The church is located in the Askeran region, near Parukh village (Figs. 1, 2). It has a 19th-century architectural construction, but tombstones and khachkars from older periods used in the lining of the walls prove that the current church was built on the foundations of the old church here.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh.jpg?v=1651483124" width="2069" height="1566" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh.jpg?v=1651483124 2069w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh-300x227.jpg?v=1651483124 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh-1024x775.jpg?v=1651483124 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh-768x581.jpg?v=1651483124 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh-1536x1163.jpg?v=1651483124 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh-2048x1550.jpg?v=1651483124 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Astvatsatsin-Qaraglukh-370x280.jpg?v=1651483124 370w" sizes="(max-width: 2069px) 100vw, 2069px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-scaled.jpg?v=1651483203" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-scaled.jpg?v=1651483203 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-300x199.jpg?v=1651483203 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1024x681.jpg?v=1651483203 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-768x511.jpg?v=1651483203 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1536x1021.jpg?v=1651483203 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2048x1362.jpg?v=1651483203 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-370x246.jpg?v=1651483203 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-272x182.jpg?v=1651483203 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 Karaglukh village and church from the south-east, 2011; photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 Karaglukh village and church from the south-east, 2011; photo by H. Petrosyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-scaled.jpg?v=1651483322" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-scaled.jpg?v=1651483322 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-300x169.jpg?v=1651483322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1024x576.jpg?v=1651483322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-768x432.jpg?v=1651483322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1536x864.jpg?v=1651483322 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2048x1152.jpg?v=1651483322 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-370x208.jpg?v=1651483322 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 The Church from the South, 2021; photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The Church from the South, 2021; photo by G. Budaghyan.

According to Barkhudaryan, the church had a wooden roof. There is currently no roof. The church is built using local rough light-brown stones and lime mortar.It is 14.5 meters in length and 6.6 meters in width. The church is a rectangle-shaped single-nave hall. It has a semicircular tabernacle in the east and two sacristies.

The St. Astvatsin church has three small windows that open to the south-east. The only entrance is from the south (Fig. 3).

The sculptures, interesting khachkars, and tombstones with inscriptions are preserved on the church territory and walls (Figs. 4, 5).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-scaled.jpg?v=1651483501" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-scaled.jpg?v=1651483501 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-169x300.jpg?v=1651483501 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-576x1024.jpg?v=1651483501 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-768x1365.jpg?v=1651483501 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-864x1536.jpg?v=1651483501 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1152x2048.jpg?v=1651483501 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-208x370.jpg?v=1651483501 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="Fig. 3 The entrance of the church, 2021; photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The entrance of the church, 2021; photo by G. Budaghyan.

On the khachkar placed in front of the entrance it is written. "In memory of brother Piruzpa[kht], I, Chahan, raised this cross." (CAE 5, 141, fig. 6).

On the south wall, to the left of the entrance, there is an inscription enchased on the khachkar that says, "I, Smbat, raised this cross for my beloved wife and Heghan. The cross of salvation can be found to the left of the entrance. " (CAE 5, 141, fig. 7)

Inside the building, tombstones and khachkars attached to the south wall have also been preserved (Figs. 8, 9).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-scaled.jpg?v=1651483602" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-scaled.jpg?v=1651483602 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-300x169.jpg?v=1651483602 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1024x576.jpg?v=1651483602 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-768x432.jpg?v=1651483602 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1536x864.jpg?v=1651483602 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2048x1152.jpg?v=1651483602 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-370x208.jpg?v=1651483602 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 4 A gravestone in the territory of the church, 2021; photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 A gravestone in the territory of the church, 2021; photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-576x1024.jpg?v=1651483902" width="576" height="1024" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-576x1024.jpg?v=1651483902 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-169x300.jpg?v=1651483902 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-768x1365.jpg?v=1651483902 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-864x1536.jpg?v=1651483902 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1152x2048.jpg?v=1651483902 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-208x370.jpg?v=1651483902 208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-scaled.jpg?v=1651483902 1440w" sizes="(max-width: 576px) 100vw, 576px" title="Fig. 5 The khachkar on the southern wall, 2021; photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The khachkar on the southern wall, 2021; photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-169x300.jpg?v=1651484393" width="169" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-169x300.jpg?v=1651484393 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-576x1024.jpg?v=1651484393 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-768x1365.jpg?v=1651484393 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-864x1536.jpg?v=1651484393 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1152x2048.jpg?v=1651484393 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-208x370.jpg?v=1651484393 208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-scaled.jpg?v=1651484393 1440w" sizes="(max-width: 169px) 100vw, 169px" title="Fig. 6 The khachkar with an inscription, 2021; photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The khachkar with an inscription, 2021; photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-225x300.jpg?v=1651484481" width="225" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-225x300.jpg?v=1651484481 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-768x1024.jpg?v=1651484481 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1152x1536.jpg?v=1651484481 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1536x2048.jpg?v=1651484481 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-278x370.jpg?v=1651484481 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-scaled.jpg?v=1651484481 1920w" sizes="(max-width: 225px) 100vw, 225px" title="Fig. 7 The kachkar with an inscription on the left of the south wall entrance, 2021; photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 The kachkar with an inscription on the left of the south wall entrance, 2021; photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-169x300.jpg?v=1651484597" width="169" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-169x300.jpg?v=1651484597 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-576x1024.jpg?v=1651484597 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-768x1365.jpg?v=1651484597 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-864x1536.jpg?v=1651484597 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-1152x2048.jpg?v=1651484597 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-208x370.jpg?v=1651484597 208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-scaled.jpg?v=1651484597 1440w" sizes="(max-width: 169px) 100vw, 169px" title="Fig. 8 The gravestone enchased on the southern wall from the inside; 2021, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 The gravestone enchased on the southern wall from the inside; 2021, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-169x300.jpg?v=1651484674" width="169" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-169x300.jpg?v=1651484674 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-576x1024.jpg?v=1651484674 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-768x1365.jpg?v=1651484674 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-864x1536.jpg?v=1651484674 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1152x2048.jpg?v=1651484674 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-208x370.jpg?v=1651484674 208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-scaled.jpg?v=1651484674 1440w" sizes="(max-width: 169px) 100vw, 169px" title="Fig. 9 The khachkar enchased to the south wall from the inside, 2021; photo by G.Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 9 The khachkar enchased to the south wall from the inside, 2021; photo by G.Budaghyan.

 Bibliography

Barkhutaryants 1895—Barkhutaryants M., Artsakh, Baku, Aror.

CAE 1982–Corpus of Armenian Epigraphy, issue 5, Artsakh, Yerevan, made by S. Barkhudaryan, Yerevan․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Monuments of Shikaqar Qaraglukh: St. Astvatsatsin Church of Qaraglukh - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Monuments of Shikaqar Qaraglukh: St. Astvatsatsin Church of Qaraglukh - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="The church is located in the Askeran region, near Parukh village (Figs. 1, 2). It has a 19th-century architectural construction, but tombstones and khachkars from older periods used in the lining of the walls prove that the current church was built on the foundations of the old church here." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-07T10:27:57+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-scaled.jpg?v=1651483322" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/","name":"The Monuments of Shikaqar Qaraglukh: St. Astvatsatsin Church of Qaraglukh - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-02T09:45:30+00:00","dateModified":"2022-06-07T10:27:57+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-monuments-of-shikaqar-qaraglukh-st-astvatsatsin-church-of-qaraglukh/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Monuments of Shikaqar Qaraglukh: St. Astvatsatsin Church of Qaraglukh"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Հուշարձանը գտնվում է Ասկերանի շրջանի Փառուխ գյուղից մոտ 2 կիլոմետր արևմուտք (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut.jpg?v=1652550789" width="2069" height="1566" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut.jpg?v=1652550789 2069w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut-300x227.jpg?v=1652550789 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut-1024x775.jpg?v=1652550789 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut-768x581.jpg?v=1652550789 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut-1536x1163.jpg?v=1652550789 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut-2048x1550.jpg?v=1652550789 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Kalin-khut-370x280.jpg?v=1652550789 370w" sizes="(max-width: 2069px) 100vw, 2069px" title="Kalin khut" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1.jpg?v=1652550810" width="1177" height="883" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1.jpg?v=1652550810 1177w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-300x225.jpg?v=1652550810 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1024x768.jpg?v=1652550810 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-768x576.jpg?v=1652550810 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-370x278.jpg?v=1652550810 370w" sizes="(max-width: 1177px) 100vw, 1177px" title="նկ. 1 Գերեզմանոցի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Գերեզմանոցի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։

