Այգեստանի սբ․ Հարության եկեղեցին

Տեղադրությունը

Սբ․ Հարության եկեղեցին (նկ․ 1, 2) գտնվում է Հադրութի շրջանում՝ Արևասար լեռան արևելյան հարավահայաց լանջին  գտնվող Հին Քոչբեկ գյուղատեղիում։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Hin_Kochbek.jpg?v=1638201577" width="1355" height="536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Hin_Kochbek.jpg?v=1638201577 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Hin_Kochbek-300x119.jpg?v=1638201577 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Hin_Kochbek-1024x405.jpg?v=1638201577 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Hin_Kochbek-768x304.jpg?v=1638201577 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/Hin_Kochbek-370x146.jpg?v=1638201577 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-768x576.jpg?v=1638167792" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-768x576.jpg?v=1638167792 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-300x225.jpg?v=1638167792 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-1024x768.jpg?v=1638167792 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-1536x1152.jpg?v=1638167792 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-2048x1536.jpg?v=1638167792 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-370x278.jpg?v=1638167792 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 1 Եկեղեցին արևելքից, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Եկեղեցին արևելքից, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-scaled.jpg?v=1638167856" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-scaled.jpg?v=1638167856 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-300x225.jpg?v=1638167856 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-1024x768.jpg?v=1638167856 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-768x576.jpg?v=1638167856 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-1536x1152.jpg?v=1638167856 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-2048x1536.jpg?v=1638167856 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/002-1-1-370x278.jpg?v=1638167856 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Եկեղեցին հարավից, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցին հարավից, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Պատմական ակնարկ

Այգեստան գյուղը գտնվում է Հադրութ քաղաքից 2,5 – 3 կիլոմետր արևելք։ Ներկայիս գյուղը հիմնվել է 1960-1969 թվականներին,  երբ գյուղից մոտ 2 կիլոմետր հյուսիս գտնվող Հին Քոչբեկից բնակիչները տեղափոխվել են ավելի ցածրադիր հարթավայրային գոտի։ Հին Քոչբեկի հիմնադրման մասին պատմական տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Գյուղացիների մոտ սերնդեսերունդ պահպանված ավանդազրույցներից մեկն ասում է, որ Քոչբեկի բնակիչներից մի քանի ընտանիք այստեղ են տեղափոխվել Ջրաբերդից։

1890 ական թվականներին այստեղ այցելած Մակար Բարխուդարյանցը նշում է, որ «․․․Քոչբեկի բնակիչները բնիկ են, հողն բեկական։ Եկեղեցին սբ․ Հարութիւն, քահանան գալիս է Հադրութից» (Բարխուտարեանց 1895, 46)։

Ըստ մուտքի բարավորի վրա պահպանված արձանագրության սբ․ Հարության եկեղեցին կառուցվել է 1741 թվականին։

1991 թվականի վերջերին գյուղի մի հատվածը գրավվել է ադրբեջանցիների կողմից, 1992 թվականի հունվարի 9-ին գյուղն ամբողջությամբ գրավելու նպատակով ադրբեջանական զորքի գրոհն ավարտվեց անհաջողությամբ, որից հետո հայկական ուժերը ազատագրեցին ամբողջ գյուղը։ Հետպատերազմյան շրջանում  Քոչբեկը վերանվանվել է Այգեստան։

2020 թվականի հոկտեմբերից Այգեստանը գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։

Ճարտարապետա-հորինվածքային քննություն

Ուղղանկյուն միանավ սրահ է, արևելյան կողմում ունի կիսաշրջանաձև խորան։ Սբ․ Հարություն եկեղեցու ներքին ճարտարապետական  առանձնահատկություն է  մեկ ավանդատան առկայությունը, որը տեղադրված է խորանի հյուսիսային կողմում։

Կառուցված է հիմնականում կոպտատաշ քարերից, արևմտյան պատուհանի, մուտքի  եզրամասերը, բարավորը՝ սրբատաշ կրաքարից։ Միակ մուտքը բացվում է հարավային կողմից (նկ․ 3)։ Լուսավորությունը ստանում է  արևելյան, հարավային և արևմտյան կողմերից բացվող մեկական պատուհաններից։ Ներքուստ թաղածածկ է, արտաքուստ ունի երկթեք, հողածածկ տանիք։ Տեղանքի թեքության պատճառով հյուսիսային պատն ամբողջությամբ և արևմտյան պատի մի հատվածը գտնվում են հողի մեջ (նկ․ 4)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-768x1024.jpg?v=1638167997" width="768" height="1024" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-768x1024.jpg?v=1638167997 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-225x300.jpg?v=1638167997 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-1152x1536.jpg?v=1638167997 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-1536x2048.jpg?v=1638167997 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-278x370.jpg?v=1638167997 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/003-1-1-scaled.jpg?v=1638167997 1920w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 3 Եկեղեցու մուտքը, 2018, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցու մուտքը, 2018, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004.jpg?v=1638202042" width="749" height="562" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004.jpg?v=1638202042 749w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-300x225.jpg?v=1638202042 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/004-370x278.jpg?v=1638202042 370w" sizes="(max-width: 749px) 100vw, 749px" title="Նկ. 4 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, 2018, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, 2018, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Ունի 13, 5 մետր երկարություն, 6,3 մետր լայնություն, 4,5 մետր բարձրություն։

Մուտքի բարավորի վրա պահպանվել է եկեղեցու շինարարական արձանագրությունը․«Յ[ի]շ[ատա]կ է  Ս[ուր]բ Յարութ/ե[ա]ն եկեղեցիս Մէլիք/ Եկանին կողագից Կոզալի[ն]/, որդ[ի] Արամբէկ[ի]ն, Իսայիբեկին:/ Թվ[ին] ։ՌՃՂ։ շինվեցաւ. օվ/ կարթա՝ Ա[ստուա]ծ ողորմի ասի: Հայր» (նկ․ 5)։ Արձանագիր են նաև մուտքի սրբատաշ քարերը (նկ․ 6)։ Եկեղեցուց հարավ տարածվում է հին գերոզմանատունը, տապանաքարերի մեծ մասը պահպանվել է (նկ․ 7):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-768x1024.jpg?v=1638168197" width="768" height="1024" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-768x1024.jpg?v=1638168197 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-225x300.jpg?v=1638168197 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-1152x1536.jpg?v=1638168197 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-1536x2048.jpg?v=1638168197 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-278x370.jpg?v=1638168197 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/006-11-scaled.jpg?v=1638168197 1920w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 6 Մուտքի արձանագիր քարերը, 2018, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Մուտքի արձանագիր քարերը, 2018, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-scaled.jpg?v=1638168131" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-scaled.jpg?v=1638168131 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-300x225.jpg?v=1638168131 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-1024x768.jpg?v=1638168131 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-768x576.jpg?v=1638168131 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-1536x1152.jpg?v=1638168131 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-2048x1536.jpg?v=1638168131 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/005-12-370x278.jpg?v=1638168131 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու մուտքի արձանագիր բարավորը, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու մուտքի արձանագիր բարավորը, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-768x576.jpg?v=1638168353" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-768x576.jpg?v=1638168353 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-300x225.jpg?v=1638168353 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-1024x768.jpg?v=1638168353 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-1536x1152.jpg?v=1638168353 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-2048x1536.jpg?v=1638168353 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/007-5-370x278.jpg?v=1638168353 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 7 Հին գերեզմանատունը, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Հին գերեզմանատունը, 2011, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Սբ․ Հարության եկեղեցին խորհրդային շրջանում օգտագործվել է որպես պահեստ, որի շնորհիվ պահպանվել է համեմատաբար բարվոք վիճակում։ Արցախյան առաջին և երկրորդ պատերազմների ռազմական գործողություններից չի տուժել։ Հետպատերազմական վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Գրականություն

