Мост Смботани (“Трехнери кап”)

Локализация

Мост находится в 1,6 км к югу от села Цамдзор Гадрутского района Республики Арцах (рис. 1). После 44-дневной войны село оккупировано Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001.jpeg?v=1649919100" width="800" height="531" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001.jpeg?v=1649919100 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-300x199.jpeg?v=1649919100 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-768x510.jpeg?v=1649919100 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-370x246.jpeg?v=1649919100 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-272x182.jpeg?v=1649919100 272w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Рис. 1 Общий вид моста с юга, фото Карапетяна С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр. 135, рис.181." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид моста с юга, фото Карапетяна С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр. 135, рис.181.

Исторический очерк

Никаой информацией о мосте мы не располагаем, и сам памятник лишен каких-либо надписей. Согласно С.Карапетяну, он был построен в 20-ом веке (Карапетян 2009, 135).

Архитектурно-композиционное описание

Мост однопролетный. Длина пролета - 4,15 метров, ширина - 3,28 метров (рис. 2) (Карапетян 2009, 135). Фундамент моста заложен на скалах по обе стороны русла. Построен из базальта и известняка,  скрепленных известковым раствором (рис. 3).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002.jpeg?v=1649919712" width="800" height="1072" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002.jpeg?v=1649919712 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-224x300.jpeg?v=1649919712 224w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-764x1024.jpeg?v=1649919712 764w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-768x1029.jpeg?v=1649919712 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-276x370.jpeg?v=1649919712 276w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Рис. 2 Обмер и разрез моста, Карапетян С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр.135, чертеж 49." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Обмер и разрез моста, Карапетян С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр.135, чертеж 49.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003.jpeg?v=1649919747" width="800" height="1204" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003.jpeg?v=1649919747 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-199x300.jpeg?v=1649919747 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-680x1024.jpeg?v=1649919747 680w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-768x1156.jpeg?v=1649919747 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-246x370.jpeg?v=1649919747 246w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Рис. 3 Общий вид моста снизу, фото Карапетяна С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр. 135, рис.182. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Общий вид моста снизу, фото Карапетяна С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр. 135, рис.182.

Состояние до, во время и после войны

До войны мост был цел и находился в использовании. О состоянии моста в период войны и после нее ничего не известно.

Анализ письменных источников

Данные о мосте довольно скудны. Основную информацию мы имеем из монографии, посвященной мостам Арцаха (Карапетян 2009, 135).

Литература

1. Карапетян 2009 - Карапетян С., Мосты Арцаха, Ереван.

Локализация Мост находится в 1,6 км к югу от села Цамдзор Гадрутского района Республики Арцах (рис. 1). После 44-дневной войны село оккупировано Азербайджаном. Исторический очерк Никаой информацией о мосте мы не располагаем, и сам памятник лишен каких-либо надписей. Согласно С.Карапетяну, он был построен в 20-ом веке (Карапетян 2009, 135). Архитектурно-композиционное описание Мост однопролетный. Длина пролета – 4,15 метров, ширина – 3,28 метров (рис. 2) (Карапетян 2009, 135). Фундамент моста заложен на скалах по обе стороны русла. Построен из базальта и известняка,  скрепленных известковым раствором (рис. 3).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Мост Смботани ("Трехнери кап") - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-смботани-трехнери-кап/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Мост Смботани ("Трехнери кап") - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Мост находится в 1,6 км к югу от села Цамдзор Гадрутского района Республики Арцах (рис. 1). После 44-дневной войны село оккупировано Азербайджаном. Исторический очерк Никаой информацией о мосте мы не располагаем, и сам памятник лишен каких-либо надписей. Согласно С.Карапетяну, он был построен в 20-ом веке (Карапетян 2009, 135). Архитектурно-композиционное описание Мост однопролетный. Длина пролета - 4,15 метров, ширина - 3,28 метров (рис. 2) (Карапетян 2009, 135). Фундамент моста заложен на скалах по обе стороны русла. Построен из базальта и известняка,  скрепленных известковым раствором (рис. 3)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-смботани-трехнери-кап/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-04-19T07:00:49+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001.jpeg?v=1649919100" />
	<meta property="og:image:width" content="800" />
	<meta property="og:image:height" content="531" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%81%d0%bc%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b8-%d1%82%d1%80%d0%b5%d1%85%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%bf/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%81%d0%bc%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b8-%d1%82%d1%80%d0%b5%d1%85%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%bf/","name":"Мост Смботани (\"Трехнери кап\") - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-04-14T07:03:24+00:00","dateModified":"2022-04-19T07:00:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%81%d0%bc%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b8-%d1%82%d1%80%d0%b5%d1%85%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%bf/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%81%d0%bc%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b8-%d1%82%d1%80%d0%b5%d1%85%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%bf/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%81%d0%bc%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b8-%d1%82%d1%80%d0%b5%d1%85%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%bf/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Мост Смботани (“Трехнери кап”)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տեղադրությունը

Վնեսա բերդը գտնվում է Հադրութի շրջանում, Տող-Հադրութ մայրուղուց երկու կիլոմետր հեռավորության վրա, Քյուրաթաղ գյուղից արևմուտք (նկ․ 1)։ Օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd.jpg?v=1650385522" width="1355" height="492" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd.jpg?v=1650385522 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-300x109.jpg?v=1650385522 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-1024x372.jpg?v=1650385522 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-768x279.jpg?v=1650385522 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-370x134.jpg?v=1650385522 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-300x169.jpg?v=1650367380 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-1024x576.jpg?v=1650367380 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-768x432.jpg?v=1650367380 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-1536x864.jpg?v=1650367380 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2048x1152.jpg?v=1650367380 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-370x208.jpg?v=1650367380 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 1 Բերդը հարավ -արևմուտքից, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Բերդը հարավ -արևմուտքից, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Պատմական ակնարկ

Բերդը համարվել է Դիզակի ժողովրդի ազատագրական պայքարի առաջնակարգ ամրոցը։ Նրա աշխարհագրական դիրքը հնարավորություն է տվել ազդանշանային կապ ապահովել մյուս բերդերի՝ Դիզափայտի, Քթիշի, Ղլեն քարի և Բրդահոնջի հետ, իսկ բերդի ուղեկալը հսկողության տակ էր պահում Արաքսից հյուսիս ընկած տափարակով կատարվող անցուդարձը։

Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն

Բերդը արևելյան, արևմտյան և հարավային կողմերով շրջապատված է ձորերով, իսկ արևմտյան մասով միանում է Վնեսա սարին։ Ունի 125 մետր երկարություն, 45 մետր լայնություն, 4-12 մետր բարձրություն։ Հուշարձանն ունի արևելք-արևմուտք ուղղվածություն։ Ամրոցապատերը տեղադրված են լեռան շրջագծով՝ հատակագծում ունենալով տեղանքից բխող անկանոն ուղղանկյան ձև (նկ․ 2)։ Առանձին հատվածներում պահպանվել են աշտարակների կիսակլոր հիմքերը (նկ․ 3)։ Արևմտյան հատվածում են եղել տեղադրված բերդի երկու ամենաբարձր աշտարակները, որոնց միջև եղել է դարպասը։ Ներկայումս գրեթե ամբողջական պահպանվել է 10-12 մետր բարձրություն ունեցող աշտարակներից մեկը (նկ․ 4)։ Պարսպի ներսի տարածությունը հարթ է և զբաղեցնում է բավական մեծ մակերես։ Այստեղ եղած  տարբեր շինությունների, մասին վկայում են դրանց, առ այսօր պահպանված հիմքերը և ավերակները (նկ․ 5, 6)։ Խոշոր աշտարակները, ինչպես նաև պարսպապատերի խոշորաքար պոլիգոնալ շարվածքը հիմք են տալիս սկզբնական կառույցը թվագրել 9-10-րդ դարերով։

