Церковь Сурб Аствацацин в Аревшате

Локализация

Церковь Сурб Аствацацин находится в Гадрутском районе республики Арцах, в селе Аревшат (Доланлар). Она расположена в старом квартале села, на его восточной окраине (рис. 1). После войны 2020-ого года Аревшат, как и весь Гадрутский район, были окупированы Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin.jpg?v=1634291293" width="1354" height="602" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin.jpg?v=1634291293 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin-300x133.jpg?v=1634291293 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin-1024x455.jpg?v=1634291293 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin-768x341.jpg?v=1634291293 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin-370x165.jpg?v=1634291293 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Surb Astvatsatsin" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1-1024x768.jpg?v=1634291345" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1-1024x768.jpg?v=1634291345 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1-300x225.jpg?v=1634291345 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1-768x576.jpg?v=1634291345 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1-370x277.jpg?v=1634291345 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1.jpg?v=1634291345 1187w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title=" Рис. 1 Общий вид церкви с юго-запада, фото из каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

 Рис. 1 Общий вид церкви с юго-запада, фото из каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․

Архитектурно-композиционное описание

Церковь Сурб Аствацацин была построена в начале 20-ого века. Это прямоугольная в плане трехнефная базилика (рис. 2) сооружена из местных грубо обработанных камней, желтоватого известняка с использованием известкового раствора. Стены внутри церкви были покрыты штукатуркой. Чистотесанные камни использованы лишь для обрамлений входа и окон. В восточной части расположена полукруглая абсида. Конха этой абсиды была сводчатой, однако она не сохранилась. Параллельно главной абсиде расположены ризницы.  Тяжелый балочный потолок храма опирался на деревянные колонны. Перекрытие было двускатным и было покрыто черепицей, которая впоследствии была заменена металлическими листами. Ни перекрытие, ни колонны не сохранились. Церковь была разрушена во время первой арцахской войны. В годы оккупации (1991-1993 гг.) в результате операции «Кольцо» была сожжена и разрушена не только церковь (рис. 3, 4), но и все село, кладбище, а также почти все памятники, находящиеся на этой территории.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-3.jpg?v=1634291454" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-3.jpg?v=1634291454 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-3-300x225.jpg?v=1634291454 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-3-768x576.jpg?v=1634291454 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-3-370x278.jpg?v=1634291454 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Рис. 3 Вид церкви с юго-запада, фото В. Бадаляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Вид церкви с юго-запада, фото В. Бадаляна․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-3.jpg?v=1634291414" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-3.jpg?v=1634291414 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-3-300x225.jpg?v=1634291414 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-3-768x576.jpg?v=1634291414 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-3-370x278.jpg?v=1634291414 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Рис. 2 Интерьер церкви. Вид с запада, фото В. Бадаляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Интерьер церкви. Вид с запада, фото В. Бадаляна․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3.jpg?v=1634291543" width="1086" height="814" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3.jpg?v=1634291543 1086w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3-300x225.jpg?v=1634291543 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3-1024x768.jpg?v=1634291543 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3-768x576.jpg?v=1634291543 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3-370x277.jpg?v=1634291543 370w" sizes="(max-width: 1086px) 100vw, 1086px" title="Рис. 4 Интерьер церкви и разрушенное западное окно, фото из каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Интерьер церкви и разрушенное западное окно, фото из каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․

Церковь имеет один вход, расположенный на южном фасаде (рис. 5). Портал по обе стороны украшен резными декоративными колоннами с капителями (рис. 6, 7). Освещение церкви осуществлялось через окна: одно на западном фасаде, тремя большими на южном, а также тремя маленькими, расположенными в главной абсиде и двух ризницах.

В советский период церковь использовалась в хозяйственных целях и была превращена в склад. К ней также были пристроены дополнительные помещения.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-1.jpg?v=1634291667" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-1.jpg?v=1634291667 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-1-300x225.jpg?v=1634291667 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-1-768x576.jpg?v=1634291667 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-1-370x278.jpg?v=1634291667 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Рис. 6 Левая декоративная колонна портала, фото В. Бадаляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Левая декоративная колонна портала, фото В. Бадаляна․

Состояние до, во время и после войны

Во время военных действий 2020-ого года церковь не пострадала. После оккупации района информации о церкви нет.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1.jpg?v=1634291629" width="1085" height="813" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1.jpg?v=1634291629 1085w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1-300x225.jpg?v=1634291629 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1-1024x767.jpg?v=1634291629 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1-768x575.jpg?v=1634291629 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1-370x277.jpg?v=1634291629 370w" sizes="(max-width: 1085px) 100vw, 1085px" title="Рис. 5 Портал церкви, фото из каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Портал церкви, фото из каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007.jpg?v=1634308902" width="683" height="512" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007.jpg?v=1634308902 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-300x225.jpg?v=1634308902 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-370x277.jpg?v=1634308902 370w" sizes="(max-width: 683px) 100vw, 683px" title="Рис. 7 Правая колонна портала, фото В. Бадаляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Правая колонна портала, фото В. Бадаляна․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Аствацацин в Аревшате - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-аствацацин-в-аревшате/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Аствацацин в Аревшате - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь Сурб Аствацацин находится в Гадрутском районе республики Арцах, в селе Аревшат (Доланлар). Она расположена в старом квартале села, на его восточной окраине (рис. 1). После войны 2020-ого года Аревшат, как и весь Гадрутский район, были окупированы Азербайджаном. Архитектурно-композиционное описание Церковь Сурб Аствацацин была построена в начале 20-ого века. Это прямоугольная в плане трехнефная базилика (рис. 2) сооружена из местных грубо обработанных камней, желтоватого известняка с использованием известкового раствора. Стены внутри церкви были покрыты штукатуркой. Чистотесанные камни использованы лишь для обрамлений входа и окон. В восточной части расположена полукруглая абсида. Конха этой абсиды была сводчатой, однако она не сохранилась. Параллельно главной абсиде расположены ризницы.  Тяжелый балочный потолок храма опирался на деревянные колонны. Перекрытие было двускатным и было покрыто черепицей, которая впоследствии была заменена металлическими листами. Ни перекрытие, ни колонны не сохранились. Церковь была разрушена во время первой арцахской войны. В годы оккупации (1991-1993 гг.) в результате операции «Кольцо» была сожжена и разрушена не только церковь (рис. 3, 4), но и все село, кладбище, а также почти все памятники, находящиеся на этой территории." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-аствацацин-в-аревшате/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-10-15T14:42:10+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-2.jpg?v=1634291832" />
	<meta property="og:image:width" content="1187" />
	<meta property="og:image:height" content="890" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%b2%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%b2%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/","name":"Церковь Сурб Аствацацин в Аревшате - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-15T09:57:40+00:00","dateModified":"2021-10-15T14:42:10+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%b2%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%b2%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%bd-%d0%b2-%d0%b0%d1%80%d0%b5%d0%b2%d1%88%d0%b0%d1%82%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Аствацацин в Аревшате"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տումի գյուղի սբ․ Հովհաննես եկեղեցին

