Պահակսարի մատուռը

Տեղադրություն

Մատուռը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի շրջանի (Քարվաճառի շրջան) Եղեգնուտ գյուղից 3 կմ, իսկ Ծմակա անապատից 0,7 կմ հյուսիս-արևմուտք: Այն խորհրդային ռազմական քարտեզներում նշված է Ղարավուլ (караул-պահակ) անունով և գտնվում է ծովի մակերևույթից 2018 մետր բարձրությամբ լեռան գագաթին (Կարապետյան 2019, 250): Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n.jpg?v=1632476082" width="1358" height="535" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n.jpg?v=1632476082 1358w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-300x118.jpg?v=1632476082 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-1024x403.jpg?v=1632476082 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-768x303.jpg?v=1632476082 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-370x146.jpg?v=1632476082 370w" sizes="(max-width: 1358px) 100vw, 1358px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Մատուռի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են, միակ հիշատակությունը կարող ենք տեսնել մատուռի ներսում պահպանված նվիրատվական բնույթի արձանագիր քարի վրա (նկ. 1), որտեղ այն հիշատակվում է սուրբ Գևորգ անվամբ. «Տ(է)ր ա(ստուա)ծ ողորմի Սասին և / (ու)ր ծնողաց, էրետ Սուրբ Գե(ո)րգայ / Հասան՝ ի Ծովայտեղ, որ զամս յետ/ խափանէ ՅԺԸ հա(յ)րապետ(ացն) / նզովե(ա)լ եղիցի և յա(ստուծո)յ… / ի թվ(ին) Ո…: / Երէտ Ս(ուրբ)… / Ծմակեց ա[նապատ]… / …անիկ Սոսան…(՞) / զԽոց(ա)դեղ իմ…» (Կարապետյան 2019, 251):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4.jpg?v=1632476353" width="1074" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4.jpg?v=1632476353 1074w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-300x225.jpg?v=1632476353 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-1024x768.jpg?v=1632476353 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-768x576.jpg?v=1632476353 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-370x277.jpg?v=1632476353 370w" sizes="(max-width: 1074px) 100vw, 1074px" title="նկ. 1 Մատուռի ներսում պահպանված նվիրատվական արձանագրությունը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Մատուռի ներսում պահպանված նվիրատվական արձանագրությունը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Մատուռն ունի պարզ, ուղղանկյուն հատակագիծ (նկ. 2): Կառուցված է անմշակ քարերով, կրաշաղախով (նկ. 3-6, Կարապետյան 2019, 250-251): Մատուռն կիսավեր է, պահպանվել են շինության ստորին շարքերը:

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Մատուռը չի տուժել  Արցախյան պատերազմների ժամանակ:

Քարվաճառի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի մասին տեղեկությունները բացակայում են:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-370x285.jpg?v=1632476182" width="370" height="285" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-370x285.jpg?v=1632476182 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-300x231.jpg?v=1632476182 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-768x591.jpg?v=1632476182 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n.jpg?v=1632476182 885w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="նկ. 2 Մատուռի հատակագիծը, Կարապետյան Ս․, Մռավականք, Երևան, 2019, էջ 250:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Մատուռի հատակագիծը, Կարապետյան Ս․, Մռավականք, Երևան, 2019, էջ 250:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4.jpg?v=1632476714" width="1176" height="882" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4.jpg?v=1632476714 1176w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-300x225.jpg?v=1632476714 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-1024x768.jpg?v=1632476714 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-768x576.jpg?v=1632476714 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-370x278.jpg?v=1632476714 370w" sizes="(max-width: 1176px) 100vw, 1176px" title="նկ. 3 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1.jpg?v=1632476848" width="1074" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1.jpg?v=1632476848 1074w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-300x225.jpg?v=1632476848 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1024x768.jpg?v=1632476848 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-768x576.jpg?v=1632476848 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-370x277.jpg?v=1632476848 370w" sizes="(max-width: 1074px) 100vw, 1074px" title="նկ. 5 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796" width="1073" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796 1073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-300x225.jpg?v=1632476796 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1024x768.jpg?v=1632476796 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-768x576.jpg?v=1632476796 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-370x278.jpg?v=1632476796 370w" sizes="(max-width: 1073px) 100vw, 1073px" title="նկ. 4 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006.jpg?v=1632476903" width="1073" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006.jpg?v=1632476903 1073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-300x225.jpg?v=1632476903 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1024x768.jpg?v=1632476903 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-768x576.jpg?v=1632476903 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-370x278.jpg?v=1632476903 370w" sizes="(max-width: 1073px) 100vw, 1073px" title="նկ. 6 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Մատուռի տեսքը դրսից և ներսից, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

Գրականություն

Կարապետյան 2019 - Կարապետյան Ս., Մռավականք, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Պահակսարի մատուռը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/պահակսարի-մատուռը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Պահակսարի մատուռը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Մատուռը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի շրջանի (Քարվաճառի շրջան) Եղեգնուտ գյուղից 3 կմ, իսկ Ծմակա անապատից 0,7 կմ հյուսիս-արևմուտք: Այն խորհրդային ռազմական քարտեզներում նշված է Ղարավուլ (караул-պահակ) անունով և գտնվում է ծովի մակերևույթից 2018 մետր բարձրությամբ լեռան գագաթին (Կարապետյան 2019, 250): Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Մատուռի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են, միակ հիշատակությունը կարող ենք տեսնել մատուռի ներսում պահպանված նվիրատվական բնույթի արձանագիր քարի վրա (նկ. 1), որտեղ այն հիշատակվում է սուրբ Գևորգ անվամբ. «Տ(է)ր ա(ստուա)ծ ողորմի Սասին և / (ու)ր ծնողաց, էրետ Սուրբ Գե(ո)րգայ / Հասան՝ ի Ծովայտեղ, որ զամս յետ/ խափանէ ՅԺԸ հա(յ)րապետ(ացն) / նզովե(ա)լ եղիցի և յա(ստուծո)յ… / ի թվ(ին) Ո…: / Երէտ Ս(ուրբ)… / Ծմակեց ա[նապատ]… / …անիկ Սոսան…(՞) / զԽոց(ա)դեղ իմ…» (Կարապետյան 2019, 251): Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Մատուռն ունի պարզ, ուղղանկյուն հատակագիծ (նկ. 2): Կառուցված է անմշակ քարերով, կրաշաղախով (նկ. 3-6, Կարապետյան 2019, 250-251): Մատուռն կիսավեր է, պահպանվել են շինության ստորին շարքերը: Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո Մատուռը չի տուժել  Արցախյան պատերազմների ժամանակ: Քարվաճառի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի մասին տեղեկությունները բացակայում են:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/պահակսարի-մատուռը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:48:52+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796" />
	<meta property="og:image:width" content="1073" />
	<meta property="og:image:height" content="805" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%a8/","name":"Պահակսարի մատուռը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-24T10:07:41+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:48:52+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%bc%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Պահակսարի մատուռը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Պահակսարի մատուռը - Monument Watch

Պահակսարի մատուռը - Monument Watch


Location

The chapel is located 3 km north-west of Yeghegnut village of Nor Shahumyan (Karvatchar) region of the Artsakh Republic, and 0.7 km north-west of Tsmaka Anapat. It is marked on the Soviet military maps as Gharavul (in Russ.: караул – guard) and is located at the top of the mountain 2018 m above sea level (Karapetyan 2019, 250). Presently it is under the Azerbaijani occupation.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n.jpg?v=1632476082" width="1358" height="535" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n.jpg?v=1632476082 1358w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-300x118.jpg?v=1632476082 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-1024x403.jpg?v=1632476082 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-768x303.jpg?v=1632476082 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-370x146.jpg?v=1632476082 370w" sizes="(max-width: 1358px) 100vw, 1358px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical overview