1․ Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Այգեստանի սբ․ Հարության եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/այգեստանի-սբ․-հարության-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Այգեստանի սբ․ Հարության եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Սբ․ Հարության եկեղեցին (նկ․ 1, 2) գտնվում է Հադրութի շրջանում՝ Արևասար լեռան արևելյան հարավահայաց լանջին  գտնվող Հին Քոչբեկ գյուղատեղիում։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/այգեստանի-սբ․-հարության-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-11-29T16:08:15+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/11/001-1-1-scaled.jpg?v=1638167792" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Այգեստանի սբ․ Հարության եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-11-29T06:47:17+00:00","dateModified":"2021-11-29T16:08:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Այգեստանի սբ․ Հարության եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Պլեթանցի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին

Տեղադրություն

Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Պլեթանց գյուղում, հյուսիսային եզրին, հարավահայաց լեռնալանջին։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Pletants.jpg?v=1638339966" width="1357" height="557" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Pletants.jpg?v=1638339966 1357w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Pletants-300x123.jpg?v=1638339966 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Pletants-1024x420.jpg?v=1638339966 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Pletants-768x315.jpg?v=1638339966 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Pletants-370x152.jpg?v=1638339966 370w" sizes="(max-width: 1357px) 100vw, 1357px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Պլեթանցի և սբ․ Ստեփանոս եկեղեցու (նկ․ 1) վերաբերյալ մեզ հասած տեղեկությունները վերաբերվում են 19-րդ դարին։ Մակար Բարխուդարյանցը հետևյալն է գրում գյուղի և եկեղեցու մասին.  «Պլեթանց (Պլըթան). հիմնուած է նոյն սարին (Արևասար) մի ձորի արևմտահայեաց լանջին վերայ. բնակիչք բնիկ, հողն արքունի, ունի նաև այգի, բոժոժ և պարտէզ, անվնաս օդն, կլիման և ջուրն. եկեղեցին Սուրբ Ստեփաննոս, քարուկիր, քահանան գալիս է Հատրութից։ Ծուխ 20՝ ար. 90, իգ. 70 (Բարխուտարեանց 1895, 70):

Ըստ մուտքի բարավորին փորագրված շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1651 թվականին (Թվ :ՌՃ:)։ Եկեղեցու կառուցման վերաբերյալ այլ տվյալներ հայտնի չեն։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-768x511.jpg?v=1638340390" width="768" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-768x511.jpg?v=1638340390 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-300x200.jpg?v=1638340390 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-1024x681.jpg?v=1638340390 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-1536x1022.jpg?v=1638340390 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-2048x1362.jpg?v=1638340390 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-370x246.jpg?v=1638340390 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1-272x182.jpg?v=1638340390 272w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 1 Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին հարավից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին հարավից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին եռանավ սրահով (չափերը՝ 17,2x8,7 մետր) թաղակապ շինություն է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և անմշակ քարերով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են մուտքի, լուսամուտների, սյուների, կամարների և որմնակամարների անկյունաքարերը (նկ. 3)։ Պատերի ստորին շարվածքում օգտագործվել են մեծ չափերի կիսամշակ կրաքարեր։ Պատերն ամրացված են կրաշաղախով։ Սրահը նավերի է բաժանվում զույգ կամարների օգնությամբ (նկ․ 5)։  Հյուսիսային ավանդատան մուտքին կից որմնախորշի մեջ է գտնվում մկրտության ավազանը, որը պսակված է սլաքաձև կամարով: Շինությունը ներսից արևելքում ավարտվում է կիսաշրջան խորանով և նրան կից ուղղանկյուն ավանդատներով (նկ․ 4): Խորանի և ավանդատների պատերին առկա են տարբեր չափերի որմնախորշեր։  Շինությունն արտաքուստ առնված է երկթեք տանիքի տակ:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2.jpg?v=1638340582" width="1985" height="1487" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2.jpg?v=1638340582 1985w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2-300x225.jpg?v=1638340582 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2-1024x767.jpg?v=1638340582 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2-768x575.jpg?v=1638340582 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2-1536x1151.jpg?v=1638340582 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-2-370x277.jpg?v=1638340582 370w" sizes="(max-width: 1985px) 100vw, 1985px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ արևելքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ արևելքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14.jpg?v=1638341234" width="1983" height="1487" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14.jpg?v=1638341234 1983w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14-300x225.jpg?v=1638341234 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14-1024x768.jpg?v=1638341234 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14-768x576.jpg?v=1638341234 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14-1536x1152.jpg?v=1638341234 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-14-370x277.jpg?v=1638341234 370w" sizes="(max-width: 1983px) 100vw, 1983px" title="Նկ. 4 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

Միակ մուտքը բացված է հարավային ճակատի կենտրոնից դեպի արևմուտք շեղված հատվածից։ Մուտքն ունի գեղեցիկ մշակված կամարակապ շրջանակ, բարավորի վրա փորագրված է շինության թվականը (նկ․ 6)։ Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից՝ երեք, արևմուտքից մեկ և հարավից բացված երկու փոքր լուսամուտներով։ Արևմտյան ճակատից բացված լուսամուտն արտաքինից ունի խաչաձև շրջանակ (նկ․ 7)։ Հյուսիսային պատն արտաքուստ ձուլված է թեք լանջին և ծածկված է հողով։ Եկեղեցուց հարավ մուտքից դեպի արևելք գտնվում է 1854 թվականի ուղղանկյունաձև մի տապանաքար, իսկ եկեղեցու մոտ պահպանվել են 17-րդ դարին վերաբերվող պարզ խաչապատկերով երկու խաչքար։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-scaled.jpg?v=1638340976" width="1792" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-scaled.jpg?v=1638340976 1792w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-210x300.jpg?v=1638340976 210w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-717x1024.jpg?v=1638340976 717w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-768x1097.jpg?v=1638340976 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-1075x1536.jpg?v=1638340976 1075w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-1434x2048.jpg?v=1638340976 1434w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-2-259x370.jpg?v=1638340976 259w" sizes="(max-width: 1792px) 100vw, 1792px" title="Նկ. 3 Եկեղեցու մուտքը, լուս․ http://monuments.nk.am կայքից։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցու մուտքը, լուս․ http://monuments.nk.am կայքից։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13.jpg?v=1638341708" width="1982" height="1487" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13.jpg?v=1638341708 1982w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13-300x225.jpg?v=1638341708 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13-1024x768.jpg?v=1638341708 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13-768x576.jpg?v=1638341708 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13-1536x1152.jpg?v=1638341708 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-13-370x278.jpg?v=1638341708 370w" sizes="(max-width: 1982px) 100vw, 1982px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու ներսը արևելքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու ներսը արևելքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12-768x575.jpg?v=1638341958" width="768" height="575" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12-768x575.jpg?v=1638341958 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12-300x225.jpg?v=1638341958 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12-1024x767.jpg?v=1638341958 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12-1536x1151.jpg?v=1638341958 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12-370x277.jpg?v=1638341958 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-12.jpg?v=1638341958 1985w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 6 Մուտքի բարավորև և շինարարական արձանագրությունը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Մուտքի բարավորև և շինարարական արձանագրությունը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-scaled.jpg?v=1638342046" width="2560" height="1792" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-scaled.jpg?v=1638342046 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-300x210.jpg?v=1638342046 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-1024x717.jpg?v=1638342046 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-768x538.jpg?v=1638342046 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-1536x1075.jpg?v=1638342046 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-2048x1434.jpg?v=1638342046 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-6-370x259.jpg?v=1638342046 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 7 Եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս․ http://monuments.nk.am կայքից։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս․ http://monuments.nk.am կայքից։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Խորհրդային տարիներին եկեղեցին օգտագործվել է տնտեսական նպատակով և ծառայել որպես պահեստ։ Արցախյան առաջին պատերազմի տարիներին Պլեթանցը մեծ վնասներ է կրել, սակայն եկեղեցին կանգուն է մնացել։

2020 թվականին Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմի հետևանքով Պլեթանցը ինչպես և ամբողջ Հադրութի շրջանն օկուպացվել է։ Պատերազմական գործողություններից եկեղեցու շենքը չի վնասվել։ Դա են փաստում Google Earth ծառայության 2021 թվականին կատարված արբանյակային նկարները։ Չկան տեղեկություններ եկեղեցու շուրջը պահպանված գերեզմանային հուշարձանների ներկա վիճակի մասին։