Գերեզմանոցի տարածքում պահպանվել են բազմաթիվ, ինչպես պարզ, անմշակ սալաքարերից դրված տապանաքարեր, այնպես էլ կանոնավոր մշակված օրորոցաձև հուշաքարեր խաչքարերի բեկորներ (նկ․ 2, 3, 4)։ Դրանց մեջ առանձնանում է գերեզմանոցի կենտրոնում, ծառին հենված 13-րդ դարին բնորոշ մի ամբողջական խաչքար (նկ․ 5): Այն ունի հյուսածո քանդակներով լայն քիվ: Ստորին մասում կենտրոնական խաչաթևի երկու կողմերում և նրանցից ներքև տեղադրված պատկերաքանդակը ներկայացնում է այսպես կոչված «ընտանեկան դիմանկար», որը նույնպես Արցախի խաչքարային պատկերաքանդակի հիմնական թեմաներից է։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1.jpg?v=1652550898" width="1067" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1.jpg?v=1652550898 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-300x225.jpg?v=1652550898 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-1024x768.jpg?v=1652550898 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-768x576.jpg?v=1652550898 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-370x277.jpg?v=1652550898 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="նկ. 2 Գերեզմանոցի տապանաքարերից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Գերեզմանոցի տապանաքարերից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1.jpg?v=1652550954" width="1067" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1.jpg?v=1652550954 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1-300x225.jpg?v=1652550954 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1-1024x768.jpg?v=1652550954 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1-768x576.jpg?v=1652550954 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-1-370x277.jpg?v=1652550954 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="նկ. 4 Խաչքարի բեկոր, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Խաչքարի բեկոր, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1.jpg?v=1652550925" width="1067" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1.jpg?v=1652550925 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-300x225.jpg?v=1652550925 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1024x768.jpg?v=1652550925 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-768x576.jpg?v=1652550925 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-370x277.jpg?v=1652550925 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="նկ. 3 Գերեզմանոցի տապանաքարերից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Գերեզմանոցի տապանաքարերից, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1.jpg?v=1652550980" width="1067" height="801" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1.jpg?v=1652550980 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1-300x225.jpg?v=1652550980 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1-1024x769.jpg?v=1652550980 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1-768x577.jpg?v=1652550980 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-1-370x278.jpg?v=1652550980 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="նկ. 5 Խաչքար, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Խաչքար, լուս․ Արցախի ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձաների շտեմարան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները․ Փառուխի Կալին խութ գերեզմանոցը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/շիկաքար-քարագլխի-հուշարձանները․-փառ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները․ Փառուխի Կալին խութ գերեզմանոցը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Հուշարձանը գտնվում է Ասկերանի շրջանի Փառուխ գյուղից մոտ 2 կիլոմետր արևմուտք (նկ․ 1)։ Գերեզմանոցի տարածքում պահպանվել են բազմաթիվ, ինչպես պարզ, անմշակ սալաքարերից դրված տապանաքարեր, այնպես էլ կանոնավոր մշակված օրորոցաձև հուշաքարեր խաչքարերի բեկորներ (նկ․ 2, 3, 4)։ Դրանց մեջ առանձնանում է գերեզմանոցի կենտրոնում, ծառին հենված 13-րդ դարին բնորոշ մի ամբողջական խաչքար (նկ․ 5): Այն ունի հյուսածո քանդակներով լայն քիվ: Ստորին մասում կենտրոնական խաչաթևի երկու կողմերում և նրանցից ներքև տեղադրված պատկերաքանդակը ներկայացնում է այսպես կոչված «ընտանեկան դիմանկար», որը նույնպես Արցախի խաչքարային պատկերաքանդակի հիմնական թեմաներից է։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/շիկաքար-քարագլխի-հուշարձանները․-փառ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-07T08:52:39+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1.jpg?v=1652550810" />
	<meta property="og:image:width" content="1177" />
	<meta property="og:image:height" content="883" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8%e2%80%a4-%d6%83%d5%a1%d5%bc/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8%e2%80%a4-%d6%83%d5%a1%d5%bc/","name":"Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները․ Փառուխի Կալին խութ գերեզմանոցը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-14T17:57:58+00:00","dateModified":"2022-06-07T08:52:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8%e2%80%a4-%d6%83%d5%a1%d5%bc/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8%e2%80%a4-%d6%83%d5%a1%d5%bc/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8%e2%80%a4-%d6%83%d5%a1%d5%bc/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները․ Փառուխի Կալին խութ գերեզմանոցը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Находится на лесистом холме к югу от села Караглух Аскеранского района. Кладбище занимает довольно большую территорию, около 30 га. Часть надгробий изготовлены из простых, необработанных камней, преобладающее большинство имеют правильную трапециевидную форму (рис. 1, 2). Некоторые из хачкаров перемещены со своих исконных мест (рис. 3). Сохранились также фрагменты хачкаров различных размеров. Надгробия и хачкары кладбища хронологически можно разделить на две основные группы: 13-14 вв и 17-20 вв. Причем старые и новые погребения территориально не разграничены и в основном смешаны.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut.jpg?v=1650612528" width="2069" height="1566" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut.jpg?v=1650612528 2069w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut-300x227.jpg?v=1650612528 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut-1024x775.jpg?v=1650612528 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut-768x581.jpg?v=1650612528 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut-1536x1163.jpg?v=1650612528 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut-2048x1550.jpg?v=1650612528 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Khacin-khut-370x280.jpg?v=1650612528 370w" sizes="(max-width: 2069px) 100vw, 2069px" title="Khacin khut" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-scaled.jpg?v=1650612697" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-scaled.jpg?v=1650612697 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-300x199.jpg?v=1650612697 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-1024x681.jpg?v=1650612697 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-768x511.jpg?v=1650612697 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-1536x1021.jpg?v=1650612697 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-2048x1362.jpg?v=1650612697 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-370x246.jpg?v=1650612697 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-272x182.jpg?v=1650612697 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Одно из надгробий кладбища, 2021, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Одно из надгробий кладбища, 2021, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-scaled.jpg?v=1650612860" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-scaled.jpg?v=1650612860 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-300x199.jpg?v=1650612860 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-1024x681.jpg?v=1650612860 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-768x511.jpg?v=1650612860 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-1536x1021.jpg?v=1650612860 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-2048x1362.jpg?v=1650612860 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-370x246.jpg?v=1650612860 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2-272x182.jpg?v=1650612860 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Хачкар к востоку от кладбища, в левой части дороги, ведущей в Шикакар, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Хачкар к востоку от кладбища, в левой части дороги, ведущей в Шикакар, фото Г. Петросяна.

Несколько хачкаров на территории кладбища выделяются своими размерами, искусством и эпиграфикой. Надпись на одном из них вырезана на обратной стороне: «В год 702-ой (1253), в год правления Хасана, я, Снпат и братья мои воздвигли сей крест в ходатайство перед Христом за меня и супругу мою, Кату. Отдал господин нам вотчину и место для кладбища․ Христе, помоги сыновьям моим, аминь» (САН 5, 140, рис. 4). Упомянутый в надписи Хасан – властитель Хачена Хасан Джалал, у которого был один сын и три дочери. В данном случае, под словом «сыновья» нужно понимать детей независимо от пола.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-scaled.jpg?v=1650613022" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-scaled.jpg?v=1650613022 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-169x300.jpg?v=1650613022 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-576x1024.jpg?v=1650613022 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-768x1365.jpg?v=1650613022 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-864x1536.jpg?v=1650613022 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-1152x2048.jpg?v=1650613022 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2-208x370.jpg?v=1650613022 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="Рис. 4 Надпись на обратной стороне хачкара, 2021, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Надпись на обратной стороне хачкара, 2021, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-scaled.jpg?v=1650613432" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-scaled.jpg?v=1650613432 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-300x199.jpg?v=1650613432 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1024x681.jpg?v=1650613432 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-768x511.jpg?v=1650613432 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1536x1021.jpg?v=1650613432 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-2048x1362.jpg?v=1650613432 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-370x246.jpg?v=1650613432 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-272x182.jpg?v=1650613432 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 7 Нижняя часть хачкара с надписью, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Нижняя часть хачкара с надписью, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-scaled.jpg?v=1650613661" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-scaled.jpg?v=1650613661 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-169x300.jpg?v=1650613661 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-576x1024.jpg?v=1650613661 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-768x1365.jpg?v=1650613661 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-864x1536.jpg?v=1650613661 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1152x2048.jpg?v=1650613661 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-208x370.jpg?v=1650613661 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="Рис. 8 Верхняя часть хачкара, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Верхняя часть хачкара, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-scaled.jpg?v=1650612807" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-scaled.jpg?v=1650612807 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-169x300.jpg?v=1650612807 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-576x1024.jpg?v=1650612807 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-768x1365.jpg?v=1650612807 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-864x1536.jpg?v=1650612807 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-1152x2048.jpg?v=1650612807 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-208x370.jpg?v=1650612807 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="Рис. 2 Одно из надгробий кладбища, 2021, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Одно из надгробий кладбища, 2021, фото Г. Будагян.

