680664 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-300x213.jpg?v=1642680664 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1024x727.jpg?v=1642680664 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-370x263.jpg?v=1642680664 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1.jpg?v=1642680664 1481w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="նկ. 1 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ  էլեկտրոնային շտեմարան:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ  էլեկտրոնային շտեմարան:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1.jpg?v=1642680698" width="800" height="496" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1.jpg?v=1642680698 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-300x186.jpg?v=1642680698 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-768x476.jpg?v=1642680698 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-370x229.jpg?v=1642680698 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="նկ. 2 Եկեղեցին նախքան ավերվելը, լուս․ Շ․ Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985, էջ 304։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցին նախքան ավերվելը, լուս․ Շ․ Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985, էջ 304։

Պատմական ակնարկ

Առաքել գյուղը գտնվում է Հադրութ քաղաքից 9-10 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ Ըստ գյուղացիների բանավոր տեղեկությունների՝ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1902-1907 թվականներին, առաքելցի բաքվաբնակ մեծահարուստ Մակիչ Գրիգորյանի միջոցներով, ով եկեղեցու վրա ծախսել է 30 հազար ոսկե դրամ։ Եկեղեցու նախագծումը պատվիրել է Թիֆլիսի ճարտարապետներին։

1991 թվականին «Օղակ»  օպերացիայի արդյունքում Առաքել գյուղը հայաթափվել է և ամբողջությամբ թալանվել ու հրո ճարակ դարձել ադրբեջանցիների կողմից։ Ազատագրվել է 1993 թվականի օգոստոսին։ 1996 թվականից «Ֆրանս-Ղարաբաղ» կազմակերպության միջոցներով սկսվել է գյուղի վերականգնման աշխատանքները և գյուղացիների մեծ մասը վերադարձել է Առաքել։

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին ծավալային լուծմամբ ուղղանկյուն դահլիճ է, որն արևելյան մասում ավարտվում է կիսաշրջանաձև խորանով։ Խորանի երկու կողմերում տեղադրված են զույգ ավանդատները։ Գմբեթը նստած էր չորս խաչաձև սյուների և դրանք իրար կապող կամարների վրա (նկ․ 3, 4)։ Եկեղեցին կառուցված է գորշ գույնի սրբատաշ և կոպտատաշ բազալտե քարերով։ Ունի 20,5 մետր երկարություն, 16 մետր լայնություն, բարձրությունը գմբեթի հետ միասին կազմում էր 18 մետր։ Ունի երեք մուտք, որոնք բացվում են արևմտյան, հյուսիսային և հարավային կողմերում, լուսավորությունը ստանում էր թվով տաս մեծ լուսամուտներից (նկ․5, 6)։ 1960-ական թվականներին պատահաբար հայտնաբերվել է որպես մետաղի ջարդոն հանձնված զանգը, որն հանձնվել է մարզային թանգարանին։ Այժմ այն գտնվում է Արցախ հայրենագիտական թանգարանում։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-768x544.jpg?v=1642680834" width="768" height="544" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-768x544.jpg?v=1642680834 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-300x212.jpg?v=1642680834 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1024x725.jpg?v=1642680834 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-370x262.jpg?v=1642680834 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1.jpg?v=1642680834 1477w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="նկ. 3 Եկեղեցին ներսից,  լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ  էլեկտրոնային շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցին ներսից,  լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ  էլեկտրոնային շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-768x576.jpeg?v=1642680990" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-768x576.jpeg?v=1642680990 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-300x225.jpeg?v=1642680990 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1024x768.jpeg?v=1642680990 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1536x1152.jpeg?v=1642680990 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-370x278.jpeg?v=1642680990 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005.jpeg?v=1642680990 1600w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="նկ. 5 Եկեղեցին հյուսիսից, 2013, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցին հյուսիսից, 2013, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-1.jpg?v=1642681023" width="1476" height="1046" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-1.jpg?v=1642681023 1476w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-1-300x213.jpg?v=1642681023 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-1-1024x726.jpg?v=1642681023 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-1-768x544.jpg?v=1642681023 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-1-370x262.jpg?v=1642681023 370w" sizes="(max-width: 1476px) 100vw, 1476px" title="նկ. 6 Եկեղեցին արևմուտքից, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ  էլեկտրոնային շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Եկեղեցին արևմուտքից, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ  էլեկտրոնային շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-scaled.jpg?v=1642680918" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-scaled.jpg?v=1642680918 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-169x300.jpg?v=1642680918 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-576x1024.jpg?v=1642680918 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-768x1365.jpg?v=1642680918 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-864x1536.jpg?v=1642680918 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-1152x2048.jpg?v=1642680918 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-1-208x370.jpg?v=1642680918 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="նկ. 4 Եկեղեցին ներսից, 2019, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցին ներսից, 2019, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