Տեղադրությունը

Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Տումի գյուղի հին թաղամասի կենտրոնում։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes.jpg?v=1634722718" width="1348" height="664" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes.jpg?v=1634722718 1348w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-300x148.jpg?v=1634722718 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-1024x504.jpg?v=1634722718 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-768x378.jpg?v=1634722718 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-370x182.jpg?v=1634722718 370w" sizes="(max-width: 1348px) 100vw, 1348px" title="Surb Hovhannes" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Տումին Արցախի հինավուրց բնակավայրերից է։ Այն եղել է Արցախի հարավային շրջանների իշխանության կենտրոններից մեկը։ Գյուղում և հարակից տարածքներում առկա հարուստ պատմական հուշարձանները դրա վառ ապացույցն են։ Գյուղում կիսավեր վիճակում պահպանվել է 1000 թվականին կառուցված Կարմիր խաչ եկեղեցին, մատուռների ավերակներ, միջնադարյան գերեզմանոցը: Գյուղամիջյան սբ․ Հովհաննես եկեղեցին (նկ. 1) կառուցվել է 17-րդ դարում, իսկ 19-րդ դարում էական փոփոխություններ է կրել (արտաքին պատերի բարձրացում և տանիքի թիթեղապատում, շքամուտքի հարդարանքի հարստացում, որի առթիվ էլ խաչազարդ մի սալ է հագցվել եկեղեցու հարավային պատի մեջ և փորագրվել թվականը՝ 1868): 19-րդ դարի վերջերում եկեղեցին գործել է և ունեցել է երկու քահանա։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-1024x683.jpg?v=1634722834" width="1024" height="683" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-1024x683.jpg?v=1634722834 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-300x200.jpg?v=1634722834 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-768x512.jpg?v=1634722834 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-1536x1024.jpg?v=1634722834 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-2048x1365.jpg?v=1634722834 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-370x247.jpg?v=1634722834 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-272x182.jpg?v=1634722834 272w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավից, 2020 թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավից, 2020 թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

Ճարտարապետա-հորինվածքային քննություն

Ուղղանկյուն հատակագծով միանավ թաղակապ սրահ է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ գորշ ավազաքարով, որձաքարով և կրաշաղախով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են մուտքի ճակատամասի, լուսամուտների, որմնասյուների, կամարների և արտաքին պատերի անկյունների քարերը։ Ծածկը թաղակապ է, թաղի զույգ կամարները հենվում են որմնասյուների վրա (նկ․ 3, 4)։ Մուտքը հարավից է։ Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից, հարավից, և արևմուտքից բացված մեկական փոքրիկ լուսամուտներով։ Խորանը կիսաշրջանաձև հորինվածք ունի։ Արևելքից խորանին զուգահեռ ունի երկու ավանդատուն։ Ներսում, հյուսիսային պատի մեջ գտնվում մկրտության ավազանը։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-scaled.jpg?v=1634723108" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-scaled.jpg?v=1634723108 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-300x200.jpg?v=1634723108 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-1024x683.jpg?v=1634723108 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-768x512.jpg?v=1634723108 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-1536x1024.jpg?v=1634723108 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-2048x1365.jpg?v=1634723108 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-370x247.jpg?v=1634723108 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-272x182.jpg?v=1634723108 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-scaled.jpg?v=1634723040" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-scaled.jpg?v=1634723040 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-300x200.jpg?v=1634723040 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-1024x683.jpg?v=1634723040 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-768x512.jpg?v=1634723040 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-1536x1024.jpg?v=1634723040 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-2048x1365.jpg?v=1634723040 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-370x247.jpg?v=1634723040 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-272x182.jpg?v=1634723040 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 2 Եկեղեցին հյուսիս-արևելքից, 2018թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցին հյուսիս-արևելքից, 2018թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-scaled.jpg?v=1634723156" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-scaled.jpg?v=1634723156 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-300x200.jpg?v=1634723156 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-1024x683.jpg?v=1634723156 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-768x512.jpg?v=1634723156 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-1536x1024.jpg?v=1634723156 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-2048x1365.jpg?v=1634723156 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-370x247.jpg?v=1634723156 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-272x182.jpg?v=1634723156 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 4 Եկեղեցուներսը արևելքից, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցուներսը արևելքից, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

Սբ․ Հովհաննես եկեղեցու ամենաշքեղ հարդարված հատվածը հարավային ճակատն է, մասնավորապես շքամուտքը և նրա աջ ու ձախ կողմերին ագուցված խաչաքանդակ քարերը (նկ․ 5): Աջակողմյան քանդակազարդ քարի վրա զույգ խաչաքանդակներ են և ստորև արձանագրություն։ Խորհրդային տարիներին զարդաքանդակներն ու արձանագրությունը քերվել են, մասնակի երևում է «1868 ․․․ ՍՐ ․․․»  գրությունը, որը եկեղեցու վերանորոգման թվականն է (նկ․ 6)։

Խորհրդային տարիներին եկեղեցին օգտագործվել է որպես հացահատիկի պահեստ, կատարվել են նոր ձևափոխություններ։ Հարավից մուտքը փակվել է, նոր մուտք է բացվել արևելյան ճակատից՝ խորանից։ Հյուսիսային պատին բացվել է անցք հացահատիկը դատարկելու նպատակով, լայնացվել է արևմտյան լուսամուտը հարավային ճակատից, մուտքից աջ բացվել է մեծ լուսամուտ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-scaled.jpg?v=1634723310" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-scaled.jpg?v=1634723310 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-300x200.jpg?v=1634723310 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-1024x683.jpg?v=1634723310 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-768x512.jpg?v=1634723310 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-1536x1024.jpg?v=1634723310 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-2048x1365.jpg?v=1634723310 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-370x247.jpg?v=1634723310 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-272x182.jpg?v=1634723310 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ.  5 Եկեղեցու հարավային ճակատը, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ.  5 Եկեղեցու հարավային ճակատը, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-scaled.jpg?v=1634723374" width="2560" height="1706" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-scaled.jpg?v=1634723374 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-300x200.jpg?v=1634723374 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-1024x682.jpg?v=1634723374 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-768x512.jpg?v=1634723374 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-1536x1024.jpg?v=1634723374 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-2048x1365.jpg?v=1634723374 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-370x247.jpg?v=1634723374 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-272x182.jpg?v=1634723374 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 6 Հարավային պատին ագուցված արձանագիր քարը, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Հարավային պատին ագուցված արձանագիր քարը, 2014թ․, լուս․ Ս․Դանիելյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո։

