Церковь Сурб Саргис в Мохренесе

Локализация

Церковь Сурб Саргис (рис. 1) находится в центре села Мохренес Гадрутского района.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298178547_5814609475235963_6401297731944631989_n.jpg?v=1660329562" width="1352" height="516" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298178547_5814609475235963_6401297731944631989_n.jpg?v=1660329562 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298178547_5814609475235963_6401297731944631989_n-300x114.jpg?v=1660329562 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298178547_5814609475235963_6401297731944631989_n-1024x391.jpg?v=1660329562 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298178547_5814609475235963_6401297731944631989_n-768x293.jpg?v=1660329562 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298178547_5814609475235963_6401297731944631989_n-370x141.jpg?v=1660329562 370w" sizes="(max-width: 1352px) 100vw, 1352px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2.jpg?v=1660329635" width="1082" height="811" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2.jpg?v=1660329635 1082w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2-300x225.jpg?v=1660329635 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2-1024x768.jpg?v=1660329635 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2-768x576.jpg?v=1660329635 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2-370x277.jpg?v=1660329635 370w" sizes="(max-width: 1082px) 100vw, 1082px" title="Рис. 1 Церковь с северо-запада, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Церковь с северо-запада, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах.

Исторический очерк

Село Мохренес находится в 28 километрах к западу от города Гадрут.

Название села упоминается в сптроительной надписи Гтчаванка как Мохенис (Акобян 2009, 92). Согласно М.Бархударянцу, «население села Мохренес местное» (Бархударянц 1895, 55).

С октября 2020-го года село Мохренес оккупировано Азербайджаном.

Архитектурно-композиционное описание

Церковь представляет собой однонефный сводчатый зал. Вероятный период постройки – 18-19-е века. Построена из местного белого известняка на известковом растворе. Ввиду расположения на склоне северо-восточная часть церкви находится под землей. Это также обусловило тот факт, что портал установили на южной стороне.

Портал имеет ярко выраженное объемное решение, тесаные массивные базы колонн и полуколонны, скульптурные капители и арку, широкий тимпан (рис. 2). Крыша двускатная, покрытая черепицей, окантована тесаными каменными плитами.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-2-2.jpg?v=1660329845" width="836" height="1116" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-2-2.jpg?v=1660329845 836w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-2-2-225x300.jpg?v=1660329845 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-2-2-767x1024.jpg?v=1660329845 767w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-2-2-768x1025.jpg?v=1660329845 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-2-2-277x370.jpg?v=1660329845 277w" sizes="(max-width: 836px) 100vw, 836px" title="Рис. 2 Вход в церковь, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вход в церковь, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах.

Внутри полукруглый свод опирается на тесаные арки, возвышающиеся над тромпами. Абсида полукруглая, с обеих сторон имеются ризницы, алтарная часть отсутствует (рис. 3). Угловые камни стен и наличников окон с внешней стороны также тесаны (рис. 4, 5). Первоначально его освещали два небольших окна в восточной и южной стенах, но в советские годы в южной стене открыли еще одно большое окно. В северной стене сохранилась купель. В советские годы внутри церковь была оштукатурена и использовалась в хозяйственных целях.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-scaled.jpg?v=1660330133" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-scaled.jpg?v=1660330133 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-300x225.jpg?v=1660330133 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-1024x768.jpg?v=1660330133 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-768x576.jpg?v=1660330133 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-1536x1152.jpg?v=1660330133 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-2048x1536.jpg?v=1660330133 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-2-370x278.jpg?v=1660330133 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Церковь изнутри, 2019, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Церковь изнутри, 2019, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-3.jpg?v=1660330189" width="1048" height="786" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-3.jpg?v=1660330189 1048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-3-300x225.jpg?v=1660330189 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-3-1024x768.jpg?v=1660330189 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-3-768x576.jpg?v=1660330189 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-3-370x278.jpg?v=1660330189 370w" sizes="(max-width: 1048px) 100vw, 1048px" title="Рис. 4 Зпадное окно, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Зпадное окно, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-1.jpg?v=1660330244" width="1016" height="763" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-1.jpg?v=1660330244 1016w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-1-300x225.jpg?v=1660330244 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-1-768x577.jpg?v=1660330244 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-1-370x278.jpg?v=1660330244 370w" sizes="(max-width: 1016px) 100vw, 1016px" title="Рис. 5 Церковь с юга, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Церковь с юга, фото из паспорта памятника МОНКС Республики Арцах.

Состояние до, во время и после войны

Церковь была в хорошем состоянии. В ходе боевых действий 2020 года она не пострадала. Судя по фотографиям, размещенным азербайджанцами  видно, что церковь цела (рис. 6), но при изучении спутниковых снимков, опубликованных 11-го октября командой проекта «Caucasus Heritage Watch» Корнельского университета США, стало известно, что Азербайджан до основания разрушил церковь.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1.jpg?v=1660330323" width="1500" height="1000" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1.jpg?v=1660330323 1500w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1-300x200.jpg?v=1660330323 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1-1024x683.jpg?v=1660330323 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1-768x512.jpg?v=1660330323 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1-370x247.jpg?v=1660330323 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-1-272x182.jpg?v=1660330323 272w" sizes="(max-width: 1500px) 100vw, 1500px" title="Рис. 6 Церковь после азербайджанской оккупации, источник." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Церковь после азербайджанской оккупации, источник.

Литература

Бархударянц 1895 - Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз).

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988.

Акобян 2009 – Акобян А., Историко-географические и эпиграфические исследования (Арцах и Утик), Вена-Ереван (на арм.яз.).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Саргис в Мохренесе - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-саргис-в-мохренесе/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Саргис в Мохренесе - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь Сурб Саргис (рис. 1) находится в центре села Мохренес Гадрутского района. Исторический очерк Село Мохренес находится в 28 километрах к западу от города Гадрут. Название села упоминается в сптроительной надписи Гтчаванка как Мохенис (Акобян 2009, 92). Согласно М.Бархударянцу, «население села Мохренес местное» (Бархударянц 1895, 55). С октября 2020-го года село Мохренес оккупировано Азербайджаном. Архитектурно-композиционное описание Церковь представляет собой однонефный сводчатый зал. Вероятный период постройки – 18-19-е века. Построена из местного белого известняка на известковом растворе. Ввиду расположения на склоне северо-восточная часть церкви находится под землей. Это также обусловило тот факт, что портал установили на южной стороне. Портал имеет ярко выраженное объемное решение, тесаные массивные базы колонн и полуколонны, скульптурные капители и арку, широкий тимпан (рис. 2). Крыша двускатная, покрытая черепицей, окантована тесаными каменными плитами. Внутри полукруглый свод опирается на тесаные арки, возвышающиеся над тромпами. Абсида полукруглая, с обеих сторон имеются ризницы, алтарная часть отсутствует (рис. 3). Угловые камни стен и наличников окон с внешней стороны также тесаны (рис. 4, 5). Первоначально его освещали два небольших окна в восточной и южной стенах, но в советские годы в южной стене открыли еще одно большое окно. В северной стене сохранилась купель. В советские годы внутри церковь была оштукатурена и использовалась в хозяйственных целях." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-саргис-в-мохренесе/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-08T07:54:48+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-2.jpg?v=1660329635" />
	<meta property="og:image:width" content="1082" />
	<meta property="og:image:height" content="811" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b3%d0%b8%d1%81-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b3%d0%b8%d1%81-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/","name":"Церковь Сурб Саргис в Мохренесе - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-12T18:53:53+00:00","dateModified":"2022-11-08T07:54:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b3%d0%b8%d1%81-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b3%d0%b8%d1%81-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b3%d0%b8%d1%81-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Саргис в Мохренесе"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Սեթանց գյուղը