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու, Արօր:

Տեղադրություն Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Պլեթանց գյուղում, հյուսիսային եզրին, հարավահայաց լեռնալանջին։ Պատմական ակնարկ   Պլեթանցի և սբ․ Ստեփանոս եկեղեցու (նկ․ 1) վերաբերյալ մեզ հասած տեղեկությունները վերաբերվում են 19-րդ դարին։ Մակար Բարխուդարյանցը հետևյալն է գրում գյուղի և եկեղեցու մասին.  «Պլեթանց (Պլըթան). հիմնուած է նոյն սարին (Արևասար) մի ձորի արևմտահայեաց լանջին վերայ. բնակիչք բնիկ, հողն արքունի, ունի նաև այգի, բոժոժ և պարտէզ, անվնաս օդն, կլիման և ջուրն. եկեղեցին Սուրբ Ստեփաննոս, քարուկիր, քահանան գալիս է Հատրութից։ Ծուխ 20՝ ար. 90, իգ. 70 (Բարխուտարեանց 1895, 70): Ըստ մուտքի բարավորին փորագրված շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1651 թվականին (Թվ :ՌՃ:)։ Եկեղեցու կառուցման վերաբերյալ այլ տվյալներ հայտնի չեն։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն  Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին եռանավ սրահով (չափերը՝ 17,2×8,7 մետր) թաղակապ շինություն է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և անմշակ քարերով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են մուտքի, լուսամուտների, սյուների, կամարների և որմնակամարների անկյունաքարերը (նկ. 3)։ Պատերի ստորին շարվածքում օգտագործվել են մեծ չափերի կիսամշակ կրաքարեր։ Պատերն ամրացված են կրաշաղախով։ Սրահը նավերի է բաժանվում զույգ կամարների օգնությամբ (նկ․ 5)։  Հյուսիսային ավանդատան մուտքին կից որմնախորշի մեջ է գտնվում մկրտության ավազանը, որը պսակված է սլաքաձև կամարով: Շինությունը ներսից արևելքում ավարտվում է կիսաշրջան խորանով և նրան կից ուղղանկյուն ավանդատներով (նկ․ 4): Խորանի և ավանդատների պատերին առկա են տարբեր չափերի որմնախորշեր։  Շինությունն արտաքուստ առնված է երկթեք տանիքի տակ: Միակ մուտքը բացված է հարավային ճակատի կենտրոնից դեպի արևմուտք շեղված հատվածից։ Մուտքն ունի գեղեցիկ մշակված կամարակապ շրջանակ, բարավորի վրա փորագրված է շինության թվականը (նկ․ 6)։ Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից՝ երեք, արևմուտքից մեկ և հարավից բացված երկու փոքր լուսամուտներով։ Արևմտյան ճակատից բացված լուսամուտն արտաքինից ունի խաչաձև շրջանակ (նկ․ 7)։ Հյուսիսային պատն արտաքուստ ձուլված է թեք լանջին և ծածկված է հողով։ Եկեղեցուց հարավ մուտքից դեպի արևելք գտնվում է 1854 թվականի ուղղանկյունաձև մի տապանաքար, իսկ եկեղեցու մոտ պահպանվել են 17-րդ դարին վերաբերվող պարզ խաչապատկերով երկու խաչքար։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Պլեթանցի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/պլեթանցի-սբ․-ստեփանոս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Պլեթանցի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Պլեթանց գյուղում, հյուսիսային եզրին, հարավահայաց լեռնալանջին։ Պատմական ակնարկ   Պլեթանցի և սբ․ Ստեփանոս եկեղեցու (նկ․ 1) վերաբերյալ մեզ հասած տեղեկությունները վերաբերվում են 19-րդ դարին։ Մակար Բարխուդարյանցը հետևյալն է գրում գյուղի և եկեղեցու մասին.  «Պլեթանց (Պլըթան). հիմնուած է նոյն սարին (Արևասար) մի ձորի արևմտահայեաց լանջին վերայ. բնակիչք բնիկ, հողն արքունի, ունի նաև այգի, բոժոժ և պարտէզ, անվնաս օդն, կլիման և ջուրն. եկեղեցին Սուրբ Ստեփաննոս, քարուկիր, քահանան գալիս է Հատրութից։ Ծուխ 20՝ ար. 90, իգ. 70 (Բարխուտարեանց 1895, 70): Ըստ մուտքի բարավորին փորագրված շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1651 թվականին (Թվ :ՌՃ:)։ Եկեղեցու կառուցման վերաբերյալ այլ տվյալներ հայտնի չեն։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն  Սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին եռանավ սրահով (չափերը՝ 17,2x8,7 մետր) թաղակապ շինություն է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և անմշակ քարերով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են մուտքի, լուսամուտների, սյուների, կամարների և որմնակամարների անկյունաքարերը (նկ. 3)։ Պատերի ստորին շարվածքում օգտագործվել են մեծ չափերի կիսամշակ կրաքարեր։ Պատերն ամրացված են կրաշաղախով։ Սրահը նավերի է բաժանվում զույգ կամարների օգնությամբ (նկ․ 5)։  Հյուսիսային ավանդատան մուտքին կից որմնախորշի մեջ է գտնվում մկրտության ավազանը, որը պսակված է սլաքաձև կամարով: Շինությունը ներսից արևելքում ավարտվում է կիսաշրջան խորանով և նրան կից ուղղանկյուն ավանդատներով (նկ․ 4): Խորանի և ավանդատների պատերին առկա են տարբեր չափերի որմնախորշեր։  Շինությունն արտաքուստ առնված է երկթեք տանիքի տակ: Միակ մուտքը բացված է հարավային ճակատի կենտրոնից դեպի արևմուտք շեղված հատվածից։ Մուտքն ունի գեղեցիկ մշակված կամարակապ շրջանակ, բարավորի վրա փորագրված է շինության թվականը (նկ․ 6)։ Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից՝ երեք, արևմուտքից մեկ և հարավից բացված երկու փոքր լուսամուտներով։ Արևմտյան ճակատից բացված լուսամուտն արտաքինից ունի խաչաձև շրջանակ (նկ․ 7)։ Հյուսիսային պատն արտաքուստ ձուլված է թեք լանջին և ծածկված է հողով։ Եկեղեցուց հարավ մուտքից դեպի արևելք գտնվում է 1854 թվականի ուղղանկյունաձև մի տապանաքար, իսկ եկեղեցու մոտ պահպանվել են 17-րդ դարին վերաբերվող պարզ խաչապատկերով երկու խաչքար։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/պլեթանցի-սբ․-ստեփանոս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:53:20+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-2-1.jpg?v=1638340390" />
	<meta property="og:image:width" content="2405" />
	<meta property="og:image:height" content="1600" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%ac%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%ac%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Պլեթանցի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-12-01T07:03:36+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:53:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%ac%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%ac%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ba%d5%ac%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Պլեթանցի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Սարինշենի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրություն

Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Սարինշեն գյուղի բարձրադիր հյուսիսային եզրին (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Sarishen-Acc.jpg?v=1638530992" width="1354" height="631" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Sarishen-Acc.jpg?v=1638530992 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Sarishen-Acc-300x140.jpg?v=1638530992 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Sarishen-Acc-1024x477.jpg?v=1638530992 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Sarishen-Acc-768x358.jpg?v=1638530992 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Sarishen-Acc-370x172.jpg?v=1638530992 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Sarishen Acc" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3-768x576.jpg?v=1638531021" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3-768x576.jpg?v=1638531021 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3-300x225.jpg?v=1638531021 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3-1024x768.jpg?v=1638531021 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3-1536x1152.jpg?v=1638531021 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3-370x277.jpg?v=1638531021 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3.jpg?v=1638531021 2007w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 1 Սարին շեն գյուղը և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Սարին շեն գյուղը և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