Մակար Բարխուդարյանը Վնեսա բերդը նկարագրելիս գրում է․ «․․․ Ամրոցիս յատակն լի է բնակարանների քարուկիր բակերով. իսկ վերնամասում շինուած է իբրև միջնաբերդ մի փոքրիկ դղեակ, որի մէջ է քարուկիր շինուած մի ընդարձակ ջրաւազան, որի մէջ տակաւին կայ ջուր, բայց անմաքուր։ Աւանդաբար ասում են, որ սորա ջուրն խողովակներով բերուած է եղել բերդիս հարաւային կողմում եղած աղբիւրների ջրերից, որք կան ճանապարհի վերայ» (Բարխուտարեանց 1895, 55)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-scaled.jpg?v=1650367556" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-scaled.jpg?v=1650367556 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-169x300.jpg?v=1650367556 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-576x1024.jpg?v=1650367556 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-768x1365.jpg?v=1650367556 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-864x1536.jpg?v=1650367556 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1152x2048.jpg?v=1650367556 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-208x370.jpg?v=1650367556 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="նկ. 2 Բերդի հարավային պարսպապատից մի հատված, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Բերդի հարավային պարսպապատից մի հատված, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpg?v=1650368186" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpg?v=1650368186 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-300x169.jpg?v=1650368186 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1024x576.jpg?v=1650368186 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-768x432.jpg?v=1650368186 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1536x864.jpg?v=1650368186 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2048x1152.jpg?v=1650368186 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-370x208.jpg?v=1650368186 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 6 Միջնաբերդի շինությունների ավերակները, 2019, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Միջնաբերդի շինությունների ավերակները, 2019, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-scaled.jpg?v=1650367695" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-scaled.jpg?v=1650367695 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-300x169.jpg?v=1650367695 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1024x576.jpg?v=1650367695 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-768x432.jpg?v=1650367695 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1536x864.jpg?v=1650367695 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2048x1152.jpg?v=1650367695 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-370x208.jpg?v=1650367695 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Բերդի հյուսիսային պարսպապատից մի հատված, 2019․ լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Բերդի հյուսիսային պարսպապատից մի հատված, 2019․ լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-scaled.jpg?v=1650367887" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-scaled.jpg?v=1650367887 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-300x169.jpg?v=1650367887 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-1024x576.jpg?v=1650367887 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-768x432.jpg?v=1650367887 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-1536x864.jpg?v=1650367887 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-2048x1152.jpg?v=1650367887 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-370x208.jpg?v=1650367887 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 4 Բերդի արևմտյան աշտարակները, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Բերդի արևմտյան աշտարակները, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled.jpg?v=1650368061" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled.jpg?v=1650368061 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-300x169.jpg?v=1650368061 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-1024x576.jpg?v=1650368061 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-768x432.jpg?v=1650368061 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-1536x864.jpg?v=1650368061 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-2048x1152.jpg?v=1650368061 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-370x208.jpg?v=1650368061 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 5 Միջնաբերդի շինությունների ավերակները, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Միջնաբերդի շինությունների ավերակները, 2020, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Արցախյան երկրորդ պատերազմի ռազմական գործողությունների ժամանակ բերդը չի տուժել, հետպատերազմյան վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Գրականություն

1․ Բարխուտարեանց, 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու։

2․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա–ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Վնեսա բերդը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/վնեսա-բերդը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Վնեսա բերդը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Վնեսա բերդը գտնվում է Հադրութի շրջանում, Տող-Հադրութ մայրուղուց երկու կիլոմետր հեռավորության վրա, Քյուրաթաղ գյուղից արևմուտք (նկ․ 1)։ Օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից։ Պատմական ակնարկ Բերդը համարվել է Դիզակի ժողովրդի ազատագրական պայքարի առաջնակարգ ամրոցը։ Նրա աշխարհագրական դիրքը հնարավորություն է տվել ազդանշանային կապ ապահովել մյուս բերդերի՝ Դիզափայտի, Քթիշի, Ղլեն քարի և Բրդահոնջի հետ, իսկ բերդի ուղեկալը հսկողության տակ էր պահում Արաքսից հյուսիս ընկած տափարակով կատարվող անցուդարձը։ Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Բերդը արևելյան, արևմտյան և հարավային կողմերով շրջապատված է ձորերով, իսկ արևմտյան մասով միանում է Վնեսա սարին։ Ունի 125 մետր երկարություն, 45 մետր լայնություն, 4-12 մետր բարձրություն։ Հուշարձանն ունի արևելք-արևմուտք ուղղվածություն։ Ամրոցապատերը տեղադրված են լեռան շրջագծով՝ հատակագծում ունենալով տեղանքից բխող անկանոն ուղղանկյան ձև (նկ․ 2)։ Առանձին հատվածներում պահպանվել են աշտարակների կիսակլոր հիմքերը (նկ․ 3)։ Արևմտյան հատվածում են եղել տեղադրված բերդի երկու ամենաբարձր աշտարակները, որոնց միջև եղել է դարպասը։ Ներկայումս գրեթե ամբողջական պահպանվել է 10-12 մետր բարձրություն ունեցող աշտարակներից մեկը (նկ․ 4)։ Պարսպի ներսի տարածությունը հարթ է և զբաղեցնում է բավական մեծ մակերես։ Այստեղ եղած  տարբեր շինությունների, մասին վկայում են դրանց, առ այսօր պահպանված հիմքերը և ավերակները (նկ․ 5, 6)։ Խոշոր աշտարակները, ինչպես նաև պարսպապատերի խոշորաքար պոլիգոնալ շարվածքը հիմք են տալիս սկզբնական կառույցը թվագրել 9-10-րդ դարերով։ Մակար Բարխուդարյանը Վնեսա բերդը նկարագրելիս գրում է․ «․․․ Ամրոցիս յատակն լի է բնակարանների քարուկիր բակերով. իսկ վերնամասում շինուած է իբրև միջնաբերդ մի փոքրիկ դղեակ, որի մէջ է քարուկիր շինուած մի ընդարձակ ջրաւազան, որի մէջ տակաւին կայ ջուր, բայց անմաքուր։ Աւանդաբար ասում են, որ սորա ջուրն խողովակներով բերուած է եղել բերդիս հարաւային կողմում եղած աղբիւրների ջրերից, որք կան ճանապարհի վերայ» (Բարխուտարեանց 1895, 55)։ Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո Արցախյան երկրորդ պատերազմի ռազմական գործողությունների ժամանակ բերդը չի տուժել, հետպատերազմյան վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։ Գրականություն 1․ Բարխուտարեանց, 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու։ 2․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա–ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/վնեսա-բերդը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-04-19T16:25:30+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%a1-%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%a1-%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%a8/","name":"Վնեսա բերդը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-04-19T11:37:54+00:00","dateModified":"2022-04-19T16:25:30+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%a1-%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%a1-%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%be%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%a1-%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Վնեսա բերդը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Վնեսա բերդը - Monument Watch


 Location

The Vnesa fortress is located 2 kilometers from the highway in Kuratagh village, Hadrut region (Fig. 1). The fortress is currently occupied by Azerbaijan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd.jpg?v=1650385522" width="1355" height="492" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd.jpg?v=1650385522 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-300x109.jpg?v=1650385522 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-1024x372.jpg?v=1650385522 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-768x279.jpg?v=1650385522 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-370x134.jpg?v=1650385522 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-300x169.jpg?v=1650367380 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-1024x576.jpg?v=1650367380 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-768x432.jpg?v=1650367380 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-1536x864.jpg?v=1650367380 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2048x1152.jpg?v=1650367380 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-370x208.jpg?v=1650367380 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 The fortress from the south-west, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The fortress from the south-west, 2020, photo by G. Budaghyan.