Արցախյան առաջին պատերազմի տարիներին եկեղեցին չի վնասվել։ 2019 թվականից սկսվել էր եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները։ Մասնավորապես վերականգնվել էր զանգակատուն-ռոտոնդան (նկ․ 7), բացվել էր հին մուտքը։ 2020 թվականի ռազմական գործողությունների ժամանակ եկեղեցին չի տուժել։ Պատերազմից հետո հուշարձանի մասին որևէ տեղեկություն հայտնի չէ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-scaled.jpg?v=1634723456" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-scaled.jpg?v=1634723456 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-300x200.jpg?v=1634723456 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-1024x683.jpg?v=1634723456 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-768x512.jpg?v=1634723456 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-1536x1024.jpg?v=1634723456 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-2048x1365.jpg?v=1634723456 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-370x247.jpg?v=1634723456 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-272x182.jpg?v=1634723456 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 7 Եկեղեցին վերանորոգման ընթացքում, 2020 թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Եկեղեցին վերանորոգման ընթացքում, 2020 թ․, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։

Մատենագրական քննություն

Եկեղեցու վերաբերյալ մատենագրական հիշատակություններ հայտնի չեն։

Գրականություն

Մակար եպիսկոպոս Բարխուտարեանց, «Արցախ», Բագու 1895։

Мкртчян Ш. Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1988․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Տումի գյուղի սբ․ Հովհաննես եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/տումի-գյուղի-սբ․-հովհաննես-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Տումի գյուղի սբ․ Հովհաննես եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Տումի գյուղի հին թաղամասի կենտրոնում։ Պատմական ակնարկ Տումին Արցախի հինավուրց բնակավայրերից է։ Այն եղել է Արցախի հարավային շրջանների իշխանության կենտրոններից մեկը։ Գյուղում և հարակից տարածքներում առկա հարուստ պատմական հուշարձանները դրա վառ ապացույցն են։ Գյուղում կիսավեր վիճակում պահպանվել է 1000 թվականին կառուցված Կարմիր խաչ եկեղեցին, մատուռների ավերակներ, միջնադարյան գերեզմանոցը: Գյուղամիջյան սբ․ Հովհաննես եկեղեցին (նկ. 1) կառուցվել է 17-րդ դարում, իսկ 19-րդ դարում էական փոփոխություններ է կրել (արտաքին պատերի բարձրացում և տանիքի թիթեղապատում, շքամուտքի հարդարանքի հարստացում, որի առթիվ էլ խաչազարդ մի սալ է հագցվել եկեղեցու հարավային պատի մեջ և փորագրվել թվականը՝ 1868): 19-րդ դարի վերջերում եկեղեցին գործել է և ունեցել է երկու քահանա։ Ճարտարապետա-հորինվածքային քննություն Ուղղանկյուն հատակագծով միանավ թաղակապ սրահ է։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ գորշ ավազաքարով, որձաքարով և կրաշաղախով (նկ․ 2)։ Սրբատաշ են մուտքի ճակատամասի, լուսամուտների, որմնասյուների, կամարների և արտաքին պատերի անկյունների քարերը։ Ծածկը թաղակապ է, թաղի զույգ կամարները հենվում են որմնասյուների վրա (նկ․ 3, 4)։ Մուտքը հարավից է։ Լուսավորությունը կատարվել է արևելքից, հարավից, և արևմուտքից բացված մեկական փոքրիկ լուսամուտներով։ Խորանը կիսաշրջանաձև հորինվածք ունի։ Արևելքից խորանին զուգահեռ ունի երկու ավանդատուն։ Ներսում, հյուսիսային պատի մեջ գտնվում մկրտության ավազանը։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/տումի-գյուղի-սբ․-հովհաննես-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:50:48+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-scaled.jpg?v=1634722834" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1707" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%b8%d5%be%d5%b0%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%b8%d5%be%d5%b0%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Տումի գյուղի սբ․ Հովհաննես եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-20T09:52:47+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:50:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%b8%d5%be%d5%b0%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%b8%d5%be%d5%b0%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%b0%d5%b8%d5%be%d5%b0%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Տումի գյուղի սբ․ Հովհաննես եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Сурб Ованнес в Туми

Локализация

Церковь находится в центре старой части села Туми Гадрутского района республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes.jpg?v=1634722718" width="1348" height="664" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes.jpg?v=1634722718 1348w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-300x148.jpg?v=1634722718 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-1024x504.jpg?v=1634722718 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-768x378.jpg?v=1634722718 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Hovhannes-370x182.jpg?v=1634722718 370w" sizes="(max-width: 1348px) 100vw, 1348px" title="Surb Hovhannes" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Село Туми – одно из самых старых поселений Арцаха. Оно было одним из княжеских центров южных районов Арцаха. Обилие исторических памятников на территории села и его окрестностей тому подтверждение. В селе в полуразрушенном виде до наших дней дошла церковь Кармир хач, построенная в 1000-ом году, развалины часовен и средневековое кладбище. Сельская церковь Сурб Ованнес (рис. 1) была построена в 17-ом веке, а в 19-ом веке подверглась существенным изменениям: стены стали выше, крыша покрылась металлическими листами, убранство портала стало богаче, о чем свидетельтвует вставленная в стену южного фасада каменная плита, украшенная крестами и имеющая дату – 1868 год. В конце 19-ого века церковь была действующей и имела двух священников.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-1024x683.jpg?v=1634722834" width="1024" height="683" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-1024x683.jpg?v=1634722834 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-300x200.jpg?v=1634722834 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-768x512.jpg?v=1634722834 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-1536x1024.jpg?v=1634722834 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-2048x1365.jpg?v=1634722834 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-370x247.jpg?v=1634722834 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-272x182.jpg?v=1634722834 272w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="Рис. 1 Общий вид церкви с юга, 2020 г., фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид церкви с юга, 2020 г., фото С. Даниеляна․

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь представляет собой однонефный в плане зал. Сооружена из местного груботесанного бурого песчаника и кварцита на известковом растворе (рис. 2). Тимпан, обрамления окон, пилястры, арки, а также угловые камни внешних стен выложены из чистотесанного камня. Перекрытие сводчатое, пара сводчатых арок опирается на пилястры (рис. 3, 4). Вход с южной стороны. Освещение осуществлялось через маленькие окнами, расположенные на восточной, южной и западной стенах.

