Location

Tandzut is a village located in the Kashatagh region, in the western part of the Hakari River, in the left tributary of the Aghavno. During the Soviet era, the village was also known as Garygyshlag. Many caves that have been inhabited for over a thousand years can be found here, on high-altitude rocks. The watermill ruins, road traces, remote caves and hermitages, as well as the medieval rock-hewn church, all point to the existence of a cave dwelling on the canyon's left side during the middle Ages. The village is located at an elevation of 1300 meters above sea level.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church.jpg?v=1653635263" width="1357" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church.jpg?v=1653635263 1357w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-300x113.jpg?v=1653635263 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-1024x386.jpg?v=1653635263 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-768x289.jpg?v=1653635263 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-370x139.jpg?v=1653635263 370w" sizes="(max-width: 1357px) 100vw, 1357px" title="Tandzut Cave Church" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical overview

There is no information about this church in historical sources.

Architectural-compositional examination

The church is hewn in stone, and its facade is built into the southern cliffs. (Fig․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653632686" width="2560" height="1709" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653632686 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-300x200.jpg?v=1653632686 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-1024x684.jpg?v=1653632686 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-768x513.jpg?v=1653632686 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-1536x1025.jpg?v=1653632686 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-2048x1367.jpg?v=1653632686 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-370x247.jpg?v=1653632686 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-272x182.jpg?v=1653632686 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 The entry facade of the Tandzut church, photo by S. Danielyanm." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The entry facade of the Tandzut church, photo by S. Danielyanm.

The church is built on a single-nave basilica architectural plan. The prayer hall is 5.8–2.5 m in length and 4.4 m in height. The church's entrance is on the south side, with two inward-widening windows. On the east side of the tabernacle, four rock stairs lead to a rock-hewn stage (Fig. 2). The tabernacle has two window niches carved into it. The stone was removed from the Holy Tabernacle's table, and its location is visible. The only separately made component in the church's structural system is this stone. The church's interior decoration is simple and restrained. The walls are well-designed, but there are no inscriptions on them (Fig. 3).

A natural arch has been preserved on the west side of the church, through which the road leading to the sanctuary once passed. On a large rock in the center of the arch and the church, there is a hole resembling a khachkar in shape. There was undoubtedly a khachkar-monument here, which was destroyed by the Muslim inhabitants.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-scaled.jpg?v=1653637559" width="1863" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-scaled.jpg?v=1653637559 1863w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-218x300.jpg?v=1653637559 218w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-745x1024.jpg?v=1653637559 745w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-768x1055.jpg?v=1653637559 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-1118x1536.jpg?v=1653637559 1118w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-1490x2048.jpg?v=1653637559 1490w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-269x370.jpg?v=1653637559 269w" sizes="(max-width: 1863px) 100vw, 1863px" title="Fig. 2 The architectural plan of Tandzut church, transversal and longitudianal sections, photo by Karapetyan S., Monuments of Armenian Culture in the Occupied Territories of Soviet Azerbaijan, "Science" Publishing House of the National Academy of Sciences of the Republic of Armenia, Yerevan, 1999, p. 140." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The architectural plan of Tandzut church, transversal and longitudianal sections, photo by Karapetyan S., Monuments of Armenian Culture in the Occupied Territories of Soviet Azerbaijan, "Science" Publishing House of the National Academy of Sciences of the Republic of Armenia, Yerevan, 1999, p. 140.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653633220" width="1709" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653633220 1709w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-200x300.jpg?v=1653633220 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-684x1024.jpg?v=1653633220 684w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-768x1150.jpg?v=1653633220 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-1025x1536.jpg?v=1653633220 1025w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-1367x2048.jpg?v=1653633220 1367w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-247x370.jpg?v=1653633220 247w" sizes="(max-width: 1709px) 100vw, 1709px" title="Fig. 3 The church's tabernacle, photo by S. Danielyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The church's tabernacle, photo by S. Danielyan.

Bibliographic examination

In 1987-89, research was carried out in the Kashatagh region, in rock-cut complexes. The speleological expedition of the Geographical Society of the Academy of Sciences of the Armenian SSR carried out the research. Due to the escalation of the Artsakh conflict, this work was put on hold until 2003.

The Speleological Center of Armenia conducted the research. The Hakari River basin and its tributaries have been the subject of joint research by the international cave expeditions, which has been published in both local and international scientific journals (Shaginyan 2020, 39, 40). In the collection of materials presenting the international conference (Gunko, Shahinyan, Kondrateva 2021, 57–61), the plan and a brief description of the Tandzut rock-hewn church are included.

Samvel Karapetyan mentioned the Tandzut rock-cut church in his book "Monuments of Armenian Culture in the Occupied Territories of Soviet Azerbaijan" (Karapetyan 1999, 141).

The condition before, during, and after the war

In Soviet period the village has been emptied from Armenians and settled by Muslims (Karapetyan 1990, 140, 141). At this time, the village's Armenians were evicted, and the area was populated by Muslims (Karapetyan 1999, 140, 141). The village's rock-hewn church and surrounding houses were primarily used as cattle barns. After the first Artsakh war, they were cleared.

The church of Tandzut did not change significantly during the Second Artsakh War.

Bibliography

Karapetyan, 1999-Kapetyan S., Monuments of Armenian culture in the regions occupied by Soviet Azerbaijan, "Science" Publishing House of the National Academy of Sciences of the Republic of Armenia, Yerevan.

Shahinyan 2020-Shahinyan S., Sacred underground structures of the Gochants river basin, Cave structures of mountainous Armenia-Artsakh, NUASA, Yerevan, 34-50.