Տեղադրությունը

Սեթանց գյուղը գտնվում է Կապան լեռան հյուսիսարևելյան փեշերից սկիզբ առնող, Որոտանի աջ վտակ, Սեթանց գետակի ձախ ափին։ Այն Կապան-Գորիս մայրուղուց 5-6 կմ արևելք է տեղադրված՝ շրջապատված խիտ անտառներով։ Բնությունը շատ գեղատեսիլ է (նկ․ 1)։ Գյուղն այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n.jpg?v=1660631892" width="1354" height="421" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n.jpg?v=1660631892 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-300x93.jpg?v=1660631892 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-1024x318.jpg?v=1660631892 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-768x239.jpg?v=1660631892 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-370x115.jpg?v=1660631892 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-225x300.jpg?v=1660631941 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-768x1024.jpg?v=1660631941 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-278x370.jpg?v=1660631941 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 1 Ամրոցի մոտ գտնվող Սեթանցի փոքր ջրվեժը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Ամրոցի մոտ գտնվող Սեթանցի փոքր ջրվեժը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2.jpg?v=1660632084" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2.jpg?v=1660632084 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-300x225.jpg?v=1660632084 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-768x576.jpg?v=1660632084 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-370x278.jpg?v=1660632084 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 2 Ամրոցում պահպանված շինության պատի մի հատվածը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Ամրոցում պահպանված շինության պատի մի հատվածը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

Այս ավերակներից արևմուտք,  բնության մեջ, քարից մի մեծ խողովակ է ընկած,  որի երկարությունն է մոտ 5,0 մետր և տրամագիծը` 40 սմ  (նկ․ 4)։ Ամրոց-բնակատեղիից 300-400 մետր դեպի հյուսիս՝ ծառապատ տեղանքում գերեզմանոցն է, որտեղ պահպանվել են 2 տասնյակից ավելի տապանաքարեր և խաչքարեր  (նկ․ 5)։ Գյուղին տիրացած քրդերը հայոց հանգստարանի վրա ծառեր են տնկել, իսկ խաչքարերը ջարդել կամ շրջել են։  Կոտրված տապանաքարերիի բեկորներից մեկի վրա դեռևս տեսանելի է  հայերեն արձանագրությունը (նկ․ 6)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2.jpg?v=1660632289" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2.jpg?v=1660632289 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-300x225.jpg?v=1660632289 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-768x576.jpg?v=1660632289 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-370x278.jpg?v=1660632289 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 4 Քարե խողովակ ամրոցի տարածքում, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Քարե խողովակ ամրոցի տարածքում, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2.jpg?v=1660632332" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2.jpg?v=1660632332 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-300x225.jpg?v=1660632332 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-768x576.jpg?v=1660632332 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-370x278.jpg?v=1660632332 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 5 Գերեզմանոցի տարածքի շրջված խաչքարերից մեկը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Գերեզմանոցի տարածքի շրջված խաչքարերից մեկը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

Պատմական ակնարկ

Հայաթափումից հետո,  19-րդ դարի 50-ական թվականներին, գյուղում քրդեր են հաստատվել և այն կոչել են Սեյթաս (Կարապետյան 1999, 189-190)։

Հուշարձանները

Գյուղի արևմտյան կողմում՝ գետի ափին գտնվում է անտառապատ մի բլուր, որի երեք կողմերով հոսում է Սեթանց գետակը։ Տեղանքի բնական անառիկությունը օգտագործվել է և այստեղ միջնադարում ամրոց-բնակատեղի է հիմվնել (հնարավոր է վերակառուցել են ավելի վաղ շրջանի բերդը), որի հյուսիսային մասն ամրացվել է պարսպով։ Արևմտյան կողմում՝ ուղղաձիգ ժայռերի վրա, տեսանելի են այդ ամրոցի պարսպապատերի ավերակները (նկ․ 2)։ Հնավայրում պահպանվել են նաև միջնադարյան կառույցների հավանաբար ամրոցի դղյակի կրաշաղախ պատերի մնացորդները։ Այստեղ նշմարվում է նաև դեպի մուտք տանող ճանապարհը (նկ․ 3)։ Օգտագործված քարը բազալտն է, պատերի հաստությունը 1,0 մետր է։ Այստեղ առկա են նաև շրջանաձև հատակագծով շինության ավերակներ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4.jpg?v=1660632121" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4.jpg?v=1660632121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-225x300.jpg?v=1660632121 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-768x1024.jpg?v=1660632121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-278x370.jpg?v=1660632121 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 3 Մուտք բարձրացող ճանապարհը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Մուտք բարձրացող ճանապարհը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1.jpg?v=1660632368" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1.jpg?v=1660632368 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-225x300.jpg?v=1660632368 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-768x1024.jpg?v=1660632368 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-278x370.jpg?v=1660632368 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 6 Արձանագիր տապանաքար, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Արձանագիր տապանաքար, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

Մատենագրական քննություն

Սեթանց գյուղի և այնտեղ պահպանված  ավերակների մասին համառոտ տեղեկություններ կան Սամվել Կարապետյանի համահավաք աշխատության մեջ (Կարապետյան 1999, 189)։ «Հայաստանի հանրապետություն» օրաթերթում դրանց անդրադարձել է Զ․ Ըռքոյանը («Հայաստանի հանրապետություն» օրաթերթ, 10․09․2020)։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Սեթանց գյուղը շատ էր տուժել դեռևս Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ։ Հնավայրն ավերակ վիճակում էր։ Պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո հնավայրի վիճակի  մասին տեղեկություն չունենք:

Գրականության ցանկ

1․ Օրբելյան 1942 – Ստեփանոս Օրբելյան, Ժամանակագրություն, հավելված, Երևան։

2․ Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան։

3․ «Հայաստանի հանրապետություն» օրաթերթ, 10․ 09․ 2020 թ․:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Սեթանց գյուղը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/սեթանց-գյուղը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Սեթանց գյուղը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Սեթանց գյուղը գտնվում է Կապան լեռան հյուսիսարևելյան փեշերից սկիզբ առնող, Որոտանի աջ վտակ, Սեթանց գետակի ձախ ափին։ Այն Կապան-Գորիս մայրուղուց 5-6 կմ արևելք է տեղադրված՝ շրջապատված խիտ անտառներով։ Բնությունը շատ գեղատեսիլ է (նկ․ 1)։ Գյուղն այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից։ Այս ավերակներից արևմուտք,  բնության մեջ, քարից մի մեծ խողովակ է ընկած,  որի երկարությունն է մոտ 5,0 մետր և տրամագիծը` 40 սմ  (նկ․ 4)։ Ամրոց-բնակատեղիից 300-400 մետր դեպի հյուսիս՝ ծառապատ տեղանքում գերեզմանոցն է, որտեղ պահպանվել են 2 տասնյակից ավելի տապանաքարեր և խաչքարեր  (նկ․ 5)։ Գյուղին տիրացած քրդերը հայոց հանգստարանի վրա ծառեր են տնկել, իսկ խաչքարերը ջարդել կամ շրջել են։  Կոտրված տապանաքարերիի բեկորներից մեկի վրա դեռևս տեսանելի է  հայերեն արձանագրությունը (նկ․ 6)։ Պատմական ակնարկ Հայաթափումից հետո,  19-րդ դարի 50-ական թվականներին, գյուղում քրդեր են հաստատվել և այն կոչել են Սեյթաս (Կարապետյան 1999, 189-190)։ Հուշարձանները Գյուղի արևմտյան կողմում՝ գետի ափին գտնվում է անտառապատ մի բլուր, որի երեք կողմերով հոսում է Սեթանց գետակը։ Տեղանքի բնական անառիկությունը օգտագործվել է և այստեղ միջնադարում ամրոց-բնակատեղի է հիմվնել (հնարավոր է վերակառուցել են ավելի վաղ շրջանի բերդը), որի հյուսիսային մասն ամրացվել է պարսպով։ Արևմտյան կողմում՝ ուղղաձիգ ժայռերի վրա, տեսանելի են այդ ամրոցի պարսպապատերի ավերակները (նկ․ 2)։ Հնավայրում պահպանվել են նաև միջնադարյան կառույցների հավանաբար ամրոցի դղյակի կրաշաղախ պատերի մնացորդները։ Այստեղ նշմարվում է նաև դեպի մուտք տանող ճանապարհը (նկ․ 3)։ Օգտագործված քարը բազալտն է, պատերի հաստությունը 1,0 մետր է։ Այստեղ առկա են նաև շրջանաձև հատակագծով շինության ավերակներ։ Մատենագրական քննություն Սեթանց գյուղի և այնտեղ պահպանված  ավերակների մասին համառոտ տեղեկություններ կան Սամվել Կարապետյանի համահավաք աշխատության մեջ (Կարապետյան 1999, 189)։ «Հայաստանի հանրապետություն» օրաթերթում դրանց անդրադարձել է Զ․ Ըռքոյանը («Հայաստանի հանրապետություն» օրաթերթ, 10․09․2020)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/սեթանց-գյուղը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-08-20T18:20:47+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%a8/","name":"Սեթանց գյուղը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-16T06:48:30+00:00","dateModified":"2022-08-20T18:20:47+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bd%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%b6%d6%81-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Սեթանց գյուղը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Սեթանց գյուղը - Monument Watch


Локализация

Село Сетанц находится на левом берегу речки Сетанц, правого притока реки Воротан, берущего начало с северо-восточных склонов горы Капан. Оно находится в 5-6 км к востоку от шоссе Капан-Горис и окружено густым лесом. Природа очень живописна (рис. 1). Село ныне оккупировано Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n.jpg?v=1660631892" width="1354" height="421" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n.jpg?v=1660631892 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-300x93.jpg?v=1660631892 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-1024x318.jpg?v=1660631892 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-768x239.jpg?v=1660631892 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-370x115.jpg?v=1660631892 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-225x300.jpg?v=1660631941 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-768x1024.jpg?v=1660631941 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-278x370.jpg?v=1660631941 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 1 Небольшой водопад Сетанц возле крепости, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Небольшой водопад Сетанц возле крепости, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2.jpg?v=1660632084" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2.jpg?v=1660632084 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-300x225.jpg?v=1660632084 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-768x576.jpg?v=1660632084 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-370x278.jpg?v=1660632084 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 2 Часть стены постройки, сохранившаяся в крепости, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Часть стены постройки, сохранившаяся в крепости, фото З. Эркояна.

К западу от этих развалин среди деревьев лежит крупная каменная труба, длина которой около 5,0 м, а диаметр 40 см (рис. 4).

В 300-400 м к северу от крепости-поселения, в лесистой местности, находится кладбище, где сохранилось более двух десятков надгробий и хачкаров (рис. 5). Курды, захватившие село, на армянском кладбище посадили деревья, сломали или опрокинули хачкары. На одном из фрагментов разбитых надгробий до сих пор видна армянская надпись (рис. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2.jpg?v=1660632289" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2.jpg?v=1660632289 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-300x225.jpg?v=1660632289 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-768x576.jpg?v=1660632289 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-370x278.jpg?v=1660632289 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 4  Каменная труба на территории крепости, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4  Каменная труба на территории крепости, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2.jpg?v=1660632332" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2.jpg?v=1660632332 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-300x225.jpg?v=1660632332 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-768x576.jpg?v=1660632332 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-370x278.jpg?v=1660632332 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 5 Один из опрокинутых хачкаров территории кладбища, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Один из опрокинутых хачкаров территории кладбища, фото З. Эркояна.

Исторический очерк

Провинция Баг-Кашун Сюникского ашхара Великой Армении, раскинувшаяся на лесистых плоскогорьях и ущелье реки Воротан, на горных склонах и речных долинах, до второй половины 21-го века была колыбелью армян. В 17-18-х веках она начала дробиться и образовались небольшие провинции, одна из которых - Маганджух. Здесь, согласно приложению к «Хронологии» Степаноса Орбеляна (Орбелян 1942, 42), упоминается село Сетанц, которое платило дань Татевскому монастырю.

После изгнания армян, в 50-х годах 19-го века в селе поселились курды, которые назвали его Сейтас (Карапетян 2000, 186-187).

Памятники

С западной стороны села, на берегу реки, находится лесистая возвышенность, с трех сторон от которой протекает река Сетанц. Здесь была использована естественная недоступность местности, и в средние века была основана крепость-поселение (возможно, перестроили крепость более раннего периода), северная часть которого была укреплена стеной. С западной стороны на отвесных скалах видны развалины стен этой крепости (рис. 2).

На древнем поселении также сохранились остатки средневековых построек, вероятно, дворцовые стены, построенные на известковом растворе. Здесь же просматриваеся также дорога, ведущая ко входу (рис. 3). Использованный камень – базальт, толщина стен – 1,0 м. Есть также руины здания круглой формы.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4.jpg?v=1660632121" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4.jpg?v=1660632121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-225x300.jpg?v=1660632121 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-768x1024.jpg?v=1660632121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-278x370.jpg?v=1660632121 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 3 Дорога, ведущая ко входу, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Дорога, ведущая ко входу, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1.jpg?v=1660632368" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1.jpg?v=1660632368 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-225x300.jpg?v=1660632368 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-768x1024.jpg?v=1660632368 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-278x370.jpg?v=1660632368 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 6 Надгробие с надписью, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Надгробие с надписью, фото З. Эркояна.

Анализ письменных источников

Краткие сведения о селе Сетанц и сохранившихся там руинах построек имеются в труде Самвела Карапетяна (Карапетян 2000, 186). З. Эркоян писал о них в газете «Республика Армения» (ежедневная газета "Республика Армения" от 10.09.2020).

Ситуация до, во время и после войны

Село Сетанц сильно пострадало во время первой Арцахской войны, древнее поселение лежало в руинах. О состоянии памятника во время и после войны нам ничего не известно.

Литература

Орбелян 1942 – Степанос Орбелян, Хронология, приложение, Ереван (на арм.яз.).

Карапетян 2000 – Карапетян С., Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

Ежедневная газета "Республика Армения" от 10.09.2020 (на арм.яз.).