There is no historical information about the chapel, the only mention one can see, is preserved on the stone with a donative inscription inside the chapel (Fig. 1), where it is mentioned under the name of St. Gevorg (George). The inscription informs about the donation of some property to St. Gevorg Monastery or Church by Sas and Hasan at Tsovategh (literally, the site of a sea; among the toponyms of Artsakh the sea is used in the sense of lake, reservoir), Tsmakets desert (literally, of the forest) is mentioned, to whom gifts were also given, it is asked to remember Sas and his parents, Hasan, Khotsadegh. And those who will thwart these deals, let them deserve the curse of the 318 patriarchs and God (Karapetyan 2019, 251).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4.jpg?v=1632476353" width="1074" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4.jpg?v=1632476353 1074w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-300x225.jpg?v=1632476353 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-1024x768.jpg?v=1632476353 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-768x576.jpg?v=1632476353 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-370x277.jpg?v=1632476353 370w" sizes="(max-width: 1074px) 100vw, 1074px" title="Fig. 1 The donative inscriptions preserved inside the chapel, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The donative inscriptions preserved inside the chapel, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic.

Architectural-compositional description

The chapel has a simple, rectangular plan (Fig. 2). It is built of raw stones, lime mortar (Figs. 3-6, Karapetyan 2019, 250-251). The chapel is half ruined, the lower rows of the building have been preserved.

The condition before and after the war

The chapel was not damaged during the Artsakh wars.

There is no information about the monument after Karvatchar region came under the control of Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-370x285.jpg?v=1632476182" width="370" height="285" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-370x285.jpg?v=1632476182 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-300x231.jpg?v=1632476182 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-768x591.jpg?v=1632476182 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n.jpg?v=1632476182 885w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Fig. 2 The chapel plan, Karapetyan S․, Mravakank, Yerevan, 2019, page 250." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The chapel plan, Karapetyan S․, Mravakank, Yerevan, 2019, page 250.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4.jpg?v=1632476714" width="1176" height="882" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4.jpg?v=1632476714 1176w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-300x225.jpg?v=1632476714 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-1024x768.jpg?v=1632476714 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-768x576.jpg?v=1632476714 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-370x278.jpg?v=1632476714 370w" sizes="(max-width: 1176px) 100vw, 1176px" title="Figs. 3 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Figs. 3 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1.jpg?v=1632476848" width="1074" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1.jpg?v=1632476848 1074w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-300x225.jpg?v=1632476848 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1024x768.jpg?v=1632476848 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-768x576.jpg?v=1632476848 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-370x277.jpg?v=1632476848 370w" sizes="(max-width: 1074px) 100vw, 1074px" title="Figs. 5 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Figs. 5 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796" width="1073" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796 1073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-300x225.jpg?v=1632476796 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1024x768.jpg?v=1632476796 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-768x576.jpg?v=1632476796 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-370x278.jpg?v=1632476796 370w" sizes="(max-width: 1073px) 100vw, 1073px" title="Figs. 4 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Figs. 4 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006.jpg?v=1632476903" width="1073" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006.jpg?v=1632476903 1073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-300x225.jpg?v=1632476903 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1024x768.jpg?v=1632476903 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-768x576.jpg?v=1632476903 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-370x278.jpg?v=1632476903 370w" sizes="(max-width: 1073px) 100vw, 1073px" title="Figs. 6 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Figs. 6 The view of the chapel from outside and inside, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic.

Bibliography

Karapetyan 2019 – Karapetyan S., Mravakank, Yerevan.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Chapel of Pahaksar - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Chapel of Pahaksar - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The chapel is located 3 km north-west of Yeghegnut village of Nor Shahumyan (Karvatchar) region of the Artsakh Republic, and 0.7 km north-west of Tsmaka Anapat. It is marked on the Soviet military maps as Gharavul (in Russ.: караул – guard) and is located at the top of the mountain 2018 m above sea level (Karapetyan 2019, 250). Presently it is under the Azerbaijani occupation. Historical overview There is no historical information about the chapel, the only mention one can see, is preserved on the stone with a donative inscription inside the chapel (Fig. 1), where it is mentioned under the name of St. Gevorg (George). The inscription informs about the donation of some property to St. Gevorg Monastery or Church by Sas and Hasan at Tsovategh (literally, the site of a sea; among the toponyms of Artsakh the sea is used in the sense of lake, reservoir), Tsmakets desert (literally, of the forest) is mentioned, to whom gifts were also given, it is asked to remember Sas and his parents, Hasan, Khotsadegh. And those who will thwart these deals, let them deserve the curse of the 318 patriarchs and God (Karapetyan 2019, 251). Architectural-compositional description The chapel has a simple, rectangular plan (Fig. 2). It is built of raw stones, lime mortar (Figs. 3-6, Karapetyan 2019, 250-251). The chapel is half ruined, the lower rows of the building have been preserved. The condition before and after the war The chapel was not damaged during the Artsakh wars. There is no information about the monument after Karvatchar region came under the control of Azerbaijan." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-09-24T21:42:09+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796" />
	<meta property="og:image:width" content="1073" />
	<meta property="og:image:height" content="805" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/","name":"The Chapel of Pahaksar - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-24T10:07:41+00:00","dateModified":"2021-09-24T21:42:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-chapel-of-pahaksar/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Chapel of Pahaksar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

The Chapel of Pahaksar - Monument Watch


Часовня Пааксара

Локализация

Часовня Пааксара («паак» (арм.) - сторож, «сар» - гора) находится  Нор-Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, в трех километрах от села Ехегнут и в 0,7 км к северо-западу от Пустыни Цмака. На военных картах советских времен село имеет название Каравул (от слова «караул», то есть «стража») и находится на высоте 2018 метров над уровнем моря, на вершине горы (Карапетян 2019, 250). Ныне оккупирована Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n.jpg?v=1632476082" width="1358" height="535" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n.jpg?v=1632476082 1358w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-300x118.jpg?v=1632476082 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-1024x403.jpg?v=1632476082 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-768x303.jpg?v=1632476082 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/241685210_278007720586671_5040023320385407290_n-370x146.jpg?v=1632476082 370w" sizes="(max-width: 1358px) 100vw, 1358px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Исторические сведения о часовне отсутствуют. Единственное упоминание о ней имеется в дарственной надписи, сохранившейся на камне внутри часовни (рис. 1), где она названа Сурб Геворг. Надпись сообщает о приношении Сасом и Гасаном в дар монастырю, или церкви, Сурб Геворг какого-то имущества в Цоватехе (дословно – «место моря»; примечание: в топонимике Арцаха слово «море» имеет значение «озеро, водохранилище»). Здесь также упоминается о дарах, принесенных Пустыни Цмакец (дословно «лесная»), и просьба помнить Саса и родителей – Гасана и Хоцадех, а «тот, кто нарушит эти сделки, будет предан анафеме 318 патриархами и Господом» (Карапетян 2019, 251).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4.jpg?v=1632476353" width="1074" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4.jpg?v=1632476353 1074w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-300x225.jpg?v=1632476353 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-1024x768.jpg?v=1632476353 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-768x576.jpg?v=1632476353 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-4-370x277.jpg?v=1632476353 370w" sizes="(max-width: 1074px) 100vw, 1074px" title="Рис. 1 Дарственная надпись, сохранившаяся внутри часовни, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Дарственная надпись, сохранившаяся внутри часовни, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

Архитектурно-композиционный анализ

Часовня имеет простую прямоугольную планировку (рис. 2). Сооружена из необработанных камней и использованием известкового раствора (рис. 3-6, Карапетян 2019, 250-251). Часовня  наполовину разрушена, сохранились лишь нижние ряды кладки.