3․ Gunko, Shahinyan, Kondrateva 2021- Gunko A., Shahinyan S., Kondrateva S., About Problem Of Preservation Of Christian Cave Complexes On The Territory Of  Nagorno Karabakh, Procedings Of 13 th International Conference Contemporary Problems of Architecture and Construction, Yerevan-Armenia, 6-8 October, 57-63:

Location Tandzut is a village located in the Kashatagh region, in the western part of the Hakari River, in the left tributary of the Aghavno. During the Soviet era, the village was also known as Garygyshlag. Many caves that have been inhabited for over a thousand years can be found here, on high-altitude rocks. The watermill ruins, road traces, remote caves and hermitages, as well as the medieval rock-hewn church, all point to the existence of a cave dwelling on the canyon’s left side during the middle Ages. The village is located at an elevation of 1300 meters above sea level. Historical overview There is no information about this church in historical sources. Architectural-compositional examination The church is hewn in stone, and its facade is built into the southern cliffs. (Fig․ 1)։ The church is built on a single-nave basilica architectural plan. The prayer hall is 5.8–2.5 m in length and 4.4 m in height. The church’s entrance is on the south side, with two inward-widening windows. On the east side of the tabernacle, four rock stairs lead to a rock-hewn stage (Fig. 2). The tabernacle has two window niches carved into it. The stone was removed from the Holy Tabernacle’s table, and its location is visible. The only separately made component in the church’s structural system is this stone. The church’s interior decoration is simple and restrained. The walls are well-designed, but there are no inscriptions on them (Fig. 3). A natural arch has been preserved on the west side of the church, through which the road leading to the sanctuary once passed. On a large rock in the center of the arch and the church, there is a hole resembling a khachkar in shape. There was undoubtedly a khachkar-monument here, which was destroyed by the Muslim inhabitants.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The rock-hewn church of Tandzut - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The rock-hewn church of Tandzut - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location Tandzut is a village located in the Kashatagh region, in the western part of the Hakari River, in the left tributary of the Aghavno. During the Soviet era, the village was also known as Garygyshlag. Many caves that have been inhabited for over a thousand years can be found here, on high-altitude rocks. The watermill ruins, road traces, remote caves and hermitages, as well as the medieval rock-hewn church, all point to the existence of a cave dwelling on the canyon's left side during the middle Ages. The village is located at an elevation of 1300 meters above sea level. Historical overview There is no information about this church in historical sources. Architectural-compositional examination The church is hewn in stone, and its facade is built into the southern cliffs. (Fig․ 1)։ The church is built on a single-nave basilica architectural plan. The prayer hall is 5.8–2.5 m in length and 4.4 m in height. The church's entrance is on the south side, with two inward-widening windows. On the east side of the tabernacle, four rock stairs lead to a rock-hewn stage (Fig. 2). The tabernacle has two window niches carved into it. The stone was removed from the Holy Tabernacle's table, and its location is visible. The only separately made component in the church's structural system is this stone. The church's interior decoration is simple and restrained. The walls are well-designed, but there are no inscriptions on them (Fig. 3). A natural arch has been preserved on the west side of the church, through which the road leading to the sanctuary once passed. On a large rock in the center of the arch and the church, there is a hole resembling a khachkar in shape. There was undoubtedly a khachkar-monument here, which was destroyed by the Muslim inhabitants." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-05-27T08:15:45+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653632686" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1709" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/","name":"The rock-hewn church of Tandzut - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-27T06:36:26+00:00","dateModified":"2022-05-27T08:15:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-rock-hewn-church-of-tandzut/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The rock-hewn church of Tandzut"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տողի Անապատի սբ․ Վարդան եկեղեցին

Տեղադրությունը

Եկեղեցին գտնվում է Հադրութի շրջանում, Տող գյուղի  արևմտյան մասում, թեք լանջի վրա (նկ․ 1)։ 2021 թվականի հոկտեմբերից Տող գյուղը գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Anapat.jpg?v=1654164785" width="1352" height="459" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Anapat.jpg?v=1654164785 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Anapat-300x102.jpg?v=1654164785 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Anapat-1024x348.jpg?v=1654164785 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Anapat-768x261.jpg?v=1654164785 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Anapat-370x126.jpg?v=1654164785 370w" sizes="(max-width: 1352px) 100vw, 1352px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-scaled.jpg?v=1653898269" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-scaled.jpg?v=1653898269 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-300x225.jpg?v=1653898269 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-1024x768.jpg?v=1653898269 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-768x576.jpg?v=1653898269 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-1536x1152.jpg?v=1653898269 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-2048x1536.jpg?v=1653898269 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-370x278.jpg?v=1653898269 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Անապատ եկեղեցին հարավ-արևելքից, 2015, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Անապատ եկեղեցին հարավ-արևելքից, 2015, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Պատմական ակնարկ

Անապատ եկեղեցու կառուցման մասին հիմնական  տեղեկությունը հաղորդում է գյուղի բնակչության  մոտ պահպանված մի ավանդություն, համաձայն որի` «իշխանների սերունդներից մի մարդ բռնությամբ մահմեդականություն ընդունեց, իսկ հետո ապաշխարեց և ի նշան ճշմարիտ ջերմեռանդության, կառուցեց Սուրբ Ստեփանոս և Կուսանաց անապատ եկեղեցիները» (Ջալալեանց 1858, 260)։ Ըստ Սեդրակ Բարխուդարյանի, եկեղեցին կոչվել է սուրբ Վարդան (ԴՀՎ 5, 174)։

Ճարտապետական – հորինվածքային քննություն

Միանավ ուղղանկյուն սրահ է, դահլիճը արևելյան կողմից պսակում են խորանը  և նրան հյուսիսից ու հարավից կից երկու ավանդատները։ Թաղակապ ծածկը հենված է աղոթասրահի երկայնական պատերի որմնամույթերից սկզբնավորվող աղեղնաձև կամարների վրա: Տանիքը արտաքուստ հողածածկ է։ Եկեղեցու արևմտյան պատն ամբողջությամբ և հյուսիսային պատը մասամբ գտնվում են հողի մեջ (նկ․ 2)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-3.jpg?v=1653898745" width="690" height="470" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-3.jpg?v=1653898745 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-3-300x204.jpg?v=1653898745 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-3-370x252.jpg?v=1653898745 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Նկ․ 2 Եկեղեցին հյուսիսից, լուս․ ԱՀ «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն»  ՊՈԱԿ –ի էլեկտրոնային շտեմարանից։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Եկեղեցին հյուսիսից, լուս․ ԱՀ «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն»  ՊՈԱԿ –ի էլեկտրոնային շտեմարանից։

