Крепость и усадьба Мелик-Бегларянов

						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-scaled.jpg?v=1620416735" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" fetchpriority="high" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-scaled.jpg?v=1620416735 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-300x225.jpg?v=1620416735 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-1024x768.jpg?v=1620416735 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-768x576.jpg?v=1620416735 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-1536x1152.jpg?v=1620416735 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-2048x1536.jpg?v=1620416735 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-370x278.jpg?v=1620416735 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1696" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333.jpg?v=1620416738" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333.jpg?v=1620416738 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-300x199.jpg?v=1620416738 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-1024x678.jpg?v=1620416738 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-768x509.jpg?v=1620416738 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-1536x1018.jpg?v=1620416738 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-2048x1357.jpg?v=1620416738 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-370x245.jpg?v=1620416738 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="1652" height="2560" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-scaled.jpg?v=1620416736" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-scaled.jpg?v=1620416736 1652w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-194x300.jpg?v=1620416736 194w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-661x1024.jpg?v=1620416736 661w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-768x1190.jpg?v=1620416736 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-991x1536.jpg?v=1620416736 991w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-1321x2048.jpg?v=1620416736 1321w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-239x370.jpg?v=1620416736 239w" sizes="(max-width: 1652px) 100vw, 1652px" />

Локализация

Усадьба Мелик-Бегларянов находится в Мартакертском районе на западном конце села Талиш, напротив монастыря Орека (рис. 1), на лесистых склонах, обращенных на восток и север.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1.jpg?v=1620747192" width="1357" height="1356" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1.jpg?v=1620747192 1357w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1-300x300.jpg?v=1620747192 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1-1024x1024.jpg?v=1620747192 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1-150x150.jpg?v=1620747192 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1-768x767.jpg?v=1620747192 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments-1-370x370.jpg?v=1620747192 370w" sizes="(max-width: 1357px) 100vw, 1357px" title="Melik-Beglaryans-fortress-and-apartments" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-scaled.jpg?v=1620416735" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-scaled.jpg?v=1620416735 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-300x225.jpg?v=1620416735 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-1024x768.jpg?v=1620416735 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-768x576.jpg?v=1620416735 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-1536x1152.jpg?v=1620416735 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-2048x1536.jpg?v=1620416735 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-370x278.jpg?v=1620416735 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид монастыря Орека с запада, 2018, фото Н. Ераняна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид монастыря Орека с запада, 2018, фото Н. Ераняна.

Исторический очерк

Усадьба принадлежала владетелям Гюлистанской области Мелик-Бегларянам. Неподалеку находится монастырь Орека и княжеское кладбище (рис. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-scaled.jpg?v=1620645054" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-scaled.jpg?v=1620645054 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-300x199.jpg?v=1620645054 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1024x681.jpg?v=1620645054 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-768x511.jpg?v=1620645054 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1536x1021.jpg?v=1620645054 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2048x1362.jpg?v=1620645054 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-370x246.jpg?v=1620645054 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-272x182.jpg?v=1620645054 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Родовое кладбище Мелик-Бегларянов, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Родовое кладбище Мелик-Бегларянов, фото Г. Петросяна.

На месте различаются развалины двух усадьб (рис. 3). Одна из них построена напротив монастыря, на нижней терассе восточного склона холма, а другая – напротив первой, в нижней части северного склона холма монастыря Орекаванк (Гулян 2001, 50-51).

На одном из камней у входа в комнату, пристроенной к защитной стене северной оконечности усадьбы, высечена надпись: «В память о Огане Бабе. Мерен Мелик-Тамраз. 1150-ый (1701)  год» (САН 1982, 101). То есть, построивший в  1701-ом году усадьбу Мелик-Тамраз, который в исторических источниках упоминается как мелик Гюлистана, дарит ее в память о пароне Огане (Гулян 2001, 50). Как отмечает А. Гулян, зачастую эти две усадьбы путают друг с другом и строительная надпись первой приписывается второй. Причина заключается в том, что вторая усадьба по своим размерам, архитектурным формам и сохранности гораздо примечательнее, а от первой усадьбы до нас дошли надпись с датой и имя Мелика-Тамраза, упоминаемая в исторических событиях (Гулян 2001, 50).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-scaled.jpg?v=1620416736" width="1652" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-scaled.jpg?v=1620416736 1652w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-194x300.jpg?v=1620416736 194w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-661x1024.jpg?v=1620416736 661w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-768x1190.jpg?v=1620416736 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-991x1536.jpg?v=1620416736 991w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-1321x2048.jpg?v=1620416736 1321w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-15-239x370.jpg?v=1620416736 239w" sizes="(max-width: 1652px) 100vw, 1652px" title="Рис. 3 Обмер усадьбы Мелик-Бегларянов, Гулян А., Особняки меликов Арцаха и Сюника, Ереван, 2001, стр.51, рис. 13." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Обмер усадьбы Мелик-Бегларянов, Гулян А., Особняки меликов Арцаха и Сюника, Ереван, 2001, стр.51, рис. 13.

От первой усадьбы сохранилась западная часть, с крепостными стенами и двумя башнями, а также постройка северо-западной оконечности (рис. 4, 5). Развалины усадьбы свидетельствуют о том, что она была пристроена к крепостной стене, в плане образующей прямоугольник и укрепленной в углах башнями, комнаты выходили во внутренний двор. Усадьба состоит из пристроенных к крепостной стене трех соразмерных помещений и сводчатых отделений - одного открытого вестибюля и двух боковых комнат. Постройка лишена какого-либо убранства.

Вторая усадьба вписана в прямоугольную стену, состоит из основной группы комнат, занимающих южную сторону, и продольного внутреннего двора с пристроенными к стене с северной стороны комнатами. В средней части восточной стены расположены ворота усадьбы (рис. 6)

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333.jpg?v=1620416738" width="2560" height="1696" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333.jpg?v=1620416738 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-300x199.jpg?v=1620416738 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-1024x678.jpg?v=1620416738 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-768x509.jpg?v=1620416738 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-1536x1018.jpg?v=1620416738 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-2048x1357.jpg?v=1620416738 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/SKG_4318-scaled-e1620511963333-370x245.jpg?v=1620416738 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4 Общий вид первой усадьбы, фото С. Даниеляна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Общий вид первой усадьбы, фото С. Даниеляна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-scaled.jpg?v=1620645053" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-scaled.jpg?v=1620645053 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-300x199.jpg?v=1620645053 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-1024x681.jpg?v=1620645053 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-768x511.jpg?v=1620645053 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-1536x1021.jpg?v=1620645053 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-2048x1362.jpg?v=1620645053 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-370x246.jpg?v=1620645053 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-1-272x182.jpg?v=1620645053 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Общий вид второй усадьбы, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Общий вид второй усадьбы, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286.jpg?v=1620645053" width="2560" height="1696" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286.jpg?v=1620645053 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286-300x199.jpg?v=1620645053 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286-1024x678.jpg?v=1620645053 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286-768x509.jpg?v=1620645053 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286-1536x1018.jpg?v=1620645053 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286-2048x1357.jpg?v=1620645053 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-scaled-e1620511898286-370x245.jpg?v=1620645053 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Первая усадьба, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Первая усадьба, фото Г. Петросяна.

Южное крыло пристройки состоит из расположенных в ряд четырех залов, длинного коридора, тянущегося со стороны двора вдоль их фасада, а также других четырех комнат, расположенных в два ряда и повторяющих ширину залов и коридора.

Глхатуны и их боковые залы являлись основной жилой частью княжеского дома и были связаны с кухней с большим камином и другими вспомогательными помещениями арочным проходом.

В северном крыле, в отличие от южного, комнаты расположены в один ряд, направлены ко двору и сохранились сравнительно плохо (Гулян 2001, 50-62).