Состояние до, во время и после войны

В период войн часовня не пострадала. После того как Карвачарский район перешел под контроль Азербайджана, сведений о памятнике нет.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-370x285.jpg?v=1632476182" width="370" height="285" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-370x285.jpg?v=1632476182 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-300x231.jpg?v=1632476182 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n-768x591.jpg?v=1632476182 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/242618823_156657496575865_1324080700547992954_n.jpg?v=1632476182 885w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Рис. 2 План часовни, Карапетян С., Мраваканк, Ереван, 2019, стр. 250" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 План часовни, Карапетян С., Мраваканк, Ереван, 2019, стр. 250

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4.jpg?v=1632476714" width="1176" height="882" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4.jpg?v=1632476714 1176w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-300x225.jpg?v=1632476714 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-1024x768.jpg?v=1632476714 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-768x576.jpg?v=1632476714 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-4-370x278.jpg?v=1632476714 370w" sizes="(max-width: 1176px) 100vw, 1176px" title="Рис. 3 Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1.jpg?v=1632476848" width="1074" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1.jpg?v=1632476848 1074w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-300x225.jpg?v=1632476848 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1024x768.jpg?v=1632476848 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-768x576.jpg?v=1632476848 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-370x277.jpg?v=1632476848 370w" sizes="(max-width: 1074px) 100vw, 1074px" title="Рис. 5 Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796" width="1073" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796 1073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-300x225.jpg?v=1632476796 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1024x768.jpg?v=1632476796 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-768x576.jpg?v=1632476796 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-370x278.jpg?v=1632476796 370w" sizes="(max-width: 1073px) 100vw, 1073px" title="Рис. 4 Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006.jpg?v=1632476903" width="1073" height="805" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006.jpg?v=1632476903 1073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-300x225.jpg?v=1632476903 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1024x768.jpg?v=1632476903 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-768x576.jpg?v=1632476903 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-370x278.jpg?v=1632476903 370w" sizes="(max-width: 1073px) 100vw, 1073px" title="Рис. 6  Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6  Вид часовни снаружи и внутри, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

Литература

Карапетян 2019 – Карапетян С., Мраваканк, Ереван (на арм.яз.).

Локализация Часовня Пааксара («паак» (арм.) – сторож, «сар» – гора) находится  Нор-Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, в трех километрах от села Ехегнут и в 0,7 км к северо-западу от Пустыни Цмака. На военных картах советских времен село имеет название Каравул (от слова «караул», то есть «стража») и находится на высоте 2018 метров над уровнем моря, на вершине горы (Карапетян 2019, 250). Ныне оккупирована Азербайджаном. Исторический очерк Исторические сведения о часовне отсутствуют. Единственное упоминание о ней имеется в дарственной надписи, сохранившейся на камне внутри часовни (рис. 1), где она названа Сурб Геворг. Надпись сообщает о приношении Сасом и Гасаном в дар монастырю, или церкви, Сурб Геворг какого-то имущества в Цоватехе (дословно – «место моря»; примечание: в топонимике Арцаха слово «море» имеет значение «озеро, водохранилище»). Здесь также упоминается о дарах, принесенных Пустыни Цмакец (дословно «лесная»), и просьба помнить Саса и родителей – Гасана и Хоцадех, а «тот, кто нарушит эти сделки, будет предан анафеме 318 патриархами и Господом» (Карапетян 2019, 251). Архитектурно-композиционный анализ Часовня имеет простую прямоугольную планировку (рис. 2). Сооружена из необработанных камней и использованием известкового раствора (рис. 3-6, Карапетян 2019, 250-251). Часовня  наполовину разрушена, сохранились лишь нижние ряды кладки. Состояние до, во время и после войны В период войн часовня не пострадала. После того как Карвачарский район перешел под контроль Азербайджана, сведений о памятнике нет.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Часовня Пааксара - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/часовня-пааксара/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Часовня Пааксара - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Часовня Пааксара («паак» (арм.) - сторож, «сар» - гора) находится  Нор-Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, в трех километрах от села Ехегнут и в 0,7 км к северо-западу от Пустыни Цмака. На военных картах советских времен село имеет название Каравул (от слова «караул», то есть «стража») и находится на высоте 2018 метров над уровнем моря, на вершине горы (Карапетян 2019, 250). Ныне оккупирована Азербайджаном. Исторический очерк Исторические сведения о часовне отсутствуют. Единственное упоминание о ней имеется в дарственной надписи, сохранившейся на камне внутри часовни (рис. 1), где она названа Сурб Геворг. Надпись сообщает о приношении Сасом и Гасаном в дар монастырю, или церкви, Сурб Геворг какого-то имущества в Цоватехе (дословно – «место моря»; примечание: в топонимике Арцаха слово «море» имеет значение «озеро, водохранилище»). Здесь также упоминается о дарах, принесенных Пустыни Цмакец (дословно «лесная»), и просьба помнить Саса и родителей – Гасана и Хоцадех, а «тот, кто нарушит эти сделки, будет предан анафеме 318 патриархами и Господом» (Карапетян 2019, 251). Архитектурно-композиционный анализ Часовня имеет простую прямоугольную планировку (рис. 2). Сооружена из необработанных камней и использованием известкового раствора (рис. 3-6, Карапетян 2019, 250-251). Часовня  наполовину разрушена, сохранились лишь нижние ряды кладки. Состояние до, во время и после войны В период войн часовня не пострадала. После того как Карвачарский район перешел под контроль Азербайджана, сведений о памятнике нет." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/часовня-пааксара/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-09-29T09:52:42+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1.jpg?v=1632476796" />
	<meta property="og:image:width" content="1073" />
	<meta property="og:image:height" content="805" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%bf%d0%b0%d0%b0%d0%ba%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%bf%d0%b0%d0%b0%d0%ba%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b0/","name":"Часовня Пааксара - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-24T10:07:41+00:00","dateModified":"2021-09-29T09:52:42+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%bf%d0%b0%d0%b0%d0%ba%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%bf%d0%b0%d0%b0%d0%ba%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%bf%d0%b0%d0%b0%d0%ba%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Часовня Пааксара"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Часовня Пааксара - Monument Watch

Часовня Пааксара - Monument Watch


Location

St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank is located in the center of Tsakuri village of Hadrut region of the Artsakh Republic, at 866 meters above sea level (Fig. 1). Presently, it is under the occupation of Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_.jpg?v=1630595056" width="1353" height="571" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_.jpg?v=1630595056 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-300x127.jpg?v=1630595056 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-1024x432.jpg?v=1630595056 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-768x324.jpg?v=1630595056 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Tr-Caxkevank_-370x156.jpg?v=1630595056 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Caxkevank_" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1.jpg?v=1630563162" width="800" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1.jpg?v=1630563162 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1-300x169.jpg?v=1630563162 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1-768x432.jpg?v=1630563162 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1-370x208.jpg?v=1630563162 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Fig. 1 The general view of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank before restoration, photo by S. Ayvazyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank before restoration, photo by S. Ayvazyan.