Historical Overview

The monument was considered the leading and first-class fortress in the liberation struggle of the Dizaki people. Thanks to its geographical location, it was possible to provide signal communication with other fortresses, such as Dizapayt, Ktish, Ghlen Qari, and Brdahonj, and the guide of the fortress kept under control the actions taking place on the plateau north of Araks.

Architectural-Compositional Description.

The fortress is surrounded by valleys on the east, west, south sides and joins Mount Vnesa on the west side. The monument is 125 meters long, 45 meters wide, and its height is about 4–15 meters. The fortress is built in an east-west direction. The fortifications are placed around the circumference of the mountain, giving it an irregular rectangular shape from the layout (Fig. 2). The semicircular foundations of the towers have been preserved in some parts (Fig. 3). In the western part were located the two tallest towers of the fortress, and between them the gate was placed. Currently, one of the towers, which is 10–12 meters high, is almost completely preserved (Fig. 4). The space inside the wall is flat and occupies an immense area. The past existence of other buildings here is evidenced by their surviving foundations and ruins (Fig. 5, 6). The large towers, like the large polygonal structure of the walls, provide the basis for dating the original structure to the 9th–10th centuries.

Describing Vnesa Fortress, Makar Barkhudaryan writes, "The floor of the fortress is full of ancient dwellings, domes, and stones. At the top of the building, a mansion is built, which presumably functioned as a citadel. There is a pool inside the mansion that holds soiled water to this day. It is traditionally said that the water here was brought from springs through pipes on the southern side of the fortress. Those springs were probably located on a road” (Barkhutasreants 1895, 55).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-scaled.jpg?v=1650367556" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-scaled.jpg?v=1650367556 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-169x300.jpg?v=1650367556 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-576x1024.jpg?v=1650367556 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-768x1365.jpg?v=1650367556 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-864x1536.jpg?v=1650367556 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1152x2048.jpg?v=1650367556 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-208x370.jpg?v=1650367556 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="Fig. 2 The southern wall of the fortress, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The southern wall of the fortress, 2020, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpg?v=1650368186" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpg?v=1650368186 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-300x169.jpg?v=1650368186 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1024x576.jpg?v=1650368186 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-768x432.jpg?v=1650368186 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1536x864.jpg?v=1650368186 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2048x1152.jpg?v=1650368186 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-370x208.jpg?v=1650368186 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 6 The ruins of the citadel buildings, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The ruins of the citadel buildings, 2019, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-scaled.jpg?v=1650367695" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-scaled.jpg?v=1650367695 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-300x169.jpg?v=1650367695 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1024x576.jpg?v=1650367695 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-768x432.jpg?v=1650367695 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1536x864.jpg?v=1650367695 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2048x1152.jpg?v=1650367695 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-370x208.jpg?v=1650367695 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 3 The northern wall of the fortress, 2019, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The northern wall of the fortress, 2019, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-scaled.jpg?v=1650367887" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-scaled.jpg?v=1650367887 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-300x169.jpg?v=1650367887 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-1024x576.jpg?v=1650367887 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-768x432.jpg?v=1650367887 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-1536x864.jpg?v=1650367887 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-2048x1152.jpg?v=1650367887 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-370x208.jpg?v=1650367887 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 4 The western towers of the fortress, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The western towers of the fortress, 2020, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled.jpg?v=1650368061" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled.jpg?v=1650368061 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-300x169.jpg?v=1650368061 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-1024x576.jpg?v=1650368061 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-768x432.jpg?v=1650368061 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-1536x864.jpg?v=1650368061 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-2048x1152.jpg?v=1650368061 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-370x208.jpg?v=1650368061 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 5 The ruins of the citadel buildings, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The ruins of the citadel buildings, 2020, photo by G. Budaghyan.

The situation before, during, and after the war:

The Vnesa fortress was not damaged during the warfare of the Second Artsakh War. There is no clear information about the post-war condition of the monument.

Bibliography

Barkhutareants 1895- Barkhutareants M., Artsakh, Baku.

Mkrtchyan Sh., The historical and architectural monuments of Nagorno-Kharabakh, Yerevan, 1895.

Location The Vnesa fortress is located 2 kilometers from the highway in Kuratagh village, Hadrut region (Fig. 1). The fortress is currently occupied by Azerbaijan. Historical Overview         The monument was considered the leading and first-class fortress in the liberation struggle of the Dizaki people. Thanks to its geographical location, it was possible to provide signal communication with other fortresses, such as Dizapayt, Ktish, Ghlen Qari, and Brdahonj, and the guide of the fortress kept under control the actions taking place on the plateau north of Araks. Architectural-Compositional Description. The fortress is surrounded by valleys on the east, west, south sides and joins Mount Vnesa on the west side. The monument is 125 meters long, 45 meters wide, and its height is about 4–15 meters. The fortress is built in an east-west direction. The fortifications are placed around the circumference of the mountain, giving it an irregular rectangular shape from the layout (Fig. 2). The semicircular foundations of the towers have been preserved in some parts (Fig. 3). In the western part were located the two tallest towers of the fortress, and between them the gate was placed. Currently, one of the towers, which is 10–12 meters high, is almost completely preserved (Fig. 4). The space inside the wall is flat and occupies an immense area. The past existence of other buildings here is evidenced by their surviving foundations and ruins (Fig. 5, 6). The large towers, like the large polygonal structure of the walls, provide the basis for dating the original structure to the 9th–10th centuries. Describing Vnesa Fortress, Makar Barkhudaryan writes, “The floor of the fortress is full of ancient dwellings, domes, and stones. At the top of the building, a mansion is built, which presumably functioned as a citadel. There is a pool inside the mansion that holds soiled water to this day. It is traditionally said that the water here was brought from springs through pipes on the southern side of the fortress. Those springs were probably located on a road” (Barkhutasreants 1895, 55). The situation before, during, and after the war: The Vnesa fortress was not damaged during the warfare of the Second Artsakh War. There is no clear information about the post-war condition of the monument. Bibliography Barkhutareants 1895- Barkhutareants M., Artsakh, Baku. Mkrtchyan Sh., The historical and architectural monuments of Nagorno-Kharabakh, Yerevan, 1895.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Fortress of Vnesa - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Fortress of Vnesa - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content=" Location The Vnesa fortress is located 2 kilometers from the highway in Kuratagh village, Hadrut region (Fig. 1). The fortress is currently occupied by Azerbaijan. Historical Overview         The monument was considered the leading and first-class fortress in the liberation struggle of the Dizaki people. Thanks to its geographical location, it was possible to provide signal communication with other fortresses, such as Dizapayt, Ktish, Ghlen Qari, and Brdahonj, and the guide of the fortress kept under control the actions taking place on the plateau north of Araks. Architectural-Compositional Description. The fortress is surrounded by valleys on the east, west, south sides and joins Mount Vnesa on the west side. The monument is 125 meters long, 45 meters wide, and its height is about 4–15 meters. The fortress is built in an east-west direction. The fortifications are placed around the circumference of the mountain, giving it an irregular rectangular shape from the layout (Fig. 2). The semicircular foundations of the towers have been preserved in some parts (Fig. 3). In the western part were located the two tallest towers of the fortress, and between them the gate was placed. Currently, one of the towers, which is 10–12 meters high, is almost completely preserved (Fig. 4). The space inside the wall is flat and occupies an immense area. The past existence of other buildings here is evidenced by their surviving foundations and ruins (Fig. 5, 6). The large towers, like the large polygonal structure of the walls, provide the basis for dating the original structure to the 9th–10th centuries. Describing Vnesa Fortress, Makar Barkhudaryan writes, "The floor of the fortress is full of ancient dwellings, domes, and stones. At the top of the building, a mansion is built, which presumably functioned as a citadel. There is a pool inside the mansion that holds soiled water to this day. It is traditionally said that the water here was brought from springs through pipes on the southern side of the fortress. Those springs were probably located on a road” (Barkhutasreants 1895, 55). The situation before, during, and after the war: The Vnesa fortress was not damaged during the warfare of the Second Artsakh War. There is no clear information about the post-war condition of the monument. Bibliography Barkhutareants 1895- Barkhutareants M., Artsakh, Baku. Mkrtchyan Sh., The historical and architectural monuments of Nagorno-Kharabakh, Yerevan, 1895." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-04-20T10:28:26+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/","name":"The Fortress of Vnesa - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-04-19T11:37:54+00:00","dateModified":"2022-04-20T10:28:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-fortress-of-vnesa/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Fortress of Vnesa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