Задачи обороны, как видно из описания усадьбы, имели первостепенное значение в композиции и строительстве комплекса княжеского дома.

Состояние до, во время и после войны

Весь усадебный комплекс до войны находился хоть и в полуразрушенном состоянии, однако выглядел относительно целым. Был обрушен фасад комнат и частично сводчатые перекрытия.

В результате 44-дневной войны село Талиш, монастырь Орекаванк и усадьбы были оккупированы. О судьбе памятника после войны ничего не известно.

Письменные источники

Усадьбы, наряду со всеми их постройками, часто вызывали интерес историографов региона и путешественников. Одним из первых о них писал Раффи, который в своих "Путешествиях", рассказывая о селе Орекаван, говорит также о княжеской резиденции. (Раффи 1987, 420-423). Об истории рода Мелик-Бегларянов, о их крепости, усадьбах и кладбище детально сообщает Е. Лалаян (Лалаян 1901, 11-58). Вариант надписи, представленной Лалаяном, упоминается также в "Своде армянских надписей".

Самые ранние сведения о семье Мелик-Бегларянов, а также о усадьбе мы получаем из воспоминаний Макара Бархударянца. Они играют важную роль с точки зрения представления о ситуации 19-20-х веков, прояснении некоторых эпиграфических и исторических данных (Бархударянц 1902, 146-147).

Очень важное и подробное исследование, посвященное княжеским усадьбам Арцаха и усадьбе Мелик-Бегларянам, принадлежит А.Гуляну, чьи изыскания и обмеры очень помогли нам при подготовке этого краткого очерка (Гулян 2001, 50-62).

Литература

Бархударянц 1902 – Бархударянц М., История страны Алуанк, изд. Святого Престола Эчмиадзина, Вагаршапат (на арм.яз.)

2. САН 1982 - Свод армянских надписей, часть 5, Арцах, составитель: Бархударян С., Ереван, 1982 (на арм.яз.)

3. Лалаян 1991 - Лалаян Е., Область Гандзак (перепечатано с "Этнографического журнала"), том А, типография К. Мартиросянца, Тифлис (на арм.яз.)

4. Гулян 2001 - Гулян А, Особняки меликов Арцаха и Сюника, изд. "Гитутюн", Ереван (на арм.яз.)

5. Раффи 1987 - Раффи, Собрание сочинений, том 9, изд. "Советакан грох", Ереван (на арм.яз.)

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Крепость и усадьба Мелик-Бегларянов - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/крепость-и-усадьба-мелик-бегларянов/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Крепость и усадьба Мелик-Бегларянов - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Усадьба Мелик-Бегларянов находится в Мартакертском районе на западном конце села Талиш, напротив монастыря Орека (рис. 1), на лесистых склонах, обращенных на восток и север." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/крепость-и-усадьба-мелик-бегларянов/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-17T07:17:34+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-13-scaled.jpg?v=1620416735" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b8-%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d0%b5%d0%bb%d0%b8%d0%ba-%d0%b1%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8f%d0%bd%d0%be%d0%b2/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b8-%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d0%b5%d0%bb%d0%b8%d0%ba-%d0%b1%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8f%d0%bd%d0%be%d0%b2/","name":"Крепость и усадьба Мелик-Бегларянов - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-06T00:33:03+00:00","dateModified":"2022-03-17T07:17:34+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b8-%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d0%b5%d0%bb%d0%b8%d0%ba-%d0%b1%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8f%d0%bd%d0%be%d0%b2/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b8-%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d0%b5%d0%bb%d0%b8%d0%ba-%d0%b1%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8f%d0%bd%d0%be%d0%b2/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b8-%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d0%b5%d0%bb%d0%b8%d0%ba-%d0%b1%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8f%d0%bd%d0%be%d0%b2/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Крепость и усадьба Мелик-Бегларянов"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Родник Мачен Тчюр в селе Тох

Локализация

Родник находится в селе Тох Гадрутского района Республики Арцах, на возвышенном участке его центра, юго-западнее усадьбы меликов, у подножия горы. Село ныне оккупировано Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur.jpg?v=1647500891" width="1350" height="532" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur.jpg?v=1647500891 1350w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-300x118.jpg?v=1647500891 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-1024x404.jpg?v=1647500891 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-768x303.jpg?v=1647500891 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-370x146.jpg?v=1647500891 370w" sizes="(max-width: 1350px) 100vw, 1350px" title="Machen chyur" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Исторические данные о роднике отсутствуют. Согласно данным каталога Министерства образования, науки, культуры и спорта Республики Арцах, родник был построен в начале 20-го века, однако возможно, он более ранний. В Тохе и окрестностях есть родники, среди которых наиболее известны "Шенин", "Салмане, нах" и "Косен" (Каграмагян 2015, 134). Родник Косен, или Коси, наряду с родником Салмане, находятся за пределами села, а Шенин - у входа в усадьбу  меликов в Тохе. Родник "Мачен тчюр" на арцахском диалекте означает "внутренняя вода", или "вода  с середины", посему как родник по своему расположению находится в центре старой части села.

Архитектурно-композиционное описание

Родник построен из известняка. Он представляет собой прямоугольную в плане постройку, напоминающую куб, и состоит из самого источника и резервуара для сбора воды. Часть постройки над источником оформлена в виде арочного свода, в нижней части которой находится бассеин.

Фасад и края постройки, бассеин и вход в колодец-резервуар, расположенный в северо-западной части, выложены из чистотесаного камня. Маленький вход, ведущий в колодец, предназначен для очистки и ремонта (рис.1,2). Под аркой находилась надпись, которая нечитаема из-за слоя штукатурки. Родник имеет длину 5,9 метров, ширину 4,7 метров и высоту 3,1 метра.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3.jpg?v=1647497117" width="2048" height="1347" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3.jpg?v=1647497117 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-300x197.jpg?v=1647497117 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-1024x674.jpg?v=1647497117 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-768x505.jpg?v=1647497117 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-1536x1010.jpg?v=1647497117 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-370x243.jpg?v=1647497117 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 1 Общий вид родника, фото С. Даниеляна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид родника, фото С. Даниеляна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-scaled.jpg?v=1647497223" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-scaled.jpg?v=1647497223 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-300x199.jpg?v=1647497223 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-1024x681.jpg?v=1647497223 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-768x511.jpg?v=1647497223 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-1536x1021.jpg?v=1647497223 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-2048x1362.jpg?v=1647497223 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-370x246.jpg?v=1647497223 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-272x182.jpg?v=1647497223 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Общий вид родника, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Общий вид родника, фото Г. Петросяна.

Состояние до, во время и после войны

Родник в период военных действий не пострадал. Он также не пострадал и после оккупации села, продолжив использоваться в качестве родника.

Литература

Каграманян 2015 – Каграманян А., Руководство по социально-хозяйственному описанию административно-территориального деления Республики Арцах, «Чартарагет», Ереван (на арм.яз.)