1991 թվականի բռնազավթումից հետո գյուղն ամբողջությամբ վառվել և ավերվել է: Վանդալիզմի զոհ է դարձել և Աստվածածին եկեղեցին։ Ադրբեջանցիների կողմից տանկերից կրակ է բացվել եկեղեցու վրա, որի հետևանքով քանդվել են գմբեթը, թաղը և հարավային ավանդատունն ամբողջությամբ (նկ․ 7)։

44-օրյա պատերազմի ժամանակ ռազմական գործողություններից չի տուժել։ Հետպատերազմական վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-scaled.jpg?v=1642681200" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-scaled.jpg?v=1642681200 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-300x225.jpg?v=1642681200 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-1024x768.jpg?v=1642681200 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-768x576.jpg?v=1642681200 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-1536x1152.jpg?v=1642681200 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-2048x1536.jpg?v=1642681200 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-1-370x278.jpg?v=1642681200 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 7 Եկեղեցին հարավից, 2019, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Եկեղեցին հարավից, 2019, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Գրականություն

1․ Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու, 1895։

2․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Առաքելի սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/առաքելի-սբ․-մարիամ-աստվածածին-եկեղեց/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Առաքելի սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին (նկ․ 1, 2) գտնվում է Հադրութի շրջանի Առաքել գյուղի հյուսիս-արևմտյան մասում՝ բլրալանջի վրա։ Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/առաքելի-սբ․-մարիամ-աստվածածին-եկեղեց/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-24T10:15:04+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1.jpg?v=1642681286" />
	<meta property="og:image:width" content="1481" />
	<meta property="og:image:height" content="1051" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d6%84%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%a1%d5%b4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d6%84%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%a1%d5%b4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81/","name":"Առաքելի սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-01-20T12:21:46+00:00","dateModified":"2022-01-24T10:15:04+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d6%84%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%a1%d5%b4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d6%84%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%a1%d5%b4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d6%84%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%a1%d5%b4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Առաքելի սբ․ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Աղբաթխերտի եկեղեցին

Տեղադրությունը

Պատմական Աղբաթխերտ բնակավայրն ու եկեղեցին գտնվում են Աղավնո գետի վերնահովտում, Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Հակ գյուղից շուրջ 3 կմ հարավ (նկ․ 1), ծովի մակերևույթից 1550 մետր բարձրության վրա: 44-օրյա պատերազմից հետո գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Aghbatkhert.jpg?v=1643121243" width="1345" height="556" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Aghbatkhert.jpg?v=1643121243 1345w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Aghbatkhert-300x124.jpg?v=1643121243 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Aghbatkhert-1024x423.jpg?v=1643121243 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Aghbatkhert-768x317.jpg?v=1643121243 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/Aghbatkhert-370x153.jpg?v=1643121243 370w" sizes="(max-width: 1345px) 100vw, 1345px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-768x511.jpg?v=1643101634" width="768" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-768x511.jpg?v=1643101634 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-300x200.jpg?v=1643101634 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-1024x682.jpg?v=1643101634 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-1536x1023.jpg?v=1643101634 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-370x246.jpg?v=1643101634 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1-272x182.jpg?v=1643101634 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/001-1-1-1.jpg?v=1643101634 1930w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ․ 1  Ընդհանուր համայնապատկերը, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1  Ընդհանուր համայնապատկերը, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