Պատմական ակնարկ

Սարինշեն գյուղն ի սկզբանե կոչվել է Շաղախ, որն իր անունը ստացել էր գյուղի մոտ գտնվող հռչակավոր Շաղախ կամ Շախկախ վանական համալիրից։ Սարինշեն գյուղի և սբ․ Աստվածածին եկեղեցու վերաբերյալ մեզ հասած տեղեկությունները վերաբերվում են 19-րդ դարին. «Շաղախ գիւղ – Սարի շէ. հիմնուած է Քարագլուխ գիւղի սարի վերայ. բնակիչք գաղթած Ղարադաղից, հողն արքունի, տեղական բերքերն նոյն (ոչխար, հաճար, գարնանի, կտաւհատ, կորեկ) գերազանց օդն, կլիման և ջուրն, երկար կեանք 115 տարի, եկեղեցին Սուրբ Աստուածածին, քարուկիր, քահանան գալիս է Ծամձորից։ Ծուխ՝ 70, արակ.՝ 275. իգ.՝ 230։» (Բարխուտարեանց 1895, 64)։

Ըստ սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հյուսիսային ավանդատան և խորանի միջանկյալ հատվածում ագուցված խաչաքանդակ քարի վրա փորագրված արձանագրության կառուցվել է 1867 թվականին, սակայն պատերին առկա 16-17-րդ դարերի խաչքարերն ու պատկերաքանդակները փաստում են, որ եկեղեցին կառուցվել է ավելի հին սրբավայրի տեղում։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին միանավ սրահով (չափերը՝ 15․1x6․3 մետր, բարձրությունը՝ 7 մետր) թաղակապ շինություն է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և անմշակ քարերով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են լուսամուտների, որմնասյուների, որմնակամարների, որմնախորշերի անկյունաքարերը և բեմառէջքը։ Շինությունը ներսից արևելքում ավարտվում է կիսաշրջանաձև խորանով և նրան կից ուղղանկյուն ավանդատներով (նկ․ 3)։ Թաղածածկը հենվում է երկու զույգ որմնասյուներից բարձրացող սլաքաձև կամարների վրա:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3.jpg?v=1638531133" width="1994" height="1496" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3.jpg?v=1638531133 1994w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3-300x225.jpg?v=1638531133 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3-1024x768.jpg?v=1638531133 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3-768x576.jpg?v=1638531133 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3-1536x1152.jpg?v=1638531133 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-3-370x278.jpg?v=1638531133 370w" sizes="(max-width: 1994px) 100vw, 1994px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու հարավային ճակատը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու հարավային ճակատը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

Հյուսիսային պատին, որմնախորշի մեջ, ավանդատան մուտքին կից տեղակայված է մկրտության ավազանը, որի որմնախորշի երկու կողմերում և վերևում պատի մեջ ագուցված են 17-րդ դարին վերաբերվող երեք փոքրիկ խաչքարեր (նկ․ 4)։ Ավազանին հանդիպակաց հարավային պատի մեջ գտնվում է մեկ այլ որմնախորշ, որը ծառայել է որպես պահարան։ Միակ մուտքը հարավից է, որը փակվել է խորհրդային տարիներին (նկ․ 5)։ Հարավային ճակատում փակված մուտքին զուգահեռ պատի մեջ ագուցված են երկու ուղղանկյունաձև սրբատաշ քարեր զույգ խաչաքանդակներով, որոնք առնված են միանման շրջանակի մեջ։  Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից, հարավից և արևմուտքից բացված 6 լուսամուտներով։ Խորհրդային տարիներին արևմտյան փոքրիկ լուսամուտը լայնացվել է, իսկ հարավային պատի երկրորդ լուսամուտի ուղղությամբ բացվել է նոր մուտք և եկեղեցին ծառայեցվել այլ նպատակով (ակումբ-գրադարան)։ Եկեղեցու ներսի պատերին, հատկապես որմնախորշերի մեջ առատորեն ագուցված են խաչաքանդակներ, փոքրիկ նվիրատվական խաչքարեր։ Հատկապես ուշագրավ են բեմառէջքի պատկերաքանդակները, որոնք ներկայացնում են Արդար դատաստանը ի դեմս Երեք պատրիարքների և թրով զինված Գաբրիել հրեշտակաապետի և Խաչի լուսավոր գալստյան (նկ․ 6)։

Եկեղեցու երկթեք ծածկը ի սկզբանե եղել է քարաշեն, որի խարխլվելու պատճառով Խորհրդային տարիներին պատվել էր ասբեստե (թերթաքար) թիթեղով (նկ․ 7)։

2016-2017 թվականներին վերականգնվել են եկեղեցու ծածկասալերը, կատարվել են որոշակի ամրակայման աշխատանքներ (նկ․ 8)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14.jpg?v=1638531495" width="1994" height="1495" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14.jpg?v=1638531495 1994w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14-300x225.jpg?v=1638531495 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14-1024x768.jpg?v=1638531495 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14-768x576.jpg?v=1638531495 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14-1536x1152.jpg?v=1638531495 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-14-370x277.jpg?v=1638531495 370w" sizes="(max-width: 1994px) 100vw, 1994px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու հին և նոր մուտքերը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու հին և նոր մուտքերը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-7.jpg?v=1638531637" width="1094" height="821" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-7.jpg?v=1638531637 1094w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-7-300x225.jpg?v=1638531637 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-7-1024x768.jpg?v=1638531637 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-7-768x576.jpg?v=1638531637 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/007-7-370x278.jpg?v=1638531637 370w" sizes="(max-width: 1094px) 100vw, 1094px" title="Նկ. 7 Եկեղեցին հյուսիս-արևմուտքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Եկեղեցին հյուսիս-արևմուտքից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3.jpg?v=1638531180" width="1994" height="1496" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3.jpg?v=1638531180 1994w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3-300x225.jpg?v=1638531180 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3-1024x768.jpg?v=1638531180 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3-768x576.jpg?v=1638531180 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3-1536x1152.jpg?v=1638531180 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-3-370x278.jpg?v=1638531180 370w" sizes="(max-width: 1994px) 100vw, 1994px" title="Նկ. 3 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից , լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից , լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-scaled.jpg?v=1638531397" width="1707" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-scaled.jpg?v=1638531397 1707w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-200x300.jpg?v=1638531397 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-683x1024.jpg?v=1638531397 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-768x1152.jpg?v=1638531397 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-1024x1536.jpg?v=1638531397 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-1365x2048.jpg?v=1638531397 1365w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-15-247x370.jpg?v=1638531397 247w" sizes="(max-width: 1707px) 100vw, 1707px" title="Նկ. 4 Մկրտության ավազանը, 2018թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի ։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Մկրտության ավազանը, 2018թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-768x531.jpg?v=1638531581" width="768" height="531" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-768x531.jpg?v=1638531581 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-300x207.jpg?v=1638531581 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-1024x708.jpg?v=1638531581 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-1536x1061.jpg?v=1638531581 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-2048x1415.jpg?v=1638531581 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-13-370x256.jpg?v=1638531581 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 6 Բեմառէջքի պատկերաքանդակները,  2018թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Բեմառէջքի պատկերաքանդակները,  2018թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2.jpg?v=1638531671" width="1400" height="933" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2.jpg?v=1638531671 1400w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2-300x200.jpg?v=1638531671 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2-1024x682.jpg?v=1638531671 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2-768x512.jpg?v=1638531671 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2-370x247.jpg?v=1638531671 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-2-272x182.jpg?v=1638531671 272w" sizes="(max-width: 1400px) 100vw, 1400px" title="Նկ. 8 Եկեղեցու վերականգնված ծածկը, 2018թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Եկեղեցու վերականգնված ծածկը, 2018թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

2020 թվականի պատերազմական գործողությունների ժամանակ հուշարձանը չի տուժել։ Շրջանի օկուպացումից հետո հուշարձանի մասին որևէ տեղեկություն հայտնի չէ։