Մուտքը բացվում է հարավից, լուսավորությունը ստանում է չորս փոքր լուսամուտներից, որից երեքը բացվում են արևելյան, մեկն՝ հյուսիսային կողմից։ Մուտքի բարավորին մի խաչքարի վրա պահպանվել է եկեղեցու միակ արձանագրությունը ՝ «Խաչս Վարդան»  (Բարխուտարեանց 1895, 51)։ Եկեղեցու ներսում պահպանվել են մի քանի տապանաքարեր, որոնք մեծամասամբ ծածկված են հողով (նկ․ 3)։ Դրանցից մեկը Մելիք Բախտամի տապանաքարն է։ Նա վախճանվել է 1787 թվականին, ինչպես տապանաքարի արձանագրությունն է հայտնում, թունավորվելով Իբրահիմ խանի կողմից (ԴՀՎ 5, 178)։  Եկեղեցու շուրջը տարածվում է  գերեզմանատունը, որի տապանաքարերի մեծ մասը թվագրվում է 19-20-րդ դարերով (նկ․ 4)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2.jpg?v=1653898716" width="1365" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2.jpg?v=1653898716 1365w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2-200x300.jpg?v=1653898716 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2-683x1024.jpg?v=1653898716 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2-768x1152.jpg?v=1653898716 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2-1024x1536.jpg?v=1653898716 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-2-247x370.jpg?v=1653898716 247w" sizes="(max-width: 1365px) 100vw, 1365px" title="Նկ. 3 Եկեղեցին ներսից, 2016, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցին ներսից, 2016, լուս․ Ս․ Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-4.jpg?v=1653898786" width="690" height="475" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-4.jpg?v=1653898786 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-4-300x207.jpg?v=1653898786 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-4-370x255.jpg?v=1653898786 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Նկ. 4 Գերեզմանոցից մի հատված, լուս․ ԱՀ «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն»  ՊՈԱԿ –ի էլեկտրոնային շտեմարանից։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Գերեզմանոցից մի հատված, լուս․ ԱՀ «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն»  ՊՈԱԿ –ի էլեկտրոնային շտեմարանից։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Եկեղեցին  ռազմական գործողությունների ընթացքում չի տուժել։

Մատենագրական քննություն

Անապատ եկեղեցուն անդրադարձել է Մ․ Բարխուդարյանը՝ նշելով «․․․եկեղեցու մեջ գտնվում է Մելիք Բախտամի գերեզմանը, որ ծածկված է հողով։ Եկեղեցու մոտ նշմարվում են խուցերի և կացարանների բակեր և բեկորներ, որոնց մասին պատմում են թէ կուսանոց եղած է անապատում․․․» (Բարխուտարեան 1895, 51)։ Նույն հեղինակի վկայությամբ Տող ավանում մի արծաթյա խաչ էր պահվում, որի վրա արձանագրված է․ «Յիշատակ է Մելիք Եսայի(ու) որդի Սափարի բէկին, որ ետ Դողա Կուսանաց անապատին ․ սա է Յակովբ հայրապետին և Թէոդորոսի մասունք․․․» (Բարխուտարեանց 1985, 49)։

Կուսանաց անապատի տեղադրության, ճարտարապետության, պատմության հարցերին անդրադարձել է Շ․ Մկրտչյանը (Մկրտչյան 1985, 95)։

Գրականություն

1․Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու։

2․ ԴՀՎ 5- Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ, Բարխուդարյան Ս․, Երևան, 1982։

3․Ոսկեան Հ․,Արցախի վանքերը, Վիեննա, 1953։

4․Մկրտչյան 1985-Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան։

5․ Ջալալեանց 1858 - Ջալալեանց Ս․, Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան, մաս  Բ, Տփխիս։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Տողի Անապատի սբ․ Վարդան եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/տողի-անապատի-սբ․-վարդան-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Տողի Անապատի սբ․ Վարդան եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Եկեղեցին գտնվում է Հադրութի շրջանում, Տող գյուղի  արևմտյան մասում, թեք լանջի վրա (նկ․ 1)։ 2021 թվականի հոկտեմբերից Տող գյուղը գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։ Պատմական ակնարկ Անապատ եկեղեցու կառուցման մասին հիմնական  տեղեկությունը հաղորդում է գյուղի բնակչության  մոտ պահպանված մի ավանդություն, համաձայն որի` «իշխանների սերունդներից մի մարդ բռնությամբ մահմեդականություն ընդունեց, իսկ հետո ապաշխարեց և ի նշան ճշմարիտ ջերմեռանդության, կառուցեց Սուրբ Ստեփանոս և Կուսանաց անապատ եկեղեցիները» (Ջալալեանց 1858, 260)։ Ըստ Սեդրակ Բարխուդարյանի, եկեղեցին կոչվել է սուրբ Վարդան (ԴՀՎ 5, 174)։ Ճարտապետական – հորինվածքային քննություն Միանավ ուղղանկյուն սրահ է, դահլիճը արևելյան կողմից պսակում են խորանը  և նրան հյուսիսից ու հարավից կից երկու ավանդատները։ Թաղակապ ծածկը հենված է աղոթասրահի երկայնական պատերի որմնամույթերից սկզբնավորվող աղեղնաձև կամարների վրա: Տանիքը արտաքուստ հողածածկ է։ Եկեղեցու արևմտյան պատն ամբողջությամբ և հյուսիսային պատը մասամբ գտնվում են հողի մեջ (նկ․ 2)։ Մուտքը բացվում է հարավից, լուսավորությունը ստանում է չորս փոքր լուսամուտներից, որից երեքը բացվում են արևելյան, մեկն՝ հյուսիսային կողմից։ Մուտքի բարավորին մի խաչքարի վրա պահպանվել է եկեղեցու միակ արձանագրությունը ՝ «Խաչս Վարդան»  (Բարխուտարեանց 1895, 51)։ Եկեղեցու ներսում պահպանվել են մի քանի տապանաքարեր, որոնք մեծամասամբ ծածկված են հողով (նկ․ 3)։ Դրանցից մեկը Մելիք Բախտամի տապանաքարն է։ Նա վախճանվել է 1787 թվականին, ինչպես տապանաքարի արձանագրությունն է հայտնում, թունավորվելով Իբրահիմ խանի կողմից (ԴՀՎ 5, 178)։  Եկեղեցու շուրջը տարածվում է  գերեզմանատունը, որի տապանաքարերի մեծ մասը թվագրվում է 19-20-րդ դարերով (նկ․ 4)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/տողի-անապատի-սբ․-վարդան-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-02T10:14:10+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-2-scaled.jpg?v=1653898269" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d5%b2%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d5%b2%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Տողի Անապատի սբ․ Վարդան եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-30T08:22:05+00:00","dateModified":"2022-06-02T10:14:10+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d5%b2%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d5%b2%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%b8%d5%b2%d5%ab-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Տողի Անապատի սբ․ Վարդան եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Локализация