Локализация Родник находится в селе Тох Гадрутского района Республики Арцах, на возвышенном участке его центра, юго-западнее усадьбы меликов, у подножия горы. Село ныне оккупировано Азербайджаном. Исторический очерк Исторические данные о роднике отсутствуют. Согласно данным каталога Министерства образования, науки, культуры и спорта Республики Арцах, родник был построен в начале 20-го века, однако возможно, он более ранний. В Тохе и окрестностях есть родники, среди которых наиболее известны “Шенин”, “Салмане, нах” и “Косен” (Каграмагян 2015, 134). Родник Косен, или Коси, наряду с родником Салмане, находятся за пределами села, а Шенин – у входа в усадьбу  меликов в Тохе. Родник “Мачен тчюр” на арцахском диалекте означает “внутренняя вода”, или “вода  с середины”, посему как родник по своему расположению находится в центре старой части села. Архитектурно-композиционное описание Родник построен из известняка. Он представляет собой прямоугольную в плане постройку, напоминающую куб, и состоит из самого источника и резервуара для сбора воды. Часть постройки над источником оформлена в виде арочного свода, в нижней части которой находится бассеин. Фасад и края постройки, бассеин и вход в колодец-резервуар, расположенный в северо-западной части, выложены из чистотесаного камня. Маленький вход, ведущий в колодец, предназначен для очистки и ремонта (рис.1,2). Под аркой находилась надпись, которая нечитаема из-за слоя штукатурки. Родник имеет длину 5,9 метров, ширину 4,7 метров и высоту 3,1 метра.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Родник Мачен Тчюр в селе Тох - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/родник-мачен-тчюр-в-селе-тох/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Родник Мачен Тчюр в селе Тох - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Родник находится в селе Тох Гадрутского района Республики Арцах, на возвышенном участке его центра, юго-западнее усадьбы меликов, у подножия горы. Село ныне оккупировано Азербайджаном. Исторический очерк Исторические данные о роднике отсутствуют. Согласно данным каталога Министерства образования, науки, культуры и спорта Республики Арцах, родник был построен в начале 20-го века, однако возможно, он более ранний. В Тохе и окрестностях есть родники, среди которых наиболее известны "Шенин", "Салмане, нах" и "Косен" (Каграмагян 2015, 134). Родник Косен, или Коси, наряду с родником Салмане, находятся за пределами села, а Шенин - у входа в усадьбу  меликов в Тохе. Родник "Мачен тчюр" на арцахском диалекте означает "внутренняя вода", или "вода  с середины", посему как родник по своему расположению находится в центре старой части села. Архитектурно-композиционное описание Родник построен из известняка. Он представляет собой прямоугольную в плане постройку, напоминающую куб, и состоит из самого источника и резервуара для сбора воды. Часть постройки над источником оформлена в виде арочного свода, в нижней части которой находится бассеин. Фасад и края постройки, бассеин и вход в колодец-резервуар, расположенный в северо-западной части, выложены из чистотесаного камня. Маленький вход, ведущий в колодец, предназначен для очистки и ремонта (рис.1,2). Под аркой находилась надпись, которая нечитаема из-за слоя штукатурки. Родник имеет длину 5,9 метров, ширину 4,7 метров и высоту 3,1 метра." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/родник-мачен-тчюр-в-селе-тох/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-20T18:13:10+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-1.jpg?v=1647497485" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1347" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d0%bc%d0%b0%d1%87%d0%b5%d0%bd-%d1%82%d1%87%d1%8e%d1%80-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d0%be%d1%85/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d0%bc%d0%b0%d1%87%d0%b5%d0%bd-%d1%82%d1%87%d1%8e%d1%80-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d0%be%d1%85/","name":"Родник Мачен Тчюр в селе Тох - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-03-17T06:08:07+00:00","dateModified":"2022-03-20T18:13:10+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d0%bc%d0%b0%d1%87%d0%b5%d0%bd-%d1%82%d1%87%d1%8e%d1%80-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d0%be%d1%85/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d0%bc%d0%b0%d1%87%d0%b5%d0%bd-%d1%82%d1%87%d1%8e%d1%80-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d0%be%d1%85/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d0%bc%d0%b0%d1%87%d0%b5%d0%bd-%d1%82%d1%87%d1%8e%d1%80-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d0%be%d1%85/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Родник Мачен Тчюр в селе Тох"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The spring is located in Togh village of Hadrut region of the Artsakh Republic, in its central highland part, south-west of the meliks’ palaces, at the foot of the mountain. The village is now occupied by Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur.jpg?v=1647500891" width="1350" height="532" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur.jpg?v=1647500891 1350w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-300x118.jpg?v=1647500891 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-1024x404.jpg?v=1647500891 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-768x303.jpg?v=1647500891 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Machen-chyur-370x146.jpg?v=1647500891 370w" sizes="(max-width: 1350px) 100vw, 1350px" title="Machen chyur" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical Overview

Historical information about the spring is missing. According to the Certificate of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic, it was built at the beginning of the 20th century, but it may be older. In Togh and its surroundings there are a number of springs, the most famous of which are “Shenin”, “Salmanen” and “Kosen” springs (Ghahramanyan 2015, 134). Kosen or Kos, as well as Salmane springs are located outside the village; Shenin spring is located at the entrance of Togh melik’s palace. “Machen Jyur “ spring in the Artsakh dialect means water/spring inside or in the middle, as the spring is located in the central part of the old Togh.

Architectural-Compositional Description

The spring is built of limestone. It is a structure with a rectangular plan and a cubic volume, which includes the proper source and the water collecting bowl. The part of the fountain has the volume of an arched vault, the lower part of which has a built-in nave or drinker. The front and edge parts, the drinker and the opening of the bowl in the north-western part are built of hewn stone. The small opening leads to the water collecting bowl to be cleaned or repaired (fig. 1, 2). There was an inscription under the arch, which is now illegible because it is plastered. The spring is 5.9 meters long, 4.7 meters wide and 3.1 meters high.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3.jpg?v=1647497117" width="2048" height="1347" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3.jpg?v=1647497117 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-300x197.jpg?v=1647497117 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-1024x674.jpg?v=1647497117 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-768x505.jpg?v=1647497117 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-1536x1010.jpg?v=1647497117 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-370x243.jpg?v=1647497117 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Fig. 1 General view of the sprin, photo by S. Danielyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 General view of the sprin, photo by S. Danielyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-scaled.jpg?v=1647497223" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-scaled.jpg?v=1647497223 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-300x199.jpg?v=1647497223 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-1024x681.jpg?v=1647497223 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-768x511.jpg?v=1647497223 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-1536x1021.jpg?v=1647497223 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-2048x1362.jpg?v=1647497223 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-370x246.jpg?v=1647497223 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-3-272x182.jpg?v=1647497223 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig․ 2 General view of the spring, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig․ 2 General view of the spring, photo by H. Petrosyan.

The State before and after the War

The spring dif not suffered during the hostilities. It did not suffer after the occupation of the village, continuing to serve as a spring.

  Bibliograpy

Ghahramanyan 2015 - Ghahramanyan H., Directory of Socio-Economic Characteristics of the Administrative-Territorial Units of the Artsakh Republic, Yerevan, Jartaraget.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The "Machen Jyur" Spring of Togh - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The "Machen Jyur" Spring of Togh - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The spring is located in Togh village of Hadrut region of the Artsakh Republic, in its central highland part, south-west of the meliks’ palaces, at the foot of the mountain. The village is now occupied by Azerbaijan. Historical Overview Historical information about the spring is missing. According to the Certificate of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic, it was built at the beginning of the 20th century, but it may be older. In Togh and its surroundings there are a number of springs, the most famous of which are “Shenin”, “Salmanen” and “Kosen” springs (Ghahramanyan 2015, 134). Kosen or Kos, as well as Salmane springs are located outside the village; Shenin spring is located at the entrance of Togh melik’s palace. “Machen Jyur “ spring in the Artsakh dialect means water/spring inside or in the middle, as the spring is located in the central part of the old Togh. Architectural-Compositional Description The spring is built of limestone. It is a structure with a rectangular plan and a cubic volume, which includes the proper source and the water collecting bowl. The part of the fountain has the volume of an arched vault, the lower part of which has a built-in nave or drinker. The front and edge parts, the drinker and the opening of the bowl in the north-western part are built of hewn stone. The small opening leads to the water collecting bowl to be cleaned or repaired (fig. 1, 2). There was an inscription under the arch, which is now illegible because it is plastered. The spring is 5.9 meters long, 4.7 meters wide and 3.1 meters high." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-20T18:17:20+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-3-1.jpg?v=1647497485" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1347" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/","name":"The \"Machen Jyur\" Spring of Togh - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-03-17T06:08:07+00:00","dateModified":"2022-03-20T18:17:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-machen-jyur-spring-of-togh/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The “Machen Jyur” Spring of Togh"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