Локализация Село Сетанц находится на левом берегу речки Сетанц, правого притока реки Воротан, берущего начало с северо-восточных склонов горы Капан. Оно находится в 5-6 км к востоку от шоссе Капан-Горис и окружено густым лесом. Природа очень живописна (рис. 1). Село ныне оккупировано Азербайджаном.   К западу от этих развалин среди деревьев лежит крупная каменная труба, длина которой около 5,0 м, а диаметр 40 см (рис. 4). В 300-400 м к северу от крепости-поселения, в лесистой местности, находится кладбище, где сохранилось более двух десятков надгробий и хачкаров (рис. 5). Курды, захватившие село, на армянском кладбище посадили деревья, сломали или опрокинули хачкары. На одном из фрагментов разбитых надгробий до сих пор видна армянская надпись (рис. 6). Исторический очерк Провинция Баг-Кашун Сюникского ашхара Великой Армении, раскинувшаяся на лесистых плоскогорьях и ущелье реки Воротан, на горных склонах и речных долинах, до второй половины 21-го века была колыбелью армян. В 17-18-х веках она начала дробиться и образовались небольшие провинции, одна из которых – Маганджух. Здесь, согласно приложению к «Хронологии» Степаноса Орбеляна (Орбелян 1942, 42), упоминается село Сетанц, которое платило дань Татевскому монастырю. После изгнания армян, в 50-х годах 19-го века в селе поселились курды, которые назвали его Сейтас (Карапетян 2000, 186-187). Памятники С западной стороны села, на берегу реки, находится лесистая возвышенность, с трех сторон от которой протекает река Сетанц. Здесь была использована естественная недоступность местности, и в средние века была основана крепость-поселение (возможно, перестроили крепость более раннего периода), северная часть которого была укреплена стеной. С западной стороны на отвесных скалах видны развалины стен этой крепости (рис. 2). На древнем поселении также сохранились остатки средневековых построек, вероятно, дворцовые стены, построенные на известковом растворе. Здесь же просматриваеся также дорога, ведущая ко входу (рис. 3). Использованный камень – базальт, толщина стен – 1,0 м. Есть также руины здания круглой формы. Анализ письменных источников Краткие сведения о селе Сетанц и сохранившихся там руинах построек имеются в труде Самвела Карапетяна (Карапетян 2000, 186). З. Эркоян писал о них в газете «Республика Армения» (ежедневная газета “Республика Армения” от 10.09.2020).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Село Сетанц - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/село-сетанц/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Село Сетанц - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Село Сетанц находится на левом берегу речки Сетанц, правого притока реки Воротан, берущего начало с северо-восточных склонов горы Капан. Оно находится в 5-6 км к востоку от шоссе Капан-Горис и окружено густым лесом. Природа очень живописна (рис. 1). Село ныне оккупировано Азербайджаном.   К западу от этих развалин среди деревьев лежит крупная каменная труба, длина которой около 5,0 м, а диаметр 40 см (рис. 4). В 300-400 м к северу от крепости-поселения, в лесистой местности, находится кладбище, где сохранилось более двух десятков надгробий и хачкаров (рис. 5). Курды, захватившие село, на армянском кладбище посадили деревья, сломали или опрокинули хачкары. На одном из фрагментов разбитых надгробий до сих пор видна армянская надпись (рис. 6). Исторический очерк Провинция Баг-Кашун Сюникского ашхара Великой Армении, раскинувшаяся на лесистых плоскогорьях и ущелье реки Воротан, на горных склонах и речных долинах, до второй половины 21-го века была колыбелью армян. В 17-18-х веках она начала дробиться и образовались небольшие провинции, одна из которых - Маганджух. Здесь, согласно приложению к «Хронологии» Степаноса Орбеляна (Орбелян 1942, 42), упоминается село Сетанц, которое платило дань Татевскому монастырю. После изгнания армян, в 50-х годах 19-го века в селе поселились курды, которые назвали его Сейтас (Карапетян 2000, 186-187). Памятники С западной стороны села, на берегу реки, находится лесистая возвышенность, с трех сторон от которой протекает река Сетанц. Здесь была использована естественная недоступность местности, и в средние века была основана крепость-поселение (возможно, перестроили крепость более раннего периода), северная часть которого была укреплена стеной. С западной стороны на отвесных скалах видны развалины стен этой крепости (рис. 2). На древнем поселении также сохранились остатки средневековых построек, вероятно, дворцовые стены, построенные на известковом растворе. Здесь же просматриваеся также дорога, ведущая ко входу (рис. 3). Использованный камень – базальт, толщина стен – 1,0 м. Есть также руины здания круглой формы. Анализ письменных источников Краткие сведения о селе Сетанц и сохранившихся там руинах построек имеются в труде Самвела Карапетяна (Карапетян 2000, 186). З. Эркоян писал о них в газете «Республика Армения» (ежедневная газета "Республика Армения" от 10.09.2020)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/село-сетанц/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-08-20T18:22:34+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-3.jpg?v=1661019696" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d1%81%d0%b5%d1%82%d0%b0%d0%bd%d1%86/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d1%81%d0%b5%d1%82%d0%b0%d0%bd%d1%86/","name":"Село Сетанц - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-16T06:48:30+00:00","dateModified":"2022-08-20T18:22:34+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d1%81%d0%b5%d1%82%d0%b0%d0%bd%d1%86/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d1%81%d0%b5%d1%82%d0%b0%d0%bd%d1%86/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d1%81%d0%b5%d1%82%d0%b0%d0%bd%d1%86/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Село Сетанц"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Село Сетанц - Monument Watch


Ցորաբերդ ամրոցը

Տեղադրությունը

Ամրոցի տեղանքին բնորոշ են հարավային մասում բարձր ժայռերը, և ընհանրապես, իշխող դիրքը, ինչի շնորհիվ ամրոցից հսկվում էր ողջ տարածքը, շրջակա ձորերով ու կիրճերով (նկ. 1): Ներկայումս Ցոր գյուղն օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map.jpg?v=1661065688" width="1354" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map.jpg?v=1661065688 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-300x101.jpg?v=1661065688 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-1024x346.jpg?v=1661065688 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-768x259.jpg?v=1661065688 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-370x125.jpg?v=1661065688 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tsoraberd map" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3.jpg?v=1661066412" width="1187" height="891" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3.jpg?v=1661066412 1187w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-300x225.jpg?v=1661066412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-1024x769.jpg?v=1661066412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-768x576.jpg?v=1661066412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-370x278.jpg?v=1661066412 370w" sizes="(max-width: 1187px) 100vw, 1187px" title="նկ. 1 Ցորաբերդի լեռան ընդհանուր տեսքը, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Ցորաբերդի լեռան ընդհանուր տեսքը, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։

Պատմական ակնարկ

Ամրոցի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Մակար Բարխուդարյանցը, նկարագրելով Ցոր գյուղը, նրա թիկունքի լեռան վրա գտնվող ամրոցը հիշատակում է Վելիջանի բերդ անվամբ չնշելով վերջինիս ով լինելը (Բարխուտարեանց 1895, 66):