Historical overview

The village where the church is located, Sargis Jalalyants calls Tsakuri. In the half of the 19th century it had 22 houses with Armenian residents and belonged to the Haykaz Mirzabekyants kin. According to Jalalyants, the construction of the church was not completed, in particular, the dome was not built because the master who built it died. Following the elders, Jalalyants presents an interesting episode from the events that took place during the construction of the church. According to the narrative, the architect gets angry with the apprentice and says: “Let you be bitten by a snake”. It happens that one day while working, the apprentice dies from a snake bite and seeing that and repenting, the architect sculpts a snake’s image on the church in remembrance of the perpetual ones and as an admonition to every miscreant apprentice (Jalaliants 1858, 261-262). Till today that snake sculpture is preserved. It is located in the arched opening of the southern window.

Makar Barkhudaryants mentions the monastery, noting that “Above the prayer hall it (the church) used to have a dome, but it is destroyed. Perhaps, it used to be a monastery, then they changed it to a church, which is 15 meters 25 centimeters long and 12 meters wide” (Barkhutariants 1895, 72, 73).

The building inscription has been preserved on the lintel of the church, according to which the church was built in 1682: “I – Archimandrite Hakob, from Taghlar borough, from the Tankots kin, a disciple of Archimandrite Yesayi from Krtchevan, was appointed by Yeremia – the Patriarch of Aghuank, as the leader of some northern villages. But they did not allow us to live in our native see and wandering in different places, I did not find a more suitable (place) than this. And I wished to live here, and having leveled Indusar (mountain), I turned it into a residence and began the construction of the cathedral church in memory of my soul and my parents – my father Dalvat and my mother Mariam, and for the pardon of nanny-nurses, my two sisters – Sarah, Yashak. I pray for their lives. The holy church was built by the hands of Archimandrite Hakob in the summer of 1131 (1682). However, the khachkar dated to 1196 preserved in the vicinity of the church gives grounds to suppose that the church was built on the site of an older complex (Mkrtchyan 1985, 116).

The longitudinal walls of the prayer hall are accentuated by pilasters on both sides of the arcature (Fig. 3).

Architectural-compositional examination

The church of Tsaghkavank belongs to the two-pilaster composition of the three-nave basilica type churches. Externally the layout is rectangular (15.24 x 12.10 meters) and almost square inwardly (9.3 x 10.3 meters). The pair of pillars (these are connected by arches, with the wall of bema and the opposite wall pillars) divide the interior space of the prayer hall into medium (4.3 meters) and side (2.0 meters) naves. The side naves end in the east with the vestries adjacent to the main altar (Fig. 2). Stairs leading to the roof are built on both sides of the bema. The only entrance to the church is on the western side, on the east-west axis. The almost quadratic symmetry of the hall is conditioned with arched niches of the wide openings in the southern and northern walls. The longitudinal walls of the prayer hall are accentuated by pilasters on both sides of the pillars (Fig. 3). The interior is plastered, the pillars, arches, niches, the stones of the bema facade are lined with bluish hewn stones, and the walls are made of rough stones (Fig. 4).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1.jpeg?v=1630563233" width="1115" height="815" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1.jpeg?v=1630563233 1115w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-300x219.jpeg?v=1630563233 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-1024x748.jpeg?v=1630563233 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-768x561.jpeg?v=1630563233 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1-370x270.jpeg?v=1630563233 370w" sizes="(max-width: 1115px) 100vw, 1115px" title="Fig. 2 The church plan, the measurement by S. Ayvazyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The church plan, the measurement by S. Ayvazyan.

The portal is the only part which conveys solemnity to the unornamented planning and volumetric-spatial architectural solution of the exterior and interior of the church (Fig. 5). In the center of the lintel of the door there is a small-sized khachkar, on the slabs of both sides of which the inscription of the church renovation is preserved. The door and the lintel are framed with stalactite ornaments. The portal of the of St. Grigoris Church of Herher (Martuni region) has a such an arcuate rich elaboration, too (Fig. 6).

St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank repeats the composition of Kusanats Anapat (Virgins’ Hermitage) Church of Avetaranots (Harutyunyan 1992, 401). The bema, the stairs rising from both sides to the roof, the arcuate niches of the longitudinal walls are similar to those structural parts of the main church of Gtchavank (Harutyunyan 1992, 339). It should be noted that the layout and volumetric-spatial composition of Tsaghkavank Church has a certain distribution not only in the medieval church architecture of Artsakh, but also in Syunik (Virgins’ Hermitage of Shnher, Knevank, see Hasratyan 1973, 78,79), Nakhichevan (St. Tovma Church of Agulis, cf. Harutyunyan 1992, 405). The two-pilaster version of the three-nave basilica-type church – Tsaghkavank, can be found in other states of Armenia (cf. Zoravor of Yerevan). The abundance of window-niches in the walls of the main altar and vestries also reminds of the churches of Syunik and Nakhtchavan of the same period. In fact, we are dealing with an architectural school of the 17th-18th centuries, whose compositions were widely spread in Eastern Armenia.

Bibliographic examination

Sh. Mkrtchyan touched upon the issues of location, architecture and dating of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank (Мкртчян 1989, 96, 97). By the way, in the author’s 1985 edition, the vestries in the church plan have a circular ending, which does not correspond to reality. They are rectangular, as is accepted in the churches of Artsakh. A brief description of St. Astvatsatsin can also be found in V. Harutyunyan’s book dedicated to the history of Armenian architecture (Harutyunyan 1992, 402).

The condition before, during and after the war

In the Soviet era, after closing in 1920, the church was used as a collective farm warehouse and was empty in the post-Soviet period. However, people visited the church, prayed and lit candles. Aiming to preserve the cultural, religious heritage and traditions of the village region in Artsakh, a group of benefactors initiated a donation fund in 2010 to renovate the church. The idea for the reconstruction of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank belongs to Svetlana Tatunts, a professor at Moscow State University, who is the granddaughter of the last priest of this church. The restoration project of the church was made by architect Samvel Ayvazyan. The first stage of construction works started in May 2019. In 2019, the first phase of construction work was carried out (foundation reinforcement, repair of walls, windows, portal, roof and other architectural details, Fig. 7, see www.gofundme.com/tsakuri-church-reconstruction). The internal decorative works was interrupted because of the 44-day war, and Tsakuri appeared to be under the Azerbaijani occupation.

In March 2021, during a visit to Hadrut region, and in particular to Tsakur, Azerbaijani President Ilham Aliyev, pointing to the inscription on the lintel of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank, stated that the inscriptions and carved crosses had just been engraved and that it was an Armenianized Udi church (https:youtu.be/blq-Kn1QnMs). This once again speaks of the fact that the Armenian cultural heritage in the occupied territories is being altered and destroyed under the high state patronage.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32.jpeg?v=1630563223" width="1121" height="806" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32.jpeg?v=1630563223 1121w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-300x216.jpeg?v=1630563223 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-1024x736.jpeg?v=1630563223 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-768x552.jpeg?v=1630563223 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-02-09-21-09-32-370x266.jpeg?v=1630563223 370w" sizes="(max-width: 1121px) 100vw, 1121px" title="Fig. 3 The longitudinal section of the church, the measurement by S. Ayvazyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The longitudinal section of the church, the measurement by S. Ayvazyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004.jpg?v=1630563398" width="800" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004.jpg?v=1630563398 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004-300x169.jpg?v=1630563398 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004-768x432.jpg?v=1630563398 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_004-370x208.jpg?v=1630563398 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Fig. 4 The interior of St. Astvatsatsin Church, photo by S. Ayvazyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The interior of St. Astvatsatsin Church, photo by S. Ayvazyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2.jpg?v=1630563490" width="2540" height="1868" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2.jpg?v=1630563490 2540w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-300x221.jpg?v=1630563490 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-1024x753.jpg?v=1630563490 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-768x565.jpg?v=1630563490 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-1536x1130.jpg?v=1630563490 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-2048x1506.jpg?v=1630563490 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-2-370x272.jpg?v=1630563490 370w" sizes="(max-width: 2540px) 100vw, 2540px" title="Fig. 5 The portal of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank, photo by S. Ayvazyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The portal of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank, photo by S. Ayvazyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-scaled.jpg?v=1630563647" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-scaled.jpg?v=1630563647 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-300x200.jpg?v=1630563647 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-1024x683.jpg?v=1630563647 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-768x512.jpg?v=1630563647 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-1536x1024.jpg?v=1630563647 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-2048x1365.jpg?v=1630563647 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-370x247.jpg?v=1630563647 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/IMG_006-272x182.jpg?v=1630563647 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 6 The portal of St. Grigoris (Martuni region) Church of Herher, photo by L. Kirakosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The portal of St. Grigoris (Martuni region) Church of Herher, photo by L. Kirakosyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-scaled.jpg?v=1630563858" width="2560" height="1736" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-scaled.jpg?v=1630563858 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-300x203.jpg?v=1630563858 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1024x695.jpg?v=1630563858 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-768x521.jpg?v=1630563858 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1536x1042.jpg?v=1630563858 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-2048x1389.jpg?v=1630563858 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-370x251.jpg?v=1630563858 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 7 The general view of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank after restoration, photo by S. Ayvazyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 The general view of St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank after restoration, photo by S. Ayvazyan.