На лицевой стороне хачкара вокруг пиршественного стола изображены Смпат, Ката, его супруга, и их ребенок (рис. 5, 6). Тема семейного пиршества – одна из самых распространенных среди скульптурных изображений хачкаров.

Южнее, на одном из хачкаров, поделенном пополам, читаем: «Мы – сыновья Хеветика Папак, Снпат, Саргис...» (САН 5, 140, рис. 7, 8). Этот хачкар также относится к середине 13-го века.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-scaled.jpg?v=1650613162" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-scaled.jpg?v=1650613162 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-225x300.jpg?v=1650613162 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-768x1024.jpg?v=1650613162 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-1152x1536.jpg?v=1650613162 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-1536x2048.jpg?v=1650613162 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-2-278x370.jpg?v=1650613162 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 5 Лицевая сторона хачкара, фото Г. Петросяна. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Лицевая сторона хачкара, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-scaled.jpg?v=1650613202" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-scaled.jpg?v=1650613202 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-300x199.jpg?v=1650613202 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-1024x681.jpg?v=1650613202 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-768x511.jpg?v=1650613202 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-1536x1021.jpg?v=1650613202 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-2048x1362.jpg?v=1650613202 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-370x246.jpg?v=1650613202 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1-272x182.jpg?v=1650613202 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Деталь скульптурного изображения хачкара, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Деталь скульптурного изображения хачкара, фото Г. Петросяна.

Среди новых надгробий выделяется один с барельефом в виде всадника с мечом в руках и имеющий следующую надпись: «Это надгробие светлой памяти Арутюна Мовсисяна-Григорянца, который в войне с тачиками (=азербайджанцами, прим.) в день взятия села Караглух не пожалел молодой жизни для своего народа и пал жертвой от пули тачика перед парой хачкаров 23-го сентября 1918-го года в возрасте 35-ти лет» (рис. 9).

Восточнее от местности Хачин Хут, на участке, именуемом Ахакар, сохранились следы поселения, множество надгробий, которые относятся к 16-17-ым векам.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-scaled.jpg?v=1650613979" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-scaled.jpg?v=1650613979 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-300x225.jpg?v=1650613979 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-1024x768.jpg?v=1650613979 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-768x576.jpg?v=1650613979 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-1536x1152.jpg?v=1650613979 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-2048x1536.jpg?v=1650613979 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/009-370x278.jpg?v=1650613979 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 9 Надгробие на кладбище, 2021, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Надгробие на кладбище, 2021, фото Г. Будагян.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз).

САН 5 - Свод армянских надписей. Книга 5, Арцах. Составитель: Бархударян С., Ереван,  изд. АН АрмССР, 1982 (на арм.яз.).

Находится на лесистом холме к югу от села Караглух Аскеранского района. Кладбище занимает довольно большую территорию, около 30 га. Часть надгробий изготовлены из простых, необработанных камней, преобладающее большинство имеют правильную трапециевидную форму (рис. 1, 2). Некоторые из хачкаров перемещены со своих исконных мест (рис. 3). Сохранились также фрагменты хачкаров различных размеров. Надгробия и хачкары кладбища хронологически можно разделить на две основные группы: 13-14 вв и 17-20 вв. Причем старые и новые погребения территориально не разграничены и в основном смешаны. Несколько хачкаров на территории кладбища выделяются своими размерами, искусством и эпиграфикой. Надпись на одном из них вырезана на обратной стороне: «В год 702-ой (1253), в год правления Хасана, я, Снпат и братья мои воздвигли сей крест в ходатайство перед Христом за меня и супругу мою, Кату. Отдал господин нам вотчину и место для кладбища․ Христе, помоги сыновьям моим, аминь» (САН 5, 140, рис. 4). Упомянутый в надписи Хасан – властитель Хачена Хасан Джалал, у которого был один сын и три дочери. В данном случае, под словом «сыновья» нужно понимать детей независимо от пола. На лицевой стороне хачкара вокруг пиршественного стола изображены Смпат, Ката, его супруга, и их ребенок (рис. 5, 6). Тема семейного пиршества – одна из самых распространенных среди скульптурных изображений хачкаров. Южнее, на одном из хачкаров, поделенном пополам, читаем: «Мы – сыновья Хеветика Папак, Снпат, Саргис…» (САН 5, 140, рис. 7, 8). Этот хачкар также относится к середине 13-го века. Среди новых надгробий выделяется один с барельефом в виде всадника с мечом в руках и имеющий следующую надпись: «Это надгробие светлой памяти Арутюна Мовсисяна-Григорянца, который в войне с тачиками (=азербайджанцами, прим.) в день взятия села Караглух не пожалел молодой жизни для своего народа и пал жертвой от пули тачика перед парой хачкаров 23-го сентября 1918-го года в возрасте 35-ти лет» (рис. 9). Восточнее от местности Хачин Хут, на участке, именуемом Ахакар, сохранились следы поселения, множество надгробий, которые относятся к 16-17-ым векам. Литература Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз). САН 5 – Свод армянских надписей. Книга 5, Арцах. Составитель: Бархударян С., Ереван,  изд. АН АрмССР, 1982 (на арм.яз.).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Памятники Шикакар-Караглуха. Кладбище Хачин Хут - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/памятники-шикакар-караглуха-кладбищ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Памятники Шикакар-Караглуха. Кладбище Хачин Хут - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Находится на лесистом холме к югу от села Караглух Аскеранского района. Кладбище занимает довольно большую территорию, около 30 га. Часть надгробий изготовлены из простых, необработанных камней, преобладающее большинство имеют правильную трапециевидную форму (рис. 1, 2). Некоторые из хачкаров перемещены со своих исконных мест (рис. 3). Сохранились также фрагменты хачкаров различных размеров. Надгробия и хачкары кладбища хронологически можно разделить на две основные группы: 13-14 вв и 17-20 вв. Причем старые и новые погребения территориально не разграничены и в основном смешаны. Несколько хачкаров на территории кладбища выделяются своими размерами, искусством и эпиграфикой. Надпись на одном из них вырезана на обратной стороне: «В год 702-ой (1253), в год правления Хасана, я, Снпат и братья мои воздвигли сей крест в ходатайство перед Христом за меня и супругу мою, Кату. Отдал господин нам вотчину и место для кладбища․ Христе, помоги сыновьям моим, аминь» (САН 5, 140, рис. 4). Упомянутый в надписи Хасан – властитель Хачена Хасан Джалал, у которого был один сын и три дочери. В данном случае, под словом «сыновья» нужно понимать детей независимо от пола. На лицевой стороне хачкара вокруг пиршественного стола изображены Смпат, Ката, его супруга, и их ребенок (рис. 5, 6). Тема семейного пиршества – одна из самых распространенных среди скульптурных изображений хачкаров. Южнее, на одном из хачкаров, поделенном пополам, читаем: «Мы – сыновья Хеветика Папак, Снпат, Саргис...» (САН 5, 140, рис. 7, 8). Этот хачкар также относится к середине 13-го века. Среди новых надгробий выделяется один с барельефом в виде всадника с мечом в руках и имеющий следующую надпись: «Это надгробие светлой памяти Арутюна Мовсисяна-Григорянца, который в войне с тачиками (=азербайджанцами, прим.) в день взятия села Караглух не пожалел молодой жизни для своего народа и пал жертвой от пули тачика перед парой хачкаров 23-го сентября 1918-го года в возрасте 35-ти лет» (рис. 9). Восточнее от местности Хачин Хут, на участке, именуемом Ахакар, сохранились следы поселения, множество надгробий, которые относятся к 16-17-ым векам. Литература Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз). САН 5 - Свод армянских надписей. Книга 5, Арцах. Составитель: Бархударян С., Ереван,  изд. АН АрмССР, 1982 (на арм.яз.)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/памятники-шикакар-караглуха-кладбищ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-07T09:03:14+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-scaled.jpg?v=1650612697" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d1%8f%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d1%88%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85%d0%b0-%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b1%d0%b8%d1%89/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d1%8f%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d1%88%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85%d0%b0-%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b1%d0%b8%d1%89/","name":"Памятники Шикакар-Караглуха. Кладбище Хачин Хут - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-08T06:20:19+00:00","dateModified":"2022-06-07T09:03:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d1%8f%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d1%88%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85%d0%b0-%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b1%d0%b8%d1%89/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d1%8f%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d1%88%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85%d0%b0-%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b1%d0%b8%d1%89/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d1%8f%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d1%88%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85%d0%b0-%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b1%d0%b8%d1%89/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Памятники Шикакар-Караглуха. Кладбище Хачин Хут"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տեղադրություն