The Fortress of Vnesa - Monument Watch


Крепость Внеса

Локализация

Крепость Внеса находится в Гадрутском районе, в двух километрах от шоссе Тох-Гадрут, к западу от села Кюратах (рис. 1). Село ныне оккупировано Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd.jpg?v=1650385522" width="1355" height="492" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd.jpg?v=1650385522 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-300x109.jpg?v=1650385522 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-1024x372.jpg?v=1650385522 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-768x279.jpg?v=1650385522 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Vanesi_berd-370x134.jpg?v=1650385522 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-300x169.jpg?v=1650367380 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-1024x576.jpg?v=1650367380 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-768x432.jpg?v=1650367380 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-1536x864.jpg?v=1650367380 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2048x1152.jpg?v=1650367380 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-370x208.jpg?v=1650367380 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Крепость с юго-запада, 2020, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Крепость с юго-запада, 2020, фото Г. Будагян.

Исторический очерк

Крепость считалась основным укреплением в освободительной борьбе народа Дизака. Его географическое положение обеспечивало сигнальную связь с другими крепостями, такими как Дизапайт, Ктиш, Глен кар и Бердахондж, а дозорный крепости мог следить за происходящим на равнине севернее Аракса.

Архитектурно-композиционное описание

Крепость с восточной, северной и южной сторон окружена оврагами, а западной частью соединяется с горой Внеса. Длина крепости составляет 125 метров, ширина – 45 метров, высота – 4-12 метров. Памятник имеет ориентацию восток-запад. Укрепления размещены по периметру горы, имеющей с площадки неправильную прямоугольную форму (рис. 2). На отдельных участках сохранились полукруглые основания башен (рис. 3). В западной части располагались две самые высокие башни крепости, между которыми стояли ворота. В настоящее время почти полностью сохранилась одна из башен высотой 10-12 метров (рис. 4). Внутренняя территория оборонительной стены ровная и занимает довольно большую площадь. О существовавших здесь различных постройках свидетельствуют по сей день сохранившиеся основания и руины (рис. 5, 6). Крупные башни, а также полигональная кладка стен, выполненная крупными камнями, дают основания датировать первоначальную постройку 9-10-ми веками.

Макар Бархударянц при описании крепости Внеса пишет: «Территория крепости богата жилищами с каменно-известковыми дворами, а в верхней части в качестве цитадели возведен небольшой замок, в котором построен просторный каменный водоем. В нем все еще есть вода, однако она не чистая. Говорят, что вода сюда проведена трубами из источников, расположенных в южной стороне крепости у дороги» (Бархударянц 1895, 55).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-scaled.jpg?v=1650367556" width="1440" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-scaled.jpg?v=1650367556 1440w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-169x300.jpg?v=1650367556 169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-576x1024.jpg?v=1650367556 576w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-768x1365.jpg?v=1650367556 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-864x1536.jpg?v=1650367556 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1152x2048.jpg?v=1650367556 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-208x370.jpg?v=1650367556 208w" sizes="(max-width: 1440px) 100vw, 1440px" title="Рис. 2 Часть южной оборонительной стены крепости, 2020, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Часть южной оборонительной стены крепости, 2020, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpg?v=1650368186" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpg?v=1650368186 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-300x169.jpg?v=1650368186 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1024x576.jpg?v=1650368186 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-768x432.jpg?v=1650368186 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1536x864.jpg?v=1650368186 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2048x1152.jpg?v=1650368186 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-370x208.jpg?v=1650368186 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Руины построек цитадели, 2019, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Руины построек цитадели, 2019, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-scaled.jpg?v=1650367695" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-scaled.jpg?v=1650367695 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-300x169.jpg?v=1650367695 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1024x576.jpg?v=1650367695 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-768x432.jpg?v=1650367695 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1536x864.jpg?v=1650367695 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-2048x1152.jpg?v=1650367695 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-370x208.jpg?v=1650367695 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Часть южной оборонительной стены крепости, 2019, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Часть южной оборонительной стены крепости, 2019, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-scaled.jpg?v=1650367887" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-scaled.jpg?v=1650367887 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-300x169.jpg?v=1650367887 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-1024x576.jpg?v=1650367887 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-768x432.jpg?v=1650367887 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-1536x864.jpg?v=1650367887 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-2048x1152.jpg?v=1650367887 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1-370x208.jpg?v=1650367887 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4 Западные башни крепости, 2020, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Западные башни крепости, 2020, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled.jpg?v=1650368061" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled.jpg?v=1650368061 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-300x169.jpg?v=1650368061 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-1024x576.jpg?v=1650368061 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-768x432.jpg?v=1650368061 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-1536x864.jpg?v=1650368061 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-2048x1152.jpg?v=1650368061 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-370x208.jpg?v=1650368061 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Руины построек цитадели, 2020, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Руины построек цитадели, 2020, фото Г. Будагян.

Состояние до, во время и после войны

Во время вооруженных действий Второй Арцахской войны крепость не пострадала. О состоянии памятника в поствоенный период нам ничего не известно.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Баку.

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Крепость Внеса - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/крепость-внеса/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Крепость Внеса - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Крепость Внеса находится в Гадрутском районе, в двух километрах от шоссе Тох-Гадрут, к западу от села Кюратах (рис. 1). Село ныне оккупировано Азербайджаном. Исторический очерк Крепость считалась основным укреплением в освободительной борьбе народа Дизака. Его географическое положение обеспечивало сигнальную связь с другими крепостями, такими как Дизапайт, Ктиш, Глен кар и Бердахондж, а дозорный крепости мог следить за происходящим на равнине севернее Аракса. Архитектурно-композиционное описание Крепость с восточной, северной и южной сторон окружена оврагами, а западной частью соединяется с горой Внеса. Длина крепости составляет 125 метров, ширина – 45 метров, высота – 4-12 метров. Памятник имеет ориентацию восток-запад. Укрепления размещены по периметру горы, имеющей с площадки неправильную прямоугольную форму (рис. 2). На отдельных участках сохранились полукруглые основания башен (рис. 3). В западной части располагались две самые высокие башни крепости, между которыми стояли ворота. В настоящее время почти полностью сохранилась одна из башен высотой 10-12 метров (рис. 4). Внутренняя территория оборонительной стены ровная и занимает довольно большую площадь. О существовавших здесь различных постройках свидетельствуют по сей день сохранившиеся основания и руины (рис. 5, 6). Крупные башни, а также полигональная кладка стен, выполненная крупными камнями, дают основания датировать первоначальную постройку 9-10-ми веками. Макар Бархударянц при описании крепости Внеса пишет: «Территория крепости богата жилищами с каменно-известковыми дворами, а в верхней части в качестве цитадели возведен небольшой замок, в котором построен просторный каменный водоем. В нем все еще есть вода, однако она не чистая. Говорят, что вода сюда проведена трубами из источников, расположенных в южной стороне крепости у дороги» (Бархударянц 1895, 55). Состояние до, во время и после войны Во время вооруженных действий Второй Арцахской войны крепость не пострадала. О состоянии памятника в поствоенный период нам ничего не известно. Литература Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Баку. Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/крепость-внеса/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-04-22T08:15:51+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-scaled.jpg?v=1650367380" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b2%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b2%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b0/","name":"Крепость Внеса - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-04-19T11:37:54+00:00","dateModified":"2022-04-22T08:15:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b2%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b2%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%ba%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%b2%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Крепость Внеса"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Крепость Внеса - Monument Watch