Bibliography

Barkhutaryants 1895 – Barkhutaryants M., “Artsakh”, “Aror”, Baku.

Corpus of Armenian inscriptions, Issue 5, Artsakh. Compiled by S. G. Barkhudaryan. Institute of Archaeology and Ethnography of the Academy of Sciences of the Armenian SSR. Yerevan, Publishing House of the Academy of Sciences of ArmSSR, 1982, pp. 172, 173.

Hasratyan 1973 – Hasratyan M., The architectural complexes of Syunik of the 17-18th centuries, Publishing House of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, Yerevan.

Harutyunyan 1992 – Harutyunyan V., History of Armenian architecture, 2004, “Luys” Publishing House, Yerevan.

Mkrtchyan 1985 – Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, “Hayastan” publishing house, Yerevan.

Jalaliants 1858 – Jalaliants S., Journey to Greater Armenia, part 2, Tiflis.

Мкртчян 1989 – Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», Ереван.

Reconstruction of the church of Tsakuri.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>St. Astvatsatsin Church of Tsakuri (Tsaghkavank) - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="St. Astvatsatsin Church of Tsakuri (Tsaghkavank) - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location St. Astvatsatsin Church of Tsaghkavank is located in the center of Tsakuri village of Hadrut region of the Artsakh Republic, at 866 meters above sea level (Fig. 1). Presently, it is under the occupation of Azerbaijan. Historical overview The village where the church is located, Sargis Jalalyants calls Tsakuri. In the half of the 19th century it had 22 houses with Armenian residents and belonged to the Haykaz Mirzabekyants kin. According to Jalalyants, the construction of the church was not completed, in particular, the dome was not built because the master who built it died. Following the elders, Jalalyants presents an interesting episode from the events that took place during the construction of the church. According to the narrative, the architect gets angry with the apprentice and says: “Let you be bitten by a snake”. It happens that one day while working, the apprentice dies from a snake bite and seeing that and repenting, the architect sculpts a snake’s image on the church in remembrance of the perpetual ones and as an admonition to every miscreant apprentice (Jalaliants 1858, 261-262). Till today that snake sculpture is preserved. It is located in the arched opening of the southern window. Makar Barkhudaryants mentions the monastery, noting that “Above the prayer hall it (the church) used to have a dome, but it is destroyed. Perhaps, it used to be a monastery, then they changed it to a church, which is 15 meters 25 centimeters long and 12 meters wide” (Barkhutariants 1895, 72, 73). The building inscription has been preserved on the lintel of the church, according to which the church was built in 1682: “I – Archimandrite Hakob, from Taghlar borough, from the Tankots kin, a disciple of Archimandrite Yesayi from Krtchevan, was appointed by Yeremia – the Patriarch of Aghuank, as the leader of some northern villages. But they did not allow us to live in our native see and wandering in different places, I did not find a more suitable (place) than this. And I wished to live here, and having leveled Indusar (mountain), I turned it into a residence and began the construction of the cathedral church in memory of my soul and my parents – my father Dalvat and my mother Mariam, and for the pardon of nanny-nurses, my two sisters – Sarah, Yashak. I pray for their lives. The holy church was built by the hands of Archimandrite Hakob in the summer of 1131 (1682). However, the khachkar dated to 1196 preserved in the vicinity of the church gives grounds to suppose that the church was built on the site of an older complex (Mkrtchyan 1985, 116). The longitudinal walls of the prayer hall are accentuated by pilasters on both sides of the arcature (Fig. 3). Architectural-compositional examination The church of Tsaghkavank belongs to the two-pilaster composition of the three-nave basilica type churches. Externally the layout is rectangular (15.24 x 12.10 meters) and almost square inwardly (9.3 x 10.3 meters). The pair of pillars (these are connected by arches, with the wall of bema and the opposite wall pillars) divide the interior space of the prayer hall into medium (4.3 meters) and side (2.0 meters) naves. The side naves end in the east with the vestries adjacent to the main altar (Fig. 2). Stairs leading to the roof are built on both sides of the bema. The only entrance to the church is on the western side, on the east-west axis. The almost quadratic symmetry of the hall is conditioned with arched niches of the wide openings in the southern and northern walls. The longitudinal walls of the prayer hall are accentuated by pilasters on both sides of the pillars (Fig. 3). The interior is plastered, the pillars, arches, niches, the stones of the bema facade are lined with bluish hewn stones, and the walls are made of rough stones (Fig. 4)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-09-29T10:08:22+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/001-1.jpg?v=1630563162" />
	<meta property="og:image:width" content="800" />
	<meta property="og:image:height" content="450" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="7 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/","name":"St. Astvatsatsin Church of Tsakuri (Tsaghkavank) - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-02T06:27:01+00:00","dateModified":"2021-09-29T10:08:22+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/st-astvatsatsin-church-of-tsakuri-tsaghkavank/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"St. Astvatsatsin Church of Tsakuri (Tsaghkavank)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Երիցուշենի եկեղեցին

Տեղադրություն

Երիցուշենի եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի շրջանում (Քարվաճառի շրջան)՝ Գորտագարակի լճից սկիզբ առնող Իրիցաջուր վտակի աջ կողմում, Իգաձոր գյուղատեղիից մեկ կիլոմետր հյուսիս-արևելք, ծովի մակերույթից 1550-1600 մետր բարձրության վրա (Կարապետյան 2019, 369):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen.jpg?v=1632944828" width="1411" height="619" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen.jpg?v=1632944828 1411w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-300x132.jpg?v=1632944828 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-1024x449.jpg?v=1632944828 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-768x337.jpg?v=1632944828 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-370x162.jpg?v=1632944828 370w" sizes="(max-width: 1411px) 100vw, 1411px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Երիցուշեն գյուղի մասին միակ հիշատակությունը Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսի Ջամբռ աշխատության մեջ է և վերաբերում է 1763 թվականին (Ջամբռ 1873, 283): 18-րդ դարում այստեղ բնակություն են հաստատում թյուրքալեզու այրումները, որոնք գյուղը անվանում են Քեշիշքյանդ (Կարապետյան 1999, 42):