Церковь находится на возвышенности в селе Караглух Гадрутского района  (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Surb-Hovhannes-Qaraglukh.jpg?v=1653307953" width="1354" height="409" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Surb-Hovhannes-Qaraglukh.jpg?v=1653307953 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Surb-Hovhannes-Qaraglukh-300x91.jpg?v=1653307953 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Surb-Hovhannes-Qaraglukh-1024x309.jpg?v=1653307953 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Surb-Hovhannes-Qaraglukh-768x232.jpg?v=1653307953 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Surb-Hovhannes-Qaraglukh-370x112.jpg?v=1653307953 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Surb Hovhannes Qaraglukh" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1.jpg?v=1653308274" width="1854" height="1137" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1.jpg?v=1653308274 1854w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1-300x184.jpg?v=1653308274 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1-1024x628.jpg?v=1653308274 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1-768x471.jpg?v=1653308274 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1-1536x942.jpg?v=1653308274 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939-1-370x227.jpg?v=1653308274 370w" sizes="(max-width: 1854px) 100vw, 1854px" title="Рис. 1 Общий вид церкви с северо-востока, фото Н. Ераняна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид церкви с северо-востока, фото Н. Ераняна.

Исторический обзор

Церковь новопостроенная, освящение состоялось в 2013-ом году.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь четырехабсидная, внутри крестообразная, снаружи квадратная. Крестообразность выражается наличием четырех ризниц в каждом из углов. Переход от купольного объема к барабану осуществляется посредством тромпов. Построена из чистотесанного туфа (рис. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894.jpg?v=1653306902" width="1920" height="2150" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894.jpg?v=1653306902 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894-268x300.jpg?v=1653306902 268w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894-914x1024.jpg?v=1653306902 914w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894-768x860.jpg?v=1653306902 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894-1372x1536.jpg?v=1653306902 1372w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894-1829x2048.jpg?v=1653306902 1829w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-1-2-scaled-e1653308388894-330x370.jpg?v=1653306902 330w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 2 Внешний вид церкви с севера, фото Н. Ераняна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Внешний вид церкви с севера, фото Н. Ераняна.

Постройка возвышается на трехступенчатом стилобате. С западной, южной и северной сторон имеет по три окна. Вход с западной стороны. На тимпане имеется надпись (рис. 3). На восточной стене имеются две ниши, характерные тем, которые присущи храмам наподобие церкви Сурб Рипсиме в Эчмиадзине, и окно (рис. 4).

Состояние до, во время и после войны

До войны церковь была полностью целой. О состоянии памятника как в период войны, так и после ничего не известно.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-scaled.jpg?v=1653307111" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-scaled.jpg?v=1653307111 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-225x300.jpg?v=1653307111 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-768x1024.jpg?v=1653307111 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-1152x1536.jpg?v=1653307111 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-1536x2048.jpg?v=1653307111 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-1-1-278x370.jpg?v=1653307111 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 3 Вход в церковь и надпись на тимпане, фото Г. Ераняна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Вход в церковь и надпись на тимпане, фото Г. Ераняна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-scaled.jpg?v=1653307284" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-scaled.jpg?v=1653307284 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-225x300.jpg?v=1653307284 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-768x1024.jpg?v=1653307284 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-1152x1536.jpg?v=1653307284 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-1536x2048.jpg?v=1653307284 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/004-3-278x370.jpg?v=1653307284 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 4 Интерьер церкви с запада, фото Н. Ераняна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Интерьер церкви с запада, фото Н. Ераняна.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Ованнес села Караглух (Гадрут) - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-ованнес-села-караглух-га/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Ованнес села Караглух (Гадрут) - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь находится на возвышенности в селе Караглух Гадрутского района  (рис. 1). Исторический обзор Церковь новопостроенная, освящение состоялось в 2013-ом году. Архитектурно-композиционный анализ Церковь четырехабсидная, внутри крестообразная, снаружи квадратная. Крестообразность выражается наличием четырех ризниц в каждом из углов. Переход от купольного объема к барабану осуществляется посредством тромпов. Построена из чистотесанного туфа (рис. 2). Постройка возвышается на трехступенчатом стилобате. С западной, южной и северной сторон имеет по три окна. Вход с западной стороны. На тимпане имеется надпись (рис. 3). На восточной стене имеются две ниши, характерные тем, которые присущи храмам наподобие церкви Сурб Рипсиме в Эчмиадзине, и окно (рис. 4). Состояние до, во время и после войны До войны церковь была полностью целой. О состоянии памятника как в период войны, так и после ничего не известно." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-ованнес-села-караглух-га/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-07T09:08:28+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-scaled-e1653308191939.jpg?v=1653306739" />
	<meta property="og:image:width" content="1920" />
	<meta property="og:image:height" content="1177" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85-%d0%b3%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85-%d0%b3%d0%b0/","name":"Церковь Сурб Ованнес села Караглух (Гадрут) - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-23T12:02:52+00:00","dateModified":"2022-06-07T09:08:28+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85-%d0%b3%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85-%d0%b3%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%bb%d1%83%d1%85-%d0%b3%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Ованнес села Караглух (Гадрут)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ցրտնոտի կամուրջը