Պատմական ակնարկ

Բնակավայրի անվան առաջին հիշատակությունը հանդիպում ենք Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատությունում, որտեղ այն Աղախիրդ կամ Աղախերդ անունով նշված է Տաթևին հարկատու գյուղերի ցանկում։ Սակայն ըստ  Ալեքսան Յակոբեանի առկա է վրիպակ, ինչի պատճառով Աղահեճք գավառի վերջին գյուղը հանդիսացող Աղբաթխերտը նշվել է, որպես Աղահեջքին հաջորդող Հաբանդ գավառի առաջին գյուղ: (Հակոբյան 1982, 276)։ Հուշարձանի վերաբերյալ այլ պատմական տեղեկություններ հայտնի չեն։

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Աղբաթխերտի եկեղեցին չունի հոգևոր կառույցին բնորոշ ծավալային լուծումներ։ Այն իրենից ներկայացնում է տեղական անմշակ քարից և կրաշաղախից շինված երկու կից սենյակներ, որոնց մուտքերը բացված են հարավային կողմից։ 150 սմ հաստությամբ պատերով կառույցը շրջապատված է պարսպապատերով (նկ․ 2)։ Դրանց եկեղեցիներ լինելու փաստը վկայում է արևելյան սենյակի հարավային պատի վրա առկա ինը տողանի արձանագրությունը (նկ. 3), որտեղ սենյակները կոչվում են Տիրամայր Աստվածածին և սուրբ Գրիգոր. «Կամաւն ա[ստուծո], ես Մանվէլ / ք[ա]հ[անա] ետոյ նորոգեցի զՏիր/այմայր Ա[ստուա]ծածին/ս եւ զս[ուր]բ Գր/իգորս, յիշ/ատակ հոգոյ իմոյ, հ/աւր իմո/յ՝ Կիրակոս ք[ա]հ[անային],/ մայր ի[մ] Մինային, եղբարց իմոց տ[է]ր տ[է]ր Տիրաց/ուի, Թաթէոսի. յիշեցէք ի Ք[րիստո]ս, եւ զձեզ յիշէ Ա[ստուա]ծ:/ Վարդան սպասաւոր՝ եկեղեցոյս ք[ա]հ[անայ. [յ]աղաւթ/ս յիշեցէք/ թվ[ին] :ՊԿԸ: (1419 թ.): Թաթոսս [յ]աղա[ւ]/թս յիշեցէք» (Հակոբյան 2009, 230)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1.jpg?v=1643101787" width="1602" height="1068" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1.jpg?v=1643101787 1602w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1-300x200.jpg?v=1643101787 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1-1024x683.jpg?v=1643101787 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1-768x512.jpg?v=1643101787 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1-1536x1024.jpg?v=1643101787 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1-370x247.jpg?v=1643101787 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1-272x182.jpg?v=1643101787 272w" sizes="(max-width: 1602px) 100vw, 1602px" title="Նկ․ 2  Եկեղեցու հարավային պատը, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2  Եկեղեցու հարավային պատը, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1-768x512.jpg?v=1643101826" width="768" height="512" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1-768x512.jpg?v=1643101826 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1-300x200.jpg?v=1643101826 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1-1024x683.jpg?v=1643101826 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1-370x247.jpg?v=1643101826 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1-272x182.jpg?v=1643101826 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/003-1-1.jpg?v=1643101826 1500w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ․ 3 Եկեղեցուն վերաբերող արձանագրությունը, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Եկեղեցուն վերաբերող արձանագրությունը, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

Եվս մեկ արձանագրություն առկա է նշվածից երեք քար վերև՝ «Պ[ա]ր[ոն] Ղաիջ՝ թ/ոռն պ[ա]ր[ոն] Հասան[այ]: Երկու արձանագրություններն էլ վերաբերում են 15-րդ դարին (Հակոբյան 2009, 231)։