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին կիսավեր է, թերևս կառուցվել է 17-րդ դարում: Այն միանավ է, առնված երկթեք տանիքի տակ (նկ. 1): Կառույցի երկայնական պատերը հզորացված են որմնակամարաշարերով, որոնց վրա հանգչում են տանիքը պահող սրբատաշ թաղակիր զույգ կամարները: Եկեղեցին կառուցված է անմշակ փոքր ու խոշոր չափի քարերով, իսկ առավել պատասխանատու հատվածները՝ սրբատաշ (նկ. 2, 3): Խորանի երկու կողմերում առկա է մեկական ավանդատուն, որոնք սակայն չափերով տարբեր են: Եկեղեցու միակ մուտքը հարավային ճակատում է:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41.jpeg?v=1632919525" width="1170" height="796" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41.jpeg?v=1632919525 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-300x204.jpeg?v=1632919525 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-1024x697.jpeg?v=1632919525 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-768x523.jpeg?v=1632919525 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-370x252.jpeg?v=1632919525 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="նկ. 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Կարապետյան Ս․, Մռավականք, 2019, էջ 249:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Կարապետյան Ս․, Մռավականք, 2019, էջ 249:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1.jpg?v=1632919573" width="918" height="698" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1.jpg?v=1632919573 918w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1-300x228.jpg?v=1632919573 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1-768x584.jpg?v=1632919573 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1-370x281.jpg?v=1632919573 370w" sizes="(max-width: 918px) 100vw, 918px" title="նկ. 2 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Ս. Կարապետյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Ս. Կարապետյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1.jpg?v=1632919606" width="534" height="847" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1.jpg?v=1632919606 534w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1-189x300.jpg?v=1632919606 189w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1-233x370.jpg?v=1632919606 233w" sizes="(max-width: 534px) 100vw, 534px" title="նկ. 3 Եկեղեցու հյուսիսային ճակատը, թաղակիր կամարը, լուս. Ս. Կարապետյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու հյուսիսային ճակատը, թաղակիր կամարը, լուս. Ս. Կարապետյանի:

Եկեղեցու պատերին ներսից ագուցված են ինչպես բեկորված, այնպես էլ ամբողջական մի քանի խաչքարեր: Դրանցից հատկապես ուշագրավ են հյուսիսային և հարավային որմերի մեջ՝ ավանդատների մուտքերի մոտ տեղադրված խաչքարերը: Հյուսիսային պատի մեջ ագուցված խաչքարերը արձանագիր են: Հյուսիսային պատի որմնասյան մեջ ագուցված խաչքարի վրա կա հետևյալ արձանագրությունը. «Թիւ ՈԽԵ (1196 թ.)» (Կարապետյան 2019, 369-370): Երկրորդ արձանագիր խաչքարը ագուցված է հյուսիսային որմի մեջ ՝մկրտարանից ցած (նկ. 4, 5): Արձանագրության չորս տող խաչքարի վերնամասում է, իսկ հինգ տողը՝ ստորին հատվածում. «Թ(վին) Ո[ՀԱ] (1222) [էր], / ես՝ Առատս, կանգնեցի / զխաչս ինձ եւ մաւր իմոյ Ա…/միկա, աւգնականութիւն Անունայ  /եւ Ցա/կան/այ, յ/աղաւ/թս իշեցէք զգործողս» (Կարապետյան 2019, 371): Հարավային որմում ագուցված խաչքարը ուշագրավ է հատկապես հորինվածքի ստորին մասում առկա զինավառ հեծյալի պատկերաքանդակով (նկ. 6, 7):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-rotated.jpg?v=1632919760" width="803" height="540" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-rotated.jpg?v=1632919760 803w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-300x202.jpg?v=1632919760 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-768x516.jpg?v=1632919760 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-370x249.jpg?v=1632919760 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-272x182.jpg?v=1632919760 272w" sizes="(max-width: 803px) 100vw, 803px" title="նկ. 4 Եկեղեցու հյուսիսային պատի մեջ ագուցված արձանագիր խաչքարերից, լուս. Ս. Կարապետյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու հյուսիսային պատի մեջ ագուցված արձանագիր խաչքարերից, լուս. Ս. Կարապետյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-rotated.jpg?v=1632919829" width="2048" height="1273" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-rotated.jpg?v=1632919829 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-300x186.jpg?v=1632919829 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-1024x637.jpg?v=1632919829 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-768x477.jpg?v=1632919829 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-1536x955.jpg?v=1632919829 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-370x230.jpg?v=1632919829 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 6 Եկեղեցու հարավային պատի մեջ ագուցված հեծյալի պատկերաքանդակով խաչքարը, լուս. Ս. Կարապետյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Եկեղեցու հարավային պատի մեջ ագուցված հեծյալի պատկերաքանդակով խաչքարը, լուս. Ս. Կարապետյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1.jpg?v=1632919791" width="540" height="933" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1.jpg?v=1632919791 540w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1-174x300.jpg?v=1632919791 174w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1-214x370.jpg?v=1632919791 214w" sizes="(max-width: 540px) 100vw, 540px" title="նկ. 5 Եկեղեցու հյուսիսային պատի մեջ ագուցված արձանագիր խաչքարի գրչանկարը, հեղինակ՝ Ս. Կարապետյան:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու հյուսիսային պատի մեջ ագուցված արձանագիր խաչքարի գրչանկարը, հեղինակ՝ Ս. Կարապետյան:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1.jpg?v=1632919853" width="945" height="779" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1.jpg?v=1632919853 945w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1-300x247.jpg?v=1632919853 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1-768x633.jpg?v=1632919853 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1-370x305.jpg?v=1632919853 370w" sizes="(max-width: 945px) 100vw, 945px" title="նկ. 7 Եկեղեցու հարավային պատի մեջ ագուցված հեծյալի պատկերաքանդակով խաչքարը, լուս. Ս. Կարապետյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Եկեղեցու հարավային պատի մեջ ագուցված հեծյալի պատկերաքանդակով խաչքարը, լուս. Ս. Կարապետյանի:

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Եկեղեցին Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել  :

Քարվաճառի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի մասին տեղեկությունները բացակայում են:

Գրականություն

Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան։

Կարապետյան 2019 - Կարապետյան Ս., Մռավականք, Երևան։

Ջամբռ համաժողովեցեալ եւ շարադրեցեալ ի Սիմէօնէ կաթողիկոսէ Երեւանցւոյ, Վաղարշապատ, 1873:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Երիցուշենի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/երիցուշենի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Երիցուշենի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Երիցուշենի եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի շրջանում (Քարվաճառի շրջան)՝ Գորտագարակի լճից սկիզբ առնող Իրիցաջուր վտակի աջ կողմում, Իգաձոր գյուղատեղիից մեկ կիլոմետր հյուսիս-արևելք, ծովի մակերույթից 1550-1600 մետր բարձրության վրա (Կարապետյան 2019, 369): Պատմական ակնարկ Երիցուշեն գյուղի մասին միակ հիշատակությունը Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսի Ջամբռ աշխատության մեջ է և վերաբերում է 1763 թվականին (Ջամբռ 1873, 283): 18-րդ դարում այստեղ բնակություն են հաստատում թյուրքալեզու այրումները, որոնք գյուղը անվանում են Քեշիշքյանդ (Կարապետյան 1999, 42): Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին կիսավեր է, թերևս կառուցվել է 17-րդ դարում: Այն միանավ է, առնված երկթեք տանիքի տակ (նկ. 1): Կառույցի երկայնական պատերը հզորացված են որմնակամարաշարերով, որոնց վրա հանգչում են տանիքը պահող սրբատաշ թաղակիր զույգ կամարները: Եկեղեցին կառուցված է անմշակ փոքր ու խոշոր չափի քարերով, իսկ առավել պատասխանատու հատվածները՝ սրբատաշ (նկ. 2, 3): Խորանի երկու կողմերում առկա է մեկական ավանդատուն, որոնք սակայն չափերով տարբեր են: Եկեղեցու միակ մուտքը հարավային ճակատում է:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/երիցուշենի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:49:07+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1.jpg?v=1632919573" />
	<meta property="og:image:width" content="918" />
	<meta property="og:image:height" content="698" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a5%d6%80%d5%ab%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a5%d6%80%d5%ab%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Երիցուշենի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-29T12:52:37+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:49:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a5%d6%80%d5%ab%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a5%d6%80%d5%ab%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a5%d6%80%d5%ab%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Երիցուշենի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Երիցուշենի եկեղեցին - Monument Watch