Տեղադրությունը

Կամուրջը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի (Քարվաճառ) շրջանում՝ պատմական Ցրտնոտ և Խոլոզանց գյուղատեղիների միջև՝ Ցրտնոտ գյուղից 1,5 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք, Տրտու գետի վրա (Կարապետյան 2019, 394):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge.jpg?v=1654165288" width="1354" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge.jpg?v=1654165288 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-300x113.jpg?v=1654165288 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-1024x386.jpg?v=1654165288 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-768x290.jpg?v=1654165288 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-370x140.jpg?v=1654165288 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="TSrtnot bridge" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Կամրջի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Ցրտնոտ և Խոլոզանց գյուղերը հիշատակվում են Դադիվանքի վիմագրերում (ԴՀՎ 5, 216) և 1763 թվականի կալվածացուցակում՝ վանքապատկան այլ գյուղերի հետ մեկտեղ (Կարապետյան 1999, 55): Քարվաճառի շրջանում քոչվոր ցեղերի (քրդեր) հաստատումից հետո երկու գյուղերը ստանում են նոր անվանումներ, որոնք հների աղավաղված և թարգմանված ձևերն են՝ Սոյուղբուլաղ (Ցրտաղբյուր) և Խոլազեյ-Ալխասլը:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Կամուրջը միաթռիչք է, կառուցված է անմշակ քարերով՝ գլխավորապես գետաքարով, և կրաշաղախով (նկ. 1-3): Կամրջի անցուղու լայնությունը 2,05 մետր է, թռիչքը՝ 7,10 մետր: Հիմք ընդունելով կամրջի շինարարական առանձնահատկությունները և այլ կամուրջների հետ համեմատություն տանելով՝ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը կամուրջը թվագրում է մոտավորապես 13-16-րդ դարերով (Կարապետյան 2019, 394):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpg?v=1654158626" width="2560" height="1714" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpg?v=1654158626 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-300x201.jpg?v=1654158626 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1024x685.jpg?v=1654158626 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-768x514.jpg?v=1654158626 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1536x1028.jpg?v=1654158626 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2048x1371.jpg?v=1654158626 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-370x248.jpg?v=1654158626 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-272x182.jpg?v=1654158626 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ս. Դանիելյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ս. Դանիելյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-scaled.jpg?v=1654158985" width="2560" height="1714" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-scaled.jpg?v=1654158985 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-300x201.jpg?v=1654158985 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1024x685.jpg?v=1654158985 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-768x514.jpg?v=1654158985 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1536x1028.jpg?v=1654158985 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2048x1371.jpg?v=1654158985 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-370x248.jpg?v=1654158985 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-272x182.jpg?v=1654158985 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Կամրջի շարվածքը, լուս. Ս. Դանիելյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Կամրջի շարվածքը, լուս. Ս. Դանիելյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-scaled.jpg?v=1654158813" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-scaled.jpg?v=1654158813 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-300x200.jpg?v=1654158813 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-1024x683.jpg?v=1654158813 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-768x512.jpg?v=1654158813 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-1536x1024.jpg?v=1654158813 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2048x1365.jpg?v=1654158813 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-370x247.jpg?v=1654158813 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-272x182.jpg?v=1654158813 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 2 Կամրջի միաթռիչք հատվածը, լուս. Ս. Դանիելյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Կամրջի միաթռիչք հատվածը, լուս. Ս. Դանիելյանի:

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Կամուրջն Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել, Քարվաճառի ադրբեջանական օկուպացումից հետո կանգուն է: Կամուրջը 1980-ականների կեսերին սոյուղբուլաղցի ադրբեջանացած քրդերը «նորոգել են»՝ բետոնի շերտով ծածկելով անցուղու ամբողջ հատվածը և դրանով ավելացնելով թաղի ծանրությունը (Կարապետյան 1999, 55):

Գրականություն

ԴՀՎ 5 - Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ, Երևան, 1982:

Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան։

Կարապետյան 2019 - Կարապետյան Ս., Մռավականք, Երևան։

Տեղադրությունը Կամուրջը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի (Քարվաճառ) շրջանում՝ պատմական Ցրտնոտ և Խոլոզանց գյուղատեղիների միջև՝ Ցրտնոտ գյուղից 1,5 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք, Տրտու գետի վրա (Կարապետյան 2019, 394): Պատմական ակնարկ Կամրջի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Ցրտնոտ և Խոլոզանց գյուղերը հիշատակվում են Դադիվանքի վիմագրերում (ԴՀՎ 5, 216) և 1763 թվականի կալվածացուցակում՝ վանքապատկան այլ գյուղերի հետ մեկտեղ (Կարապետյան 1999, 55): Քարվաճառի շրջանում քոչվոր ցեղերի (քրդեր) հաստատումից հետո երկու գյուղերը ստանում են նոր անվանումներ, որոնք հների աղավաղված և թարգմանված ձևերն են՝ Սոյուղբուլաղ (Ցրտաղբյուր) և Խոլազեյ-Ալխասլը: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Կամուրջը միաթռիչք է, կառուցված է անմշակ քարերով՝ գլխավորապես գետաքարով, և կրաշաղախով (նկ. 1-3): Կամրջի անցուղու լայնությունը 2,05 մետր է, թռիչքը՝ 7,10 մետր: Հիմք ընդունելով կամրջի շինարարական առանձնահատկությունները և այլ կամուրջների հետ համեմատություն տանելով՝ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը կամուրջը թվագրում է մոտավորապես 13-16-րդ դարերով (Կարապետյան 2019, 394): Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո Կամուրջն Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել, Քարվաճառի ադրբեջանական օկուպացումից հետո կանգուն է: Կամուրջը 1980-ականների կեսերին սոյուղբուլաղցի ադրբեջանացած քրդերը «նորոգել են»՝ բետոնի շերտով ծածկելով անցուղու ամբողջ հատվածը և դրանով ավելացնելով թաղի ծանրությունը (Կարապետյան 1999, 55): Գրականություն ԴՀՎ 5 – Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ, Երևան, 1982: Կարապետյան 1999 – Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան։ Կարապետյան 2019 – Կարապետյան Ս., Մռավականք, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ցրտնոտի կամուրջը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ցրտնոտի-կամուրջը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ցրտնոտի կամուրջը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Կամուրջը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Նոր Շահումյանի (Քարվաճառ) շրջանում՝ պատմական Ցրտնոտ և Խոլոզանց գյուղատեղիների միջև՝ Ցրտնոտ գյուղից 1,5 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք, Տրտու գետի վրա (Կարապետյան 2019, 394): Պատմական ակնարկ Կամրջի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Ցրտնոտ և Խոլոզանց գյուղերը հիշատակվում են Դադիվանքի վիմագրերում (ԴՀՎ 5, 216) և 1763 թվականի կալվածացուցակում՝ վանքապատկան այլ գյուղերի հետ մեկտեղ (Կարապետյան 1999, 55): Քարվաճառի շրջանում քոչվոր ցեղերի (քրդեր) հաստատումից հետո երկու գյուղերը ստանում են նոր անվանումներ, որոնք հների աղավաղված և թարգմանված ձևերն են՝ Սոյուղբուլաղ (Ցրտաղբյուր) և Խոլազեյ-Ալխասլը: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Կամուրջը միաթռիչք է, կառուցված է անմշակ քարերով՝ գլխավորապես գետաքարով, և կրաշաղախով (նկ. 1-3): Կամրջի անցուղու լայնությունը 2,05 մետր է, թռիչքը՝ 7,10 մետր: Հիմք ընդունելով կամրջի շինարարական առանձնահատկությունները և այլ կամուրջների հետ համեմատություն տանելով՝ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը կամուրջը թվագրում է մոտավորապես 13-16-րդ դարերով (Կարապետյան 2019, 394): Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո Կամուրջն Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել, Քարվաճառի ադրբեջանական օկուպացումից հետո կանգուն է: Կամուրջը 1980-ականների կեսերին սոյուղբուլաղցի ադրբեջանացած քրդերը «նորոգել են»՝ բետոնի շերտով ծածկելով անցուղու ամբողջ հատվածը և դրանով ավելացնելով թաղի ծանրությունը (Կարապետյան 1999, 55): Գրականություն ԴՀՎ 5 - Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ, Երևան, 1982: Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան։ Կարապետյան 2019 - Կարապետյան Ս., Մռավականք, Երևան։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ցրտնոտի-կամուրջը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-02T10:22:53+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpg?v=1654158626" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1714" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d6%80%d5%bf%d5%b6%d5%b8%d5%bf%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d6%80%d5%bf%d5%b6%d5%b8%d5%bf%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","name":"Ցրտնոտի կամուրջը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-02T08:55:24+00:00","dateModified":"2022-06-02T10:22:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d6%80%d5%bf%d5%b6%d5%b8%d5%bf%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d6%80%d5%bf%d5%b6%d5%b8%d5%bf%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d6%80%d5%bf%d5%b6%d5%b8%d5%bf%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ցրտնոտի կամուրջը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Ցրտնոտի կամուրջը - Monument Watch