Главная абсида имеет полукруглую планировку, параллельно ей по обе стороны расположены ризницы. В северной стене находится крестильная купель.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-scaled.jpg?v=1634723108" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-scaled.jpg?v=1634723108 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-300x200.jpg?v=1634723108 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-1024x683.jpg?v=1634723108 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-768x512.jpg?v=1634723108 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-1536x1024.jpg?v=1634723108 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-2048x1365.jpg?v=1634723108 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-370x247.jpg?v=1634723108 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-4-272x182.jpg?v=1634723108 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Вид внутри церкви с запада, 2014 г., фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Вид внутри церкви с запада, 2014 г., фото С. Даниеляна․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-scaled.jpg?v=1634723040" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-scaled.jpg?v=1634723040 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-300x200.jpg?v=1634723040 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-1024x683.jpg?v=1634723040 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-768x512.jpg?v=1634723040 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-1536x1024.jpg?v=1634723040 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-2048x1365.jpg?v=1634723040 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-370x247.jpg?v=1634723040 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-4-272x182.jpg?v=1634723040 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Вид на церковь с северо-востока, 2018 г․, фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вид на церковь с северо-востока, 2018 г․, фото С. Даниеляна․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-scaled.jpg?v=1634723156" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-scaled.jpg?v=1634723156 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-300x200.jpg?v=1634723156 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-1024x683.jpg?v=1634723156 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-768x512.jpg?v=1634723156 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-1536x1024.jpg?v=1634723156 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-2048x1365.jpg?v=1634723156 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-370x247.jpg?v=1634723156 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-4-272x182.jpg?v=1634723156 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4 Вид внутри церкви с востока, 2014 г., фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Вид внутри церкви с востока, 2014 г., фото С. Даниеляна․

Самое богатое убранство имеет южный фасад церкви, особенно портал и встроенные по обе его стороны в стены камни с крестами (рис. 5). На камне, расположенном в правой стороне, вырезано два креста, а под ними надпись. В советский период кресты и надпись были соскоблены. Частично сохранился фрагмент этой надписи с цифрой 1868, которая является датой постройки храма (рис. 6). В советский период церковь использовалась как амбар для хранения зерна и подверглась преобразованиям: вход с южной стороны был закрыт, с восточной стороны - с абсиды,  был открыт новый. В северной стене было проделано отверстие для засыпания вовнутрь зерна. Окно на западной стене было расширено, справа от входа на южном фасаде было открыто большое окно.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-scaled.jpg?v=1634723310" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-scaled.jpg?v=1634723310 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-300x200.jpg?v=1634723310 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-1024x683.jpg?v=1634723310 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-768x512.jpg?v=1634723310 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-1536x1024.jpg?v=1634723310 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-2048x1365.jpg?v=1634723310 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-370x247.jpg?v=1634723310 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-3-272x182.jpg?v=1634723310 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Южный фасад церкви, 2014 г., фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Южный фасад церкви, 2014 г., фото С. Даниеляна․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-scaled.jpg?v=1634723374" width="2560" height="1706" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-scaled.jpg?v=1634723374 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-300x200.jpg?v=1634723374 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-1024x682.jpg?v=1634723374 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-768x512.jpg?v=1634723374 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-1536x1024.jpg?v=1634723374 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-2048x1365.jpg?v=1634723374 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-370x247.jpg?v=1634723374 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-2-1-272x182.jpg?v=1634723374 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Камень с надписью, встроенный в южную стену, 2014 г., фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Камень с надписью, встроенный в южную стену, 2014 г., фото С. Даниеляна․

Состояние до, во время и после войны

Во время первой арцахской войны церковь не пострадала. В 2019-ом году в церкви были начаты восстановительные работы. В частности была отремонтирована колокольня-ротонда (рис. 7), был открыт старый вход.  Во время вооруженных действий 2020-ого года церковь не пострадала. О состоянии памятника после войны ничего не известно.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-scaled.jpg?v=1634723456" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-scaled.jpg?v=1634723456 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-300x200.jpg?v=1634723456 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-1024x683.jpg?v=1634723456 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-768x512.jpg?v=1634723456 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-1536x1024.jpg?v=1634723456 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-2048x1365.jpg?v=1634723456 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-370x247.jpg?v=1634723456 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1-1-272x182.jpg?v=1634723456 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 7 Церковь во время восстановительных работ, 2020 г., фото С. Даниеляна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Церковь во время восстановительных работ, 2020 г., фото С. Даниеляна․

Анализ письменных источников

Письменные упоминания о церкви не известны.

Литература

Епископ Макар Бархударянц, «Арцах», Баку, 1895․

Мкртчян Ш. Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1988․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Ованнес в Туми - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-ованнес-в-туми/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Ованнес в Туми - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь находится в центре старой части села Туми Гадрутского района республики Арцах. Исторический очерк Село Туми – одно из самых старых поселений Арцаха. Оно было одним из княжеских центров южных районов Арцаха. Обилие исторических памятников на территории села и его окрестностей тому подтверждение. В селе в полуразрушенном виде до наших дней дошла церковь Кармир хач, построенная в 1000-ом году, развалины часовен и средневековое кладбище. Сельская церковь Сурб Ованнес (рис. 1) была построена в 17-ом веке, а в 19-ом веке подверглась существенным изменениям: стены стали выше, крыша покрылась металлическими листами, убранство портала стало богаче, о чем свидетельтвует вставленная в стену южного фасада каменная плита, украшенная крестами и имеющая дату – 1868 год. В конце 19-ого века церковь была действующей и имела двух священников. Архитектурно-композиционный анализ Церковь представляет собой однонефный в плане зал. Сооружена из местного груботесанного бурого песчаника и кварцита на известковом растворе (рис. 2). Тимпан, обрамления окон, пилястры, арки, а также угловые камни внешних стен выложены из чистотесанного камня. Перекрытие сводчатое, пара сводчатых арок опирается на пилястры (рис. 3, 4). Вход с южной стороны. Освещение осуществлялось через маленькие окнами, расположенные на восточной, южной и западной стенах. Главная абсида имеет полукруглую планировку, параллельно ей по обе стороны расположены ризницы. В северной стене находится крестильная купель." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-ованнес-в-туми/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-10-20T10:12:45+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-3-1-scaled.jpg?v=1634722834" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1707" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d0%b2-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d0%b2-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/","name":"Церковь Сурб Ованнес в Туми - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-20T09:52:47+00:00","dateModified":"2021-10-20T10:12:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d0%b2-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d0%b2-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d0%b2-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Ованнес в Туми"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տումիի Խուտը դռե վանքը