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Ցորաբերդի հիմնական շինություններից մնացել են պարիսպների ավերակները և ջրավազանների հողածածկ փոսերը: Բերդի պարիսպները շարված են անմշակ մեծ կոպտատաշ, ինչպես նաև փոքր ու միջին չափի քարերով և կրաշաղախով։ Պահպանված հատվածներում պարիսպների հաստությունը հասնում է 2 մետրի (նկ. 2-5): Խոշոր կիսամշակ հորիազոնական դիրքով դրված կվադրերով շարվածքը հավանական է դարձնում այն մ. թ.  առաջին դարերով թվագրելը։ Դեպի ամրոց տանող միակ ճանապարհը շատ դժվարանցելի է (Մկրտչյան 1985, 132):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450" width="1096" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450 1096w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-300x225.jpg?v=1661066450 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-1024x768.jpg?v=1661066450 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-768x576.jpg?v=1661066450 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-370x278.jpg?v=1661066450 370w" sizes="(max-width: 1096px) 100vw, 1096px" title="նկ. 2 Ցորաբերդի պարիսպների ընդհանուր տեսքը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Ցորաբերդի պարիսպների ընդհանուր տեսքը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5.jpg?v=1661066499" width="1097" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5.jpg?v=1661066499 1097w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-300x225.jpg?v=1661066499 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-1024x767.jpg?v=1661066499 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-768x575.jpg?v=1661066499 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-370x277.jpg?v=1661066499 370w" sizes="(max-width: 1097px) 100vw, 1097px" title="նկ. 4 Հատված Ցորաբերդի պարիսպներից, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Հատված Ցորաբերդի պարիսպներից, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3.jpg?v=1661066472" width="1097" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3.jpg?v=1661066472 1097w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-300x225.jpg?v=1661066472 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-1024x767.jpg?v=1661066472 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-768x575.jpg?v=1661066472 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-370x277.jpg?v=1661066472 370w" sizes="(max-width: 1097px) 100vw, 1097px" title="նկ. 3 Ցորաբերդի պարիսպների շարվածքը, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Ցորաբերդի պարիսպների շարվածքը, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3.jpg?v=1661066526" width="1096" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3.jpg?v=1661066526 1096w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-300x225.jpg?v=1661066526 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-1024x768.jpg?v=1661066526 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-768x576.jpg?v=1661066526 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-370x278.jpg?v=1661066526 370w" sizes="(max-width: 1096px) 100vw, 1096px" title="նկ. 5 Պարիսպների մեծ ու փոքր քարերի համադրությունը շարվածքում, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Պարիսպների մեծ ու փոքր քարերի համադրությունը շարվածքում, լուս. Արցախի ԿԳՄՍ շտեմարանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Ամրոցի փլատակները չեն տուժել Արցախյան պատերազմների ժամանակ:

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1835 – Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու, Արօր։

Մկրտչյան 1985 - Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ցորաբերդ ամրոցը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ցորաբերդ-ամրոցը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ցորաբերդ ամրոցը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Ամրոցի տեղանքին բնորոշ են հարավային մասում բարձր ժայռերը, և ընհանրապես, իշխող դիրքը, ինչի շնորհիվ ամրոցից հսկվում էր ողջ տարածքը, շրջակա ձորերով ու կիրճերով (նկ. 1): Ներկայումս Ցոր գյուղն օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Ամրոցի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Մակար Բարխուդարյանցը, նկարագրելով Ցոր գյուղը, նրա թիկունքի լեռան վրա գտնվող ամրոցը հիշատակում է Վելիջանի բերդ անվամբ չնշելով վերջինիս ով լինելը (Բարխուտարեանց 1895, 66): Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Ցորաբերդի հիմնական շինություններից մնացել են պարիսպների ավերակները և ջրավազանների հողածածկ փոսերը: Բերդի պարիսպները շարված են անմշակ մեծ կոպտատաշ, ինչպես նաև փոքր ու միջին չափի քարերով և կրաշաղախով։ Պահպանված հատվածներում պարիսպների հաստությունը հասնում է 2 մետրի (նկ. 2-5): Խոշոր կիսամշակ հորիազոնական դիրքով դրված կվադրերով շարվածքը հավանական է դարձնում այն մ. թ.  առաջին դարերով թվագրելը։ Դեպի ամրոց տանող միակ ճանապարհը շատ դժվարանցելի է (Մկրտչյան 1985, 132):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ցորաբերդ-ամրոցը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-01-09T11:31:27+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450" />
	<meta property="og:image:width" content="1096" />
	<meta property="og:image:height" content="822" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%a1%d5%b4%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%a1%d5%b4%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8/","name":"Ցորաբերդ ամրոցը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-21T07:22:43+00:00","dateModified":"2023-01-09T11:31:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%a1%d5%b4%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%a1%d5%b4%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%a1%d5%b4%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ցորաբերդ ամրոցը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Ցորաբերդ ամրոցը - Monument Watch

Ցորաբերդ ամրոցը - Monument Watch


Location

The Setants village is located on the left bank of the Setants rivulet, a right tributary of Vorotan that originates on Mount Kapan's northeastern slopes. It is located 5–6 kilometers east of the Kapan-Goris highway and is surrounded by dense forests. Nature is stunningly beautiful and picturesque (Fig. 1). The village is currently occupied by Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n.jpg?v=1660631892" width="1354" height="421" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n.jpg?v=1660631892 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-300x93.jpg?v=1660631892 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-1024x318.jpg?v=1660631892 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-768x239.jpg?v=1660631892 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/298648732_724586538610412_8584188078930729678_n-370x115.jpg?v=1660631892 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2.jpg?v=1660631941 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-225x300.jpg?v=1660631941 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-768x1024.jpg?v=1660631941 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-2-278x370.jpg?v=1660631941 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Fig. 1 Setants, a small waterfall near the fortress, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 Setants, a small waterfall near the fortress, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2.jpg?v=1660632084" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2.jpg?v=1660632084 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-300x225.jpg?v=1660632084 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-768x576.jpg?v=1660632084 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-1-2-370x278.jpg?v=1660632084 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Fig. 2 Part of the building's wall preserved in the fortress, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 Part of the building's wall preserved in the fortress, photo by Z. Rkoyan.

In nature, to the west of these ruins, there is a large stone pipe with a length of about 5.0 m and a diameter of 40 cm (fig. 4).The cemetery is located about 300-400 meters north of the fortress-residence, in a wooded area, and contains more than a dozen tombstones and khachkars (fig. 5). The Kurds who took over the village planted trees in the Armenian cemetery and broke or overturned the khachkars. On one of the broken tombstone fragments, the Armenian inscription can still be seen. (fig. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2.jpg?v=1660632289" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2.jpg?v=1660632289 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-300x225.jpg?v=1660632289 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-768x576.jpg?v=1660632289 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-2-370x278.jpg?v=1660632289 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Fig. 4 A stone pipe in the area of the fortress, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 A stone pipe in the area of the fortress, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2.jpg?v=1660632332" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2.jpg?v=1660632332 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-300x225.jpg?v=1660632332 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-768x576.jpg?v=1660632332 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/006-2-370x278.jpg?v=1660632332 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Fig. 5 One of the overturned khachkars of the cemetery area, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 One of the overturned khachkars of the cemetery area, photo by Z. Rkoyan.

Historical overview

Following the depopulation of Armenians in the 1950s, Kurds settled in the village and named it Seitas (Karapetyan 1999, 189-190).

Monuments

The Setants Rivulet flows on three sides of a wooded hill on the western side of the village, on the river's bank. The natural inaccessibility of the location was exploited, and a fortress-residence was established here in the middle Ages (it is possible that they rebuilt an earlier fortress), the northern part of which was fortified with a wall. The ruins of that fortress's walls can be seen on the western side, on the vertical rocks (fig. 2). On the ancient site, the remains of medieval structures, most likely the limestone walls of the fortress's mansion, have also been preserved. The path to the entrance is also visible here (fig. 3). It is constructed of basalt stone, and the walls are 1.0 m thick. There are also the ruins of a building with a circular architectural plan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4.jpg?v=1660632121" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4.jpg?v=1660632121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-225x300.jpg?v=1660632121 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-768x1024.jpg?v=1660632121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-4-278x370.jpg?v=1660632121 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Fig. 3 The entrance road, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The entrance road, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1.jpg?v=1660632368" width="1024" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1.jpg?v=1660632368 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-225x300.jpg?v=1660632368 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-768x1024.jpg?v=1660632368 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/007-1-278x370.jpg?v=1660632368 278w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Fig. 6 The tombstone with an inscription, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The tombstone with an inscription, photo by Z. Rkoyan.