Շիկաքար-Քարագլխի բերդը գտնվում է Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք, Շիկաքար լեռան արևելյան եզրին, եռանկյունաձև հրվանդանի վրա։ Խաչենի հնագույն նշանավոր բերդերից մեկն է: Շիկաքար-Քարագլուխը հայ ազատագրական պայքարի կարևոր կենտրոններից մեկն է։ 9-րդ դարի սկզբին այն հայ իշխան Սահլ (Սահակ) Սմբատյանի կենտրոնավայրն էր։ Շիկաքարի ամրոցի իշխանն այնքան հռչակված էր, որ նրան հիշատակում են նաև ժամանակի արաբական աղբյուրները։ Նա էր Արցախի գավառներն ավերող Բաբեկի գերողը  և Եսայի իբն Մուսեի հետ Արցախյան քաղաքական կառույցի ստեղծողը (Ուլուբաբյան 1975, 64-71, Հակոբյան 2020, 176-177)՝ կառույց, որ գոյատևեց և պահպանեց արցախահայության գոյատևումն իր բնօրրանում մինչև նոր ժամանակներ։ Շիկաքար ամրոցը որպես Սահլ Սմբատյան իշխանի նստավայր է հիշատակում Մովսես Դասխուրանցին. «Ի լնուլ ՄՀ թուոյ Հայոց (821 թ.) ելին գաղտաբար ի Պարտաւայ արք ընտիրք ի տաճկաց և յաւարի առին զԱմարաս գաւառ և գերի առեալ իբրև ոգիս հազարս և ի Մեծիրանց սահմանի ամրացեալք ի տեղւոջն, որ կոչի Շիկաքար։ Յայնժամ արի և շքեղատեսակն Սահլի Սմբատեան Եռանշահիկն տէր քաջազօր եղբարբք իւրովք և զօրոքն իւրեանց ի լուսանալ առաւօտուն ի վերայ հարձակեալ առ հասարակ դիաթաւալ զնոսա ցիր և ցան կացուցանէին, և որպէս յառիւծու ժանեաց զգերեալսն ի բաց կորզէին (Կաղանկատուացի 1983, 326)։

18-րդ դարի 20-ական թվականներին արցախահայության ազատագրական պայքարի կենտրոններից մեկն էլ դառնում է Շիկաքար-Քարագլուխը՝ Թարխան և Բաղի հարյուրապետների գլխավորությամբ։ Ընդ որում Քարագլուխը հիշատակվում է որպես նոր կառուցված ամրոց (Армяно-русские отношения 1967, 186, 188. Չոբանյան 1994)։ Կարելի է ենթադրել, որ այն վերակառուցվել է հենց Շիկաքար ամրոցի հիմքերի վրա։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress.jpg?v=1650654616" width="2069" height="1566" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress.jpg?v=1650654616 2069w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress-300x227.jpg?v=1650654616 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress-1024x775.jpg?v=1650654616 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress-768x581.jpg?v=1650654616 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress-1536x1163.jpg?v=1650654616 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress-2048x1550.jpg?v=1650654616 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Shikaqar-fortress-370x280.jpg?v=1650654616 370w" sizes="(max-width: 2069px) 100vw, 2069px" title="Shikaqar fortress" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

19-րդ դարի կեսերին Սարգիս Ջալալյանցն այն հիշատակում է Չալաղանա անվամբ․ «Հայոց գյուղ է Քարագլուխը կառուցված Չալաղան բերդի կատարին։ Այստեղից ես դուրս գալով բարձրացա բերդը, որը 16 րդ դարում  կառուցել է հայազգի հզորացած Չալաղան իշխանը։ Բերդի երկու կողմում անհնար բարձր խորաձորեր են։ Այստեղ բնակվել է ինքը՝ Չալաղան իշխանը, ով բազմաթիվ լեռնականներ սրի քաշեց՝ նրանց ձեռքից շատ գերիներ ազատելով, ումից սարսափելով լեռնականները դադարեցրին իրենց համարձակ մուտք գործելն այս վայրեր»  (Ջալալյանց 1858, 525)։

Մակար Բարխուդարյանցը տեղում հավաքած վիմագրությունների հիման վրա ավելի ճշգրիտ տեղեկություններ է տալիս Քարագլուխ գյուղի մասին, նշում բերդի հիմնադրման, պատկանելության, և տեղադրման հետ կապված որոշակի մանրամասներ։ Ըստ նրա «Գիւղատեղիս հին ժամանակներում նշանաւոր բերդ եղած է։ Բնակչաց կեսն բնիկ են, իսկ միւս կեսն տեղափոխուած Մեծ Սիւնեաց Արաւիւս և Դարապաս գիւղերից ու Բարկիւշատից․․․» (Բարխուտարեանց 1895, 107)։ Իսկ բերդի մասին նա գրում է․ «Շիկաքար բերդը շատ հին է, ինչպես կարծում ենք, շինուած է Հայոց թագաւորներից և յետոյ ենթարկուած Աղվանից իշխանութեան։ Որպես ակներև է Քարագլխի հին հանգստարանի արձանագրութիւիցն՝ Հասան Մեծն բերդս տուած է Սմբատ անունով ոմն իշխանազնի, իբրև հայրենիք և գերեզմանատուն» (Բարխուտարեանց 1985, 272)։