Ցրտնոտի կամուրջը - Monument Watch


Скальная церковь Тандзута

Локализация

Село Тандзут (в советскую эпоху оно называлось Каракышлаг) находится в Кашатахском районе в левобережном овраге западного притока реки Хакари Ахавно. Здесь в высоких скалах расположено множество пещер различного размера, в которых тысячелетиями проживали люди. В средние века на левой стороне ущелья располагалось пещерное поселение, о чем свидетельствуют развалины мельниц, следы старых дорог, монашеские кельи и маленькая средневековая базилика, высеченная в скале. Село расположено на высоте 1300 метров над уровнем моря.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church.jpg?v=1653635263" width="1357" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church.jpg?v=1653635263 1357w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-300x113.jpg?v=1653635263 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-1024x386.jpg?v=1653635263 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-768x289.jpg?v=1653635263 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/Tandzut-Cave-Church-370x139.jpg?v=1653635263 370w" sizes="(max-width: 1357px) 100vw, 1357px" title="Tandzut Cave Church" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

В исторических источниках сведения об этой церкви отсутствуют.

Архитектурно-композиционное описание

Церковь высечена в скале, обращенной на юг и расположенной в 1,0 км к северо-востоку от села (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653632686" width="2560" height="1709" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653632686 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-300x200.jpg?v=1653632686 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-1024x684.jpg?v=1653632686 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-768x513.jpg?v=1653632686 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-1536x1025.jpg?v=1653632686 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-2048x1367.jpg?v=1653632686 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-370x247.jpg?v=1653632686 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-272x182.jpg?v=1653632686 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Фронтон над входом в церковь Тандзута, фото С. Даниеляна, 2020 г." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Фронтон над входом в церковь Тандзута, фото С. Даниеляна, 2020 г.

По композиционному плану она принадлежит к однонефным базиликам. Молельный зал имеет размеры 5,8х2,5 м, высоту – 4,4 м. В южной стороне открыты вход и два расширяющихся вовнутрь окна. В восточной стороне, в абсиде высеченная в скале вима и ведущие к ней 4 высеченные ступени (рис. 2). В главной абсиде высечены также ниши. Со святого престола был убран алтарный камень, что заметно. Этот камень является единственным компонентом в конструктивной системе церкви, изготовленным отдельно. Интерьер церкви отличается сдержанным убранством. Стены хорошо обработаны, но на них нет ни надписей, ни крестов (рис․ 3).

С западной стороны церкви имеется естественная арка, через которую раньше проходила дорога, ведущая к святилищу. В центральной части арки и церкви, на большой скале, есть отверстие, напоминающее место для хачкара. Несомненно, здесь когда-то стоял монументальный памятник - хачкар, который был разрушен местными мусульманами.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-scaled.jpg?v=1653637559" width="1863" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-scaled.jpg?v=1653637559 1863w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-218x300.jpg?v=1653637559 218w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-745x1024.jpg?v=1653637559 745w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-768x1055.jpg?v=1653637559 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-1118x1536.jpg?v=1653637559 1118w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-1490x2048.jpg?v=1653637559 1490w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-4-269x370.jpg?v=1653637559 269w" sizes="(max-width: 1863px) 100vw, 1863px" title="Рис. 2 План церкви Тандзута, продольный и поперечный разрезы, фото С. Карапетяна, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван, 2000, стр.138." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 План церкви Тандзута, продольный и поперечный разрезы, фото С. Карапетяна, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван, 2000, стр.138.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653633220" width="1709" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653633220 1709w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-200x300.jpg?v=1653633220 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-684x1024.jpg?v=1653633220 684w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-768x1150.jpg?v=1653633220 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-1025x1536.jpg?v=1653633220 1025w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-1367x2048.jpg?v=1653633220 1367w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/003-տանձուտ-247x370.jpg?v=1653633220 247w" sizes="(max-width: 1709px) 100vw, 1709px" title="Рис. 3 Абсида церкви, фото С. Даниеляна, 2020 г." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Абсида церкви, фото С. Даниеляна, 2020 г.

Анализ письменных источников

В Кашатагском районе в скальных комплексах исследования проводились еще в 1987-89 годах. Исследования проводились спелеологической экспедицией  географического общества Академии наук Армянской ССР. Эти работы были прерваны в связи с началом арцахского конфликта и были возобновлены в 2003 году. Научно-исследовательские работы осуществлял Центр спелеологии Армении. Совместные исследования, проведенные этим центром и международными научными спелеологическими эспедициями в бассейне реки Хакари и ее притоков, были обобщены в местных и международных научных журналах (Шагинян 2020, 39,40). План и подробное описание скальной пещеры Тандзута помещено в сборнике материалов научной конференции (Gunko, Shahinyan, Kondrateva 2021, 57-61).