Bibliographic examination

Samvel Karapetyan's collective work contains brief information about Setants village and the ruins preserved there (Karapetyan 1999, 189). Z. Rkoyan mentioned them in the daily newspaper "Republic of Armenia." ("Republic of Armenia" daily, September 10, 2020).

The condition before, during, and after the war

During the first Artsakh war, Setants village suffered greatly. The ancient site was in ruins. We have no information regarding the site's condition during and after the war.

 Bibliography

Orbelyan 1942 - Stephanos Orbelyan, Chronology, appendix, Yerevan.

Karapetyan 1999 - Kapetyan, S., Monuments of Armenian Culture in the Occupied Territories of Soviet Azerbaijan, "Science" Publishing House of NAS RA, Yerevan.

"Republic of Armenia" daily newspaper, 10.09.2020.

Location The Setants village is located on the left bank of the Setants rivulet, a right tributary of Vorotan that originates on Mount Kapan’s northeastern slopes. It is located 5–6 kilometers east of the Kapan-Goris highway and is surrounded by dense forests. Nature is stunningly beautiful and picturesque (Fig. 1). The village is currently occupied by Azerbaijan. In nature, to the west of these ruins, there is a large stone pipe with a length of about 5.0 m and a diameter of 40 cm (fig. 4).The cemetery is located about 300-400 meters north of the fortress-residence, in a wooded area, and contains more than a dozen tombstones and khachkars (fig. 5). The Kurds who took over the village planted trees in the Armenian cemetery and broke or overturned the khachkars. On one of the broken tombstone fragments, the Armenian inscription can still be seen. (fig. 6). Historical overview Following the depopulation of Armenians in the 1950s, Kurds settled in the village and named it Seitas (Karapetyan 1999, 189-190). Monuments The Setants Rivulet flows on three sides of a wooded hill on the western side of the village, on the river’s bank. The natural inaccessibility of the location was exploited, and a fortress-residence was established here in the middle Ages (it is possible that they rebuilt an earlier fortress), the northern part of which was fortified with a wall. The ruins of that fortress’s walls can be seen on the western side, on the vertical rocks (fig. 2). On the ancient site, the remains of medieval structures, most likely the limestone walls of the fortress’s mansion, have also been preserved. The path to the entrance is also visible here (fig. 3). It is constructed of basalt stone, and the walls are 1.0 m thick. There are also the ruins of a building with a circular architectural plan. Bibliographic examination Samvel Karapetyan’s collective work contains brief information about Setants village and the ruins preserved there (Karapetyan 1999, 189). Z. Rkoyan mentioned them in the daily newspaper “Republic of Armenia.” (“Republic of Armenia” daily, September 10, 2020).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Setants village - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Setants village - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The Setants village is located on the left bank of the Setants rivulet, a right tributary of Vorotan that originates on Mount Kapan's northeastern slopes. It is located 5–6 kilometers east of the Kapan-Goris highway and is surrounded by dense forests. Nature is stunningly beautiful and picturesque (Fig. 1). The village is currently occupied by Azerbaijan. In nature, to the west of these ruins, there is a large stone pipe with a length of about 5.0 m and a diameter of 40 cm (fig. 4).The cemetery is located about 300-400 meters north of the fortress-residence, in a wooded area, and contains more than a dozen tombstones and khachkars (fig. 5). The Kurds who took over the village planted trees in the Armenian cemetery and broke or overturned the khachkars. On one of the broken tombstone fragments, the Armenian inscription can still be seen. (fig. 6). Historical overview Following the depopulation of Armenians in the 1950s, Kurds settled in the village and named it Seitas (Karapetyan 1999, 189-190). Monuments The Setants Rivulet flows on three sides of a wooded hill on the western side of the village, on the river's bank. The natural inaccessibility of the location was exploited, and a fortress-residence was established here in the middle Ages (it is possible that they rebuilt an earlier fortress), the northern part of which was fortified with a wall. The ruins of that fortress's walls can be seen on the western side, on the vertical rocks (fig. 2). On the ancient site, the remains of medieval structures, most likely the limestone walls of the fortress's mansion, have also been preserved. The path to the entrance is also visible here (fig. 3). It is constructed of basalt stone, and the walls are 1.0 m thick. There are also the ruins of a building with a circular architectural plan. Bibliographic examination Samvel Karapetyan's collective work contains brief information about Setants village and the ruins preserved there (Karapetyan 1999, 189). Z. Rkoyan mentioned them in the daily newspaper "Republic of Armenia." ("Republic of Armenia" daily, September 10, 2020)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-08-22T19:07:40+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-1-3.jpg?v=1661019696" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/","name":"The Setants village - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-16T06:48:30+00:00","dateModified":"2022-08-22T19:07:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-setants-village/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Setants village"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

The Setants village - Monument Watch


Крепость Цораберд

Локализация

Ландшафт, на котором расположена крепость, занимает господствующее положение над всей территорией, в южной части возвышаются скалы. Благодаря такому расположению из крепости контролировались все окрестности с  долинами и ущельями (рис. 1). В настоящее время село Цор оккупировано Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map.jpg?v=1661065688" width="1354" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map.jpg?v=1661065688 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-300x101.jpg?v=1661065688 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-1024x346.jpg?v=1661065688 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-768x259.jpg?v=1661065688 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-370x125.jpg?v=1661065688 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tsoraberd map" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3.jpg?v=1661066412" width="1187" height="891" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3.jpg?v=1661066412 1187w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-300x225.jpg?v=1661066412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-1024x769.jpg?v=1661066412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-768x576.jpg?v=1661066412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-370x278.jpg?v=1661066412 370w" sizes="(max-width: 1187px) 100vw, 1187px" title="Рис. 1 Общий вид горы Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид горы Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах.

Исторический очерк

Исторические сведения о крепости отсутствуют. Макар Бархударянц, описывая село Цор, упоминает крепость на горе за ней под названием Велижан, не приводя о ней никаких подробностей (Бархударянц 1895, 66).

Архитектурно-композиционное описание

От основных построек Цораберда сохранились руины стен и засыпанные землей котлованы водохранилищ. Стены крепости выложены грубыми, крупными необработанными, а также мелкими и средними камнями на известковым растворе. Толщина стен в сохранившихся частях достигает двух метров (рис. 2-5). Планировка крепости с кладкой в виде горизонтально расположенных больших квадров дает возможность датировать ее первыми веками нашей эры. Единственная дорога, ведущая к крепости, довольно труднопроходима (Мкртчян 1985, 107).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450" width="1096" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450 1096w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-300x225.jpg?v=1661066450 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-1024x768.jpg?v=1661066450 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-768x576.jpg?v=1661066450 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-370x278.jpg?v=1661066450 370w" sizes="(max-width: 1096px) 100vw, 1096px" title="Рис. 2 Общий вид оборонительных стен Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Общий вид оборонительных стен Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5.jpg?v=1661066499" width="1097" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5.jpg?v=1661066499 1097w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-300x225.jpg?v=1661066499 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-1024x767.jpg?v=1661066499 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-768x575.jpg?v=1661066499 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-370x277.jpg?v=1661066499 370w" sizes="(max-width: 1097px) 100vw, 1097px" title="Рис. 4 Один из участков оборонительной стены Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Один из участков оборонительной стены Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3.jpg?v=1661066472" width="1097" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3.jpg?v=1661066472 1097w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-300x225.jpg?v=1661066472 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-1024x767.jpg?v=1661066472 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-768x575.jpg?v=1661066472 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-370x277.jpg?v=1661066472 370w" sizes="(max-width: 1097px) 100vw, 1097px" title="Рис. 3 Кладка оборонительных стен Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Кладка оборонительных стен Цораберда, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3.jpg?v=1661066526" width="1096" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3.jpg?v=1661066526 1096w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-300x225.jpg?v=1661066526 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-1024x768.jpg?v=1661066526 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-768x576.jpg?v=1661066526 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-370x278.jpg?v=1661066526 370w" sizes="(max-width: 1096px) 100vw, 1096px" title="Рис. 5 Сочетание больших и маленьких камней в кладке стен, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Сочетание больших и маленьких камней в кладке стен, фото из каталога памятников МОНКС Республики Арцах.