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու, Արօր:

Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների վկայագիր:

Տեղադրություն Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Սարինշեն գյուղի բարձրադիր հյուսիսային եզրին (նկ․ 1)։ Պատմական ակնարկ  Սարինշեն գյուղն ի սկզբանե կոչվել է Շաղախ, որն իր անունը ստացել էր գյուղի մոտ գտնվող հռչակավոր Շաղախ կամ Շախկախ վանական համալիրից։ Սարինշեն գյուղի և սբ․ Աստվածածին եկեղեցու վերաբերյալ մեզ հասած տեղեկությունները վերաբերվում են 19-րդ դարին. «Շաղախ գիւղ – Սարի շէ. հիմնուած է Քարագլուխ գիւղի սարի վերայ. բնակիչք գաղթած Ղարադաղից, հողն արքունի, տեղական բերքերն նոյն (ոչխար, հաճար, գարնանի, կտաւհատ, կորեկ) գերազանց օդն, կլիման և ջուրն, երկար կեանք 115 տարի, եկեղեցին Սուրբ Աստուածածին, քարուկիր, քահանան գալիս է Ծամձորից։ Ծուխ՝ 70, արակ.՝ 275. իգ.՝ 230։» (Բարխուտարեանց 1895, 64)։ Ըստ սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հյուսիսային ավանդատան և խորանի միջանկյալ հատվածում ագուցված խաչաքանդակ քարի վրա փորագրված արձանագրության կառուցվել է 1867 թվականին, սակայն պատերին առկա 16-17-րդ դարերի խաչքարերն ու պատկերաքանդակները փաստում են, որ եկեղեցին կառուցվել է ավելի հին սրբավայրի տեղում։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն  Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին միանավ սրահով (չափերը՝ 15․1×6․3 մետր, բարձրությունը՝ 7 մետր) թաղակապ շինություն է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և անմշակ քարերով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են լուսամուտների, որմնասյուների, որմնակամարների, որմնախորշերի անկյունաքարերը և բեմառէջքը։ Շինությունը ներսից արևելքում ավարտվում է կիսաշրջանաձև խորանով և նրան կից ուղղանկյուն ավանդատներով (նկ․ 3)։ Թաղածածկը հենվում է երկու զույգ որմնասյուներից բարձրացող սլաքաձև կամարների վրա: Հյուսիսային պատին, որմնախորշի մեջ, ավանդատան մուտքին կից տեղակայված է մկրտության ավազանը, որի որմնախորշի երկու կողմերում և վերևում պատի մեջ ագուցված են 17-րդ դարին վերաբերվող երեք փոքրիկ խաչքարեր (նկ․ 4)։ Ավազանին հանդիպակաց հարավային պատի մեջ գտնվում է մեկ այլ որմնախորշ, որը ծառայել է որպես պահարան։ Միակ մուտքը հարավից է, որը փակվել է խորհրդային տարիներին (նկ․ 5)։ Հարավային ճակատում փակված մուտքին զուգահեռ պատի մեջ ագուցված են երկու ուղղանկյունաձև սրբատաշ քարեր զույգ խաչաքանդակներով, որոնք առնված են միանման շրջանակի մեջ։  Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից, հարավից և արևմուտքից բացված 6 լուսամուտներով։ Խորհրդային տարիներին արևմտյան փոքրիկ լուսամուտը լայնացվել է, իսկ հարավային պատի երկրորդ լուսամուտի ուղղությամբ բացվել է նոր մուտք և եկեղեցին ծառայեցվել այլ նպատակով (ակումբ-գրադարան)։ Եկեղեցու ներսի պատերին, հատկապես որմնախորշերի մեջ առատորեն ագուցված են խաչաքանդակներ, փոքրիկ նվիրատվական խաչքարեր։ Հատկապես ուշագրավ են բեմառէջքի պատկերաքանդակները, որոնք ներկայացնում են Արդար դատաստանը ի դեմս Երեք պատրիարքների և թրով զինված Գաբրիել հրեշտակաապետի և Խաչի լուսավոր գալստյան (նկ․ 6)։ Եկեղեցու երկթեք ծածկը ի սկզբանե եղել է քարաշեն, որի խարխլվելու պատճառով Խորհրդային տարիներին պատվել էր ասբեստե (թերթաքար) թիթեղով (նկ․ 7)։ 2016-2017 թվականներին վերականգնվել են եկեղեցու ծածկասալերը, կատարվել են որոշակի ամրակայման աշխատանքներ (նկ․ 8)։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Սարինշենի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/սարինշենի-սբ․-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Սարինշենի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Սարինշեն գյուղի բարձրադիր հյուսիսային եզրին (նկ․ 1)։ Պատմական ակնարկ  Սարինշեն գյուղն ի սկզբանե կոչվել է Շաղախ, որն իր անունը ստացել էր գյուղի մոտ գտնվող հռչակավոր Շաղախ կամ Շախկախ վանական համալիրից։ Սարինշեն գյուղի և սբ․ Աստվածածին եկեղեցու վերաբերյալ մեզ հասած տեղեկությունները վերաբերվում են 19-րդ դարին. «Շաղախ գիւղ – Սարի շէ. հիմնուած է Քարագլուխ գիւղի սարի վերայ. բնակիչք գաղթած Ղարադաղից, հողն արքունի, տեղական բերքերն նոյն (ոչխար, հաճար, գարնանի, կտաւհատ, կորեկ) գերազանց օդն, կլիման և ջուրն, երկար կեանք 115 տարի, եկեղեցին Սուրբ Աստուածածին, քարուկիր, քահանան գալիս է Ծամձորից։ Ծուխ՝ 70, արակ.՝ 275. իգ.՝ 230։» (Բարխուտարեանց 1895, 64)։ Ըստ սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հյուսիսային ավանդատան և խորանի միջանկյալ հատվածում ագուցված խաչաքանդակ քարի վրա փորագրված արձանագրության կառուցվել է 1867 թվականին, սակայն պատերին առկա 16-17-րդ դարերի խաչքարերն ու պատկերաքանդակները փաստում են, որ եկեղեցին կառուցվել է ավելի հին սրբավայրի տեղում։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն  Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին միանավ սրահով (չափերը՝ 15․1x6․3 մետր, բարձրությունը՝ 7 մետր) թաղակապ շինություն է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և անմշակ քարերով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են լուսամուտների, որմնասյուների, որմնակամարների, որմնախորշերի անկյունաքարերը և բեմառէջքը։ Շինությունը ներսից արևելքում ավարտվում է կիսաշրջանաձև խորանով և նրան կից ուղղանկյուն ավանդատներով (նկ․ 3)։ Թաղածածկը հենվում է երկու զույգ որմնասյուներից բարձրացող սլաքաձև կամարների վրա: Հյուսիսային պատին, որմնախորշի մեջ, ավանդատան մուտքին կից տեղակայված է մկրտության ավազանը, որի որմնախորշի երկու կողմերում և վերևում պատի մեջ ագուցված են 17-րդ դարին վերաբերվող երեք փոքրիկ խաչքարեր (նկ․ 4)։ Ավազանին հանդիպակաց հարավային պատի մեջ գտնվում է մեկ այլ որմնախորշ, որը ծառայել է որպես պահարան։ Միակ մուտքը հարավից է, որը փակվել է խորհրդային տարիներին (նկ․ 5)։ Հարավային ճակատում փակված մուտքին զուգահեռ պատի մեջ ագուցված են երկու ուղղանկյունաձև սրբատաշ քարեր զույգ խաչաքանդակներով, որոնք առնված են միանման շրջանակի մեջ։  Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից, հարավից և արևմուտքից բացված 6 լուսամուտներով։ Խորհրդային տարիներին արևմտյան փոքրիկ լուսամուտը լայնացվել է, իսկ հարավային պատի երկրորդ լուսամուտի ուղղությամբ բացվել է նոր մուտք և եկեղեցին ծառայեցվել այլ նպատակով (ակումբ-գրադարան)։ Եկեղեցու ներսի պատերին, հատկապես որմնախորշերի մեջ առատորեն ագուցված են խաչաքանդակներ, փոքրիկ նվիրատվական խաչքարեր։ Հատկապես ուշագրավ են բեմառէջքի պատկերաքանդակները, որոնք ներկայացնում են Արդար դատաստանը ի դեմս Երեք պատրիարքների և թրով զինված Գաբրիել հրեշտակաապետի և Խաչի լուսավոր գալստյան (նկ․ 6)։ Եկեղեցու երկթեք ծածկը ի սկզբանե եղել է քարաշեն, որի խարխլվելու պատճառով Խորհրդային տարիներին պատվել էր ասբեստե (թերթաքար) թիթեղով (նկ․ 7)։ 2016-2017 թվականներին վերականգնվել են եկեղեցու ծածկասալերը, կատարվել են որոշակի ամրակայման աշխատանքներ (նկ․ 8)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/սարինշենի-սբ․-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:54:34+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-3.jpg?v=1638531021" />
	<meta property="og:image:width" content="2007" />
	<meta property="og:image:height" content="1505" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Սարինշենի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-12-03T11:42:53+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:54:34+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%b7%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Սարինշենի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ուխտաձորի սբ. Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Ուխտաձոր գյուղի կենտրոնում՝ բնակելի խիտ կառուցապատված հատվածում (նկ. 1)։ Օկուպացված է Արդբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr_Uxtadzor.jpg?v=1638860308" width="1357" height="517" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr_Uxtadzor.jpg?v=1638860308 1357w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr_Uxtadzor-300x114.jpg?v=1638860308 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr_Uxtadzor-1024x390.jpg?v=1638860308 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr_Uxtadzor-768x293.jpg?v=1638860308 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr_Uxtadzor-370x141.jpg?v=1638860308 370w" sizes="(max-width: 1357px) 100vw, 1357px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-4.jpg?v=1638860397" width="690" height="458" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-4.jpg?v=1638860397 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-4-300x199.jpg?v=1638860397 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-4-370x246.jpg?v=1638860397 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-4-272x182.jpg?v=1638860397 272w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը արևելքից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը արևելքից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցու մասին տվյալները զուսպ են։ Համաձայն շինարարական արձանագրության այն կառուցվել է :ՌՃԽԱ: (1692) թվականին։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Հուշարձանը միանավ թաղակապ սրահ է, արևելյան կիսաշրջան խորանով և կից ավանդատներով: Կառուցված է կոպտատաշ կրաքարով և կրաշաղախով (նկ. 2, 3)։ Տանիքը հողածածկ է: Հյուսիսից ամբողջովին խրված է հողի մեջ (նկ. 4) Մուտքը հարավից է, եզրաքարերն ու բարավորը սրբատաշ են, հարդարված խաչային հորինվածքներով (նկ. 5)։ Պատերի մեջ ագուցված են խաչաքանդակ սալեր և խաչքարերի բեկորներ (նկ. 6)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-4.jpg?v=1638860733" width="1085" height="814" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-4.jpg?v=1638860733 1085w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-4-300x225.jpg?v=1638860733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-4-1024x768.jpg?v=1638860733 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-4-768x576.jpg?v=1638860733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-1-4-370x278.jpg?v=1638860733 370w" sizes="(max-width: 1085px) 100vw, 1085px" title="նկ. 3 Եկեղեցու ներքնատեսքն արևմուտքից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու ներքնատեսքն արևմուտքից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-15.jpg?v=1638860913" width="690" height="469" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-15.jpg?v=1638860913 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-15-300x204.jpg?v=1638860913 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-15-370x251.jpg?v=1638860913 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="նկ. 5 Եկեղեցու հարավային մուտքը, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու հարավային մուտքը, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-4.jpg?v=1638860590" width="1087" height="815" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-4.jpg?v=1638860590 1087w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-4-300x225.jpg?v=1638860590 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-4-1024x768.jpg?v=1638860590 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-4-768x576.jpg?v=1638860590 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-1-4-370x277.jpg?v=1638860590 370w" sizes="(max-width: 1087px) 100vw, 1087px" title="նկ. 2 Եկեղեցու ներքնատեսքն արևելքից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու ներքնատեսքն արևելքից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-16.jpg?v=1638860779" width="1082" height="812" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-16.jpg?v=1638860779 1082w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-16-300x225.jpg?v=1638860779 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-16-1024x768.jpg?v=1638860779 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-16-768x576.jpg?v=1638860779 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-16-370x278.jpg?v=1638860779 370w" sizes="(max-width: 1082px) 100vw, 1082px" title="նկ. 4 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հյուսիսային կողմից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հյուսիսային կողմից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-14.jpg?v=1638860963" width="690" height="456" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-14.jpg?v=1638860963 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-14-300x198.jpg?v=1638860963 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-14-370x245.jpg?v=1638860963 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Նկ. 6 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավային կողմից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավային կողմից, լուս․՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարան։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ եկեղեցին ամբողջությամբ կանգուն էր։ Պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո հուշարձանի մասին որևէ տեղեկություն հայտնի չէ։