Վանոցայի իսլամական դամբարանները (նկ. 1), որոնք թվով երկուսն են,  գտնվում են Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Ծաղկաբերդ գյուղից ոչ հեռու: Խորհրդային տարիներին ընդգրկված էին Ադրբեջանական ԽՍՀ Լաչինի շրջանի Ջիջիմլի գյուղի վարչական սահմանների մեջ: Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի Ջիջիմլի անունով հայտնի է երկու գյուղ և դամբարանները գտնվում են Վերին կամ Մեծ  Ջիջիմլի գյուղի վարչական սահմաններում: Այս գյուղը գտնվում է ՀՀ պետական սահմանից 800 մետր հեռավորության վրա: Հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի վկայությամբ Վերին կամ Մեծ Ջիջիմլի գյուղը համապատասխանում է պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի հիշատակած պատմական Վանոցա բնակավայրին, որը թերևս արդեն 18-րդ դարի երկրորդ կեսին հայաթափ է եղել (Կարապետյան 1999, 184-185):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa.jpg?v=1653073649" width="1353" height="420" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa.jpg?v=1653073649 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-300x93.jpg?v=1653073649 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-1024x318.jpg?v=1653073649 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-768x238.jpg?v=1653073649 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-370x115.jpg?v=1653073649 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-scaled.jpg?v=1652951491" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-scaled.jpg?v=1652951491 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-300x199.jpg?v=1652951491 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-1024x681.jpg?v=1652951491 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-768x511.jpg?v=1652951491 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-1536x1021.jpg?v=1652951491 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-2048x1362.jpg?v=1652951491 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-370x246.jpg?v=1652951491 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-272x182.jpg?v=1652951491 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1 Դամբարանների ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Դամբարանների ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի:

Պատմական ակնարկ

Դամբարանների մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Անգամ նրանց թվագրությունը մոտավոր է և տարբեր հեղինակների մոտ տարբեր: Համարվում է, որ ութանկյուն, վրանաձև դամբարանը կառուցվել է 14-16-րդ դարերում, իսկ եկեղեցաձև դամբարանը 13-14-րդ դարերի կառույց է:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Դամբարանները իրենց ճարտարապետական ոճի, տեսքի համար մշտապես գրավել են տարբեր հետազոտողների ուշադրությունը:

Դրանցից առաջինն ունի ութանիստ հատակագիծ (նկ. 2) և ծավալ (նկ. 3)։ Արտաքին ճակատներում նիստերը թեթևակի կոր են և արտացոլում են վրանատիպ ծավալը (նկ. 4)։ Կառույցն ավարտվում է կոնաձև գմբեթով։ Կառուցված է կոպտատաշ և սրբատաշ քարերով: Միակ մուտքը հյուսիսային կողմից է, բարավորին թերևս պատկերված է ոճավորված առյուծ (նկ. 5), պատկերներ կան նաև մուտքի երկու կողմերում: Ոճավորված ցլի կամ խոյի գլուխ պատկերված է մուտքից անմիջապես վերև: Պատկերներից մեկի մոտ՝ ստորին հատվածում առկա է շատ ոճավորված արաբերեն արձանագրություն: Հակոբ Սիմոնյանի՝ դամբարաններին նվիրված հոդվածում, կարծիք է հայտնվում, որ գրված է Յուսուֆ (Симонян 2001, 95):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2.jpg?v=1652987731" width="603" height="751" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2.jpg?v=1652987731 603w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-241x300.jpg?v=1652987731 241w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-297x370.jpg?v=1652987731 297w" sizes="(max-width: 603px) 100vw, 603px" title="Նկ․ 2 Առաջին դամբարանի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, Երևան, 2010, էջ 15։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Առաջին դամբարանի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, Երևան, 2010, էջ 15։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-scaled.jpg?v=1652952054" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-scaled.jpg?v=1652952054 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-300x199.jpg?v=1652952054 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-1024x681.jpg?v=1652952054 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-768x511.jpg?v=1652952054 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-1536x1021.jpg?v=1652952054 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-2048x1362.jpg?v=1652952054 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-370x246.jpg?v=1652952054 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-272x182.jpg?v=1652952054 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 4 Առաջին դամբարանի արտաքին ծավալներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Առաջին դամբարանի արտաքին ծավալներից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-scaled.jpg?v=1652952608" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-scaled.jpg?v=1652952608 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-300x199.jpg?v=1652952608 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-1024x681.jpg?v=1652952608 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-768x511.jpg?v=1652952608 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-1536x1021.jpg?v=1652952608 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-2048x1362.jpg?v=1652952608 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-370x246.jpg?v=1652952608 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-272x182.jpg?v=1652952608 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 6 Առաջին դամբարանի գմբեթը ներսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Առաջին դամբարանի գմբեթը ներսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Երկրորդ դամբարանը  խաչաձև է (նկ. 8), արտաքինից քառանկյուն, բոլորաձև թմբուկով (նկ. 9): Ուշագրավ է թմբուկը, որը զարդարված է զույգ կիսասյուների վրա դրված կամարներով (նկ. 10): Դամբարանի ներսում անցումը գմբեթին կատարված է առագաստների միջոցով (նկ. 11):  Մուտքը հյուսիսից է, հարավում գտնվող միհրաբը շատ համեստ է: Բոլոր հետազոտողները, խոսելով հատկապես երկրորդ դամբարանի մասին, ակնհայտ կապ էին տեսնում հայկական և վրացական ճարտարապետության կամ էլ ավելի չեզոք բնութագրմամբ՝ Անդրկովկասի քրիստոնեական ճարտարապետության հետ: Ընդ որում երկրորդ եկեղեցին հաճախ համեմատում էին և տիպաբանորեն կապում 13-14-րդ դարերում Հայաստանում, որոշ առումներով նաև Վրաստանում տարածված երկհարկ եկեղեցի-դամբարանների հետ: Որպես համեմատություն բերելով Եղվարդի սուրբ Աստվածածին, Նորավանքի սուրբ Աստվածածին և այլ եկեղեցիները: Վերլուծելով դամբարանի արտաքին տեսքը հետազոտողներն այն ներկայացնում էին որպես մահմեդական և քրիստոնեական ճարտարապետական ոճերի յուրահատուկ սինթեզ, խոսում սելջուկյան արվեստի խնդրի մասին (Бретаницкий 1966, 130, Мамедов 1976, 41-44, Усейнов, Бретаницкий, Саламзаде 1963, 97-101, 168-170): Ուշագրավ է, որ ոչ մի հետազոտող չէր բացառում նաև ուղղակի կապը հայկական փոքրիկ եկեղեցիների, մատուռների հետ և նաև կարծիք էր հայտնվում, որ հատկապես երկրորդ դամբարանը պետք է կառուցած լինեին հայ վարպետներ (Щеблыкин 1943, 85-87):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-scaled.jpg?v=1652951897" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-scaled.jpg?v=1652951897 