Церковь Бердаванк

Локализация

Бердаванк находится в селе Кучилар Гадрутского района (рис. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank.jpg?v=1655393596" width="1352" height="485" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank.jpg?v=1655393596 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-300x108.jpg?v=1655393596 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-1024x367.jpg?v=1655393596 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-768x276.jpg?v=1655393596 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-370x133.jpg?v=1655393596 370w" sizes="(max-width: 1352px) 100vw, 1352px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2.jpg?v=1655371148" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2.jpg?v=1655371148 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-300x225.jpg?v=1655371148 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-1024x768.jpg?v=1655371148 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-768x576.jpg?v=1655371148 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-1536x1152.jpg?v=1655371148 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-2048x1536.jpg?v=1655371148 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-370x278.jpg?v=1655371148 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Рис. 1 Церковь с севера, 2016, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Церковь с севера, 2016, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1.jpg?v=1655371707" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1.jpg?v=1655371707 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-300x225.jpg?v=1655371707 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-1024x768.jpg?v=1655371707 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-768x576.jpg?v=1655371707 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-1536x1152.jpg?v=1655371707 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-2048x1536.jpg?v=1655371707 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-370x278.jpg?v=1655371707 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Рис. 2 Церковь изнутри, 2016, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Церковь изнутри, 2016, фото Г. Будагян.

Исторический очерк

Село Кучилар расположено примерно в 6-7 км к юго-востоку от города Гадрут, восточнее Велиджан ишхана, или Цораберда, на склоне, обращенном на юг. Согласно М.Бархударянцу, «жители – переселенцы из Карадага, церковь – Бердаванк, построенная из камней и извести, священник приходит из Норашена» (Бархударянц 1895, 43).

Будучи полностью заселенной армянами, оно лишилось своего населения в конце 1930-х годов, после чего превратилось в поселение азербайджанских скотоводов. Было освобождено в августе 1993-го года.

С октября 2020-го года оно оккупировано Азербайджаном.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь представляет собо однонефный зал с прямоугольной планировкой. В восточной части она имеет полукурглую абсиду, по правую и левую стороны которой имеется по одному окну (рис. 3). Имеет сводчатое перекрытие с двусктной крышей. Построена из необработанных камней на известковом растворе (рис. 4).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2.jpg?v=1655371902" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2.jpg?v=1655371902 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-300x225.jpg?v=1655371902 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-1024x768.jpg?v=1655371902 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-768x576.jpg?v=1655371902 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-1536x1152.jpg?v=1655371902 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-2048x1536.jpg?v=1655371902 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-370x278.jpg?v=1655371902 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Рис. 3 Церковь изнутри, 2016, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Церковь изнутри, 2016, фото Г. Будагян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3.jpg?v=1655371958" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3.jpg?v=1655371958 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-300x225.jpg?v=1655371958 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-1024x768.jpg?v=1655371958 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-768x576.jpg?v=1655371958 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-1536x1152.jpg?v=1655371958 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-2048x1536.jpg?v=1655371958 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-370x278.jpg?v=1655371958 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Рис. 4 Церковь с востока, 2016, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Церковь с востока, 2016, фото Г. Будагян.

Вход, по всей видимости, был открыт с северной стороны, который вследствие разрушения части северной стены, не виден (рис. 5). Сохранившиеся постройки и следы оборонительных стен указывают на то, что ранее здесь существовал монастырь.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2.jpg?v=1655372053" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2.jpg?v=1655372053 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-300x225.jpg?v=1655372053 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-1024x768.jpg?v=1655372053 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-768x576.jpg?v=1655372053 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-1536x1152.jpg?v=1655372053 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-2048x1536.jpg?v=1655372053 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-370x278.jpg?v=1655372053 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Рис. 5 Церковь с севера, 2016, фото Г. Будагян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Церковь с севера, 2016, фото Г. Будагян.