Մատենագրական քննություն

Հուշարձանի նկարագրությունը հենվում է Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարանի վկայագրի տեղեկությունների վրա։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ուխտաձորի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ուխտաձորի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ուխտաձորի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Ուխտաձոր գյուղի կենտրոնում՝ բնակելի խիտ կառուցապատված հատվածում (նկ. 1)։ Օկուպացված է Արդբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Եկեղեցու մասին տվյալները զուսպ են։ Համաձայն շինարարական արձանագրության այն կառուցվել է :ՌՃԽԱ: (1692) թվականին։   Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Հուշարձանը միանավ թաղակապ սրահ է, արևելյան կիսաշրջան խորանով և կից ավանդատներով: Կառուցված է կոպտատաշ կրաքարով և կրաշաղախով (նկ. 2, 3)։ Տանիքը հողածածկ է: Հյուսիսից ամբողջովին խրված է հողի մեջ (նկ. 4) Մուտքը հարավից է, եզրաքարերն ու բարավորը սրբատաշ են, հարդարված խաչային հորինվածքներով (նկ. 5)։ Պատերի մեջ ագուցված են խաչաքանդակ սալեր և խաչքարերի բեկորներ (նկ. 6)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ուխտաձորի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-12-30T07:58:13+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-1-4.jpg?v=1638860397" />
	<meta property="og:image:width" content="690" />
	<meta property="og:image:height" content="458" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b8%d6%82%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b8%d6%82%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Ուխտաձորի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-12-07T07:16:35+00:00","dateModified":"2021-12-30T07:58:13+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b8%d6%82%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b8%d6%82%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b8%d6%82%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ուխտաձորի սբ. Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Թաղասեռի սբ. Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Գտնվում է Հադրութի շրջանի Թաղասեռ գյուղից մոտ 4 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք` Հին Թաղասեռ գյուղատեղիում, Պարզագետ գետի ձախ ափին մի բլրի վրա (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Ek-Tagaseri-Anapat.jpg?v=1639068567" width="1353" height="550" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Ek-Tagaseri-Anapat.jpg?v=1639068567 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Ek-Tagaseri-Anapat-300x122.jpg?v=1639068567 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Ek-Tagaseri-Anapat-1024x416.jpg?v=1639068567 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Ek-Tagaseri-Anapat-768x312.jpg?v=1639068567 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/Tr-Ek-Tagaseri-Anapat-370x150.jpg?v=1639068567 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Ek Tagaseri Anapat" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-768x576.jpg?v=1639042264" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-768x576.jpg?v=1639042264 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-300x225.jpg?v=1639042264 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-1024x768.jpg?v=1639042264 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-1536x1152.jpg?v=1639042264 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-2048x1536.jpg?v=1639042264 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-370x278.jpg?v=1639042264 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 1 Եկեղեցին արևմուտքից, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Եկեղեցին արևմուտքից, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