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-300x199.jpg?v=1652951897 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-1024x681.jpg?v=1652951897 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-768x511.jpg?v=1652951897 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-1536x1021.jpg?v=1652951897 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-2048x1362.jpg?v=1652951897 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-370x246.jpg?v=1652951897 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-272x182.jpg?v=1652951897 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 3 Առաջին դամբարանը ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Առաջին դամբարանը ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-1024x681.jpg?v=1652952413" width="1024" height="681" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-1024x681.jpg?v=1652952413 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-300x199.jpg?v=1652952413 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-768x511.jpg?v=1652952413 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-1536x1021.jpg?v=1652952413 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-2048x1362.jpg?v=1652952413 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-370x246.jpg?v=1652952413 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-272x182.jpg?v=1652952413 272w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Նկ․ 5 Առաջին դամբարանի մուտքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Առաջին դամբարանի մուտքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Ճարտարապետ Ա. Սալամզադեն այն դասում է ութանիստ դամբարանների տիպին, որոնք չունեն ակնհայտ աշտարակաձևություն: Նման տիպի դամբարաններին բնորոշ է վրանատիպ լինելը, ինչը քոչվոր ցեղերի ավանդական շարժական բնակարանը քարով մարմնացնելու միտման արդյունք է (Бретаницкий 1966, 128-130): Դամբարանի  ստորին ութանիստ հատվածը զգալիորեն մեծ է նեղացող վերին ութանիստ հատվածից, որն իր հերթին նեղանում է և հիմք ծառայում փոքրիկ սրածայր գմբեթի համար (նկ. 6): Դամբարանը լուսավորվում է վերին, նեղացող հատվածում գտնվող փոքրիկ պատուհաններով: Հետազոտող Մամեդովը ուշադրություն հրավիրելով դամբարանի այս, ինչպես նաև արտաքին տեսքի մի շարք այլ գծերի վրա, ակնհայտ կապ էր տեսնում քոչվորական վրանի, նրա կառուցվածքային բաղադրիչների հետ (Мамедов 1976, 40-42): Նույնպիսի բացատրություն կարող ենք տեսնել դամբարանի զարդաքանդակների հետ, որտեղ արևային պատկերները, ցլի պատկերը և այլն ևս բնորոշվում են որպես քոչվորական մշակույթի սիմվոլներ: Նույն Մամեդովը արձանագրում է, որ առաջին վրանաձև դամբարանի միհրաբն (նկ. 7) իր զարդարանքի մասնիկներով հեռավոր նմանություն ունի Անդրկովկասի որոշ քրիստոնեական կառույցների բեմերի հետ (Мамедов 1976, 39-40):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-scaled.jpg?v=1652952737" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-scaled.jpg?v=1652952737 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-199x300.jpg?v=1652952737 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-681x1024.jpg?v=1652952737 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-768x1155.jpg?v=1652952737 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-1021x1536.jpg?v=1652952737 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-1362x2048.jpg?v=1652952737 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-246x370.jpg?v=1652952737 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Նկ․ 7 Առաջին դամբարանի միհրաբը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Առաջին դամբարանի միհրաբը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Իսլամական դամբարանների ճարտարապետությանը անդրադարձած հետազոտողները մատնանշում են նաև հաճախ այսպիսի դամբարաններում թաղումների բացակայության փաստը: Այս խնդիրը առկա է նաև Վանոցայի երկու դամբարաններում էլ, որտեղ փաստված չեն դամբարանների կառուցման ժամանակին առնչվող թաղումներ (Бретаницкий 1966, 98, Мамедов 1976, 40, 45-46):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-300x200.jpg?v=1652987781" width="300" height="200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-300x200.jpg?v=1652987781 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-768x513.jpg?v=1652987781 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-370x247.jpg?v=1652987781 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-272x182.jpg?v=1652987781 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222.jpg?v=1652987781 1019w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Նկ․ 8 Երկրորդ դամբարանի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, Երևան, 2010, էջ 13։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 8 Երկրորդ դամբարանի հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, Երևան, 2010, էջ 13։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-300x199.jpg?v=1652953007" width="300" height="199" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-300x199.jpg?v=1652953007 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-1024x681.jpg?v=1652953007 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-768x511.jpg?v=1652953007 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-1536x1021.jpg?v=1652953007 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-2048x1362.jpg?v=1652953007 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-370x246.jpg?v=1652953007 370w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Նկ․ 9 Երկրորդ դամբարանի ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 9 Երկրորդ դամբարանի ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-300x199.jpg?v=1652956118" width="300" height="199" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-300x199.jpg?v=1652956118 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-1024x681.jpg?v=1652956118 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-768x511.jpg?v=1652956118 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-1536x1021.jpg?v=1652956118 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-2048x1362.jpg?v=1652956118 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-370x246.jpg?v=1652956118 370w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Նկ․ 10 Երկրորդ դամբարանի թմբուկը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 10 Երկրորդ դամբարանի թմբուկը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-300x199.jpg?v=1652956204" width="300" height="199" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-300x199.jpg?v=1652956204 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-1024x681.jpg?v=1652956204 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-768x511.jpg?v=1652956204 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-1536x1021.jpg?v=1652956204 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-2048x1362.jpg?v=1652956204 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-370x246.jpg?v=1652956204 370w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Նկ․ 11 Երկրորդ դամբարանի գմբեթը ներսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 11 Երկրորդ դամբարանի գմբեթը ներսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Դամբարանները չեն տուժել Արցախյան պատերազմների ժամանակ, գտնվում են անխաթար և անվնաս վիճակում:

Գրականություն

Կարապետյան 1999-Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան:

Կարապետյան 2010-Կարապետյան Ս., Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները, Երևան:

Бретаницкий 1966-Бретаницкий Л., Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока, Москва.

Мамедов 1976-Мамедов Ф., Мемориальный комплекс в селении Джиджимли (К вопросу об этнокультурных связях), Советская этнография, с. 36-46.

Симонян 2001-Симонян А., Два новонайденных мавзолея туркменских султанов Кара-Коюнлу в Армении, Мирас, с. 94-97.

Щеблыкин 1943-Щеблыкин И., Памятники азербайджанского зодчества эпохи Низами, Баку.

Усейнов М., Бретаницкий Л., Саламзаде А., История архитектуры Азербайджана, Москва, 1963.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ծաղկաբերդ-Վանոցայի իսլամական դամբարանները - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծաղկաբերդ-վանոցայի-իսլամական-դամբար/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ծաղկաբերդ-Վանոցայի իսլամական դամբարանները - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Վանոցայի իսլամական դամբարանները (նկ. 1), որոնք թվով երկուսն են,  գտնվում են Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Ծաղկաբերդ գյուղից ոչ հեռու: Խորհրդային տարիներին ընդգրկված էին Ադրբեջանական ԽՍՀ Լաչինի շրջանի Ջիջիմլի գյուղի վարչական սահմանների մեջ: Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի Ջիջիմլի անունով հայտնի է երկու գյուղ և դամբարանները գտնվում են Վերին կամ Մեծ  Ջիջիմլի գյուղի վարչական սահմաններում: Այս գյուղը գտնվում է ՀՀ պետական սահմանից 800 մետր հեռավորության վրա: Հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի վկայությամբ Վերին կամ Մեծ Ջիջիմլի գյուղը համապատասխանում է պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի հիշատակած պատմական Վանոցա բնակավայրին, որը թերևս արդեն 18-րդ դարի երկրորդ կեսին հայաթափ է եղել (Կարապետյան 1999, 184-185): Պատմական ակնարկ Դամբարանների մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Անգամ նրանց թվագրությունը մոտավոր է և տարբեր հեղինակների մոտ տարբեր: Համարվում է, որ ութանկյուն, վրանաձև դամբարանը կառուցվել է 14-16-րդ դարերում, իսկ եկեղեցաձև դամբարանը 13-14-րդ դարերի կառույց է: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Դամբարանները իրենց ճարտարապետական ոճի, տեսքի համար մշտապես գրավել են տարբեր հետազոտողների ուշադրությունը: Դրանցից առաջինն ունի ութանիստ հատակագիծ (նկ. 2) և ծավալ (նկ. 3)։ Արտաքին ճակատներում նիստերը թեթևակի կոր են և արտացոլում են վրանատիպ ծավալը (նկ. 4)։ Կառույցն ավարտվում է կոնաձև գմբեթով։ Կառուցված է կոպտատաշ և սրբատաշ քարերով: Միակ մուտքը հյուսիսային կողմից է, բարավորին թերևս պատկերված է ոճավորված առյուծ (նկ. 5), պատկերներ կան նաև մուտքի երկու կողմերում: Ոճավորված ցլի կամ խոյի գլուխ պատկերված է մուտքից անմիջապես վերև: Պատկերներից մեկի մոտ՝ ստորին հատվածում առկա է շատ ոճավորված արաբերեն արձանագրություն: Հակոբ Սիմոնյանի՝ դամբարաններին նվիրված հոդվածում, կարծիք է հայտնվում, որ գրված է Յուսուֆ (Симонян 2001, 95): Երկրորդ դամբարանը  խաչաձև է (նկ. 8), արտաքինից քառանկյուն, բոլորաձև թմբուկով (նկ. 9): Ուշագրավ է թմբուկը, որը զարդարված է զույգ կիսասյուների վրա դրված կամարներով (նկ. 10): Դամբարանի ներսում անցումը գմբեթին կատարված է առագաստների միջոցով (նկ. 11):  Մուտքը հյուսիսից է, հարավում գտնվող միհրաբը շատ համեստ է: Բոլոր հետազոտողները, խոսելով հատկապես երկրորդ դամբարանի մասին, ակնհայտ կապ էին տեսնում հայկական և վրացական ճարտարապետության կամ էլ ավելի չեզոք բնութագրմամբ՝ Անդրկովկասի քրիստոնեական ճարտարապետության հետ: Ընդ որում երկրորդ եկեղեցին հաճախ համեմատում էին և տիպաբանորեն կապում 13-14-րդ դարերում Հայաստանում, որոշ առումներով նաև Վրաստանում տարածված երկհարկ եկեղեցի-դամբարանների հետ: Որպես համեմատություն բերելով Եղվարդի սուրբ Աստվածածին, Նորավանքի սուրբ Աստվածածին և այլ եկեղեցիները: Վերլուծելով դամբարանի արտաքին տեսքը հետազոտողներն այն ներկայացնում էին որպես մահմեդական և քրիստոնեական ճարտարապետական ոճերի յուրահատուկ սինթեզ, խոսում սելջուկյան արվեստի խնդրի մասին (Бретаницкий 1966, 130, Мамедов 1976, 41-44, Усейнов, Бретаницкий, Саламзаде 1963, 97-101, 168-170): Ուշագրավ է, որ ոչ մի հետազոտող չէր բացառում նաև ուղղակի կապը հայկական փոքրիկ եկեղեցիների, մատուռների հետ և նաև կարծիք էր հայտնվում, որ հատկապես երկրորդ դամբարանը պետք է կառուցած լինեին հայ վարպետներ (Щеблыкин 1943, 85-87):   Ճարտարապետ Ա. Սալամզադեն այն դասում է ութանիստ դամբարանների տիպին, որոնք չունեն ակնհայտ աշտարակաձևություն: Նման տիպի դամբարաններին բնորոշ է վրանատիպ լինելը, ինչը քոչվոր ցեղերի ավանդական շարժական բնակարանը քարով մարմնացնելու միտման արդյունք է (Бретаницкий 1966, 128-130): Դամբարանի  ստորին ութանիստ հատվածը զգալիորեն մեծ է նեղացող վերին ութանիստ հատվածից, որն իր հերթին նեղանում է և հիմք ծառայում փոքրիկ սրածայր գմբեթի համար (նկ. 6): Դամբարանը լուսավորվում է վերին, նեղացող հատվածում գտնվող փոքրիկ պատուհաններով: Հետազոտող Մամեդովը ուշադրություն հրավիրելով դամբարանի այս, ինչպես նաև արտաքին տեսքի մի շարք այլ գծերի վրա, ակնհայտ կապ էր տեսնում քոչվորական վրանի, նրա կառուցվածքային բաղադրիչների հետ (Мамедов 1976, 40-42): Նույնպիսի բացատրություն կարող ենք տեսնել դամբարանի զարդաքանդակների հետ, որտեղ արևային պատկերները, ցլի պատկերը և այլն ևս բնորոշվում են որպես քոչվորական մշակույթի սիմվոլներ: Նույն Մամեդովը արձանագրում է, որ առաջին վրանաձև դամբարանի միհրաբն (նկ. 7) իր զարդարանքի մասնիկներով հեռավոր նմանություն ունի Անդրկովկասի որոշ քրիստոնեական կառույցների բեմերի հետ (Мамедов 1976, 39-40):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծաղկաբերդ-վանոցայի-իսլամական-դամբար/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-02-05T11:43:36+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-scaled.jpg?v=1652951491" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80/","name":"Ծաղկաբերդ-Վանոցայի իսլամական դամբարանները - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-19T10:31:43+00:00","dateModified":"2023-02-05T11:43:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%ab%d5%bd%d5%ac%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ծաղկաբերդ-Վանոցայի իսլամական դամբարանները"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Исламские усыпальницы Цахкаберда-Ваноцы

Локализация

Исламские усыпальницы Ваноцы (рис. 1), которых две, расположены недалеко от села Цахкаберд Кашатагского района Республики Арцах. В советские годы они входили в административные границы села Джиджимли Лачинского района Азербайджанской ССР. По словам исследователя памятников Самвела Карапетяна, под названием Джиджимли известно два села, а усыпальницы находятся в административных пределах Верин (Верхнего), или Мец (Большого) Джиджимли. Это село расположено в 800 метрах от государственной границы РА. По словам исследователя памятников Самвела Карапетяна, село Верин, или Мец Джижимли соответствует упоминаемому историком Степаносом Орбеляном историческому селению Ваноца, которое было освобождено от армян уже во второй половине 18-го века (Карапетян 2000, 181-182).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa.jpg?v=1653073649" width="1353" height="420" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa.jpg?v=1653073649 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-300x93.jpg?v=1653073649 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-1024x318.jpg?v=1653073649 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-768x238.jpg?v=1653073649 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Vanotsa-370x115.jpg?v=1653073649 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-scaled.jpg?v=1652951491" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-scaled.jpg?v=1652951491 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-300x199.jpg?v=1652951491 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-1024x681.jpg?v=1652951491 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-768x511.jpg?v=1652951491 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-1536x1021.jpg?v=1652951491 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-2048x1362.jpg?v=1652951491 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-370x246.jpg?v=1652951491 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-272x182.jpg?v=1652951491 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид усыпальниц, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид усыпальниц, фото Г. Петросяна.

Исторический очерк

Исторических сведений об усыпальницах нет. Даже их датировка приблизительна и различна у разных авторов. Считается, что восьмиугольная усыпальница в форме шатра была построена в 14-16-х веках, а в виде церкви - является сооружением 13-14-х веков.

Архитектурно-композиционное описание

Усыпальницы всегда привлекали внимание различных исследователей своим архитектурным стилем и внешним видом. Одна из них имеет восьмиугольный план (рис. 2) и объем (рис. 3). Грани на внешних фасадах слегка изогнуты, и отражают шатровый объем (рис. 4). Сооружение завершается коническим куполом. Усыпальница построена из необработанных камней. Единственный вход с севера, на тимпане изображен стилизованный лев (рис. 5). Изображения имеются также по обеим сторонам входа. Стилизованная голова быка или барана изображена прямо над входом. Возле одного из изображений внизу имеется весьма стилизованная арабская надпись. В статье Акопа Симоняна о гробницах приведено мнение, согласно которому ее оставил Юсуф (Симонян 2001, 95).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2.jpg?v=1652987731" width="603" height="751" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2.jpg?v=1652987731 603w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-241x300.jpg?v=1652987731 241w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-297x370.jpg?v=1652987731 297w" sizes="(max-width: 603px) 100vw, 603px" title="Рис. 2 План первой усыпальницы, Карапетян С., Мусульманские памятники армянской архитектуры Арцаха, Ереван, 2010, стр.15." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 План первой усыпальницы, Карапетян С., Мусульманские памятники армянской архитектуры Арцаха, Ереван, 2010, стр.15.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-scaled.jpg?v=1652952054" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-scaled.jpg?v=1652952054 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-300x199.jpg?v=1652952054 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-1024x681.jpg?v=1652952054 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-768x511.jpg?v=1652952054 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-1536x1021.jpg?v=1652952054 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-2048x1362.jpg?v=1652952054 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-370x246.jpg?v=1652952054 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-2-272x182.jpg?v=1652952054 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4  Внешний объем первой усыпальницы, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4  Внешний объем первой усыпальницы, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-scaled.jpg?v=1652952608" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-scaled.jpg?v=1652952608 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-300x199.jpg?v=1652952608 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-1024x681.jpg?v=1652952608 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-768x511.jpg?v=1652952608 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-1536x1021.jpg?v=1652952608 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-2048x1362.jpg?v=1652952608 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-370x246.jpg?v=1652952608 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/006-1-272x182.jpg?v=1652952608 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Купол первой усыпальницы изнутри, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Купол первой усыпальницы изнутри, фото Г. Петросяна.