Տարածքում՝ տապանաքարերի և խաչքարերի վրա առկա են մի շարք այլ արձանագրություններ (նկ․ 4, 5)։ Ուշագրավ է 1413 թ․ արձանագիր խաչքարը, որտեղ նշված է Աղբաթխէրտ տեղանունը (նկ․ 6)։ Հետաքրքիր է նաև 15-16-րդ դդ․ թվագրվող խաչքարը, որին աջ վերնամասին հետագայում կամարի տեսք են տվել (նկ․ 7)։ Այս ամենը վալյում են 15-16 դարերում բնակավայրի և նրա հոգևոր կենտրոնի ակտիվ կյանքի մասին:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1.jpg?v=1643101893" width="1602" height="1068" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1.jpg?v=1643101893 1602w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1-300x200.jpg?v=1643101893 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1-1024x683.jpg?v=1643101893 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1-768x512.jpg?v=1643101893 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1-1536x1024.jpg?v=1643101893 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1-370x247.jpg?v=1643101893 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/004-2-1-272x182.jpg?v=1643101893 272w" sizes="(max-width: 1602px) 100vw, 1602px" title="Նկ․ 4 Օրորոցաձև տապանաքար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Օրորոցաձև տապանաքար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2.jpg?v=1643101974" width="1285" height="1930" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2.jpg?v=1643101974 1285w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2-200x300.jpg?v=1643101974 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2-682x1024.jpg?v=1643101974 682w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2-768x1153.jpg?v=1643101974 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2-1023x1536.jpg?v=1643101974 1023w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/006-2-246x370.jpg?v=1643101974 246w" sizes="(max-width: 1285px) 100vw, 1285px" title="Նկ․ 6 Արձանագիր խաչքար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Արձանագիր խաչքար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1-768x512.jpg?v=1643101947" width="768" height="512" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1-768x512.jpg?v=1643101947 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1-300x200.jpg?v=1643101947 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1-370x247.jpg?v=1643101947 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1-272x182.jpg?v=1643101947 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/005-1-1.jpg?v=1643101947 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ․ 5  Արձանագիր տապանաքար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5  Արձանագիր տապանաքար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-2.jpg?v=1643102000" width="511" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-2.jpg?v=1643102000 511w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-2-200x300.jpg?v=1643102000 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/007-2-246x370.jpg?v=1643102000 246w" sizes="(max-width: 511px) 100vw, 511px" title="Նկ․ 7 Խաչքար, լուս Հ․ Աբրահամյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Խաչքար, լուս Հ․ Աբրահամյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ և ընթացքում՝ 1989-1992 թվականներին, Իշխանասարից Բերձոր (Լաչին) ջրագիծ անցկացնելու պատրվակով ադրբեջանցիներն իրենց տեղից հեռացրել են խաչքարեր, տապանաքարեր, որմնաքարեր և վերածել կույտի (Հակոբյան 1982, 271)։ Հետագայում վիճակն առանձին փոփոխություններ չի կրել։

Մատենագրական քննություն

Հետազոտող Ս․ Կարապետյանն իր «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում» գրքում Հակ գյուղի ներկայացման վերջում անդրադարձել է հուշարձանին, այն նույնացնելով «Ժամանակագրության» մեջ հիշատակված Աղվեսահաքի բնակավայրի հետ, իսկ «Աղվատխեր» անունը համարել է դրա քրդական տարբերակը (Կարապետյան 1999, 132)։

Հուշարձանին համեմատաբար ընդգրկուն է անդրադարձել Ալեքսան Հակոբյանը։ Վերջինս ներկայացրել է հուշարձանը, հրատարակել տարբեր տարիներին տարածքից հայտնաբերված արձանագրությունները, անդրադարձել տեղանվան հետ կապված խնդրին և այլն (Հակոբյան 1982, 270-280; Հակոբյան 2009, 228-232)։

Գրականություն

1․ Հակոբյան 1998 - Յակոբեան Ա, Հակարիի վերնահովտի նորայայտ վիմագրերը// Հանդէս ամսօրեայ. ՃԺԲ տարի, Վիեննա։