  Location

The Church of the Holy Virgin is located in Jraghatsner village of Askeran region of the Artsakh Republic. The village is now occupied by Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/map-Jragacner-e1646580196383.jpg?v=1646578670" width="1356" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/map-Jragacner-e1646580196383.jpg?v=1646578670 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/map-Jragacner-e1646580196383-300x127.jpg?v=1646578670 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/map-Jragacner-e1646580196383-1024x435.jpg?v=1646578670 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/map-Jragacner-e1646580196383-768x326.jpg?v=1646578670 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/map-Jragacner-e1646580196383-370x157.jpg?v=1646578670 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="map Jragacner" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical Overview

There is no historical information about the Church. Makar Barkhudariants, describing the village, mentions the newly built Church of the Holy Virgin in the village (Barkhudariants 1895, 95).

Architectural-Compositional Description

The Church of the Holy Virgin is located in the center of the village (fig. 1). It is a single-nave vaulted hall, the vault is slender and bi-centered in the section (fig. 2). The church has a high altar, an almost rectangular apse and two sacristies; the inner walls are plastered (fig. 3). The Church of the Holy Virgin is built of rough stones, only the cornerstones, the stones of the entrances and windows are polished. In terms of its architectural style, the church is close to the urban architecture of Shushi; the builders were probably from Shushi. The church has two entrances, one from the west and one from the south. There are three large windows on the south façade (fig. 4). The construction inscription is engraved on the western entrance door (In memory of this Church of the H[oly] Virgin, /which was built in the village of Jraghatsner in 1882/ at the expense of the whole society of believers (fig. 5).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2.jpg?v=1646578744" width="1189" height="891" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2.jpg?v=1646578744 1189w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2-300x225.jpg?v=1646578744 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2-1024x767.jpg?v=1646578744 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2-768x576.jpg?v=1646578744 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2-370x277.jpg?v=1646578744 370w" sizes="(max-width: 1189px) 100vw, 1189px" title="fig. 1 General view of the church from the south, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig. 1 General view of the church from the south, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-2-768x576.jpg?v=1646578797" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-2-768x576.jpg?v=1646578797 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-2-300x225.jpg?v=1646578797 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-2-1024x768.jpg?v=1646578797 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-2-370x277.jpg?v=1646578797 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-2.jpg?v=1646578797 1091w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="fig 3 The apse and the sacristies of the church, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig 3 The apse and the sacristies of the church, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR.

 The State Before and After the War

During the Soviet years, the church was turned into a warehouse, and an annex was added on its western side. The church has been renovated. It was not destroyed after the 2020 war and the occupation of the village, but there is a video where the Azerbaijani militaries are saying a Muslim prayer right inside the church. For more details see

https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%ab- %d5%a6%d5%ab%d5%b6%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5 %b6%d5%a5%d6%80%d5%a8- %d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6/.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-2.jpg?v=1646578771" width="1090" height="817" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-2.jpg?v=1646578771 1090w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-2-300x225.jpg?v=1646578771 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-2-1024x768.jpg?v=1646578771 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-2-768x576.jpg?v=1646578771 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-2-370x277.jpg?v=1646578771 370w" sizes="(max-width: 1090px) 100vw, 1090px" title="fig. 2 The interior of the church, photo from the certificate of monuments of the Ministry of  ESCS of the AR." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig. 2 The interior of the church, photo from the certificate of monuments of the Ministry of  ESCS of the AR.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-2-768x576.jpg?v=1646578829" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-2-768x576.jpg?v=1646578829 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-2-300x225.jpg?v=1646578829 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-2-1024x768.jpg?v=1646578829 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-2-370x277.jpg?v=1646578829 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-2.jpg?v=1646578829 1091w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="fig. 4 The south front of the church, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig. 4 The south front of the church, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-2.jpg?v=1646578853" width="1093" height="819" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-2.jpg?v=1646578853 1093w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-2-300x225.jpg?v=1646578853 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-2-1024x767.jpg?v=1646578853 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-2-768x575.jpg?v=1646578853 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-2-370x277.jpg?v=1646578853 370w" sizes="(max-width: 1093px) 100vw, 1093px" title="fig.5. The construction inscription on the lintel of the church, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig.5. The construction inscription on the lintel of the church, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of ESCS of the AR.

 Bibliography

Barkhudariants 1895 - Barkhudariyants M. Artsakh, Baku, Aror.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Church of the Holy Virgin in the Village Jraghatsner - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Church of the Holy Virgin in the Village Jraghatsner - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="  Location The Church of the Holy Virgin is located in Jraghatsner village of Askeran region of the Artsakh Republic. The village is now occupied by Azerbaijan. Historical Overview There is no historical information about the Church. Makar Barkhudariants, describing the village, mentions the newly built Church of the Holy Virgin in the village (Barkhudariants 1895, 95). Architectural-Compositional Description The Church of the Holy Virgin is located in the center of the village (fig. 1). It is a single-nave vaulted hall, the vault is slender and bi-centered in the section (fig. 2). The church has a high altar, an almost rectangular apse and two sacristies; the inner walls are plastered (fig. 3). The Church of the Holy Virgin is built of rough stones, only the cornerstones, the stones of the entrances and windows are polished. In terms of its architectural style, the church is close to the urban architecture of Shushi; the builders were probably from Shushi. The church has two entrances, one from the west and one from the south. There are three large windows on the south façade (fig. 4). The construction inscription is engraved on the western entrance door (In memory of this Church of the H[oly] Virgin, /which was built in the village of Jraghatsner in 1882/ at the expense of the whole society of believers (fig. 5).  The State Before and After the War During the Soviet years, the church was turned into a warehouse, and an annex was added on its western side. The church has been renovated. It was not destroyed after the 2020 war and the occupation of the village, but there is a video where the Azerbaijani militaries are saying a Muslim prayer right inside the church. For more details see https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%ab- %d5%a6%d5%ab%d5%b6%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5 %b6%d5%a5%d6%80%d5%a8- %d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6/." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-20T18:24:30+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2.jpg?v=1646578744" />
	<meta property="og:image:width" content="1189" />
	<meta property="og:image:height" content="891" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/","name":"Church of the Holy Virgin in the Village Jraghatsner - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-03-06T15:02:14+00:00","dateModified":"2022-03-20T18:24:30+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/church-of-the-holy-virgin-in-the-village-jraghatsner/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Church of the Holy Virgin in the Village Jraghatsner"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location:

The monument is located about 2.5 km south-east of Taghavard village, Martuni region, on an egg-shaped mountain isolated on four sides. After the 44 days of war, it is under the control of Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Berdahonji.jpg?v=1646939029" width="1353" height="598" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Berdahonji.jpg?v=1646939029 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Berdahonji-300x133.jpg?v=1646939029 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Berdahonji-1024x453.jpg?v=1646939029 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Berdahonji-768x339.jpg?v=1646939029 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Berdahonji-370x164.jpg?v=1646939029 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical Overview

No historical information is known about the period of construction of the fortress. Random finds in the area date back to the 8th-13th centuries.