Состояние до, во время и после войны

В период архацских войн руины крепости не пострадали.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз)

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Крепость Цораберд - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/крепость-цораберд/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Крепость Цораберд - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Ландшафт, на котором расположена крепость, занимает господствующее положение над всей территорией, в южной части возвышаются скалы. Благодаря такому расположению из крепости контролировались все окрестности с  долинами и ущельями (рис. 1). В настоящее время село Цор оккупировано Азербайджаном. Исторический очерк Исторические сведения о крепости отсутствуют. Макар Бархударянц, описывая село Цор, упоминает крепость на горе за ней под названием Велижан, не приводя о ней никаких подробностей (Бархударянц 1895, 66). Архитектурно-композиционное описание От основных построек Цораберда сохранились руины стен и засыпанные землей котлованы водохранилищ. Стены крепости выложены грубыми, крупными необработанными, а также мелкими и средними камнями на известковым растворе. Толщина стен в сохранившихся частях достигает двух метров (рис. 2-5). Планировка крепости с кладкой в виде горизонтально расположенных больших квадров дает возможность датировать ее первыми веками нашей эры. Единственная дорога, ведущая к крепости, довольно труднопроходима (Мкртчян 1985, 107)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/крепость-цораберд/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-08-22T19:17:02+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450" />
	<meta property="og:image:width" content="1096" />
	<meta property="og:image:height" content="822" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4/","name":"Крепость Цораберд - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-21T07:22:43+00:00","dateModified":"2022-08-22T19:17:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Крепость Цораберд"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Крепость Цораберд - Monument Watch

Крепость Цораберд - Monument Watch


Location

The fortress's position is characterized by high cliffs in the south and, in general, a commanding position from which the entire area, including the surrounding valleys and gorges, was controlled from the fortress (Fig. 1). The Tsor village is currently occupied by Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map.jpg?v=1661065688" width="1354" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map.jpg?v=1661065688 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-300x101.jpg?v=1661065688 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-1024x346.jpg?v=1661065688 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-768x259.jpg?v=1661065688 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Tsoraberd-map-370x125.jpg?v=1661065688 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tsoraberd map" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3.jpg?v=1661066412" width="1187" height="891" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3.jpg?v=1661066412 1187w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-300x225.jpg?v=1661066412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-1024x769.jpg?v=1661066412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-768x576.jpg?v=1661066412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-3-370x278.jpg?v=1661066412 370w" sizes="(max-width: 1187px) 100vw, 1187px" title="Fig. 1 The general view of Tsoraberd Mountain. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of Tsoraberd Mountain. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh.

Historical overview

There is barely any historical information available about the fortress. In his description of Tsor, Makar Barkhudaryants mentions Velijan's fortress on the mountain behind it, but does not specify who Velijan is (Barkhutaryants 1895, 66).

Architectural-compositional examination

Only the ruins of the walls and the earthen pits of the water reservoirs remain of Tsoraberd's main buildings. The fortress's walls are made of unpolished, large rough stones, as well as small and medium-sized stones, and lime mortar. The thickness of the walls in the preserved areas reaches 2 meters (Figs. 2-5). The laying of large semi-finished quadras placed horizontally allows it to be dated to the first centuries CE. The only path to the fortress is quite impassable (Mkrtchyan 1985, 132).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450" width="1096" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450 1096w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-300x225.jpg?v=1661066450 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-1024x768.jpg?v=1661066450 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-768x576.jpg?v=1661066450 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3-370x278.jpg?v=1661066450 370w" sizes="(max-width: 1096px) 100vw, 1096px" title="Fig. 2 The general view of Tsoraberd's walls. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The general view of Tsoraberd's walls. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5.jpg?v=1661066499" width="1097" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5.jpg?v=1661066499 1097w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-300x225.jpg?v=1661066499 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-1024x767.jpg?v=1661066499 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-768x575.jpg?v=1661066499 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-5-370x277.jpg?v=1661066499 370w" sizes="(max-width: 1097px) 100vw, 1097px" title="Fig. 4 A segment from the Tsoraberd's walls. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 A segment from the Tsoraberd's walls. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3.jpg?v=1661066472" width="1097" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3.jpg?v=1661066472 1097w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-300x225.jpg?v=1661066472 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-1024x767.jpg?v=1661066472 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-768x575.jpg?v=1661066472 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-3-370x277.jpg?v=1661066472 370w" sizes="(max-width: 1097px) 100vw, 1097px" title="Fig. 3 The laying of the Tsoraberd's walls. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The laying of the Tsoraberd's walls. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3.jpg?v=1661066526" width="1096" height="822" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3.jpg?v=1661066526 1096w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-300x225.jpg?v=1661066526 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-1024x768.jpg?v=1661066526 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-768x576.jpg?v=1661066526 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-3-370x278.jpg?v=1661066526 370w" sizes="(max-width: 1096px) 100vw, 1096px" title="Fig. 5 The combination of large and small stones in the laying. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The combination of large and small stones in the laying. The photo is provided by the Ministry of Education, Science, Culture, and Sport of the Republic of Artsakh.

The condition before and after the war

The fortress ruins were not damaged during the Artsakh wars.

Bibliography

Barkhutariants 1835 - Barkhutariants M., Artsakh, Baku, Aror.

Mkrtchyan 1985 - Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan.

Location The fortress’s position is characterized by high cliffs in the south and, in general, a commanding position from which the entire area, including the surrounding valleys and gorges, was controlled from the fortress (Fig. 1). The Tsor village is currently occupied by Azerbaijan. Historical overview There is barely any historical information available about the fortress. In his description of Tsor, Makar Barkhudaryants mentions Velijan’s fortress on the mountain behind it, but does not specify who Velijan is (Barkhutaryants 1895, 66). Architectural-compositional examination Only the ruins of the walls and the earthen pits of the water reservoirs remain of Tsoraberd’s main buildings. The fortress’s walls are made of unpolished, large rough stones, as well as small and medium-sized stones, and lime mortar. The thickness of the walls in the preserved areas reaches 2 meters (Figs. 2-5). The laying of large semi-finished quadras placed horizontally allows it to be dated to the first centuries CE. The only path to the fortress is quite impassable (Mkrtchyan 1985, 132).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The fortress of Tsoraberd - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The fortress of Tsoraberd - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The fortress's position is characterized by high cliffs in the south and, in general, a commanding position from which the entire area, including the surrounding valleys and gorges, was controlled from the fortress (Fig. 1). The Tsor village is currently occupied by Azerbaijan. Historical overview There is barely any historical information available about the fortress. In his description of Tsor, Makar Barkhudaryants mentions Velijan's fortress on the mountain behind it, but does not specify who Velijan is (Barkhutaryants 1895, 66). Architectural-compositional examination Only the ruins of the walls and the earthen pits of the water reservoirs remain of Tsoraberd's main buildings. The fortress's walls are made of unpolished, large rough stones, as well as small and medium-sized stones, and lime mortar. The thickness of the walls in the preserved areas reaches 2 meters (Figs. 2-5). The laying of large semi-finished quadras placed horizontally allows it to be dated to the first centuries CE. The only path to the fortress is quite impassable (Mkrtchyan 1985, 132)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-08-23T19:19:47+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-3.jpg?v=1661066450" />
	<meta property="og:image:width" content="1096" />
	<meta property="og:image:height" content="822" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/","name":"The fortress of Tsoraberd - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-21T07:22:43+00:00","dateModified":"2022-08-23T19:19:47+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-tsoraberd/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The fortress of Tsoraberd"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ջանբարի եկեղեցին