2․ Հակոբյան 2009 – Յակոբեան Ա., Հակարիի վերնահովտի նորահայտ վիմագրերը, Բ, Մերձավոր և Միջին արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, հ. 27, Երևան:

3․ Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Աղբաթխերտի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/աղբաթխերտի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Աղբաթխերտի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Պատմական Աղբաթխերտ բնակավայրն ու եկեղեցին գտնվում են Աղավնո գետի վերնահովտում, Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Հակ գյուղից շուրջ 3 կմ հարավ (նկ․ 1), ծովի մակերևույթից 1550 մետր բարձրության վրա: 44-օրյա պատերազմից հետո գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ:   Պատմական ակնարկ Բնակավայրի անվան առաջին հիշատակությունը հանդիպում ենք Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատությունում, որտեղ այն Աղախիրդ կամ Աղախերդ անունով նշված է Տաթևին հարկատու գյուղերի ցանկում։ Սակայն ըստ  Ալեքսան Յակոբեանի առկա է վրիպակ, ինչի պատճառով Աղահեճք գավառի վերջին գյուղը հանդիսացող Աղբաթխերտը նշվել է, որպես Աղահեջքին հաջորդող Հաբանդ գավառի առաջին գյուղ: (Հակոբյան 1982, 276)։ Հուշարձանի վերաբերյալ այլ պատմական տեղեկություններ հայտնի չեն։ Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն Աղբաթխերտի եկեղեցին չունի հոգևոր կառույցին բնորոշ ծավալային լուծումներ։ Այն իրենից ներկայացնում է տեղական անմշակ քարից և կրաշաղախից շինված երկու կից սենյակներ, որոնց մուտքերը բացված են հարավային կողմից։ 150 սմ հաստությամբ պատերով կառույցը շրջապատված է պարսպապատերով (նկ․ 2)։ Դրանց եկեղեցիներ լինելու փաստը վկայում է արևելյան սենյակի հարավային պատի վրա առկա ինը տողանի արձանագրությունը (նկ. 3), որտեղ սենյակները կոչվում են Տիրամայր Աստվածածին և սուրբ Գրիգոր. «Կամաւն ա[ստուծո], ես Մանվէլ / ք[ա]հ[անա] ետոյ նորոգեցի զՏիր/այմայր Ա[ստուա]ծածին/ս եւ զս[ուր]բ Գր/իգորս, յիշ/ատակ հոգոյ իմոյ, հ/աւր իմո/յ՝ Կիրակոս ք[ա]հ[անային],/ մայր ի[մ] Մինային, եղբարց իմոց տ[է]ր տ[է]ր Տիրաց/ուի, Թաթէոսի. յիշեցէք ի Ք[րիստո]ս, եւ զձեզ յիշէ Ա[ստուա]ծ:/ Վարդան սպասաւոր՝ եկեղեցոյս ք[ա]հ[անայ. [յ]աղաւթ/ս յիշեցէք/ թվ[ին] :ՊԿԸ: (1419 թ.): Թաթոսս [յ]աղա[ւ]/թս յիշեցէք» (Հակոբյան 2009, 230)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/աղբաթխերտի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-02-11T06:30:40+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/01/002-1-1.jpg?v=1643101787" />
	<meta property="og:image:width" content="1602" />
	<meta property="og:image:height" content="1068" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%a1%d5%a9%d5%ad%d5%a5%d6%80%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%a1%d5%a9%d5%ad%d5%a5%d6%80%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Աղբաթխերտի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-01-25T09:19:17+00:00","dateModified":"2022-02-11T06:30:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%a1%d5%a9%d5%ad%d5%a5%d6%80%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%a1%d5%a9%d5%ad%d5%a5%d6%80%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d5%a1%d5%a9%d5%ad%d5%a5%d6%80%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Աղբաթխերտի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Աղբաթխերտի եկեղեցին - Monument Watch

Աղբաթխերտի եկեղեցին - Monument Watch