Երիցուշենի եկեղեցին - Monument Watch


Церковь Ерицушена

Локализация

Церковь Ерицушена находится в Нор-Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, на правом берегу притока Ирицаджур, берущего начало с озера Гортагарак, в 1 км к северо-востоку от села Игадзор, на высоте 1550-1600 метров над уровнем моря (Карапетян 2019, 369).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen.jpg?v=1632944828" width="1411" height="619" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen.jpg?v=1632944828 1411w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-300x132.jpg?v=1632944828 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-1024x449.jpg?v=1632944828 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-768x337.jpg?v=1632944828 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/Yeritsushen-370x162.jpg?v=1632944828 370w" sizes="(max-width: 1411px) 100vw, 1411px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Единственное упоминание о селе Ерицушен мы находим в труде Симеона Ереванци «Джамбр», которое относится к 1763 году (Джамбр, 1873, 283). В 18-ом веке здесь поселились тюркоязычные айрумы и переименовали село в Кешишкянд (Карапетян 2000, 40).

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь полуразрушена, хотя была построена в 17-ом веке. Это однонефная постройка с двускатной крышей (рис. 1). Ее продольные стены укреплены псевдоарками, на которые опирается пара подпружных арок. Церковь построена из необработанных маленьких и крупных камней, а самые ответственные детали, в том числе и подпружные арки, – из чистотесанных (рис. 2, 3). По обе стороны главной абсиды расположены отличающиеся друг от друга по размерам две ризницы. Главный вход в церковь открыт на южном фасаде.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41.jpeg?v=1632919525" width="1170" height="796" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41.jpeg?v=1632919525 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-300x204.jpeg?v=1632919525 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-1024x697.jpeg?v=1632919525 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-768x523.jpeg?v=1632919525 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/image-29-09-21-04-41-370x252.jpeg?v=1632919525 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="Рис. 1 План церкви, Карапетян С., Мраванканк, 2019, стр. 249." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 План церкви, Карапетян С., Мраванканк, 2019, стр. 249.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1.jpg?v=1632919573" width="918" height="698" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1.jpg?v=1632919573 918w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1-300x228.jpg?v=1632919573 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1-768x584.jpg?v=1632919573 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1-370x281.jpg?v=1632919573 370w" sizes="(max-width: 918px) 100vw, 918px" title="Рис. 2 Восточный фасад церкви, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Восточный фасад церкви, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1.jpg?v=1632919606" width="534" height="847" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1.jpg?v=1632919606 534w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1-189x300.jpg?v=1632919606 189w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/003-1-1-233x370.jpg?v=1632919606 233w" sizes="(max-width: 534px) 100vw, 534px" title="Рис. 3 Северный фасад церкви, подпружная арка, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Северный фасад церкви, подпружная арка, фото С. Карапетяна.

Внутри церкви в стены встроены как обломки хачкаров, так и несколько целых. Среди них особо примечательны хачкары в нишах между входами в северную и южную ризницы. Хачкары на северной стене имеют надписи. Надпись на одном из них, встроенном в пилястру, содержит следующее: «Год 1196» (Карапетян 2019, 369-370). Второй хачкар с надписью встроен в нишу под крестительной купелью (рис. 4, 5). 4 строчки надписи расположены в верхней части, а пять строчек – в нижней: «В год 1222 я, Арат, воздвиг сей крест мне и матери моей Амик, в помощь Ануну и Цакану. Помяните в молитвах вязальщиков (т.е. мастеров-хачкароделов)» (Карапетян 2019, 371).

Хачкар, встроенный в нишу южной стены примечателен своей композицией с барельефом латника в нижней части (рис. 6, 7).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-rotated.jpg?v=1632919760" width="803" height="540" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-rotated.jpg?v=1632919760 803w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-300x202.jpg?v=1632919760 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-768x516.jpg?v=1632919760 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-370x249.jpg?v=1632919760 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/004-1-1-272x182.jpg?v=1632919760 272w" sizes="(max-width: 803px) 100vw, 803px" title="Рис. 4 Один из хачкаров с надписью, встроенный в северную стену, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Один из хачкаров с надписью, встроенный в северную стену, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-rotated.jpg?v=1632919829" width="2048" height="1273" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-rotated.jpg?v=1632919829 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-300x186.jpg?v=1632919829 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-1024x637.jpg?v=1632919829 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-768x477.jpg?v=1632919829 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-1536x955.jpg?v=1632919829 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/006-1-370x230.jpg?v=1632919829 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 6 Хачкар с изображением латника, встроенный в южную стену, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Хачкар с изображением латника, встроенный в южную стену, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1.jpg?v=1632919791" width="540" height="933" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1.jpg?v=1632919791 540w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1-174x300.jpg?v=1632919791 174w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/005-1-1-214x370.jpg?v=1632919791 214w" sizes="(max-width: 540px) 100vw, 540px" title="Рис. 5 Один из хачкаров с надписью, встроенный в северную стену, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Один из хачкаров с надписью, встроенный в северную стену, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1.jpg?v=1632919853" width="945" height="779" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1.jpg?v=1632919853 945w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1-300x247.jpg?v=1632919853 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1-768x633.jpg?v=1632919853 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/007-1-370x305.jpg?v=1632919853 370w" sizes="(max-width: 945px) 100vw, 945px" title="Рис. 7 Хачкар с изображением латника, встроенный в южную стену, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Хачкар с изображением латника, встроенный в южную стену, фото С. Карапетяна.

Состояние до, во время и  после войны

Церковь в период арцахских войн не пострадала. После перехода Карвачарского района под контроль Азербайджана, сведения о памятнике отсутствуют.

Литература

Карапетян 2000 - Карапетян С., Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

Карапетян 2019 – Карапетян С., Мраваканк, Ереван (на арм.яз.).