Շիկաքար-Քարագլուխն իրարից բաժանում է Կարկառ և Խաչեն գետերի ներքնահովիտները և գերիշխում է Արցախայն տափաստանի վրա։ Ծովի մակերևույթից այն բարձր է 1011,5 մետր, իսկ տափաստանի համեմատությամբ նրա բարձրությունը կազմում է ավելի քան 500 մետր։ Բերդը Խոխանաբերդի, Կաչաղակաբերդի և Նատարին բերդի հետ մի պաշտպանական օղակ էր կազմում։ Բարձունքից իշխելով շրջապատի վրա, բերդը հսկողության տակ է պահել դեպի Խաչենի իշխանության կենտրոն ձգվող Խաչենագետի հովիտը և նրանով անցնող այն կարևոր ճանապարհը, որ երկրամասի լեռնային մասը կապում է դաշտավայրի հետ։ Բերդից լավ դիտվում է նաև դաշտավայրից դեպի Կարկառ գետի հովիտը բարձրացող լեզվակը (նկ․ 1)։ Բերդի վերնամասը հարթ տափարակ է (նկ․ 2), որի արևելյան և հյուսիսային կողմերում անդնդախոր կիրճ է, հարավային մասն անտառապատ ժայռապատնեշներ (նկ․ 3)։ Այն արևելքից դեպի արևմուտք աստիճանաբար լայնանում է և կազմված է երեք հատվածներից. ծայրարևելյան գագաթնամաս` մոտ 25 մետր երկարությամբ (նկ․ 4), որտեղ արհեստականորեն ստեղծված շինություններ չկան, միջնամաս` միջնաբերդի հատվածը և արևմտակողմը, որտեղ տեղակայված են եղել հիմնական շինությունները (նկ․ 5): Ընդհանուր առմամբ բուն ամրոցակալ տարածքը զբաղեցնում է 8550 քառակուսի մետր (190 x 45 մետր): Բերդի տարբեր հատվածներում առ այսօր էլ պահպանվել են ամրոցապատերի հետքերը (նկ․ 6, 7)։ Ըստ Մ․ Բարխուդարյանի «Բերդս ունի երկու մուտք՝ արևելեան և արևմտեան կողմերից, դռների կողքերն ամրապնդուած են եղել քարուկիր պատերով, ինչպես նշմարվում է հետքերից» (Բարխուտարեանց 1895, 127)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-scaled.jpg?v=1650654759" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-scaled.jpg?v=1650654759 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-300x169.jpg?v=1650654759 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-1024x576.jpg?v=1650654759 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-768x432.jpg?v=1650654759 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-1536x864.jpg?v=1650654759 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-2048x1152.jpg?v=1650654759 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-370x208.jpg?v=1650654759 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1 Բերդից դեպի հարթավայր բացվող տեսարան, 2021,լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Բերդից դեպի հարթավայր բացվող տեսարան, 2021,լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-scaled.jpg?v=1650654786" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-scaled.jpg?v=1650654786 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-300x169.jpg?v=1650654786 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-1024x576.jpg?v=1650654786 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-768x432.jpg?v=1650654786 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-1536x864.jpg?v=1650654786 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-2048x1152.jpg?v=1650654786 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-3-370x208.jpg?v=1650654786 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 2 Բերդի վերնամասի հարթ հատվածը, 2021, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Բերդի վերնամասի հարթ հատվածը, 2021, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-scaled.jpg?v=1650654845" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-scaled.jpg?v=1650654845 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-300x225.jpg?v=1650654845 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-1024x768.jpg?v=1650654845 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-768x576.jpg?v=1650654845 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-1536x1152.jpg?v=1650654845 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-2048x1536.jpg?v=1650654845 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-3-370x278.jpg?v=1650654845 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 4 Բերդի ծայր արևելյան գագաթնամասը,, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Բերդի ծայր արևելյան գագաթնամասը,, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-scaled.jpg?v=1650654908" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-scaled.jpg?v=1650654908 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-300x199.jpg?v=1650654908 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-1024x681.jpg?v=1650654908 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-768x511.jpg?v=1650654908 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-1536x1021.jpg?v=1650654908 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-2048x1362.jpg?v=1650654908 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-370x246.jpg?v=1650654908 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2-272x182.jpg?v=1650654908 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 6  Պարսպից մի հատված, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6  Պարսպից մի հատված, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-scaled.jpg?v=1650654813" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-scaled.jpg?v=1650654813 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-300x199.jpg?v=1650654813 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-1024x681.jpg?v=1650654813 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-768x511.jpg?v=1650654813 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-1536x1021.jpg?v=1650654813 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-2048x1362.jpg?v=1650654813 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-370x246.jpg?v=1650654813 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-3-272x182.jpg?v=1650654813 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 3 Հարավ – արևելյան ժայռապատնեշներից մի հատված, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Հարավ – արևելյան ժայռապատնեշներից մի հատված, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-scaled.jpg?v=1650654881" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-scaled.jpg?v=1650654881 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-300x169.jpg?v=1650654881 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-1024x576.jpg?v=1650654881 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-768x432.jpg?v=1650654881 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-1536x864.jpg?v=1650654881 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-2048x1152.jpg?v=1650654881 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-3-370x208.jpg?v=1650654881 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 5  Բերդի տարածքում պահպանված խաչքար, 2021, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5  Բերդի տարածքում պահպանված խաչքար, 2021, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-scaled.jpg?v=1650654934" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-scaled.jpg?v=1650654934 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-300x199.jpg?v=1650654934 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-1024x681.jpg?v=1650654934 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-768x511.jpg?v=1650654934 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-1536x1021.jpg?v=1650654934 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-2048x1362.jpg?v=1650654934 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-370x246.jpg?v=1650654934 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1-272x182.jpg?v=1650654934 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 7 Պարսպից մի հատված, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Պարսպից մի հատված, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

Համեմետաբար թույլ էին պաշտպանված բերդի արևմտյան և հարավ-արևմտյան հատվածները, որտեղ արհեստական արգելապատնեշներ չէին կառուցված, սակայն այս հանգամանքը չէր կարող էականորեն ազդել բերդի պաշտպանունակության վրա, քանի որ այս հատվածում էլ թշնամին պետք էր հաղթահարեր լեռնաբազուկներ և անտառապատ հատվածներ։

Բերդի դիմադրողականությունը բարձրացնում էին և տախաստանահայաց ուղղաձիգ ժայռերի մեջ գտնվող քարանձավները, որոնք պատերազմական ընդհարումների ժամանակ օգտագործվել են որպես ապահով ապաստարաններ ու թաքստոցներ (նկ․ 8)։

Բերդի ավերակներից բացի լեռնաբազկի գագաթին և լանջերին տեղադրված են Խաչին խութ գերեզմանոցը, Քարագլուխ գյուղատեղին, եկեղեցին ու գերեզմանոցը, Հին Խրամորթ գյուղատեղին, եկեղեցին ու գերեզմանոցը, Փառուխ գյուղի հին գերեզմանոցը։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-scaled.jpg?v=1650654975" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-scaled.jpg?v=1650654975 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-300x199.jpg?v=1650654975 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-1024x681.jpg?v=1650654975 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-768x511.jpg?v=1650654975 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-1536x1021.jpg?v=1650654975 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-2048x1362.jpg?v=1650654975 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-370x246.jpg?v=1650654975 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/008-1-272x182.jpg?v=1650654975 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 8 Քարանձավները, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 8 Քարանձավները, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 - Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու։

Կաղանկատուացի 1983 - Մովսես Կաղանկատուացի, Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի, քննական բնագիրը և ներածությունը Վ. Առաքելյանի, Երևան։

Հակոբյան 2020 – Հակոբյան Ա., Արքայատոհմերն ու իշխանատոհմերը Բուն Աղվանքում և Հայոց Արևելից Կողմանքում անտիկից մինչև ԺԳ դար (պատմա-աղբյուրագիտական քննություն). «Գիտություն» հրատ., Երևան։

Ջալալեանց 1858 - Ջալալեանց Ս․ , Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան, մաս Բ, Տփխիս։

Չոբանյան 1994 – Շոշ և Քարագլուխ սղնախների նույնացման հարցի շուրջ, Պատմա-բանասիրական հանդես, թիվ 1, էջ 183-187։

Ուլուբաբյան 1975 – Ուլուբաբյան Բ., Խաչենի իշախանությունները 10-16-րդ դարերում, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Երևան։