 Պատմական ակնարկ

Թաղասեռ գյուղը գտնվում է Հադրութ քաղաքից 1 կիլոմետր արևմուտք։ Ադրբեջանի կողմից օկուպացվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։

Պատմական տեղեկությունների համաձայն՝ Թաղասեռում, որ 17-րդ դարում եղել է Դիզակ գավառի գրչության կենտրոններից մեկը (Մինասյան 2015, 43), եղել են չորս եկեղեցիներ՝ Ամենափրկիչ, սբ․ Աստվածածին, Անապատ և սբ․ Սարգիս։ Նշվածներից ներկայումս կանգուն են միայն Ս․ Աստվածածին և Անապատ եկեղեցիները։ Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին հիշատակվում է 1635 թվականին այստեղ գրված մի Ավետարանում․ «ի գեաւղ, որ կոչի Թեղասեռ՝ ընդ հովանեալ Ս․Աստուածածին» (Գուշակեան 1925, 476)։ 1791 թվականին սբ․ Աստվածածին եկեղեցին դարձյալ հիշատակվում է՝ կապված Թաղասեռում գրված ևս մի  ձեռագրի հետ։ Այն ձեռքից ձեռք էր անցել, այնուհետև հայտնվել գերության մեջ։ 1791 թվականի ապրիլի մեկին թիֆլիսեցի նալբանդ Սիսոյի որդի Եզչիսեսոն ազատել է գերված ձեռագիրը և որպես հիշատակ նվիրել սբ․ Աստվածածին եկեղեցուն․ «որ եւ յիշատակն բարի եղիցի տէր Գրիգորի» (Մինասյան 2015, 43):

Ճարտարապետա-հորինվածքային քննություն

Ուղղանկյուն հատակագծով, երկու զույգ մույթերով եռանավ սրահ է (նկ․ 2)։ Արևելքում ավարտվում է կիսաշրջան խորանով և նրան կից հարավային և հյուսիսային ավանդատներով (նկ․ 3, 4)։ Կառուցված է կիսատաշ որձաքարով, կամարները շարված են սրբատաշ քարով։ Եկեղեցին ունի 17,20 մետր երկարություն, 11 մետր լայնություն, 7,5 մետր բարձրություն։ Արտաքուստ ունի երկթեք տանիք, որն անցած դարի 90-ական թվականներին պատվել է ասբեստե թիթեղով (նկ․ 5)։ Բեմը ներկայումս քանդված է։ Մկրտության ավազանը տեղադրված է հյուսիսային պատի  մեջ (նկ․ 6)։ Լուսավորությունը իրականացվել է թվով յոթ փոքր լուսամուտներով, որոնցից երեքը բացվում են հարավային, երեքը՝ արևելյան, մեկը՝ արևմտյան կողմերից։ Պատուհանների եզրաքարերը նույնպես սրբատաշ են (նկ․ 7)։ Հարավային պատին կիսով չափ պահպանվել է արևային ժամացույցը (նկ․ 8): Առանձին հետաքրքրության է արժանի գեղեցիկ զարդահյուսերով մուտքը, որը բացվում է արևմտյան կողմից (նկ․ 9)։ Շքամուտքն իր կառուցվածքով և զարդանախշերով բավականին մեծ նմանություններ ունի Ծակուռիի Ծաղկավանքի, Քյուրաթաղի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու շքամուտքերի հետ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-scaled.jpg?v=1639042385" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-scaled.jpg?v=1639042385 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-300x169.jpg?v=1639042385 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-1024x576.jpg?v=1639042385 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-768x432.jpg?v=1639042385 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-1536x864.jpg?v=1639042385 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-2048x1152.jpg?v=1639042385 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/002-16-370x208.jpg?v=1639042385 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու հատակագիծը, չափագրությունը Մ․ Սարգսյանի, Мкртчян Ш., Историко –архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1989, ст. 114.  " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու հատակագիծը, չափագրությունը Մ․ Սարգսյանի, Мкртчян Ш., Историко –архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1989, ст. 114.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-scaled.jpg?v=1639042518" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-scaled.jpg?v=1639042518 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-225x300.jpg?v=1639042518 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-768x1024.jpg?v=1639042518 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-1152x1536.jpg?v=1639042518 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-1536x2048.jpg?v=1639042518 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/004-17-278x370.jpg?v=1639042518 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 4 Եկեղեցու հարավային ավանդատան մուտքը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցու հարավային ավանդատան մուտքը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-scaled.jpg?v=1639428175" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-scaled.jpg?v=1639428175 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-300x200.jpg?v=1639428175 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-1024x683.jpg?v=1639428175 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-768x512.jpg?v=1639428175 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-1536x1024.jpg?v=1639428175 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-2048x1365.jpg?v=1639428175 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-370x247.jpg?v=1639428175 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/SDS_2899-272x182.jpg?v=1639428175 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 7 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, 2019 թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, 2019 թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-3.jpg?v=1639042796" width="810" height="540" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-3.jpg?v=1639042796 810w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-3-300x200.jpg?v=1639042796 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-3-768x512.jpg?v=1639042796 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-3-370x247.jpg?v=1639042796 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/008-3-272x182.jpg?v=1639042796 272w" sizes="(max-width: 810px) 100vw, 810px" title="Նկ. 8 Եկեղեցու արևային ժամացույցը, 2019 թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Եկեղեցու արևային ժամացույցը, 2019 թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։

Եկեղեցու պատերին ներսից ագուցված են մի քանի խաչքարեր (նկ․ 10,  11, 12), մեկ խաչքար էլ  պահպանվել է հյուսիսային մույթերից մեկի վրա (նկ․ 13)։ Եկեղեցին չունի կառուցման արձանագրություն։ 1880-ական թվականներին Խաչիկ վարդապետ Դադյանը նկատել է, որ Հին Թաղասեռ շենատեղի եկեղեցին «նման է շենքով Քուրաթաղ գյուղի եկեղեցուն» և այն կարծիքն է հայտնել, որ դրանք թերևս նույն ժամանակ են կառուցվել (Մկրտչյան 1990, 3): Քուրաթաղի եկեղեցին, համաձայն շինարարական արձանագրության, կառուցվել է 1683 թվականին, սակայն ինչպես վերը նշվել է 1635 թվականին Ս․ Աստվածածին եկեղեցին արդեն հիշատակվում է։ Բոլոր դեպքերում կառույցն ակնհայտ պատկանում է 17-րդ դարի ճարտարապետական վերելքի շրջանին։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15.jpg?v=1639042424" width="1781" height="961" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15.jpg?v=1639042424 1781w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15-300x162.jpg?v=1639042424 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15-1024x553.jpg?v=1639042424 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15-768x414.jpg?v=1639042424 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15-1536x829.jpg?v=1639042424 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/003-15-370x200.jpg?v=1639042424 370w" sizes="(max-width: 1781px) 100vw, 1781px" title="Նկ. 3 Եկեղեցին ներսից, ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայության էլեկտրոնային շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցին ներսից, ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայության էլեկտրոնային շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-scaled.jpg?v=1639042627" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-scaled.jpg?v=1639042627 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-300x225.jpg?v=1639042627 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-1024x768.jpg?v=1639042627 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-768x576.jpg?v=1639042627 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-1536x1152.jpg?v=1639042627 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-2048x1536.jpg?v=1639042627 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/005-16-370x278.jpg?v=1639042627 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Եկեղեցին հյուսիս-արևմուտքից, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցին հյուսիս-արևմուտքից, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-768x1024.jpg?v=1639042722" width="768" height="1024" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-768x1024.jpg?v=1639042722 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-225x300.jpg?v=1639042722 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-1152x1536.jpg?v=1639042722 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-1536x2048.jpg?v=1639042722 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-278x370.jpg?v=1639042722 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/006-15-scaled.jpg?v=1639042722 1920w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 6 Եկեղեցու մկրտութան ավազանը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Եկեղեցու մկրտութան ավազանը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-scaled.jpg?v=1639042912" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-scaled.jpg?v=1639042912 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-225x300.jpg?v=1639042912 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-768x1024.jpg?v=1639042912 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-1152x1536.jpg?v=1639042912 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-1536x2048.jpg?v=1639042912 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/009-2-278x370.jpg?v=1639042912 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 9 Եկեղեցու շքամուտքը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 9 Եկեղեցու շքամուտքը, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-scaled.jpg?v=1639043374" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-scaled.jpg?v=1639043374 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-225x300.jpg?v=1639043374 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-768x1024.jpg?v=1639043374 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-1152x1536.jpg?v=1639043374 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-1536x2048.jpg?v=1639043374 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/010-3-278x370.jpg?v=1639043374 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 10 Եկեղեցում պահպանված խաչքար, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 10 Եկեղեցում պահպանված խաչքար, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-scaled.jpg?v=1639043648" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-scaled.jpg?v=1639043648 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-225x300.jpg?v=1639043648 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-768x1024.jpg?v=1639043648 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-1152x1536.jpg?v=1639043648 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-1536x2048.jpg?v=1639043648 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/012-1-278x370.jpg?v=1639043648 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 12 Եկեղեցում պահպանված խաչքար, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 12 Եկեղեցում պահպանված խաչքար, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-768x1024.jpg?v=1639043485" width="768" height="1024" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-768x1024.jpg?v=1639043485 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-225x300.jpg?v=1639043485 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-1152x1536.jpg?v=1639043485 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-1536x2048.jpg?v=1639043485 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-278x370.jpg?v=1639043485 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/011-1-scaled.jpg?v=1639043485 1920w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 11 Եկեղեցում պահպանված խաչքար, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 11 Եկեղեցում պահպանված խաչքար, 2016 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-scaled.jpg?v=1639043788" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-scaled.jpg?v=1639043788 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-225x300.jpg?v=1639043788 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-768x1024.jpg?v=1639043788 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-1152x1536.jpg?v=1639043788 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-1536x2048.jpg?v=1639043788 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/013-1-278x370.jpg?v=1639043788 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 13 Եկեղեցու հյուսիսային մույթի խաչքարը, 2016 թ․, լուս․ Գ․Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 13 Եկեղեցու հյուսիսային մույթի խաչքարը, 2016 թ․, լուս․ Գ․Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Եկեղեցին գտնվում էր լավ վիճակում, Արցախյան առաջին և երկրորդ պատերազմի ռազմական գործողությունների ժամանակ չի տուժել։ Ներկայիս վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Գրականություն