Самвел Карапетян в своей книге «Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха» также писал о скальной церкви Тандзута (Карапетян 2000, 138).

Состояние до, во время и после войны

В советский период село было освобождено от армян и заселено мусульманами (Карапетян 2000, 137-138). Высеченная в скале церковь села и окружающие ее жилые помещения в основном служили хлевом для скота. Их расчистили после первой Арцахской войны. Во время Второй Арцахской войны церковь Тандзута не претерпела существенных изменений.

Литература

1․ Карапетян 2000 - Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

2․ Шагинян 2020 - Шагинян С․, Сакральные подземные сооружения  бассейна реки Гочанц Пещерные сооружения Горной Армении-Арцах, НУАСА, Ереван, 34-50․

3․ Gunko, Shahinyan, Kondrateva 2021 - Gunko A., Shahinyan S., Kondrateva S., About Problem Of Preservation Of Christian Cave Complexes On The Territory Of Nagorno Karabakh, Procedings оf the 13th International Conference on the Contemporary Problems of Architecture and Construction, Yerevan-Armenia, 6-8 October, 57-63.

Локализация Село Тандзут (в советскую эпоху оно называлось Каракышлаг) находится в Кашатахском районе в левобережном овраге западного притока реки Хакари Ахавно. Здесь в высоких скалах расположено множество пещер различного размера, в которых тысячелетиями проживали люди. В средние века на левой стороне ущелья располагалось пещерное поселение, о чем свидетельствуют развалины мельниц, следы старых дорог, монашеские кельи и маленькая средневековая базилика, высеченная в скале. Село расположено на высоте 1300 метров над уровнем моря. Исторический очерк В исторических источниках сведения об этой церкви отсутствуют. Архитектурно-композиционное описание Церковь высечена в скале, обращенной на юг и расположенной в 1,0 км к северо-востоку от села (рис. 1). По композиционному плану она принадлежит к однонефным базиликам. Молельный зал имеет размеры 5,8х2,5 м, высоту – 4,4 м. В южной стороне открыты вход и два расширяющихся вовнутрь окна. В восточной стороне, в абсиде высеченная в скале вима и ведущие к ней 4 высеченные ступени (рис. 2). В главной абсиде высечены также ниши. Со святого престола был убран алтарный камень, что заметно. Этот камень является единственным компонентом в конструктивной системе церкви, изготовленным отдельно. Интерьер церкви отличается сдержанным убранством. Стены хорошо обработаны, но на них нет ни надписей, ни крестов (рис․ 3). С западной стороны церкви имеется естественная арка, через которую раньше проходила дорога, ведущая к святилищу. В центральной части арки и церкви, на большой скале, есть отверстие, напоминающее место для хачкара. Несомненно, здесь когда-то стоял монументальный памятник – хачкар, который был разрушен местными мусульманами.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Скальная церковь Тандзута - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/скальная-церковь-тандзута/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Скальная церковь Тандзута - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Село Тандзут (в советскую эпоху оно называлось Каракышлаг) находится в Кашатахском районе в левобережном овраге западного притока реки Хакари Ахавно. Здесь в высоких скалах расположено множество пещер различного размера, в которых тысячелетиями проживали люди. В средние века на левой стороне ущелья располагалось пещерное поселение, о чем свидетельствуют развалины мельниц, следы старых дорог, монашеские кельи и маленькая средневековая базилика, высеченная в скале. Село расположено на высоте 1300 метров над уровнем моря. Исторический очерк В исторических источниках сведения об этой церкви отсутствуют. Архитектурно-композиционное описание Церковь высечена в скале, обращенной на юг и расположенной в 1,0 км к северо-востоку от села (рис. 1). По композиционному плану она принадлежит к однонефным базиликам. Молельный зал имеет размеры 5,8х2,5 м, высоту – 4,4 м. В южной стороне открыты вход и два расширяющихся вовнутрь окна. В восточной стороне, в абсиде высеченная в скале вима и ведущие к ней 4 высеченные ступени (рис. 2). В главной абсиде высечены также ниши. Со святого престола был убран алтарный камень, что заметно. Этот камень является единственным компонентом в конструктивной системе церкви, изготовленным отдельно. Интерьер церкви отличается сдержанным убранством. Стены хорошо обработаны, но на них нет ни надписей, ни крестов (рис․ 3). С западной стороны церкви имеется естественная арка, через которую раньше проходила дорога, ведущая к святилищу. В центральной части арки и церкви, на большой скале, есть отверстие, напоминающее место для хачкара. Несомненно, здесь когда-то стоял монументальный памятник - хачкар, который был разрушен местными мусульманами." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/скальная-церковь-тандзута/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-04T18:08:20+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-տանձուտ-scaled.jpg?v=1653632686" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1709" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d1%83%d1%82%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d1%83%d1%82%d0%b0/","name":"Скальная церковь Тандзута - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-27T06:36:26+00:00","dateModified":"2022-06-04T18:08:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d1%83%d1%82%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d1%83%d1%82%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d1%83%d1%82%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Скальная церковь Тандзута"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The bridge is located in the Republic of Artsakh's Nor-Shahumyan (Karvachar) region, in the middle of two historical rural settlements, Tsrtnot and Kholozants, about 1.5 kilometers east of Kholozants (Karapetyan 2019, 394).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge.jpg?v=1654165288" width="1354" height="511" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge.jpg?v=1654165288 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-300x113.jpg?v=1654165288 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-1024x386.jpg?v=1654165288 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-768x290.jpg?v=1654165288 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/TSrtnot-bridge-370x140.jpg?v=1654165288 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="TSrtnot bridge" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical overview

There is no historical information about the bridge. The settlements of Tsrtnot and Kholozants are referenced in the lithographs of Dadivank (CAE 5,216), and they are also recorded in the 1763 deed of purchase, along with other monastic lands (Karapetyan 1999, 55). When nomadic tribes (Kurds) settled down in the Karvachar area, they gave the villages new names that were distorted or translated versions of the previous Armenian names, such as Soyughbulagh (Tsrtaghbyur) and Kholazey-Akhasl.