Architectural-Compositional Description

The rock mass is surrounded by double walls 4-9 meters high and occupies an area of approximately 2370 m2 (Fig. 1-3). The fences made of rough stones had towers, which are not completely preserved. The only entrance to the castle is from the north-east, from where one can pass to the first row of the wall, then to the citadel. Traces of other buildings are preserved: separate parts of the fortress walls, as well as a water reservoir about 5 meters deep. The reservoir and the source of its nourishment are also testified by t. Barkhudariants (Barkhudariants 1895, 135).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1.jpg?v=1646939213" width="1890" height="1265" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1.jpg?v=1646939213 1890w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1-300x201.jpg?v=1646939213 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1-1024x685.jpg?v=1646939213 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1-768x514.jpg?v=1646939213 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1-1536x1028.jpg?v=1646939213 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1-370x248.jpg?v=1646939213 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1-1-1-272x182.jpg?v=1646939213 272w" sizes="(max-width: 1890px) 100vw, 1890px" title="fig. 1 General view from the castle, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig. 1 General view from the castle, photo from the Certificate of monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Artsakh.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-768x514.jpg?v=1646939625" width="768" height="514" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-768x514.jpg?v=1646939625 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-300x201.jpg?v=1646939625 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-1024x685.jpg?v=1646939625 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-1536x1028.jpg?v=1646939625 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-370x248.jpg?v=1646939625 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1-272x182.jpg?v=1646939625 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-1-1-1.jpg?v=1646939625 1976w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="fig. 3 General view from the castle, photo from the database of monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig. 3 General view from the castle, photo from the database of monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Artsakh.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1.jpg?v=1646939428" width="2089" height="1398" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1.jpg?v=1646939428 2089w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-300x201.jpg?v=1646939428 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-1024x685.jpg?v=1646939428 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-768x514.jpg?v=1646939428 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-1536x1028.jpg?v=1646939428 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-2048x1371.jpg?v=1646939428 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-370x248.jpg?v=1646939428 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1-272x182.jpg?v=1646939428 272w" sizes="(max-width: 2089px) 100vw, 2089px" title="fig․ 2 General view from the castle, photo from the database of monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

fig․ 2 General view from the castle, photo from the database of monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Artsakh.

The State Before During and After the War

Before the war, the monument was in a half demolished condition, some parts of the walls and towers were missing. During the 44-day war, hot battles took place near the village of Taghavard, and most of the village is now under the control of Azerbaijani troops. As during the war, no information is known about the condition of the monument after that.

Bibliographic Examination

Historical information about the monument is very scarce. Information about the half-ruined fortress has been preserved only in the work of M. Barkhudariants (Barkhudariants 1895, 134-135).

Bibliography

Barkhudariants 1895 - Barkhudariyants M. Artsakh, Baku, Aror.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Taghavard Berdahonj Fortress - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Taghavard Berdahonj Fortress - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location: The monument is located about 2.5 km south-east of Taghavard village, Martuni region, on an egg-shaped mountain isolated on four sides. After the 44 days of war, it is under the control of Azerbaijan. Historical Overview No historical information is known about the period of construction of the fortress. Random finds in the area date back to the 8th-13th centuries. Architectural-Compositional Description The rock mass is surrounded by double walls 4-9 meters high and occupies an area of approximately 2370 m2 (Fig. 1-3). The fences made of rough stones had towers, which are not completely preserved. The only entrance to the castle is from the north-east, from where one can pass to the first row of the wall, then to the citadel. Traces of other buildings are preserved: separate parts of the fortress walls, as well as a water reservoir about 5 meters deep. The reservoir and the source of its nourishment are also testified by t. Barkhudariants (Barkhudariants 1895, 135). The State Before During and After the War Before the war, the monument was in a half demolished condition, some parts of the walls and towers were missing. During the 44-day war, hot battles took place near the village of Taghavard, and most of the village is now under the control of Azerbaijani troops. As during the war, no information is known about the condition of the monument after that. Bibliographic Examination Historical information about the monument is very scarce. Information about the half-ruined fortress has been preserved only in the work of M. Barkhudariants (Barkhudariants 1895, 134-135)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-20T18:29:56+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-1-1-1.jpg?v=1646939428" />
	<meta property="og:image:width" content="2089" />
	<meta property="og:image:height" content="1398" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/","name":"Taghavard Berdahonj Fortress - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-03-10T19:26:11+00:00","dateModified":"2022-03-20T18:29:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/taghavard-berdahonj-fortress/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Taghavard Berdahonj Fortress"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Խաչենի իսլամական դամբարանը