Вторая усыпальница крестообразная (рис. 8), снаружи имеет четырехугольную форму и цилиндрический барабан (рис. 9). Барабан примечателен: он украшен арками, опирающимися на парные колонны (рис. 10). Внутри усыпальницы переход к куполу осуществляется при помощи парусов (рис. 11). Вход с  севера. Михраб, расположенный на южной стороне, довольно скромен. Все исследователи, говоря особенно о второй усыпальнице, видят явную связь между армянской и грузинской архитектурой, если говорить нейтральнее - с христианской архитектурой Закавказья. Причём вторую усыпальницу-церковь часто сравнивают и типологически связывают с двухэтажными церквями-усыпальницами, распространёнными в 13-14-х веках в Армении, а в некоторых случаях и в Грузии. В качестве сравнения приводят Сурб Аствацацин в Егварде, Сурб Аствацацин в Нораванке и другие.

При анализе внешнего вида усыпальницы, исследователи представляют её как некий особый синтез мусульманского и христианского архитектурных стилей, говорят о проблеме сельджукского искусства (Бретаницкий 1966, 130, Мамедов 1976, 41-44, Усейнов, Бретаницкий, Саламзаде 1963, 97-101, 168-170). Удивительно, что ни один исследователь не отрицал также прямую связь с армянскими малыми церквями и часовнями. Высказывается также мнение о том, что особенно вторую усыпальницу должно быть построили армянские мастера (Щеблыкин 1943, 85-87).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-scaled.jpg?v=1652951897" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-scaled.jpg?v=1652951897 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-300x199.jpg?v=1652951897 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-1024x681.jpg?v=1652951897 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-768x511.jpg?v=1652951897 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-1536x1021.jpg?v=1652951897 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-2048x1362.jpg?v=1652951897 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-370x246.jpg?v=1652951897 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-2-272x182.jpg?v=1652951897 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3  Общий вид первой усыпальницы, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3  Общий вид первой усыпальницы, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-1024x681.jpg?v=1652952413" width="1024" height="681" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-1024x681.jpg?v=1652952413 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-300x199.jpg?v=1652952413 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-768x511.jpg?v=1652952413 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-1536x1021.jpg?v=1652952413 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-2048x1362.jpg?v=1652952413 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-370x246.jpg?v=1652952413 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/005-2-272x182.jpg?v=1652952413 272w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 5 Вход в первую усыпальницу, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Вход в первую усыпальницу, фото Г. Петросяна.

Архитектор А. Саламзаде классифицирует ее как восьмиугольную усыпальницу, не имеющую очевидной башенной структуры. Для этого типа усыпальниц характерна шатровая форма, что является следствием тенденции к воплощению в камне традиционного передвижного жилища кочевых племен (Бретаницкий 1966, с. 128-130).

Нижняя восьмиугольная часть усыпальницы значительно больше сужается кверху, эта часть также, в свою очередь, сужается и образует основу небольшого остроконечного купола (рис. 6). Усыпальница  освещается небольшими окнами, расположенными наверху, в сужающейся части. Исследователь Мамедов, обращая внимание на это, а также на ряд других особенностей усыпальницы, усматривал ее четкую связь с кочевнической юртой и конструктивными элементами последней (Мамедов 1976, 40-42). Такое же объяснение можно получить, глядя на барельефы усыпальницы, где изображения солнца, быка и т. д. определяются как символы кочевой культуры. Тот же Мамедов отмечает, что алтарь первой гробницы (рис. 7) имеет поразительное сходство по своему убранству с алтарями некоторых христианских сооружений на Кавказе (Мамедов 1976, 39-40).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-scaled.jpg?v=1652952737" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-scaled.jpg?v=1652952737 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-199x300.jpg?v=1652952737 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-681x1024.jpg?v=1652952737 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-768x1155.jpg?v=1652952737 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-1021x1536.jpg?v=1652952737 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-1362x2048.jpg?v=1652952737 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/007-1-246x370.jpg?v=1652952737 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Рис. 7 Михраб первой усыпальницы, фото Г.Петросяна" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Михраб первой усыпальницы, фото Г.Петросяна

Исследователи архитектуры усыпальниц указывают также на факт отсутствия в них погребения. Такая же ситуация и в обеих усыпальницах Ваноцы, где не было зафиксировано погребений, относящихся к периоду постройки усыпальниц (Бретаницкий 1966, 98, Мамедов 1976, 45-46).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-300x200.jpg?v=1652987781" width="300" height="200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-300x200.jpg?v=1652987781 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-768x513.jpg?v=1652987781 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-370x247.jpg?v=1652987781 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222-272x182.jpg?v=1652987781 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/008-2-e1652987852222.jpg?v=1652987781 1019w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Рис. 8 План второй усыпальницы, Карапетян С., Мусульманские памятники армянской архитектуры Арцаха, Ереван, 2010, стр. 13." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 План второй усыпальницы, Карапетян С., Мусульманские памятники армянской архитектуры Арцаха, Ереван, 2010, стр. 13.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-300x199.jpg?v=1652953007" width="300" height="199" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-300x199.jpg?v=1652953007 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-1024x681.jpg?v=1652953007 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-768x511.jpg?v=1652953007 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-1536x1021.jpg?v=1652953007 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-2048x1362.jpg?v=1652953007 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/009-1-370x246.jpg?v=1652953007 370w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Рис. 9 Общий вид второй усыпальницы, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Общий вид второй усыпальницы, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-300x199.jpg?v=1652956118" width="300" height="199" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-300x199.jpg?v=1652956118 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-1024x681.jpg?v=1652956118 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-768x511.jpg?v=1652956118 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-1536x1021.jpg?v=1652956118 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-2048x1362.jpg?v=1652956118 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/010-370x246.jpg?v=1652956118 370w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Рис. 10 Барабан второй усыпальницы, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 10 Барабан второй усыпальницы, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-300x199.jpg?v=1652956204" width="300" height="199" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-300x199.jpg?v=1652956204 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-1024x681.jpg?v=1652956204 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-768x511.jpg?v=1652956204 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-1536x1021.jpg?v=1652956204 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-2048x1362.jpg?v=1652956204 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/011-370x246.jpg?v=1652956204 370w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" title="Рис. 11 Купол второй усыпальницы изнутри, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 11 Купол второй усыпальницы изнутри, фото Г. Петросяна.

Ситуация до, во время и после войны

Усыпальницы не пострадали во время Арцахских войны и находятся в целости и сохранности.

Литература

Карапетян 2000 - Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

Карапетян 2010 - Карапетян С., Мусульманские памятники армянской архитектуры Арцаха, Ереван (на арм.яз.).

Бретаницкий 1966 - Бретаницкий Л., Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока, Москва.

Мамедов 1976 - Мамедов Ф., Мемориальный комплекс в селении Джиджимли (К вопросу об этнокультурных связях), Советская этнография, с. 36-46.

Симонян 2001 - Симонян А., Два новонайденных мавзолея туркменских султанов Кара-Коюнлу в Армении, Мирас, с. 94-97.

Щеблыкин 1943 - Щеблыкин И., Памятники азербайджанского зодчества эпохи Низами, Баку.

Усейнов М., Бретаницкий Л., Саламзаде А., История архитектуры Азербайджана, Москва, 1963.