1․ Ոսկեան Հ․, Արցախի վանքերը,Վիեննա, 1953։

2․ Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու, 1895։

3․ Գուշակեան 1925 – Գուշակեան Թ․, Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց Ս․ Նշան Վանուց ի Սեբաստիա, Հանդես ամսօրեայ, Վիեննա։

4․ Մինասյան 2015 – Մինասյան Թ․, Արցախի գրչության կենտրոնները, Երևան։

5․ Մկրտչյան 1990 – Մկրտչյան Ա․, Թաղասեռի պատմությունից, Դիզակ, թիվ 14, Հադրութ։

6․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պամա-ճատարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Թաղասեռի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/թաղասեռի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Թաղասեռի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Գտնվում է Հադրութի շրջանի Թաղասեռ գյուղից մոտ 4 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք` Հին Թաղասեռ գյուղատեղիում, Պարզագետ գետի ձախ ափին մի բլրի վրա (նկ․ 1)։  Պատմական ակնարկ Թաղասեռ գյուղը գտնվում է Հադրութ քաղաքից 1 կիլոմետր արևմուտք։ Ադրբեջանի կողմից օկուպացվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ Պատմական տեղեկությունների համաձայն՝ Թաղասեռում, որ 17-րդ դարում եղել է Դիզակ գավառի գրչության կենտրոններից մեկը (Մինասյան 2015, 43), եղել են չորս եկեղեցիներ՝ Ամենափրկիչ, սբ․ Աստվածածին, Անապատ և սբ․ Սարգիս։ Նշվածներից ներկայումս կանգուն են միայն Ս․ Աստվածածին և Անապատ եկեղեցիները։ Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին հիշատակվում է 1635 թվականին այստեղ գրված մի Ավետարանում․ «ի գեաւղ, որ կոչի Թեղասեռ՝ ընդ հովանեալ Ս․Աստուածածին» (Գուշակեան 1925, 476)։ 1791 թվականին սբ․ Աստվածածին եկեղեցին դարձյալ հիշատակվում է՝ կապված Թաղասեռում գրված ևս մի  ձեռագրի հետ։ Այն ձեռքից ձեռք էր անցել, այնուհետև հայտնվել գերության մեջ։ 1791 թվականի ապրիլի մեկին թիֆլիսեցի նալբանդ Սիսոյի որդի Եզչիսեսոն ազատել է գերված ձեռագիրը և որպես հիշատակ նվիրել սբ․ Աստվածածին եկեղեցուն․ «որ եւ յիշատակն բարի եղիցի տէր Գրիգորի» (Մինասյան 2015, 43): Ճարտարապետա-հորինվածքային քննություն Ուղղանկյուն հատակագծով, երկու զույգ մույթերով եռանավ սրահ է (նկ․ 2)։ Արևելքում ավարտվում է կիսաշրջան խորանով և նրան կից հարավային և հյուսիսային ավանդատներով (նկ․ 3, 4)։ Կառուցված է կիսատաշ որձաքարով, կամարները շարված են սրբատաշ քարով։ Եկեղեցին ունի 17,20 մետր երկարություն, 11 մետր լայնություն, 7,5 մետր բարձրություն։ Արտաքուստ ունի երկթեք տանիք, որն անցած դարի 90-ական թվականներին պատվել է ասբեստե թիթեղով (նկ․ 5)։ Բեմը ներկայումս քանդված է։ Մկրտության ավազանը տեղադրված է հյուսիսային պատի  մեջ (նկ․ 6)։ Լուսավորությունը իրականացվել է թվով յոթ փոքր լուսամուտներով, որոնցից երեքը բացվում են հարավային, երեքը՝ արևելյան, մեկը՝ արևմտյան կողմերից։ Պատուհանների եզրաքարերը նույնպես սրբատաշ են (նկ․ 7)։ Հարավային պատին կիսով չափ պահպանվել է արևային ժամացույցը (նկ․ 8): Առանձին հետաքրքրության է արժանի գեղեցիկ զարդահյուսերով մուտքը, որը բացվում է արևմտյան կողմից (նկ․ 9)։ Շքամուտքն իր կառուցվածքով և զարդանախշերով բավականին մեծ նմանություններ ունի Ծակուռիի Ծաղկավանքի, Քյուրաթաղի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու շքամուտքերի հետ։ Եկեղեցու պատերին ներսից ագուցված են մի քանի խաչքարեր (նկ․ 10,  11, 12), մեկ խաչքար էլ  պահպանվել է հյուսիսային մույթերից մեկի վրա (նկ․ 13)։ Եկեղեցին չունի կառուցման արձանագրություն։ 1880-ական թվականներին Խաչիկ վարդապետ Դադյանը նկատել է, որ Հին Թաղասեռ շենատեղի եկեղեցին «նման է շենքով Քուրաթաղ գյուղի եկեղեցուն» և այն կարծիքն է հայտնել, որ դրանք թերևս նույն ժամանակ են կառուցվել (Մկրտչյան 1990, 3): Քուրաթաղի եկեղեցին, համաձայն շինարարական արձանագրության, կառուցվել է 1683 թվականին, սակայն ինչպես վերը նշվել է 1635 թվականին Ս․ Աստվածածին եկեղեցին արդեն հիշատակվում է։ Բոլոր դեպքերում կառույցն ակնհայտ պատկանում է 17-րդ դարի ճարտարապետական վերելքի շրջանին։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/թաղասեռի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-12-13T20:43:29+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/12/001-14-scaled.jpg?v=1639042264" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Թաղասեռի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-12-09T09:58:54+00:00","dateModified":"2021-12-13T20:43:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Թաղասեռի սբ. Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->