Տեղադրություն

Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Տումի գյուղից 3 կմ դեպի արևմուտք՝ Կաթնաղբյուր աղբյուրից ոչ հեռու (Մկրտչյան 1985, 101): Շահեն Մկրտչյանը Լեռնային Ղարաբաղի հուշարձաններին նվիրված և 1985 թվականին հայերենով հրատարակված իր գրքում տալիս է վանքի խիստ համառոտ նկարագրություն: Ավելի մանրամասն վանքի ճարտարապետությանը, հորինվածքին հեղինակը անդրադառնում է արդեն ռուսերենով 1988 թվականին հրատարակված և Լեռնային Ղարաբաղի հուշարձաններին նվիրված գրքում:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1.jpg?v=1634917771" width="1356" height="492" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1.jpg?v=1634917771 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1-300x109.jpg?v=1634917771 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1-1024x372.jpg?v=1634917771 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1-768x279.jpg?v=1634917771 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1-370x134.jpg?v=1634917771 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Xyte dre" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Վանքի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են, վանքի Խուտը դռե (յոթ դռնանի՞) անվանումը բարբառային արտասանության հետևանք է:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Վանքը կիսաքանդ է և ընդհանուր ճարտարապետական կերպարի մասին պատկերացում կարելի է կազմել միայն տեղում արված չափագրության հիման վրա: Համալիրը բաղկացած է արևմուտք-արևելք ձգվող միջանցքի երկարությամբ տեղադրված երկու ոչ համաչափ, միասրահ, պայտաձև խորան ունեցող եկեղեցիներից, և եկեղեցիների արևմտյան մասով ձգվող, զույգ գլանաձև սյուներով ձևավորվող եռակամար մուտքով սրահից (նկ. 1):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-768x626.jpg?v=1634917841" width="768" height="626" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-768x626.jpg?v=1634917841 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-300x244.jpg?v=1634917841 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-1024x834.jpg?v=1634917841 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-1536x1251.jpg?v=1634917841 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-2048x1668.jpg?v=1634917841 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1-370x301.jpg?v=1634917841 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="նկ. 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, 1988, էջ 86։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, 1988, էջ 86։

Երկու եկեղեցիները բավականին նման են, տարբերվում են միայն չափերով, ինչպես նաև մուտքերի տեղադրությամբ: Առաջին եկեղեցու չափերն են  8,5X4 մ, միակ մուտքը գտնվում է հյուսիսում (նկ. 2):  Եկեղեցին լուսամուտներ չունի: Երկրորդ՝ փոքր  եկեղեցու միակ մուտքը հարավային կողմից է, մեծ եկեղեցու մուտքի դիմաց (նկ. 3):  Այս եկեղեցին ևս լուսամուտներ չունի (Мкртчян 1988, 86-87): Եկեղեցիների միջև գտնվող միջանցքն ունի 6,0X3,7 մ չափեր և հանդիսանում է եռակամար մուտքով սրահի շարունակությունը (նկ. 4):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5.jpg?v=1634891363" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5.jpg?v=1634891363 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-300x225.jpg?v=1634891363 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-1024x768.jpg?v=1634891363 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-768x576.jpg?v=1634891363 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-1536x1152.jpg?v=1634891363 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-370x278.jpg?v=1634891363 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 3 Երկրորդ եկեղեցու մուտքը, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Երկրորդ եկեղեցու մուտքը, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5.jpg?v=1634891303" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5.jpg?v=1634891303 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-300x225.jpg?v=1634891303 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-1024x768.jpg?v=1634891303 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-768x576.jpg?v=1634891303 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-1536x1152.jpg?v=1634891303 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-370x278.jpg?v=1634891303 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 2 Առաջին եկեղեցու մուտքը, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Առաջին եկեղեցու մուտքը, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5.jpg?v=1634891398" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5.jpg?v=1634891398 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-300x225.jpg?v=1634891398 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-1024x768.jpg?v=1634891398 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-768x576.jpg?v=1634891398 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-1536x1152.jpg?v=1634891398 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-370x278.jpg?v=1634891398 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 4 Եկեղեցիների միջև գտնվող միջանցքը, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցիների միջև գտնվող միջանցքը, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

Սրահի կամարները նույնպես պայտաձև են (Мкртчян 1988, 87): Համալիրը կառուցված է անտաշ և կոպտատաշ մեծ ու փոքր քարերով, կրաշաղախով (նկ. 5-8): Ինչպես Մոխրենեսի մոտ գտնվող Օխտը դռնի վանքում, այստեղ ևս՝ յուրաքանչյուր շարք խոշոր քարերից հետո, հաջորդ շարքն իրականացված է մանր քարերով (Мкртчян 1988, 73, 87): Պատերի հաստությունը կազմում է 140-200 սմ: Շահեն Մկրտչյանը այն թվագրում է 5-6-րդ դարերով (Мкртчян 1988, 87): Նկատի ունենալով կառուցողական տեխնիկայի ակնհայտ նմանությունը Օխտը դռնի վանքի եկեղեցու հետ, ավելի հավանական է, որ այն նախորդել է Օխտը դռնե վանքին:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4.jpg?v=1634891513" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4.jpg?v=1634891513 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-300x225.jpg?v=1634891513 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-1024x768.jpg?v=1634891513 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-768x576.jpg?v=1634891513 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-1536x1152.jpg?v=1634891513 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-370x278.jpg?v=1634891513 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 5 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3.jpg?v=1634891545" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3.jpg?v=1634891545 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-300x225.jpg?v=1634891545 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-1024x768.jpg?v=1634891545 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-768x576.jpg?v=1634891545 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-1536x1152.jpg?v=1634891545 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-370x278.jpg?v=1634891545 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 6 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2.jpg?v=1634891579" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2.jpg?v=1634891579 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-300x225.jpg?v=1634891579 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-1024x768.jpg?v=1634891579 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-768x576.jpg?v=1634891579 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-1536x1152.jpg?v=1634891579 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-370x278.jpg?v=1634891579 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 7 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008.jpg?v=1634891613" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008.jpg?v=1634891613 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-300x225.jpg?v=1634891613 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-1024x768.jpg?v=1634891613 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-768x576.jpg?v=1634891613 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-1536x1152.jpg?v=1634891613 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-370x278.jpg?v=1634891613 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 8 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 8 Վանքի շինությունների ավերակները, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Արցախյան պատերազմների ժամանակ վանքի ավերակները չեն տուժել, այժմ այն գտնվում է Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Հադրութի շրջանում և ներկա վիճակի մասին տվյալները բացակայում են:

Գրականություն

Մկրտչյան 1985 - Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան։

Мкртчян 1988 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Տումիի Խուտը դռե վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/տումիի-խուտը-դռե-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Տումիի Խուտը դռե վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Տումի գյուղից 3 կմ դեպի արևմուտք՝ Կաթնաղբյուր աղբյուրից ոչ հեռու (Մկրտչյան 1985, 101): Շահեն Մկրտչյանը Լեռնային Ղարաբաղի հուշարձաններին նվիրված և 1985 թվականին հայերենով հրատարակված իր գրքում տալիս է վանքի խիստ համառոտ նկարագրություն: Ավելի մանրամասն վանքի ճարտարապետությանը, հորինվածքին հեղինակը անդրադառնում է արդեն ռուսերենով 1988 թվականին հրատարակված և Լեռնային Ղարաբաղի հուշարձաններին նվիրված գրքում: Պատմական ակնարկ Վանքի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են, վանքի Խուտը դռե (յոթ դռնանի՞) անվանումը բարբառային արտասանության հետևանք է: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Վանքը կիսաքանդ է և ընդհանուր ճարտարապետական կերպարի մասին պատկերացում կարելի է կազմել միայն տեղում արված չափագրության հիման վրա: Համալիրը բաղկացած է արևմուտք-արևելք ձգվող միջանցքի երկարությամբ տեղադրված երկու ոչ համաչափ, միասրահ, պայտաձև խորան ունեցող եկեղեցիներից, և եկեղեցիների արևմտյան մասով ձգվող, զույգ գլանաձև սյուներով ձևավորվող եռակամար մուտքով սրահից (նկ. 1): Երկու եկեղեցիները բավականին նման են, տարբերվում են միայն չափերով, ինչպես նաև մուտքերի տեղադրությամբ: Առաջին եկեղեցու չափերն են  8,5X4 մ, միակ մուտքը գտնվում է հյուսիսում (նկ. 2):  Եկեղեցին լուսամուտներ չունի: Երկրորդ՝ փոքր  եկեղեցու միակ մուտքը հարավային կողմից է, մեծ եկեղեցու մուտքի դիմաց (նկ. 3):  Այս եկեղեցին ևս լուսամուտներ չունի (Мкртчян 1988, 86-87): Եկեղեցիների միջև գտնվող միջանցքն ունի 6,0X3,7 մ չափեր և հանդիսանում է եռակամար մուտքով սրահի շարունակությունը (նկ. 4):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/տումիի-խուտը-դռե-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:50:57+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-1.jpg?v=1634891697" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1536" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab%d5%ab-%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%a5-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab%d5%ab-%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%a5-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Տումիի Խուտը դռե վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-22T08:35:44+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:50:57+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab%d5%ab-%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%a5-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab%d5%ab-%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%a5-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%ab%d5%ab-%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%a5-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Տումիի Խուտը դռե վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Տումիի Խուտը դռե վանքը - Monument Watch

Տումիի Խուտը դռե վանքը - Monument Watch


Монастырь Хут дрэ в селе Туми

Локализация

Монастырь находится в трех километрах к западу от села Туми Гадрутского района республики Арцах, неподалеку от родника Катнахпюр (Мкртчян, 1985, 101). Шаген Мкртчян в своей книге, посвященной памятникам Нагорного Карабаха и изданной в 1985-ом году на армянском языке, приводит краткое описание памятника. Более подробное описание архитектуры и композиции монастыря автор представляет в издании 1988-ого года на русском языке.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre.jpg?v=1634917266" width="1356" height="492" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre.jpg?v=1634917266 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-300x109.jpg?v=1634917266 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-1024x372.jpg?v=1634917266 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-768x279.jpg?v=1634917266 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Tr-Xyte-dre-370x134.jpg?v=1634917266 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Xyte dre" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Исторические сведения о монастыре отсутствуют. Название монастыря «Хут дрэ» в результате диалектного произношения местных жителей претерпело некоторые изменения («Охты дрнани», или «с семью дверями»).

Архитектурно-композиционное описание

Монастырь дошел до нас в полуразрушенном состоянии, и представление о его архитектурном облике можно создать на основании обмеров, сделанных на месте.

Комплекс состоит из коридора, вытянутого по оси запад-восток, и  двух несимметричных параллельных ему двух однонефных базилик с подковообразными абсидами. С западной стороны церквей перпендикулярно коридору тянется зал с трехарочным входом, образованным парой колонн (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-768x626.jpg?v=1634917678" width="768" height="626" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-768x626.jpg?v=1634917678 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-300x244.jpg?v=1634917678 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1024x834.jpg?v=1634917678 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-1536x1251.jpg?v=1634917678 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-2048x1668.jpg?v=1634917678 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Khutedre-370x301.jpg?v=1634917678 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Рис. 1 План церкви, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, 1988, стр. 86. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 План церкви, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, 1988, стр. 86.

Обе церкви почти одинаковы, отличаются лишь своими размерами и расположением входа. Одна из них имеет размеры 8,5х4 м, единственный вход находится на северной стороне  (рис. 2), окна отсутсвуют. Вторая церковь меньшего размера. Вход в нее расположен на южной стороне, прямо напротив входа в большую церковь (рис. 3). Эта церковь также лишена окон (Мкртчян 1988, 86-87). Коридор между церквями имеет размеры 6,0х3,7 метров и является продолжением зала с трехарочным входом (рис. 4).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5.jpg?v=1634891363" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5.jpg?v=1634891363 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-300x225.jpg?v=1634891363 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-1024x768.jpg?v=1634891363 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-768x576.jpg?v=1634891363 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-1536x1152.jpg?v=1634891363 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-5-370x278.jpg?v=1634891363 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 3 Вход во вторую церковь, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Вход во вторую церковь, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5.jpg?v=1634891303" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5.jpg?v=1634891303 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-300x225.jpg?v=1634891303 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-1024x768.jpg?v=1634891303 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-768x576.jpg?v=1634891303 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-1536x1152.jpg?v=1634891303 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-370x278.jpg?v=1634891303 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 2 Вход в первую церковь, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вход в первую церковь, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5.jpg?v=1634891398" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5.jpg?v=1634891398 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-300x225.jpg?v=1634891398 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-1024x768.jpg?v=1634891398 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-768x576.jpg?v=1634891398 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-1536x1152.jpg?v=1634891398 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-5-370x278.jpg?v=1634891398 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 4 Коридор, расположенный между церквями, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Коридор, расположенный между церквями, фото Г. Будагян.

Арки зала подковообразные (Мкртчян 1988, 87). Комплекс построен из необработанных и груботесанных больших и маленьких камней на известковом растворе (рис. 5-8).