Architectural-compositional examination

The monument is a single-span bridge made of unpolished stones, mostly rubble and lime mortar (Figs. 1-3). The width of the passage is 2.05 meters, while the span is 7.10 meters. Samvel Karapetyan, a monument expert, dates the bridge to the 13th–16th centuries based on structural features and comparison with other bridges (Karapetyan 2019, 394).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpg?v=1654158626" width="2560" height="1714" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpg?v=1654158626 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-300x201.jpg?v=1654158626 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1024x685.jpg?v=1654158626 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-768x514.jpg?v=1654158626 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1536x1028.jpg?v=1654158626 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2048x1371.jpg?v=1654158626 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-370x248.jpg?v=1654158626 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-272x182.jpg?v=1654158626 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 The general view of the bridge, photo by S. Danielyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the bridge, photo by S. Danielyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-scaled.jpg?v=1654158985" width="2560" height="1714" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-scaled.jpg?v=1654158985 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-300x201.jpg?v=1654158985 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1024x685.jpg?v=1654158985 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-768x514.jpg?v=1654158985 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1536x1028.jpg?v=1654158985 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2048x1371.jpg?v=1654158985 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-370x248.jpg?v=1654158985 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-272x182.jpg?v=1654158985 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 3 The composition of the bridge, photo by S. Danielyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The composition of the bridge, photo by S. Danielyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-scaled.jpg?v=1654158813" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-scaled.jpg?v=1654158813 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-300x200.jpg?v=1654158813 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-1024x683.jpg?v=1654158813 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-768x512.jpg?v=1654158813 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-1536x1024.jpg?v=1654158813 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2048x1365.jpg?v=1654158813 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-370x247.jpg?v=1654158813 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-272x182.jpg?v=1654158813 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 A single-span section of the bridge, photo by S. Danielyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 A single-span section of the bridge, photo by S. Danielyan.

The condition before, during, and after the war

The bridge was not damaged during the Second Artsakh War and is still standing after Azerbaijan's occupation of Karvachar. In the first half of the 1980s, the Azerbaijanis of Soyughbulagh "repaired" the bridge. They "repaired" the bridge by completely covering the bridge's passage section with concrete, and as a result, the weight of the vault doubled (Karapetyan 1999, 55).

Bibliography

CAE 5 – Corpus of Armenian Epigraphy, issue 5, Artsakh, Yerevan, 1982.

Karapetyan, 1999 - Karapetyan S., Monuments of Armenian culture in the regions occupied by Soviet Azerbaijan, Yerevan.

Karapetyan, 2019 - Karapetyan S., Mravakank, Yerevan.

Location The bridge is located in the Republic of Artsakh’s Nor-Shahumyan (Karvachar) region, in the middle of two historical rural settlements, Tsrtnot and Kholozants, about 1.5 kilometers east of Kholozants (Karapetyan 2019, 394). Historical overview There is no historical information about the bridge. The settlements of Tsrtnot and Kholozants are referenced in the lithographs of Dadivank (CAE 5,216), and they are also recorded in the 1763 deed of purchase, along with other monastic lands (Karapetyan 1999, 55). When nomadic tribes (Kurds) settled down in the Karvachar area, they gave the villages new names that were distorted or translated versions of the previous Armenian names, such as Soyughbulagh (Tsrtaghbyur) and Kholazey-Akhasl. Architectural-compositional examination  The monument is a single-span bridge made of unpolished stones, mostly rubble and lime mortar (Figs. 1-3). The width of the passage is 2.05 meters, while the span is 7.10 meters. Samvel Karapetyan, a monument expert, dates the bridge to the 13th–16th centuries based on structural features and comparison with other bridges (Karapetyan 2019, 394). The condition before, during, and after the war The bridge was not damaged during the Second Artsakh War and is still standing after Azerbaijan’s occupation of Karvachar. In the first half of the 1980s, the Azerbaijanis of Soyughbulagh “repaired” the bridge. They “repaired” the bridge by completely covering the bridge’s passage section with concrete, and as a result, the weight of the vault doubled (Karapetyan 1999, 55). Bibliography CAE 5 – Corpus of Armenian Epigraphy, issue 5, Artsakh, Yerevan, 1982. Karapetyan, 1999 – Karapetyan S., Monuments of Armenian culture in the regions occupied by Soviet Azerbaijan, Yerevan. Karapetyan, 2019 – Karapetyan S., Mravakank, Yerevan.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Tsrtnot Bridge - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Tsrtnot Bridge - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The bridge is located in the Republic of Artsakh's Nor-Shahumyan (Karvachar) region, in the middle of two historical rural settlements, Tsrtnot and Kholozants, about 1.5 kilometers east of Kholozants (Karapetyan 2019, 394). Historical overview There is no historical information about the bridge. The settlements of Tsrtnot and Kholozants are referenced in the lithographs of Dadivank (CAE 5,216), and they are also recorded in the 1763 deed of purchase, along with other monastic lands (Karapetyan 1999, 55). When nomadic tribes (Kurds) settled down in the Karvachar area, they gave the villages new names that were distorted or translated versions of the previous Armenian names, such as Soyughbulagh (Tsrtaghbyur) and Kholazey-Akhasl. Architectural-compositional examination  The monument is a single-span bridge made of unpolished stones, mostly rubble and lime mortar (Figs. 1-3). The width of the passage is 2.05 meters, while the span is 7.10 meters. Samvel Karapetyan, a monument expert, dates the bridge to the 13th–16th centuries based on structural features and comparison with other bridges (Karapetyan 2019, 394). The condition before, during, and after the war The bridge was not damaged during the Second Artsakh War and is still standing after Azerbaijan's occupation of Karvachar. In the first half of the 1980s, the Azerbaijanis of Soyughbulagh "repaired" the bridge. They "repaired" the bridge by completely covering the bridge's passage section with concrete, and as a result, the weight of the vault doubled (Karapetyan 1999, 55). Bibliography CAE 5 – Corpus of Armenian Epigraphy, issue 5, Artsakh, Yerevan, 1982. Karapetyan, 1999 - Karapetyan S., Monuments of Armenian culture in the regions occupied by Soviet Azerbaijan, Yerevan. Karapetyan, 2019 - Karapetyan S., Mravakank, Yerevan." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-05T20:02:18+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpg?v=1654158626" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1714" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/","name":"The Tsrtnot Bridge - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-02T08:55:24+00:00","dateModified":"2022-06-05T20:02:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-tsrtnot-bridge/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Tsrtnot Bridge"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

The Tsrtnot Bridge - Monument Watch