Տեղադրությունը

Ջանբարի եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, Կովսական քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Ջանբար գյուղատեղիում՝ նրա արևմտյան եզրին: Ներկայումս օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Janbar.jpg?v=1661945768" width="1478" height="548" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Janbar.jpg?v=1661945768 1478w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Janbar-300x111.jpg?v=1661945768 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Janbar-1024x380.jpg?v=1661945768 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Janbar-768x285.jpg?v=1661945768 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/Janbar-370x137.jpg?v=1661945768 370w" sizes="(max-width: 1478px) 100vw, 1478px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Ջանբար գյուղը ընդգրկված էր Սյունիք նահանգի Կովսական գավառի կազմի մեջ: Վերջինիս զգալի մասը հայաթափվել էր 18-րդ դարի վերջերին (Կարապետյան 1999, 207):

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին կառուցված է կոպտատաշ ու անտաշ միջին ու փոքր քարերով և կրաշաղախով (նկ. 1, 2): Իր հատակագծային հորինվածքով միանավ թաղակապ սրահ է, որի միակ մուտքը բացվում է հարավից է (նկ. 3): Միակ լուսամուտը պահպանվել է արևելյան ճակատում։ Սրա կառուցման համար օգտագործել են մեկ այլ՝ ավելի հին եկեղեցու պատուհանի կամարունքը և սրբատաշ քարերը (նկ. 4, 5): Արևելյան ճակատին գտնվող այս պատուհանը սույն եկեղեցու միակ աչքի ընկնող զարդարանքն է: Եկեղեցու կառուցման ստույգ թվականը հայտնի չէ: Դատելով իր ճարտարապետական և կառուցողական տվյալներից, արտաքին և ներքին տեսքից,  այն կարելի է դասել Սյունիքի և Արցախի 17-18-րդ դարերի միանավ եկեղեցիների շարքին: Հայտնի չէ նաև եկեղեցու անունը: Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի կայքէջում եկեղեցին հիշատակվում է Օհանաեղցի անվամբ և թվագրվում 17-րդ դարով https://artsakhdiocese.am/churches/okupatsvats/kashatagh:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5.jpg?v=1661512514" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5.jpg?v=1661512514 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5-300x225.jpg?v=1661512514 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5-1024x768.jpg?v=1661512514 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5-768x576.jpg?v=1661512514 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5-1536x1152.jpg?v=1661512514 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/001-5-370x278.jpg?v=1661512514 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Զ. Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Զ. Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4.jpg?v=1661512554" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4.jpg?v=1661512554 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4-300x225.jpg?v=1661512554 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4-1024x768.jpg?v=1661512554 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4-768x576.jpg?v=1661512554 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4-1536x1152.jpg?v=1661512554 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4-370x278.jpg?v=1661512554 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 2 Եկեղեցու տեսքն արևմուտքից, լուս. Զ. Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու տեսքն արևմուտքից, լուս. Զ. Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-5.jpg?v=1661512611" width="1536" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-5.jpg?v=1661512611 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-5-225x300.jpg?v=1661512611 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-5-768x1024.jpg?v=1661512611 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-5-1152x1536.jpg?v=1661512611 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/003-5-278x370.jpg?v=1661512611 278w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" title="նկ. 3 Եկեղեցու տեսքը ներսից, լուս. Զ. Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու տեսքը ներսից, լուս. Զ. Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7.jpg?v=1661512639" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7.jpg?v=1661512639 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7-300x225.jpg?v=1661512639 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7-1024x768.jpg?v=1661512639 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7-768x576.jpg?v=1661512639 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7-1536x1152.jpg?v=1661512639 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/004-7-370x278.jpg?v=1661512639 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 4 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Զ. Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Զ. Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-5.jpg?v=1661512669" width="1536" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-5.jpg?v=1661512669 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-5-225x300.jpg?v=1661512669 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-5-768x1024.jpg?v=1661512669 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-5-1152x1536.jpg?v=1661512669 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/005-5-278x370.jpg?v=1661512669 278w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" title="նկ. 5 Եկեղեցու արևելյան լուսամուտը, լուս. Զ. Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու արևելյան լուսամուտը, լուս. Զ. Ըռքոյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Եկեղեցին չի տուժել Արցախյան պատերազմների ժամանակ, ներկայումս եկեղեցու ճակատագիրը հայտնի չէ: Արևելյան կողմում՝ պատուհանից քիչ ներքև պատի մեջ առկա է խոշոր անցք, ինչը տեղիք է տալիս ենթադրելու, որ այդ հատվածը փորձել են քանդել կամ խարխլել:

Գրականություն

Կարապետյան 1999 – Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ջանբարի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ջանբարի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ջանբարի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Ջանբարի եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, Կովսական քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Ջանբար գյուղատեղիում՝ նրա արևմտյան եզրին: Ներկայումս օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից: Պատմական ակնարկ Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Ջանբար գյուղը ընդգրկված էր Սյունիք նահանգի Կովսական գավառի կազմի մեջ: Վերջինիս զգալի մասը հայաթափվել էր 18-րդ դարի վերջերին (Կարապետյան 1999, 207): Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին կառուցված է կոպտատաշ ու անտաշ միջին ու փոքր քարերով և կրաշաղախով (նկ. 1, 2): Իր հատակագծային հորինվածքով միանավ թաղակապ սրահ է, որի միակ մուտքը բացվում է հարավից է (նկ. 3): Միակ լուսամուտը պահպանվել է արևելյան ճակատում։ Սրա կառուցման համար օգտագործել են մեկ այլ՝ ավելի հին եկեղեցու պատուհանի կամարունքը և սրբատաշ քարերը (նկ. 4, 5): Արևելյան ճակատին գտնվող այս պատուհանը սույն եկեղեցու միակ աչքի ընկնող զարդարանքն է: Եկեղեցու կառուցման ստույգ թվականը հայտնի չէ: Դատելով իր ճարտարապետական և կառուցողական տվյալներից, արտաքին և ներքին տեսքից,  այն կարելի է դասել Սյունիքի և Արցախի 17-18-րդ դարերի միանավ եկեղեցիների շարքին: Հայտնի չէ նաև եկեղեցու անունը: Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի կայքէջում եկեղեցին հիշատակվում է Օհանաեղցի անվամբ և թվագրվում 17-րդ դարով https://artsakhdiocese.am/churches/okupatsvats/kashatagh:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ջանբարի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-08-31T11:36:17+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/08/002-4.jpg?v=1661512554" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1536" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Ջանբարի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-08-26T11:19:50+00:00","dateModified":"2022-08-31T11:36:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ջանբարի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Ջանբարի եկեղեցին - Monument Watch

Ջանբարի եկեղեցին - Monument Watch