Точно так же, как и в монастыре Охты дрни в Мохренесе, кладка стен здесь осуществляется путем чередования ряда из крупных камней с рядом из мелких камней (Мкртчян 1988, 73, 87). Толщина стен составляет 140-200 см. Шаген Мкртчян датирует памятник  5-6-ыми веками (Мкртчян 1988, 87). Учитывая очевидную схожесть примененной здесь и в монастыре Охты дрни строительной техники, можно предположить, что монастырь Хут дрэ был построен раньше.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4.jpg?v=1634891513" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4.jpg?v=1634891513 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-300x225.jpg?v=1634891513 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-1024x768.jpg?v=1634891513 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-768x576.jpg?v=1634891513 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-1536x1152.jpg?v=1634891513 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-4-370x278.jpg?v=1634891513 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 5 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3.jpg?v=1634891545" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3.jpg?v=1634891545 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-300x225.jpg?v=1634891545 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-1024x768.jpg?v=1634891545 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-768x576.jpg?v=1634891545 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-1536x1152.jpg?v=1634891545 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-3-370x278.jpg?v=1634891545 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 6 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2.jpg?v=1634891579" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2.jpg?v=1634891579 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-300x225.jpg?v=1634891579 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-1024x768.jpg?v=1634891579 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-768x576.jpg?v=1634891579 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-1536x1152.jpg?v=1634891579 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-2-370x278.jpg?v=1634891579 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 7 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008.jpg?v=1634891613" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008.jpg?v=1634891613 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-300x225.jpg?v=1634891613 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-1024x768.jpg?v=1634891613 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-768x576.jpg?v=1634891613 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-1536x1152.jpg?v=1634891613 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/008-370x278.jpg?v=1634891613 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Рис. 8 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Руины построек монастыря, фото Г. Будагян.

Состояние памятника до, во время и после войны

Во время арцахских войн руины монастыря не пострадали. Ныне памятник находится в оккупированном Азербайджаном Гадрутском районе, и информация о его состоянии отсутствует.

Литература

Мкртчян 1985 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван (на арм.яз).

Мкртчян 1988 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Монастырь Хут дрэ в селе Туми - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырь-хут-дрэ-в-селе-туми/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Монастырь Хут дрэ в селе Туми - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Монастырь находится в трех километрах к западу от села Туми Гадрутского района республики Арцах, неподалеку от родника Катнахпюр (Мкртчян, 1985, 101). Шаген Мкртчян в своей книге, посвященной памятникам Нагорного Карабаха и изданной в 1985-ом году на армянском языке, приводит краткое описание памятника. Более подробное описание архитектуры и композиции монастыря автор представляет в издании 1988-ого года на русском языке. Исторический очерк Исторические сведения о монастыре отсутствуют. Название монастыря «Хут дрэ» в результате диалектного произношения местных жителей претерпело некоторые изменения («Охты дрнани», или «с семью дверями»). Архитектурно-композиционное описание Монастырь дошел до нас в полуразрушенном состоянии, и представление о его архитектурном облике можно создать на основании обмеров, сделанных на месте. Комплекс состоит из коридора, вытянутого по оси запад-восток, и  двух несимметричных параллельных ему двух однонефных базилик с подковообразными абсидами. С западной стороны церквей перпендикулярно коридору тянется зал с трехарочным входом, образованным парой колонн (рис. 1). Обе церкви почти одинаковы, отличаются лишь своими размерами и расположением входа. Одна из них имеет размеры 8,5х4 м, единственный вход находится на северной стороне  (рис. 2), окна отсутсвуют. Вторая церковь меньшего размера. Вход в нее расположен на южной стороне, прямо напротив входа в большую церковь (рис. 3). Эта церковь также лишена окон (Мкртчян 1988, 86-87). Коридор между церквями имеет размеры 6,0х3,7 метров и является продолжением зала с трехарочным входом (рис. 4)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырь-хут-дрэ-в-селе-туми/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-10-22T15:48:18+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-5-1.jpg?v=1634891697" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1536" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d1%85%d1%83%d1%82-%d0%b4%d1%80%d1%8d-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d1%85%d1%83%d1%82-%d0%b4%d1%80%d1%8d-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/","name":"Монастырь Хут дрэ в селе Туми - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-22T08:35:44+00:00","dateModified":"2021-10-22T15:48:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d1%85%d1%83%d1%82-%d0%b4%d1%80%d1%8d-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d1%85%d1%83%d1%82-%d0%b4%d1%80%d1%8d-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d1%85%d1%83%d1%82-%d0%b4%d1%80%d1%8d-%d0%b2-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d1%82%d1%83%d0%bc%d0%b8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Монастырь Хут дрэ в селе Туми"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Հին Նորաշեն եկեղեցին

Տեղադրությունը

Հին Նորաշեն եկեղեցին (նկ. 1) գտնվում է Նորաշեն գյուղից 1 կիլոմետր հարավ՝ Հին Նորաշենի տարածքում։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Norashen_Cherch.jpg?v=1635165072" width="1349" height="619" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Norashen_Cherch.jpg?v=1635165072 1349w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Norashen_Cherch-300x138.jpg?v=1635165072 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Norashen_Cherch-1024x470.jpg?v=1635165072 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Norashen_Cherch-768x352.jpg?v=1635165072 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Norashen_Cherch-370x170.jpg?v=1635165072 370w" sizes="(max-width: 1349px) 100vw, 1349px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-768x576.jpg?v=1635151194" width="768" height="576" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-768x576.jpg?v=1635151194 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-300x225.jpg?v=1635151194 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-1024x768.jpg?v=1635151194 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-1536x1152.jpg?v=1635151194 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-2048x1536.jpg?v=1635151194 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-370x278.jpg?v=1635151194 370w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="նկ. 1 Եկեղեցին հյուսիս-արևելքից, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցին հյուսիս-արևելքից, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

Պատմական ակնարկ

Նորաշեն գյուղը գտնվում է Հադրութի շրջանում, Հադրութ քաղաքից հարավ-արևելք,  5 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գերազանցապես հայաբնակ գյուղում 1960-ական թվականներին հաստատվել են ադրբեջանցիներ, որոնց թվաքանակը աստիճանաբար ավելանալու արդյունքում, գյուղն վերջնականապես հայաթափվել է 1989 թվականին։ Հայակական բանակի կողմից ազատագրվել է 1993 թվականին։ 2020 թվականի հոկտեմբերից գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։

Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով միանավ բազիլիկ է։ Արևելյան կողմում կիսակլոր խորանի կողքերին գտնվում են զույգ ավանդատները։ Ունի 16,4 մետր երկարություն, 2 մետր լայնություն, 5 մետր բարձրություն։ Ունի 4 փոքր, մեկ մեծ լուսամուտներ։ Մուտքը բացվում էր արևմուտքից, սակայն տեղանքի թեքության հետևանքով արևմտյան պատը հիմնական մասով ծածկվել է հողով, ինչն էլ թերևս պատճառ է դարձել հյուսիսային մասում նոր մուտք բացելուն (նկ. 2), իսկ հին մուտքից երևում է միայն բարավորը (նկ. 3), որի վրա պատկերված է խաչապատկեր և եկեղեցու կառուցման թվականը՝ 1892 (նկ. 4)։ Դրսի կողմից հարավային պատը նույնպես մեծամասամբ գտնվում է հողի մեջ (նկ. 5)։ Տանիքը արտաքուստ երկթեք է, ներսից՝ թաղածածկ։ Եկեղեցու ներսում պահպանվել են երկու անարձանագիր պարզ խաչքարեր։ Խորհրդային տարիներին եկեղեցին վերածվել էր պահեստի, այնուհետև պանրի գործարանի, որի արդյունքում դահլիճում կառուցվել է լրացուցիչ շինություն, որի կիսատ պատերը նույնպես պահպանվել են (նկ. 6)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-scaled.jpg?v=1635151382" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-scaled.jpg?v=1635151382 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-300x225.jpg?v=1635151382 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-1024x768.jpg?v=1635151382 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-768x576.jpg?v=1635151382 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-1536x1152.jpg?v=1635151382 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-2048x1536.jpg?v=1635151382 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-6-370x278.jpg?v=1635151382 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Եկեղեցին արևմտյան կողմից, 2019, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցին արևմտյան կողմից, 2019, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-scaled.jpg?v=1635151481" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-scaled.jpg?v=1635151481 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-300x225.jpg?v=1635151481 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-1024x768.jpg?v=1635151481 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-768x576.jpg?v=1635151481 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-1536x1152.jpg?v=1635151481 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-2048x1536.jpg?v=1635151481 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-5-370x278.jpg?v=1635151481 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 5 Եկեղեցու հարավային պատը, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու հարավային պատը, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-scaled.jpg?v=1635151303" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-scaled.jpg?v=1635151303 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-300x225.jpg?v=1635151303 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-1024x768.jpg?v=1635151303 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-768x576.jpg?v=1635151303 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-1536x1152.jpg?v=1635151303 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-2048x1536.jpg?v=1635151303 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-6-370x278.jpg?v=1635151303 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 2 Եկեղեցու հյուսիսային մուտքը, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու հյուսիսային մուտքը, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6.jpg?v=1635151414" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6.jpg?v=1635151414 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6-169x300.jpg?v=1635151414 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6-576x1024.jpg?v=1635151414 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6-768x1365.jpg?v=1635151414 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6-864x1536.jpg?v=1635151414 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6-1152x2048.jpg?v=1635151414 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-6-208x370.jpg?v=1635151414 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="նկ. 4 Մուտքի բարավորը, 2019, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Մուտքի բարավորը, 2019, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-scaled.jpg?v=1635235830" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-scaled.jpg?v=1635235830 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-300x225.jpg?v=1635235830 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-1024x768.jpg?v=1635235830 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-768x576.jpg?v=1635235830 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-1536x1152.jpg?v=1635235830 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-2048x1536.jpg?v=1635235830 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-4-370x278.jpg?v=1635235830 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 6 Եկեղեցին ներսից, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Եկեղեցին ներսից, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ թշնամին, փորձելով պայթեցնել եկեղեցին, հրետանու ուղիղ նշանառությամբ կրակել է, որից վնասվել է արևելյան պատի մի հատվածը (նկ. 7)։ 2020 թվականի ռազմական գործողությունների ժամանակ եկեղեցի չի տուժել։ Հետպատերազմական վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-scaled.jpg?v=1635151923" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-scaled.jpg?v=1635151923 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-300x225.jpg?v=1635151923 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-1024x768.jpg?v=1635151923 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-768x576.jpg?v=1635151923 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-1536x1152.jpg?v=1635151923 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-2048x1536.jpg?v=1635151923 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-3-370x278.jpg?v=1635151923 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 7 Եկեղեցու արևելյան պատի վնասված հատվածը, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Եկեղեցու արևելյան պատի վնասված հատվածը, 2016, լուս. Գ. Բուդաղյանի։

Գրականություն

Բարխուտարեան Մ., Արցախ, Բագու, 1895։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Հին Նորաշեն եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/հին-նորաշեն-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Հին Նորաշեն եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Հին Նորաշեն եկեղեցին (նկ. 1) գտնվում է Նորաշեն գյուղից 1 կիլոմետր հարավ՝ Հին Նորաշենի տարածքում։ Պատմական ակնարկ Նորաշեն գյուղը գտնվում է Հադրութի շրջանում, Հադրութ քաղաքից հարավ-արևելք,  5 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գերազանցապես հայաբնակ գյուղում 1960-ական թվականներին հաստատվել են ադրբեջանցիներ, որոնց թվաքանակը աստիճանաբար ավելանալու արդյունքում, գյուղն վերջնականապես հայաթափվել է 1989 թվականին։ Հայակական բանակի կողմից ազատագրվել է 1993 թվականին։ 2020 թվականի հոկտեմբերից գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։ Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով միանավ բազիլիկ է։ Արևելյան կողմում կիսակլոր խորանի կողքերին գտնվում են զույգ ավանդատները։ Ունի 16,4 մետր երկարություն, 2 մետր լայնություն, 5 մետր բարձրություն։ Ունի 4 փոքր, մեկ մեծ լուսամուտներ։ Մուտքը բացվում էր արևմուտքից, սակայն տեղանքի թեքության հետևանքով արևմտյան պատը հիմնական մասով ծածկվել է հողով, ինչն էլ թերևս պատճառ է դարձել հյուսիսային մասում նոր մուտք բացելուն (նկ. 2), իսկ հին մուտքից երևում է միայն բարավորը (նկ. 3), որի վրա պատկերված է խաչապատկեր և եկեղեցու կառուցման թվականը՝ 1892 (նկ. 4)։ Դրսի կողմից հարավային պատը նույնպես մեծամասամբ գտնվում է հողի մեջ (նկ. 5)։ Տանիքը արտաքուստ երկթեք է, ներսից՝ թաղածածկ։ Եկեղեցու ներսում պահպանվել են երկու անարձանագիր պարզ խաչքարեր։ Խորհրդային տարիներին եկեղեցին վերածվել էր պահեստի, այնուհետև պանրի գործարանի, որի արդյունքում դահլիճում կառուցվել է լրացուցիչ շինություն, որի կիսատ պատերը նույնպես պահպանվել են (նկ. 6)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/հին-նորաշեն-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:50:59+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-4-scaled.jpg?v=1635151194" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Հին Նորաշեն եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-10-25T08:54:42+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:50:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%b7%d5%a5%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Հին Նորաշեն եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Հին Նորաշեն եկեղեցին - Monument Watch

Հին Նորաշեն եկեղեցին - Monument Watch