Джамбр. Собрание в изложении католикоса Симеона Ереванци, Вагаршапат, 1873 (на арм.яз.).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Ерицушена - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-ерицушена/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Ерицушена - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь Ерицушена находится в Нор-Шаумянском (Карвачарском) районе республики Арцах, на правом берегу притока Ирицаджур, берущего начало с озера Гортагарак, в 1 км к северо-востоку от села Игадзор, на высоте 1550-1600 метров над уровнем моря (Карапетян 2019, 369). Исторический очерк Единственное упоминание о селе Ерицушен мы находим в труде Симеона Ереванци «Джамбр», которое относится к 1763 году (Джамбр, 1873, 283). В 18-ом веке здесь поселились тюркоязычные айрумы и переименовали село в Кешишкянд (Карапетян 2000, 40). Архитектурно-композиционный анализ Церковь полуразрушена, хотя была построена в 17-ом веке. Это однонефная постройка с двускатной крышей (рис. 1). Ее продольные стены укреплены псевдоарками, на которые опирается пара подпружных арок. Церковь построена из необработанных маленьких и крупных камней, а самые ответственные детали, в том числе и подпружные арки, – из чистотесанных (рис. 2, 3). По обе стороны главной абсиды расположены отличающиеся друг от друга по размерам две ризницы. Главный вход в церковь открыт на южном фасаде." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-ерицушена/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-10-02T12:51:39+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/09/002-1-1.jpg?v=1632919573" />
	<meta property="og:image:width" content="918" />
	<meta property="og:image:height" content="698" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%80%d0%b8%d1%86%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%80%d0%b8%d1%86%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b0/","name":"Церковь Ерицушена - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-09-29T12:52:37+00:00","dateModified":"2021-10-02T12:51:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%80%d0%b8%d1%86%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%80%d0%b8%d1%86%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%80%d0%b8%d1%86%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Ерицушена"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Церковь Ерицушена - Monument Watch

Церковь Ерицушена - Monument Watch


Պտկաթաղի վանքը

Տեղադրությունը

Պտկաթաղի վանքը (նկ. 1, 2) գտնվում է Հադրութի շրջանում, Թաղուտ և Ծակուռի գյուղերի միջև ընկած տարածքում, Ստեփանակերտ-Հադրութ մայրուղու ձախ հատվածում։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr_Ptkatax.jpg?v=1633200078" width="1358" height="556" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr_Ptkatax.jpg?v=1633200078 1358w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr_Ptkatax-300x123.jpg?v=1633200078 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr_Ptkatax-1024x419.jpg?v=1633200078 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr_Ptkatax-768x314.jpg?v=1633200078 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr_Ptkatax-370x151.jpg?v=1633200078 370w" sizes="(max-width: 1358px) 100vw, 1358px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-scaled.jpg?v=1633180119" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-scaled.jpg?v=1633180119 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-300x225.jpg?v=1633180119 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-1024x768.jpg?v=1633180119 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-768x576.jpg?v=1633180119 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-1536x1152.jpg?v=1633180119 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2048x1536.jpg?v=1633180119 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-370x278.jpg?v=1633180119 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 1 Եկեղեցին արևելքից, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցին արևելքից, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-scaled.jpg?v=1633180210" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-scaled.jpg?v=1633180210 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-300x169.jpg?v=1633180210 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-1024x576.jpg?v=1633180210 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-768x432.jpg?v=1633180210 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-1536x864.jpg?v=1633180210 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-2048x1152.jpg?v=1633180210 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-2-370x208.jpg?v=1633180210 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 2 Եկեղեցին հյուսիս-արևելքից, 2016 թ․,  Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցին հյուսիս-արևելքից, 2016 թ․,  Գ․ Բուդաղյանի։

Պատմական ակնարկ

Այս տարածքում էր գտնվում համանուն գյուղը, որի մասին սակավ տեղեկություններ է տալիս Մ. Բարխուդարյանը, վկայելով որ. «մի քանի հայ գերդաստան կա Պտկաթաղում․․․» (Բարխուտարեանց 1895, 72)։ Բնակիչները հետագայում տեղափոխվել են հարևան Ծակուռի գյուղ, իսկ գյուղից ներկայումս մնացել է միայն կիսականգուն եկեղեցին։

Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն

Վանքից պահպանվել է միայն եկեղեցին, որը կառուցվել է 1670 թվականին (Հարությունյան 1992, 402): Այն ուղղանկյուն հատակագծով միանավ դահլիճ է, արևելյան կողմում ունի կիսակլոր խորան, որի երկու կողմերում գտնվում են ավանդատները (նկ․ 3)։  Ունի 10,50 մետր երկարություն, 5,30 մետր լայնություն, 4,50 մետր բարձրություն։ Միակ մուտքը բացվում է արևմուտքից (նկ․ 4), ունի չորս փոքր լուսամուտներ, որից մեկը բացվում է արևմտյան, երեքն՝ արևելյան կողմերում։ Թաղածածկ էր, տանիքն արտաքուստ երկլանջ, կառուցված է տեղական անմշակ քարից։ Պատերի մեջ ագուցված են անթվակիր խաչքարեր (նկ․ 5), որից մեկի վրա արձանագրված է «Խաչս Թադևոսի», մյուսի վրա՝ «Խաչս Հալոյի»։ Պահպանվել է նաև արձանագիր քարի մի հատված, որն ամենայն հավանականությամբ շինարարական արձանագրությունն է (նկ․6)։

Եկեղեցու տարածքում պահպանվել են տապանաքարեր և տարբեր շինությունների հետքեր։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-scaled.jpg?v=1633180334" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-scaled.jpg?v=1633180334 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-300x169.jpg?v=1633180334 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-1024x576.jpg?v=1633180334 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-768x432.jpg?v=1633180334 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-1536x864.jpg?v=1633180334 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-2048x1152.jpg?v=1633180334 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-2-370x208.jpg?v=1633180334 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Եկեղեցին ներսից, 2016 թ․,   լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցին ներսից, 2016 թ․,   լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-scaled.jpg?v=1633180412" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-scaled.jpg?v=1633180412 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-300x169.jpg?v=1633180412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1024x576.jpg?v=1633180412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-768x432.jpg?v=1633180412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1536x864.jpg?v=1633180412 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-2048x1152.jpg?v=1633180412 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-370x208.jpg?v=1633180412 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 5 Եկեղեցու պատի մեջ ագուցված խաչքար, 2016 թ․,  լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու պատի մեջ ագուցված խաչքար, 2016 թ․,  լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-scaled.jpg?v=1633180376" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-scaled.jpg?v=1633180376 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-300x225.jpg?v=1633180376 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-1024x768.jpg?v=1633180376 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-768x576.jpg?v=1633180376 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-1536x1152.jpg?v=1633180376 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-2048x1536.jpg?v=1633180376 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-370x278.jpg?v=1633180376 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 4 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-scaled.jpg?v=1633180567" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-scaled.jpg?v=1633180567 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-300x169.jpg?v=1633180567 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1024x576.jpg?v=1633180567 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-768x432.jpg?v=1633180567 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1536x864.jpg?v=1633180567 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-2048x1152.jpg?v=1633180567 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-370x208.jpg?v=1633180567 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 6 Եկեղեցում պահպանված արձանագիր քար, 2016 թ․,  լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Եկեղեցում պահպանված արձանագիր քար, 2016 թ․,  լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Եկեղեցուց պահպանվել են պատերը, ամբողջությամբ փլուզված է թաղը։ Արցախյան երկրորդ պատերազմի ռազմական գործողությունների ընթացքում եկեղեցին չի տուժել, հետպատերազմյան վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Գրականություն

1․ Բարխուտարեանց  1895 - Բարխուտարեանց Մ․,Արցախ, Բագու։

2․Հարությունյան 1992 – Հարությունյան Վ․, Հայկական ճարտարապետության պատմություն, Երևան։

3․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Պտկաթաղի վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/պտկաթաղի-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Պտկաթաղի վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Պտկաթաղի վանքը (նկ. 1, 2) գտնվում է Հադրութի շրջանում, Թաղուտ և Ծակուռի գյուղերի միջև ընկած տարածքում, Ստեփանակերտ-Հադրութ մայրուղու ձախ հատվածում։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/պտկաթաղի-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:49:18+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-2-1-scaled.jpg?v=1633180679" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%bf%d5%af%d5%a1%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%bf%d5%af%d5%a1%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Պտկաթաղի վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-02T13:19:30+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:49:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%bf%d5%af%d5%a1%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%bf%d5%af%d5%a1%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%bf%d5%af%d5%a1%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Պտկաթաղի վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Պտկաթաղի վանքը - Monument Watch