Состояние до, во время и после войны

Церковь находилась в полуразрушенном состоянии. О нынешнем ее состоянии данных нет.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, Баку.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Бердаванк - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-бердаванк/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Бердаванк - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Бердаванк находится в селе Кучилар Гадрутского района (рис. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-бердаванк/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-25T12:21:25+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2.jpg?v=1655371148" />
	<meta property="og:image:width" content="2272" />
	<meta property="og:image:height" content="1704" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/","name":"Церковь Бердаванк - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-16T09:35:44+00:00","dateModified":"2022-06-25T12:21:25+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Бердаванк"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Церковь Бердаванк - Monument Watch

Церковь Бердаванк - Monument Watch


Օրհնված ջրի կամուրջը

Տեղադրությունը

Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղում՝ «Պկլաձոր» կամրջից ոչ հեռու (նկ. 1, 2):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik.jpg?v=1656527738" width="1354" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik.jpg?v=1656527738 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-300x101.jpg?v=1656527738 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-1024x346.jpg?v=1656527738 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-768x259.jpg?v=1656527738 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-370x125.jpg?v=1656527738 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Camdzor Rodnik" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600" width="2560" height="1813" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-300x213.jpeg?v=1656398600 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1024x725.jpeg?v=1656398600 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-768x544.jpeg?v=1656398600 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1536x1088.jpeg?v=1656398600 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2048x1451.jpeg?v=1656398600 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-370x262.jpeg?v=1656398600 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, լուսանկարը՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարանից։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, լուսանկարը՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարանից։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002.jpeg?v=1656398625" width="690" height="473" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002.jpeg?v=1656398625 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-300x206.jpeg?v=1656398625 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-370x254.jpeg?v=1656398625 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="նկ. 2 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, լուսանկարը՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարանից։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, լուսանկարը՝ ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարության շտեմարանից։

Պատմական ակնարկ

Հուշարձանը կառուցվել է 19-րդ դարում։ Հետագայում ենթարկվել է վերանորոգման։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Միաթռիչք կամուրջ է, որի երկարությունը 4.9 մետր է, անցուղու լայնությունը՝ 2.3 մետր, բարձրությունը 3 մետր։ Կառուցվել է իբրև հետիոտնային կամրջակ՝ գյուղից նախկին աղբյուր տանող ճանապարհին։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ հուշարձանը հիմնականում ամբողջական էր և գործածվում էր: Պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո կամրջի մասին տեղեկություններ հայտնի չեն:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Օրհնված ջրի կամուրջը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/օրհնված-ջրի-կամուրջը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Օրհնված ջրի կամուրջը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղում՝ «Պկլաձոր» կամրջից ոչ հեռու (նկ. 1, 2):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/օրհնված-ջրի-կամուրջը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-29T18:35:46+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1813" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%85%d6%80%d5%b0%d5%b6%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%85%d6%80%d5%b0%d5%b6%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","name":"Օրհնված ջրի կամուրջը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-28T06:46:18+00:00","dateModified":"2022-06-29T18:35:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%85%d6%80%d5%b0%d5%b6%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%85%d6%80%d5%b0%d5%b6%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%85%d6%80%d5%b0%d5%b6%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Օրհնված ջրի կամուրջը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Օրհնված ջրի կամուրջը - Monument Watch

Օրհնված ջրի կամուրջը - Monument Watch


Location

It is located in Tsakuri village in the Artsakh Republic's Hadrut region, not far from the "Pkladzor" bridge (Figs. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik.jpg?v=1656527738" width="1354" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik.jpg?v=1656527738 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-300x101.jpg?v=1656527738 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-1024x346.jpg?v=1656527738 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-768x259.jpg?v=1656527738 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-370x125.jpg?v=1656527738 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Camdzor Rodnik" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600" width="2560" height="1813" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-300x213.jpeg?v=1656398600 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1024x725.jpeg?v=1656398600 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-768x544.jpeg?v=1656398600 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1536x1088.jpeg?v=1656398600 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2048x1451.jpeg?v=1656398600 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-370x262.jpeg?v=1656398600 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 The general view of the bridge. The photo is from the database of the Ministry of Education and Science of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the bridge. The photo is from the database of the Ministry of Education and Science of the Republic of Artsakh.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002.jpeg?v=1656398625" width="690" height="473" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002.jpeg?v=1656398625 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-300x206.jpeg?v=1656398625 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-370x254.jpeg?v=1656398625 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Fig. 2 The general view of the bridge. The photo is from the database of the Ministry of Education and Science of the Republic of Artsakh." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The general view of the bridge. The photo is from the database of the Ministry of Education and Science of the Republic of Artsakh.

Historical overview

The monument was constructed in the nineteenth century. It was later repaired.