Армяно-русские отношения 1967 - Армяно-русские отношения в первой трети XVIII века. Сборник документов. Под ред. А. Г. Иоаннисяна, т. II, ч. II, Ереван.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները. Շիկաքար-Քարագլխի բերդը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/շիկաքար-քարագլխի-հուշարձանները-շիկա/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները. Շիկաքար-Քարագլխի բերդը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Շիկաքար-Քարագլխի բերդը գտնվում է Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք, Շիկաքար լեռան արևելյան եզրին, եռանկյունաձև հրվանդանի վրա։ Խաչենի հնագույն նշանավոր բերդերից մեկն է: Շիկաքար-Քարագլուխը հայ ազատագրական պայքարի կարևոր կենտրոններից մեկն է։ 9-րդ դարի սկզբին այն հայ իշխան Սահլ (Սահակ) Սմբատյանի կենտրոնավայրն էր։ Շիկաքարի ամրոցի իշխանն այնքան հռչակված էր, որ նրան հիշատակում են նաև ժամանակի արաբական աղբյուրները։ Նա էր Արցախի գավառներն ավերող Բաբեկի գերողը  և Եսայի իբն Մուսեի հետ Արցախյան քաղաքական կառույցի ստեղծողը (Ուլուբաբյան 1975, 64-71, Հակոբյան 2020, 176-177)՝ կառույց, որ գոյատևեց և պահպանեց արցախահայության գոյատևումն իր բնօրրանում մինչև նոր ժամանակներ։ Շիկաքար ամրոցը որպես Սահլ Սմբատյան իշխանի նստավայր է հիշատակում Մովսես Դասխուրանցին. «Ի լնուլ ՄՀ թուոյ Հայոց (821 թ.) ելին գաղտաբար ի Պարտաւայ արք ընտիրք ի տաճկաց և յաւարի առին զԱմարաս գաւառ և գերի առեալ իբրև ոգիս հազարս և ի Մեծիրանց սահմանի ամրացեալք ի տեղւոջն, որ կոչի Շիկաքար։ Յայնժամ արի և շքեղատեսակն Սահլի Սմբատեան Եռանշահիկն տէր քաջազօր եղբարբք իւրովք և զօրոքն իւրեանց ի լուսանալ առաւօտուն ի վերայ հարձակեալ առ հասարակ դիաթաւալ զնոսա ցիր և ցան կացուցանէին, և որպէս յառիւծու ժանեաց զգերեալսն ի բաց կորզէին (Կաղանկատուացի 1983, 326)։ 18-րդ դարի 20-ական թվականներին արցախահայության ազատագրական պայքարի կենտրոններից մեկն էլ դառնում է Շիկաքար-Քարագլուխը՝ Թարխան և Բաղի հարյուրապետների գլխավորությամբ։ Ընդ որում Քարագլուխը հիշատակվում է որպես նոր կառուցված ամրոց (Армяно-русские отношения 1967, 186, 188. Չոբանյան 1994)։ Կարելի է ենթադրել, որ այն վերակառուցվել է հենց Շիկաքար ամրոցի հիմքերի վրա։   19-րդ դարի կեսերին Սարգիս Ջալալյանցն այն հիշատակում է Չալաղանա անվամբ․ «Հայոց գյուղ է Քարագլուխը կառուցված Չալաղան բերդի կատարին։ Այստեղից ես դուրս գալով բարձրացա բերդը, որը 16 րդ դարում  կառուցել է հայազգի հզորացած Չալաղան իշխանը։ Բերդի երկու կողմում անհնար բարձր խորաձորեր են։ Այստեղ բնակվել է ինքը՝ Չալաղան իշխանը, ով բազմաթիվ լեռնականներ սրի քաշեց՝ նրանց ձեռքից շատ գերիներ ազատելով, ումից սարսափելով լեռնականները դադարեցրին իրենց համարձակ մուտք գործելն այս վայրեր»  (Ջալալյանց 1858, 525)։ Մակար Բարխուդարյանցը տեղում հավաքած վիմագրությունների հիման վրա ավելի ճշգրիտ տեղեկություններ է տալիս Քարագլուխ գյուղի մասին, նշում բերդի հիմնադրման, պատկանելության, և տեղադրման հետ կապված որոշակի մանրամասներ։ Ըստ նրա «Գիւղատեղիս հին ժամանակներում նշանաւոր բերդ եղած է։ Բնակչաց կեսն բնիկ են, իսկ միւս կեսն տեղափոխուած Մեծ Սիւնեաց Արաւիւս և Դարապաս գիւղերից ու Բարկիւշատից․․․» (Բարխուտարեանց 1895, 107)։ Իսկ բերդի մասին նա գրում է․ «Շիկաքար բերդը շատ հին է, ինչպես կարծում ենք, շինուած է Հայոց թագաւորներից և յետոյ ենթարկուած Աղվանից իշխանութեան։ Որպես ակներև է Քարագլխի հին հանգստարանի արձանագրութիւիցն՝ Հասան Մեծն բերդս տուած է Սմբատ անունով ոմն իշխանազնի, իբրև հայրենիք և գերեզմանատուն» (Բարխուտարեանց 1985, 272)։ Շիկաքար-Քարագլուխն իրարից բաժանում է Կարկառ և Խաչեն գետերի ներքնահովիտները և գերիշխում է Արցախայն տափաստանի վրա։ Ծովի մակերևույթից այն բարձր է 1011,5 մետր, իսկ տափաստանի համեմատությամբ նրա բարձրությունը կազմում է ավելի քան 500 մետր։ Բերդը Խոխանաբերդի, Կաչաղակաբերդի և Նատարին բերդի հետ մի պաշտպանական օղակ էր կազմում։ Բարձունքից իշխելով շրջապատի վրա, բերդը հսկողության տակ է պահել դեպի Խաչենի իշխանության կենտրոն ձգվող Խաչենագետի հովիտը և նրանով անցնող այն կարևոր ճանապարհը, որ երկրամասի լեռնային մասը կապում է դաշտավայրի հետ։ Բերդից լավ դիտվում է նաև դաշտավայրից դեպի Կարկառ գետի հովիտը բարձրացող լեզվակը (նկ․ 1)։ Բերդի վերնամասը հարթ տափարակ է (նկ․ 2), որի արևելյան և հյուսիսային կողմերում անդնդախոր կիրճ է, հարավային մասն անտառապատ ժայռապատնեշներ (նկ․ 3)։ Այն արևելքից դեպի արևմուտք աստիճանաբար լայնանում է և կազմված է երեք հատվածներից. ծայրարևելյան գագաթնամաս` մոտ 25 մետր երկարությամբ (նկ․ 4), որտեղ արհեստականորեն ստեղծված շինություններ չկան, միջնամաս` միջնաբերդի հատվածը և արևմտակողմը, որտեղ տեղակայված են եղել հիմնական շինությունները (նկ․ 5): Ընդհանուր առմամբ բուն ամրոցակալ տարածքը զբաղեցնում է 8550 քառակուսի մետր (190 x 45 մետր): Բերդի տարբեր հատվածներում առ այսօր էլ պահպանվել են ամրոցապատերի հետքերը (նկ․ 6, 7)։ Ըստ Մ․ Բարխուդարյանի «Բերդս ունի երկու մուտք՝ արևելեան և արևմտեան կողմերից, դռների կողքերն ամրապնդուած են եղել քարուկիր պատերով, ինչպես նշմարվում է հետքերից» (Բարխուտարեանց 1895, 127)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/շիկաքար-քարագլխի-հուշարձանները-շիկա/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-07T08:57:31+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-scaled.jpg?v=1650654759" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1/","name":"Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները. Շիկաքար-Քարագլխի բերդը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-04-22T19:16:59+00:00","dateModified":"2022-06-07T08:57:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1%d6%84%d5%a1%d6%80-%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d5%b7%d5%ab%d5%af%d5%a1/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Շիկաքար-Քարագլխի հուշարձանները. Շիկաքար-Քարագլխի բերդը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Եկեղեցին գտնվում է Արցախի հանրապետության Շուշիի շրջանի Քարինտակ գյուղում՝ վերին թաղամասում։ Արցախյան 44-օրյա պատերազմի արդյունքում Քարինտակն օկուպացվել է Ադրբեջանի կողմից։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Karintak-map.jpg?v=1650997190" width="1382" height="586" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Karintak-map.jpg?v=1650997190 1382w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Karintak-map-300x127.jpg?v=1650997190 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Karintak-map-1024x434.jpg?v=1650997190 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Karintak-map-768x326.jpg?v=1650997190 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/Karintak-map-370x157.jpg?v=1650997190 370w" sizes="(max-width: 1382px) 100vw, 1382px" title="Karintak map" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցին (նկ. 1), համաձայն հարավային ճակատի կենտրոնական լուսամուտի աջ կողին փորագրված արձանագրության , կառուցվել է 1841 թվականին։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-scaled.jpeg?v=1650996212" width="2560" height="1338" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-scaled.jpeg?v=1650996212 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-300x157.jpeg?v=1650996212 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-1024x535.jpeg?v=1650996212 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-768x401.jpeg?v=1650996212 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-1536x803.jpeg?v=1650996212 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-2048x1070.jpeg?v=1650996212 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-2-370x193.jpeg?v=1650996212 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ արևմուտքից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ արևմուտքից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։