Локализация Исламские усыпальницы Ваноцы (рис. 1), которых две, расположены недалеко от села Цахкаберд Кашатагского района Республики Арцах. В советские годы они входили в административные границы села Джиджимли Лачинского района Азербайджанской ССР. По словам исследователя памятников Самвела Карапетяна, под названием Джиджимли известно два села, а усыпальницы находятся в административных пределах Верин (Верхнего), или Мец (Большого) Джиджимли. Это село расположено в 800 метрах от государственной границы РА. По словам исследователя памятников Самвела Карапетяна, село Верин, или Мец Джижимли соответствует упоминаемому историком Степаносом Орбеляном историческому селению Ваноца, которое было освобождено от армян уже во второй половине 18-го века (Карапетян 2000, 181-182). Исторический очерк Исторических сведений об усыпальницах нет. Даже их датировка приблизительна и различна у разных авторов. Считается, что восьмиугольная усыпальница в форме шатра была построена в 14-16-х веках, а в виде церкви – является сооружением 13-14-х веков. Архитектурно-композиционное описание Усыпальницы всегда привлекали внимание различных исследователей своим архитектурным стилем и внешним видом. Одна из них имеет восьмиугольный план (рис. 2) и объем (рис. 3). Грани на внешних фасадах слегка изогнуты, и отражают шатровый объем (рис. 4). Сооружение завершается коническим куполом. Усыпальница построена из необработанных камней. Единственный вход с севера, на тимпане изображен стилизованный лев (рис. 5). Изображения имеются также по обеим сторонам входа. Стилизованная голова быка или барана изображена прямо над входом. Возле одного из изображений внизу имеется весьма стилизованная арабская надпись. В статье Акопа Симоняна о гробницах приведено мнение, согласно которому ее оставил Юсуф (Симонян 2001, 95). Вторая усыпальница крестообразная (рис. 8), снаружи имеет четырехугольную форму и цилиндрический барабан (рис. 9). Барабан примечателен: он украшен арками, опирающимися на парные колонны (рис. 10). Внутри усыпальницы переход к куполу осуществляется при помощи парусов (рис. 11). Вход с  севера. Михраб, расположенный на южной стороне, довольно скромен. Все исследователи, говоря особенно о второй усыпальнице, видят явную связь между армянской и грузинской архитектурой, если говорить нейтральнее – с христианской архитектурой Закавказья. Причём вторую усыпальницу-церковь часто сравнивают и типологически связывают с двухэтажными церквями-усыпальницами, распространёнными в 13-14-х веках в Армении, а в некоторых случаях и в Грузии. В качестве сравнения приводят Сурб Аствацацин в Егварде, Сурб Аствацацин в Нораванке и другие. При анализе внешнего вида усыпальницы, исследователи представляют её как некий особый синтез мусульманского и христианского архитектурных стилей, говорят о проблеме сельджукского искусства (Бретаницкий 1966, 130, Мамедов 1976, 41-44, Усейнов, Бретаницкий, Саламзаде 1963, 97-101, 168-170). Удивительно, что ни один исследователь не отрицал также прямую связь с армянскими малыми церквями и часовнями. Высказывается также мнение о том, что особенно вторую усыпальницу должно быть построили армянские мастера (Щеблыкин 1943, 85-87).   Архитектор А. Саламзаде классифицирует ее как восьмиугольную усыпальницу, не имеющую очевидной башенной структуры. Для этого типа усыпальниц характерна шатровая форма, что является следствием тенденции к воплощению в камне традиционного передвижного жилища кочевых племен (Бретаницкий 1966, с. 128-130). Нижняя восьмиугольная часть усыпальницы значительно больше сужается кверху, эта часть также, в свою очередь, сужается и образует основу небольшого остроконечного купола (рис. 6). Усыпальница  освещается небольшими окнами, расположенными наверху, в сужающейся части. Исследователь Мамедов, обращая внимание на это, а также на ряд других особенностей усыпальницы, усматривал ее четкую связь с кочевнической юртой и конструктивными элементами последней (Мамедов 1976, 40-42). Такое же объяснение можно получить, глядя на барельефы усыпальницы, где изображения солнца, быка и т. д. определяются как символы кочевой культуры. Тот же Мамедов отмечает, что алтарь первой гробницы (рис. 7) имеет поразительное сходство по своему убранству с алтарями некоторых христианских сооружений на Кавказе (Мамедов 1976, 39-40).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Исламские усыпальницы Цахкаберда-Ваноцы - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/исламские-усыпальницы-цахкаберда-ва/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Исламские усыпальницы Цахкаберда-Ваноцы - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Исламские усыпальницы Ваноцы (рис. 1), которых две, расположены недалеко от села Цахкаберд Кашатагского района Республики Арцах. В советские годы они входили в административные границы села Джиджимли Лачинского района Азербайджанской ССР. По словам исследователя памятников Самвела Карапетяна, под названием Джиджимли известно два села, а усыпальницы находятся в административных пределах Верин (Верхнего), или Мец (Большого) Джиджимли. Это село расположено в 800 метрах от государственной границы РА. По словам исследователя памятников Самвела Карапетяна, село Верин, или Мец Джижимли соответствует упоминаемому историком Степаносом Орбеляном историческому селению Ваноца, которое было освобождено от армян уже во второй половине 18-го века (Карапетян 2000, 181-182). Исторический очерк Исторических сведений об усыпальницах нет. Даже их датировка приблизительна и различна у разных авторов. Считается, что восьмиугольная усыпальница в форме шатра была построена в 14-16-х веках, а в виде церкви - является сооружением 13-14-х веков. Архитектурно-композиционное описание Усыпальницы всегда привлекали внимание различных исследователей своим архитектурным стилем и внешним видом. Одна из них имеет восьмиугольный план (рис. 2) и объем (рис. 3). Грани на внешних фасадах слегка изогнуты, и отражают шатровый объем (рис. 4). Сооружение завершается коническим куполом. Усыпальница построена из необработанных камней. Единственный вход с севера, на тимпане изображен стилизованный лев (рис. 5). Изображения имеются также по обеим сторонам входа. Стилизованная голова быка или барана изображена прямо над входом. Возле одного из изображений внизу имеется весьма стилизованная арабская надпись. В статье Акопа Симоняна о гробницах приведено мнение, согласно которому ее оставил Юсуф (Симонян 2001, 95). Вторая усыпальница крестообразная (рис. 8), снаружи имеет четырехугольную форму и цилиндрический барабан (рис. 9). Барабан примечателен: он украшен арками, опирающимися на парные колонны (рис. 10). Внутри усыпальницы переход к куполу осуществляется при помощи парусов (рис. 11). Вход с  севера. Михраб, расположенный на южной стороне, довольно скромен. Все исследователи, говоря особенно о второй усыпальнице, видят явную связь между армянской и грузинской архитектурой, если говорить нейтральнее - с христианской архитектурой Закавказья. Причём вторую усыпальницу-церковь часто сравнивают и типологически связывают с двухэтажными церквями-усыпальницами, распространёнными в 13-14-х веках в Армении, а в некоторых случаях и в Грузии. В качестве сравнения приводят Сурб Аствацацин в Егварде, Сурб Аствацацин в Нораванке и другие. При анализе внешнего вида усыпальницы, исследователи представляют её как некий особый синтез мусульманского и христианского архитектурных стилей, говорят о проблеме сельджукского искусства (Бретаницкий 1966, 130, Мамедов 1976, 41-44, Усейнов, Бретаницкий, Саламзаде 1963, 97-101, 168-170). Удивительно, что ни один исследователь не отрицал также прямую связь с армянскими малыми церквями и часовнями. Высказывается также мнение о том, что особенно вторую усыпальницу должно быть построили армянские мастера (Щеблыкин 1943, 85-87).   Архитектор А. Саламзаде классифицирует ее как восьмиугольную усыпальницу, не имеющую очевидной башенной структуры. Для этого типа усыпальниц характерна шатровая форма, что является следствием тенденции к воплощению в камне традиционного передвижного жилища кочевых племен (Бретаницкий 1966, с. 128-130). Нижняя восьмиугольная часть усыпальницы значительно больше сужается кверху, эта часть также, в свою очередь, сужается и образует основу небольшого остроконечного купола (рис. 6). Усыпальница  освещается небольшими окнами, расположенными наверху, в сужающейся части. Исследователь Мамедов, обращая внимание на это, а также на ряд других особенностей усыпальницы, усматривал ее четкую связь с кочевнической юртой и конструктивными элементами последней (Мамедов 1976, 40-42). Такое же объяснение можно получить, глядя на барельефы усыпальницы, где изображения солнца, быка и т. д. определяются как символы кочевой культуры. Тот же Мамедов отмечает, что алтарь первой гробницы (рис. 7) имеет поразительное сходство по своему убранству с алтарями некоторых христианских сооружений на Кавказе (Мамедов 1976, 39-40)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/исламские-усыпальницы-цахкаберда-ва/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-02-05T11:45:38+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-2-scaled.jpg?v=1652951491" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%bc%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d1%8b-%d1%86%d0%b0%d1%85%d0%ba%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0-%d0%b2%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%bc%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d1%8b-%d1%86%d0%b0%d1%85%d0%ba%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0-%d0%b2%d0%b0/","name":"Исламские усыпальницы Цахкаберда-Ваноцы - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-19T10:31:43+00:00","dateModified":"2023-02-05T11:45:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%bc%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d1%8b-%d1%86%d0%b0%d1%85%d0%ba%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0-%d0%b2%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%bc%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d1%8b-%d1%86%d0%b0%d1%85%d0%ba%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0-%d0%b2%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%bc%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d1%8b-%d1%86%d0%b0%d1%85%d0%ba%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0-%d0%b2%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Исламские усыпальницы Цахкаберда-Ваноцы"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->