Տեղադրությունը

Խաչենի իսլամական դամբարանը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Արմենակավան գյուղի վարչական սահմաններում՝ գյուղից մոտ 1 կմ հեռավորության վրա: Խորհրդային տարիներին այդ տարածքները մտնում էին Աղդամի շրջանի Խաչեն-Դորբաթլու կամ Ջինլի գյուղի վարչական սահմանների մեջ (Կարապետյան 1999, 227, Քորթոշյան 2020, 36): Ներկայումս այդ տարածքները օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Khachen-mausoleum.jpg?v=1647941772" width="1353" height="475" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Khachen-mausoleum.jpg?v=1647941772 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Khachen-mausoleum-300x105.jpg?v=1647941772 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Khachen-mausoleum-1024x359.jpg?v=1647941772 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Khachen-mausoleum-768x270.jpg?v=1647941772 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/Khachen-mausoleum-370x130.jpg?v=1647941772 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Khachen mausoleum" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Դամբարանի կառուցման, դրա հեղինակի և պատվիրատուի մասին հիմնական տեղեկությունը ստանում ենք հյուսիսային կողմում գտնվող մուտքից անմիջապես վեր փորագրված արաբերեն արձանագրությունից, որը թեև բազմիցս հրատարակվել է, սակայն գրեթե բոլոր հրատարակություններում կան տարընթերցումներ՝ կապված դամբարանի պատվիրատուի և ճարտարապետի անվան հետ: Այս փաստը մատնանշում էին խորհրդային տարիներին դամբարանը հետազոտած մասնագետները: Տարընթերցումների պատճառը, ինչպես նշում է Լ. Բրետանիցկին, այն է, որ այն փորագրվել է ոչ մասնագետ կամ էլ ոչ վարժ փորագրող վարպետի կողմից (Бретаницкий 1961, 238): Խորհրդային տարիներին հրատարակված աշխատանքներում դամբարանի ճարտարապետի անունը կարդացել են որպես Շահբենզեր, Շախենզի, անգամ Շախբեգոզար (Քորթոշյան 2020, 38, Бретаницкий 1966, 195, Неймат 2011, 67): Նույն խնդիրը առկա է նաև պատվիրատուի հարցում, որի անունը կարդացվում է որպես Մուսա խոջայի որդի Կութլու, Մուսայի որդի Կատավա խոջա, Մուսայի որդի Կութլու Խվաջա (Քորթոշյան 2020, 38, Бретаницкий 1966, 195, Неймат 2011, 67): Հստակ է կառուցման տարեթիվը՝ 1314 թվական:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Դամբարանը երկհարկ է՝ բաղկացած ստորգետնյա թաղման խցից և վերգետնյա աղոթասրահից։ Ներքուստ թե' թաղման խուցը և թե' նրանից վեր գտնվող սրահն ունեն խաչաձև հատակագիծ և ծավալ (նկ. 1)։  Աղոթասրահը դրված է եռաստիճան գետնախարսխի վրա, արտաքուստ բազմանիստ է (ունի 12 նիստ), ավարտվում է սրածայր վեղարով՝ ծավալային լուծումով խիստ մոտ ժամանակի քրիստոնեական կառույցների գմբեթներին։ Կառուցված է սրբատաշ դեղնավուն կրաքարով (նկ. 2)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-scaled.jpg?v=1647941608" width="2560" height="1624" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-scaled.jpg?v=1647941608 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-300x190.jpg?v=1647941608 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1024x650.jpg?v=1647941608 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-768x487.jpg?v=1647941608 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-1536x974.jpg?v=1647941608 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-2048x1299.jpg?v=1647941608 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/001-370x235.jpg?v=1647941608 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1 Դամբարանի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, 2010, Երևան, էջ 7։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Դամբարանի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, 2010, Երևան, էջ 7։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-scaled.jpg?v=1647929871" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-scaled.jpg?v=1647929871 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-300x199.jpg?v=1647929871 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-1024x681.jpg?v=1647929871 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-768x511.jpg?v=1647929871 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-1536x1021.jpg?v=1647929871 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-2048x1362.jpg?v=1647929871 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-370x246.jpg?v=1647929871 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-272x182.jpg?v=1647929871 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 2 Դամբարանի ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Դամբարանի ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Նիստերի մեջ արտաքուստ բացված են խորշեր, որոնք ավարտվում են շթաքարե վերնամասով (նկ. 3), իսկ սլաքաձև կամարների շուրջ քանդակված են իրար հակադրվող խոտաճարակ ու գիշատիչ կենդանիներ (եղջերուներ, այծյամներ, ընձառյուծ, ցուլ, եղնիկին խեղդող ընձառյուծ, գիշատիչ արծվառյուծ և այլ առասպելական կենդանիներ): Քանդակներն արվել են սաղր ակոսներով, ապա հղկվել և ներկվել են մուգ կարմիր ներկանյութով (նկ. 4-6): Դամբարանի մուտքը գտնվում է հյուսիսային կողմում և ունի շատ հարուստ հարդարանք՝ երկրաչափական և բուսական բնույթի զարդաքանդակներով պատված վարդյակներ: Թաղման խուցն ունի խաչվող կամարներով ձևավորված ծածկ, իսկ աղոթասրահն ավարտվում է ստալակտիտային ոճավորմամբ պատված գմբեթով (նկ. 7-8): Դամբարանի հարավում գտնվող միհրաբը նույնպես ունի շատ ճոխ հարդարանք (Бретаницкий, 1961, 227-230, Бретаницкий, 1966, 188-191):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-768x511.jpg?v=1647930080" width="768" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-768x511.jpg?v=1647930080 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-300x199.jpg?v=1647930080 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-1024x681.jpg?v=1647930080 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-1536x1021.jpg?v=1647930080 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-2048x1362.jpg?v=1647930080 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-370x246.jpg?v=1647930080 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/003-3-272x182.jpg?v=1647930080 272w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ․ 3 Դամբարանի աղոթասրահի մուտքը և խորշերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Դամբարանի աղոթասրահի մուտքը և խորշերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-768x511.jpg?v=1647930193" width="768" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-768x511.jpg?v=1647930193 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-300x199.jpg?v=1647930193 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-1024x681.jpg?v=1647930193 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-1536x1021.jpg?v=1647930193 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-2048x1362.jpg?v=1647930193 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-370x246.jpg?v=1647930193 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/005-3-272x182.jpg?v=1647930193 272w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ․ 5 Սլաքաձև կամարների շուրջ կենդանիների պատկերներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Սլաքաձև կամարների շուրջ կենդանիների պատկերներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-scaled.jpg?v=1647930384" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-scaled.jpg?v=1647930384 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-199x300.jpg?v=1647930384 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-681x1024.jpg?v=1647930384 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-768x1155.jpg?v=1647930384 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-1021x1536.jpg?v=1647930384 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-1362x2048.jpg?v=1647930384 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/007-2-246x370.jpg?v=1647930384 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Նկ․ 7 Աղոթասրահի ստալակտիտային թաղը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Աղոթասրահի ստալակտիտային թաղը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-768x511.jpg?v=1647930142" width="768" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-768x511.jpg?v=1647930142 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-300x199.jpg?v=1647930142 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-1024x681.jpg?v=1647930142 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-1536x1021.jpg?v=1647930142 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-2048x1362.jpg?v=1647930142 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-370x246.jpg?v=1647930142 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/004-3-272x182.jpg?v=1647930142 272w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ․ 4 Սլաքաձև կամարների շուրջ կենդանիների պատկերներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Սլաքաձև կամարների շուրջ կենդանիների պատկերներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-scaled.jpg?v=1647930238" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-scaled.jpg?v=1647930238 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-300x199.jpg?v=1647930238 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-1024x681.jpg?v=1647930238 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-768x511.jpg?v=1647930238 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-1536x1021.jpg?v=1647930238 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-2048x1362.jpg?v=1647930238 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-370x246.jpg?v=1647930238 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/006-2-272x182.jpg?v=1647930238 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 6 Սլաքաձև կամարների շուրջ կենդանիների պատկերներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Սլաքաձև կամարների շուրջ կենդանիների պատկերներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-scaled.jpg?v=1647930438" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-scaled.jpg?v=1647930438 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-300x199.jpg?v=1647930438 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-1024x681.jpg?v=1647930438 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-768x511.jpg?v=1647930438 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-1536x1021.jpg?v=1647930438 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-2048x1362.jpg?v=1647930438 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-370x246.jpg?v=1647930438 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/008-1-272x182.jpg?v=1647930438 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 8 Աղոթասրահի ծածկը ներսից, լուս․ Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 8 Աղոթասրահի ծածկը ներսից, լուս․ Հ. Պետրոսյանի։

Դամբարանին անդրադարձած բոլոր հետազոտողները փաստել են նրա ճարտարապետության և արտաքին տեսքի, զարդարանքի առնչությունները Անդրկովկասի քրիստոնեական ճարտարապետության հետ, ներկայացնելով դամբարանը որպես իսլամական և քրիստոնեական արվեստների, ոճերի յուրահատուկ մի խաչաձևում (Бретаницкий 1961, 227-228, 240): Լ. Բրետանիցկին, ով առավել մանրամասն անդրադարձել է դամբարանի ճարտարապետությանը և արտաքին տեսքին, ակնհայտ նմանություն է տեսնում այս դամբարանի և Եղվարդում գտնվող եկեղեցի-դամբարանի միջև (նկ. 9): Այս նմանությունը առաջինը նկատել էր արվեստաբան Տ. Ա. Իզմայլովան (Бретаницкий 1961, 228, 232, Бретаницкий 1966, 188):