Արձանագրությունը բաղկացած է երեք գլխատառերից.  «ԹՄՂ», որը վերականգնելի է «Թ[ւին] ։[Ռ]ՄՂ: (1841 թ.)»։ Նույն լուսամուտի կամարի քարին զետեղված է 1903 թվականի վերանորոգման մասին պատմող արձանագրությունը. «Եկեղեցւոյ գլուխ ծածկուեց ժ[ե]ստ[ո]վ եւ մեջի սվաղը/ նորոգել եւ պատուհան[ն]էր։ Յիշատ[ա]կ Դանիէլանցի/ եղբոր/ Եկորի։ Ի 1903 8/8» (նկ. 2)։ Այսինքն եկեղեցու տանիքը թիթեղապատվել է, կառույցը ներսից սվաղապատվել է, նորոգվել են լուսամուտները և 1903 թվականի օգոստոսի 8-ին փորագրվել է արձանագրությունը։ Եկեղեցին վերանորոգվել նաև 2000 թվականին, ի մասնավորի փոխվել է հնացած թիթեղածածկը։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-scaled.jpeg?v=1650997684" width="2560" height="1678" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-scaled.jpeg?v=1650997684 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-300x197.jpeg?v=1650997684 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-1024x671.jpeg?v=1650997684 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-768x503.jpeg?v=1650997684 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-1536x1007.jpeg?v=1650997684 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-2048x1342.jpeg?v=1650997684 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/002-1-370x242.jpeg?v=1650997684 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 2 Եկեղեցու հարավային ճակատի կենտրոնական պատուհանի վերականգնման մասին արձանագրությունը, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու հարավային ճակատի կենտրոնական պատուհանի վերականգնման մասին արձանագրությունը, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Միանավ բազիլիկ սրահ է, սլացիկ թաղով, նեղ խորանով, բարձր բեմով և երկու կողային ավանդատներով։

Միակ մուտքը հարավային կողմից է։ Սրահը լուսավորվում է հարավային ճակատում բացված երկու լայն, արևմտյան ճակատի մեկ և արևելյան ճակատի երեք լուսամուտներով (նկ. 3-5)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-scaled.jpeg?v=1650996298" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-scaled.jpeg?v=1650996298 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-300x225.jpeg?v=1650996298 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-1024x768.jpeg?v=1650996298 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-768x576.jpeg?v=1650996298 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-1536x1152.jpeg?v=1650996298 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-2048x1536.jpeg?v=1650996298 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/003-1-370x278.jpeg?v=1650996298 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավային կողմից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավային կողմից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-scaled.jpeg?v=1650996332" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-scaled.jpeg?v=1650996332 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-300x225.jpeg?v=1650996332 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1024x768.jpeg?v=1650996332 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-768x576.jpeg?v=1650996332 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-1536x1152.jpeg?v=1650996332 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-2048x1536.jpeg?v=1650996332 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/004-370x278.jpeg?v=1650996332 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 4 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքն արևմտյան կողմից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքն արևմտյան կողմից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-250x300.jpeg?v=1650998482" width="250" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-250x300.jpeg?v=1650998482 250w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-853x1024.jpeg?v=1650998482 853w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-768x922.jpeg?v=1650998482 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-1279x1536.jpeg?v=1650998482 1279w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-1706x2048.jpeg?v=1650998482 1706w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351-308x370.jpeg?v=1650998482 308w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/005-1-scaled-e1650999090351.jpeg?v=1650998482 1918w" sizes="(max-width: 250px) 100vw, 250px" title="նկ. 5 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքն արևելյան կողմից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքն արևելյան կողմից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի։

Կառուցված է կոպտատաշ քարով, պատուհանների շրջանակները և պատերի անկյունները սրբատաշ քարից են։ Ներսից սվաղված է, երկթեք տանիքը թիթեղապատ է (նկ. 6, 7)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpeg?v=1650996465" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-scaled.jpeg?v=1650996465 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-300x225.jpeg?v=1650996465 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1024x768.jpeg?v=1650996465 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-768x576.jpeg?v=1650996465 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-1536x1152.jpeg?v=1650996465 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-2048x1536.jpeg?v=1650996465 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/006-370x278.jpeg?v=1650996465 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 6,  Եկեղեցու ներքնատեսքը հյուսիս-արևելքից, լուս․ Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6,  Եկեղեցու ներքնատեսքը հյուսիս-արևելքից, լուս․ Լ. Հովհաննիսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-scaled.jpeg?v=1650996580" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-scaled.jpeg?v=1650996580 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-300x225.jpeg?v=1650996580 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1024x768.jpeg?v=1650996580 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-768x576.jpeg?v=1650996580 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-1536x1152.jpeg?v=1650996580 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-2048x1536.jpeg?v=1650996580 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/007-370x278.jpeg?v=1650996580 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 7 Եկեղեցու ներքնատեսքը արևմուտքից, լուս․ Լ. Հովհաննիսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 7 Եկեղեցու ներքնատեսքը արևմուտքից, լուս․ Լ. Հովհաննիսյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ եկեղեցին ամբողջությամբ կանգուն էր։

2022 թվականի փետրվարի 7-ին monumentwatch.org կայքն անդրադարձել էր Սբ. Աստվածածին եկեղեցում ադրբեջանական զինվորականների կողմից վանդալիզմի փաստին։ 2021 թվականի մարտ ամսին Karabakh Honor անունով օգտատերը իր յութուբյան ալիքում տեղադրել է մի տեսանյութ, որտեղ հստակ երևում է, որ ջարդված ու կիսված է եկեղեցու խորանի Սուրբ սեղանը, եկեղեցու ներսը տակնուվրա է արված, ադրբեջանցի զինվորականները ներս ու դուրս են անում եկեղեցում, բարձրանում խորանի վրա, անարգում այն, մտնում ավանդատները, որոնք ևս տակնուվրա են արված։ Բացի այդ, ակնհայտ է նաև, որ ոտնահարելով քրիստոնեական կառույցի ծիսական գործառույթը ադրբեջանցի զինվորականները մահմեդական աղոթք են հնչեցնում  քրիստոնեական եկեղեցում Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին ենթարկվում է վանդալիզմի - Monument Watch։

Մատենագրական քննություն

Եկեղեցու մասին մատենագրական տեղեկությունները սակավ են։ Մակար Բարխուտարյանցն իր «Արցախ» աշխատության մեջ առանց մանրամասների պարզապես նշում է եկեղեցու առկայության փաստը (Բարխուտարեանց 1895, 133-134)։ Մեր տեղեկությունները հենվում են Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության կողմից կազմված հուշարձանի վկայագրի ներկայացված տեղեկությունների և հաղորդած տեղեկությունների վրա։

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու, Արօր:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/քարինտակի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Եկեղեցին գտնվում է Արցախի հանրապետության Շուշիի շրջանի Քարինտակ գյուղում՝ վերին թաղամասում։ Արցախյան 44-օրյա պատերազմի արդյունքում Քարինտակն օկուպացվել է Ադրբեջանի կողմից։ Պատմական ակնարկ Եկեղեցին (նկ. 1), համաձայն հարավային ճակատի կենտրոնական լուսամուտի աջ կողին փորագրված արձանագրության , կառուցվել է 1841 թվականին։ " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/քարինտակի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-05-05T08:20:49+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/04/001-3-scaled.jpeg?v=1650997450" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1338" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-04-26T18:22:38+00:00","dateModified":"2022-05-05T08:20:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%84%d5%a1%d6%80%d5%ab%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->