1301 թվականին կառուցված Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի-դամբարանի ճարտարապետն է Շահիկ վարդպետը (Ձեռագիր. վարպետ Շահիկ, 14-րդ դարի առաջին կես - Monument Watch), ինչի մասին է վկայում լուսամուտներից մեկի խոյակի վրայի արձանագրությունը. «Վ[ար]դ[պետ] Շահիկ» (նկ. 10) (Յովսեփեան 1921-1922, 184): Շահիկ վարդպետի կողմից է կառուցվել նաև Երևանի կենտրոնում վերջերս հայտնաբերված իսլամական դամբարանը, որը, ինչպես և Խաչենի դամբարանն է, ունի խաչաձև հատակագիծ, նույնական ստալակտիտային թաղերով պսակված խաչթևեր: Երևանի դամբարանի մուտքի վերին մասում ներքուստ փորագրված է հայերեն և պարսկերեն նույնաբովանդակ արձանագրությունը. «Շահ[ի]կ Վ[ար]դ[պետ] ։ՉԿԸ։ (1319 թ.)» (Քալանթարյան, Մելքոնյան 2005, 124): Լ. Բրետանիցկին, տալով Խաչենի դամբարանի նկարագրությունը, նշում է, որ դամբարանը ներքուստ պատված էր բազմագույն հախճասալերով (Бретаницкий 1961, 236): Ցավոք, հեղինակը չի տալիս դրանց նկարագրությունը կամ գոնե լուսանկարները: Ուշագրավ է, որ Երևանի իսլամական դամբարանը ևս ներքուստ պատված է եղել շքեղ հախճասալերով, որոնց բեկորները գտնվել են պեղումների ժամանակ (Քալանթարյան, Մելքոնյան 2005, 124): Հախճասալեր են ագուցված նաև Եղվարդի եկեղեցու թմբուկի վերին շարքում (նկ. 11): Սրանց մի մասը կրում է պարսկերեն արձանագրություններ-մեջբերումներ Ֆիրդուսու «Շահ Նամե» պոեմից: Պարսկերեն արձանագրությունները ընթերցել էր Լ. Գյուզալյանը (Гюзалян 1984, 158-159), ով նաև Խաչենի դամբարանի արձանագրության մեջ ճարտարապետի անունը ընթերցել է որպես Շախենզի (Бретаницкий 1966, 195): Եղվարդի շքաղյուսները պարսկական շողյուն խեցեղենի դասական օրինակներ են, դրանք հայտնի են նաև Դվինում, Անիում, Գառնիում, Տիկնունի ամրոցում, Վայոց Ձորի Սպիտակավոր վանքում, Կիրանց վանքում (Ժամկոչյան, Քալանթարյան 1971, 277-278, 280-281, Փոորմոհամմադի 2014, 138-139): Եղվարդի եկեղեցու և Խաչենի դամբարանի միջև եղած ակնհայտ նմանություններին (նկ. 12-14) անդրադառնալով՝ հուշարձանագետ Ս. Կարապետյանը ևս կարծում էր, որ դամբարանի ճարտարապետը պետք է լիներ հենց Շահիկը (Կարապետյան 1999, 227): Ր. Քորթոշյանը, զուգահեռներ տանելով Խաչենի և վարդպետ Շահիկի կողմից կառուցված մյուս շինությունների միջև, ինչպես նաև անդրադառնալով Երևանի դամբարանի պարսկերեն արձանագրությանը, կարծում է, որ Խաչենի արձանագրության մեջ ճարտարապետի անունը պետք է կարդալ հենց Շահիկ (Քորթոշյան 2020, 39):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-scaled.jpg?v=1647930859" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-scaled.jpg?v=1647930859 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-199x300.jpg?v=1647930859 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-681x1024.jpg?v=1647930859 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-768x1155.jpg?v=1647930859 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-1021x1536.jpg?v=1647930859 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-1362x2048.jpg?v=1647930859 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/009-246x370.jpg?v=1647930859 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Նկ․ 9 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ընդհանուր տեսքը արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 9 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ընդհանուր տեսքը արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-scaled.jpg?v=1647931131" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-scaled.jpg?v=1647931131 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-300x199.jpg?v=1647931131 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-1024x681.jpg?v=1647931131 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-768x511.jpg?v=1647931131 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-1536x1021.jpg?v=1647931131 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-2048x1362.jpg?v=1647931131 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-370x246.jpg?v=1647931131 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/011-272x182.jpg?v=1647931131 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 11 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հախճասալերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 11 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հախճասալերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-scaled.jpg?v=1647931265" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-scaled.jpg?v=1647931265 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-300x199.jpg?v=1647931265 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-1024x681.jpg?v=1647931265 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-768x511.jpg?v=1647931265 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-1536x1021.jpg?v=1647931265 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-2048x1362.jpg?v=1647931265 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-370x246.jpg?v=1647931265 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/013-272x182.jpg?v=1647931265 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 13 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի. կենդանու պատկեր, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 13 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի. կենդանու պատկեր, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-scaled.jpg?v=1647931077" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-scaled.jpg?v=1647931077 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-300x199.jpg?v=1647931077 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-1024x681.jpg?v=1647931077 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-768x511.jpg?v=1647931077 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-1536x1021.jpg?v=1647931077 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-2048x1362.jpg?v=1647931077 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-370x246.jpg?v=1647931077 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/010-272x182.jpg?v=1647931077 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 10 Վարդպետ Շահիկի արձանագրությունը Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վրա, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 10 Վարդպետ Շահիկի արձանագրությունը Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վրա, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-scaled.jpg?v=1647931212" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-scaled.jpg?v=1647931212 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-300x199.jpg?v=1647931212 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-1024x681.jpg?v=1647931212 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-768x511.jpg?v=1647931212 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-1536x1021.jpg?v=1647931212 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-2048x1362.jpg?v=1647931212 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-370x246.jpg?v=1647931212 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/012-272x182.jpg?v=1647931212 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 12 Գազանամարտի տեսարան Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 12 Գազանամարտի տեսարան Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-scaled.jpg?v=1647931330" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-scaled.jpg?v=1647931330 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-300x199.jpg?v=1647931330 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-1024x681.jpg?v=1647931330 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-768x511.jpg?v=1647931330 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-1536x1021.jpg?v=1647931330 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-2048x1362.jpg?v=1647931330 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-370x246.jpg?v=1647931330 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/014-272x182.jpg?v=1647931330 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 14 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի. երկրորդ հարկի մուտքից վերև գտնվող կենդանիների պատկերներ, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 14 Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի. երկրորդ հարկի մուտքից վերև գտնվող կենդանիների պատկերներ, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Խոսելով կենդանիներով հորինվածքների մասին՝ շատ հեղինակներ զուգահեռներ էին տանում սասանյան գեղարվեստական մետաղի, ինչպես նաև Աղթամարի սուրբ Խաչ տաճարի պատկերաքանդակների հետ, միևնույն ժամանակ ուղղակի կապ տեսնելով սելջուկյան արվեստի հետ: Այս հարցում սովորաբար որպես զուգահեռներ և փոխազդված օրինակներ են  բերվում Փոքր Ասիայի իսլամական մի շարք դամբարանները, որոնցում կար հայկական և վրացական ճարտարապետության ակնհայտ ազդեցություն, և Անդրկովկասի երկհարկ եկեղեցի-դամբարանները (Бретаницкий 1961, 232-234): Հավելենք նաև, որ գազանամարտը, կենդանավազքի պատկերումը Արևելքում շատ սիրված էին և մենք ունենք դրանց արտացոլումը նաև խեցեղենի վրա, օրինակ՝ դրոշմազարդ կարասների վրայի պատկերները (Պետրոսյան 1988, 54): Գազանամարտը թերևս հիշեցնում էր ապրելու համար կռիվը, մահը հաղթահարելուն ուղղված հավերժ պայքարը (Պետրոսյան 2014, 306-307):

Խոսելով ստալակտիտային թաղի, գմբեթարդի մասին՝ դամբարանի ճարտարապետությանը անդրադարձած հեղինակները զուգահեռներ և համեմատական էին անցկացնում Հայաստանում և Արցախում գտնվող գավիթների հետ (Бретаницкий 1966, 194-195):

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Խորհրդային տարիներին շրջակա ադրբեջանական գյուղերի բնակիչները դամբարանի ներսում թողել իրենց անունները փաստող գրությունները, ինչը երևում է նաև խորհրդային տարիներին արված լուսանկարներում: Դամբարանն Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել, գտնվում էր անխաթար և անվնաս վիճակում: Արցախի համապատասխան կառույցների կողմից նրա շրջակայքը պարբերաբար մաքրվել է, կագնեցվել է հատուկ ցուցանակ։

Գրականություն

Ժամկոչյան 1971-Ժամկոչյան Ա., Քալանթարյան Ա., Եղվարդի Աստվածածին եկեղեցու հախճասալերը, Պատմա-բանասիրական հանդես, N 4, էջ 277-281:

Կարապետյան 1999-Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան:

Կարապետյան 2010-Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, Երևան:

Յովսեփեան 1921-1922-Յովսեփեան Գ., Ազիզբէկենք եւ նրանց շինարարական գործը, Բանբեր Հայաստանի Գիտական ինստիտուտի, գիրք Ա եւ Բ, էջ 177-206:

Պետրոսյան 1988-Պետրոսյան Հ., Գառնին IX-XIV դարերում, Երևան:

Պետրոսյան 2014-Պետրոսյան Հ., Հայաստանի ուշ միջնադարյան (15-18-րդ դարեր) տապանաքարային պատկերաքանդակի պատճառաբանական, պատկերագրական և իմաստաբանական քննության փորձ, Բանբեր Մատենադարանի, N 21, Երևան, էջ 301-309:

Փոորմոհամմադի 2014-Փոորմոհամմադի Փարիսա, XIII-XIV դարերի հայ-իրանական մշակութային հարաբերությունների պատմությունից, Բանբեր հայագիտության, N 1, էջ 136-148:

Քալանթարյան 2005-Քալանթարյան Ա., Մելքոնյան Հ., Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանում 1990-2003 թվականներին, Երևան:

Քորթոշյան 2020-Քորթոշյան Ր․, Խաչեն-Դորբատլիի դամբարանի արաբերեն արձանագրությունը, Վարձք, N 14, էջ 36-40:

Гюзалян 1984-Гюзалян Л., Иранские средневековые изразцы на купольном барабане Богородицы в Егварде, Պատմա-բանասիրական հանդես, N 2, էջ 153-174.

Бретаницкий 1961-Бретаницкий Л., Крупкин Э., Мамиконов Л., Мавзолей в сел. Хачен-Дорбатлы, Советская археология, N 4, с. 227-244.

Бретаницкий 1966-Бретаницкий Л., Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока, Москва.

Неймат 2011-Неймат М., Корпус эпиграфических памятников Азербайджана, т. V, Баку.

Տեղադրությունը Խաչենի իսլամական դամբարանը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Արմենակավան գյուղի վարչական սահմաններում՝ գյուղից մոտ 1 կմ հեռավորության վրա: Խորհրդային տարիներին այդ տարածքները մտնում էին Աղդամի շրջանի Խաչեն-Դորբաթլու կամ Ջինլի գյուղի վարչական սահմանների մեջ (Կարապետյան 1999, 227, Քորթոշյան 2020, 36): Ներկայումս այդ տարածքները օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Դամբարանի կառուցման, դրա հեղինակի և պատվիրատուի մասին հիմնական տեղեկությունը ստանում ենք հյուսիսային կողմում գտնվող մուտքից անմիջապես վեր փորագրված արաբերեն արձանագրությունից, որը թեև բազմիցս հրատարակվել է, սակայն գրեթե բոլոր հրատարակություններում կան տարընթերցումներ՝ կապված դամբարանի պատվիրատուի և ճարտարապետի անվան հետ: Այս փաստը մատնանշում էին խորհրդային տարիներին դամբարանը հետազոտած մասնագետները: Տարընթերցումների պատճառը, ինչպես նշում է Լ. Բրետանիցկին, այն է, որ այն փորագրվել է ոչ մասնագետ կամ էլ ոչ վարժ փորագրող վարպետի կողմից (Бретаницкий 1961, 238): Խորհրդային տարիներին հրատարակված աշխատանքներում դամբարանի ճարտարապետի անունը կարդացել են որպես Շահբենզեր, Շախենզի, անգամ Շախբեգոզար (Քորթոշյան 2020, 38, Бретаницкий 1966, 195, Неймат 2011, 67): Նույն խնդիրը առկա է նաև պատվիրատուի հարցում, որի անունը կարդացվում է որպես Մուսա խոջայի որդի Կութլու, Մուսայի որդի Կատավա խոջա, Մուսայի որդի Կութլու Խվաջա (Քորթոշյան 2020, 38, Бретаницкий 1966, 195, Неймат 2011, 67): Հստակ է կառուցման տարեթիվը՝ 1314 թվական: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Դամբարանը երկհարկ է՝ բաղկացած ստորգետնյա թաղման խցից և վերգետնյա աղոթասրահից։ Ներքուստ թե’ թաղման խուցը և թե’ նրանից վեր գտնվող սրահն ունեն խաչաձև հատակագիծ և ծավալ (նկ. 1)։  Աղոթասրահը դրված է եռաստիճան գետնախարսխի վրա, արտաքուստ բազմանիստ է (ունի 12 նիստ), ավարտվում է սրածայր վեղարով՝ ծավալային լուծումով խիստ մոտ ժամանակի քրիստոնեական կառույցների գմբեթներին։ Կառուցված է սրբատաշ դեղնավուն կրաքարով (նկ. 2)։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Խաչենի իսլամական դամբարանը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/խաչենի-իսլամական-դամբարանը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Խաչենի իսլամական դամբարանը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Խաչենի իսլամական դամբարանը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Արմենակավան գյուղի վարչական սահմաններում՝ գյուղից մոտ 1 կմ հեռավորության վրա: Խորհրդային տարիներին այդ տարածքները մտնում էին Աղդամի շրջանի Խաչեն-Դորբաթլու կամ Ջինլի գյուղի վարչական սահմանների մեջ (Կարապետյան 1999, 227, Քորթոշյան 2020, 36): Ներկայումս այդ տարածքները օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Դամբարանի կառուցման, դրա հեղինակի և պատվիրատուի մասին հիմնական տեղեկությունը ստանում ենք հյուսիսային կողմում գտնվող մուտքից անմիջապես վեր փորագրված արաբերեն արձանագրությունից, որը թեև բազմիցս հրատարակվել է, սակայն գրեթե բոլոր հրատարակություններում կան տարընթերցումներ՝ կապված դամբարանի պատվիրատուի և ճարտարապետի անվան հետ: Այս փաստը մատնանշում էին խորհրդային տարիներին դամբարանը հետազոտած մասնագետները: Տարընթերցումների պատճառը, ինչպես նշում է Լ. Բրետանիցկին, այն է, որ այն փորագրվել է ոչ մասնագետ կամ էլ ոչ վարժ փորագրող վարպետի կողմից (Бретаницкий 1961, 238): Խորհրդային տարիներին հրատարակված աշխատանքներում դամբարանի ճարտարապետի անունը կարդացել են որպես Շահբենզեր, Շախենզի, անգամ Շախբեգոզար (Քորթոշյան 2020, 38, Бретаницкий 1966, 195, Неймат 2011, 67): Նույն խնդիրը առկա է նաև պատվիրատուի հարցում, որի անունը կարդացվում է որպես Մուսա խոջայի որդի Կութլու, Մուսայի որդի Կատավա խոջա, Մուսայի որդի Կութլու Խվաջա (Քորթոշյան 2020, 38, Бретаницкий 1966, 195, Неймат 2011, 67): Հստակ է կառուցման տարեթիվը՝ 1314 թվական: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Դամբարանը երկհարկ է՝ բաղկացած ստորգետնյա թաղման խցից և վերգետնյա աղոթասրահից։ Ներքուստ թե' թաղման խուցը և թե' նրանից վեր գտնվող սրահն ունեն խաչաձև հատակագիծ և ծավալ (նկ. 1)։  Աղոթասրահը դրված է եռաստիճան գետնախարսխի վրա, արտաքուստ բազմանիստ է (ունի 12 նիստ), ավարտվում է սրածայր վեղարով՝ ծավալային լուծումով խիստ մոտ ժամանակի քրիստոնեական կառույցների գմբեթներին։ Կառուցված է սրբատաշ դեղնավուն կրաքարով (նկ. 2)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/խաչենի-իսլամական-դամբարանը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-02-05T11:50:14+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/03/002-4-scaled.jpg?v=1647929871" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="5 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/","name":"Խաչենի իսլամական դամբարանը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-03-22T06:52:45+00:00","dateModified":"2023-02-05T11:50:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Խաչենի իսլամական դամբարանը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->