Architectural-compositional examination

It is a 4.9-meter-long single-span bridge. The width of the passage is 2.3 meters, while the height is 3 meters. It was constructed as a pedestrian bridge on the path from the village to the former spring.

The condition before, during, and after the war

Before the war, the monument was mostly complete and fully functional. There is no information regarding the bridge during or after the war.

Location It is located in Tsakuri village in the Artsakh Republic’s Hadrut region, not far from the “Pkladzor” bridge (Figs. 1, 2).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Bridge of the Blessed Water - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Bridge of the Blessed Water - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location It is located in Tsakuri village in the Artsakh Republic's Hadrut region, not far from the "Pkladzor" bridge (Figs. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-30T07:38:07+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1813" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/","name":"The Bridge of the Blessed Water - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-28T06:46:18+00:00","dateModified":"2022-06-30T07:38:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-bridge-of-the-blessed-water/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Bridge of the Blessed Water"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

Ghevondats or Ghevondik Anapat monastery (Ghondik in dialect) is located at the foot of the mountain in the Martuni region, between the villages of Sargashen, Moshkhmhat, Zardarashen, Gharabulagh, and Avetaranots (Fig. 1). It is surrounded by forests and demonstrates the beautiful union of architecture and nature.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3.jpg?v=1656009118" width="1349" height="527" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3.jpg?v=1656009118 1349w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-300x117.jpg?v=1656009118 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-1024x400.jpg?v=1656009118 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-768x300.jpg?v=1656009118 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-370x145.jpg?v=1656009118 370w" sizes="(max-width: 1349px) 100vw, 1349px" title="001" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-scaled.jpg?v=1656009142" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-scaled.jpg?v=1656009142 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-300x199.jpg?v=1656009142 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-1024x681.jpg?v=1656009142 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-768x511.jpg?v=1656009142 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-1536x1021.jpg?v=1656009142 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-2048x1362.jpg?v=1656009142 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-370x246.jpg?v=1656009142 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-272x182.jpg?v=1656009142 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 The general view of the Ghevondats Anapat, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the Ghevondats Anapat, photo by H. Petrosyan.

Historical overview

Historical sources provide limited information about this complex. Yervand Lalayan recalls the legend written by Sargis Jalalyants that "the relatives of St. Ghevond, the elder priest, wandering in Varanda, found some of his remains, brought them to be buried there, and constructed a church" (Lalayan 1898, 45).

Architectural-compositional examination

Ghevondats Anapat is a fenced complex. The complex is made up of the church, the gavit, the bell tower, the guest house, the cells and chambers, and the well. Khachkars have been preserved in the Anapat area (Fig. 2). These, along with the ruins of structures and local legends, confirm that the desert was once an important spiritual and educational center.

The original church buildings can be dated to the 13th century based on the composition and decoration of the preserved ruins. They were afterwards demolished and rebuilt multiple times. The inscriptions on the church's walls originate from the 17th to 18th centuries (Mkrtchyan 1985, 171, 172).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-scaled.jpg?v=1656153470" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-scaled.jpg?v=1656153470 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-300x199.jpg?v=1656153470 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-1024x681.jpg?v=1656153470 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-768x511.jpg?v=1656153470 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-1536x1021.jpg?v=1656153470 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-2048x1362.jpg?v=1656153470 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-370x246.jpg?v=1656153470 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-272x182.jpg?v=1656153470 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 One of the khachkars of the Anapat area, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 One of the khachkars of the Anapat area, photo by H. Petrosyan.

The church has a single nave and a semicircular tabernacle, located on the eastern side, but no sacristies (Fig. 3). The only entrance is on the western façade of the building. The bema is quite high (0.8 meters above the floor of the prayer hall, Fig. 4). The tabernacle has two window niches. A little window opens on the eastern wall. A cylindrical vault covers the prayer hall. The church's interior is entirely plastered.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1.jpg?v=1656153547" width="1775" height="957" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1.jpg?v=1656153547 1775w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-300x162.jpg?v=1656153547 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-1024x552.jpg?v=1656153547 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-768x414.jpg?v=1656153547 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-1536x828.jpg?v=1656153547 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-370x199.jpg?v=1656153547 370w" sizes="(max-width: 1775px) 100vw, 1775px" title="Fig. 3 The architectural plan of the Ghondik Anapat, Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno-Karabakh (second edition), "Parberakan", 1989, Yerevan, page 138." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The architectural plan of the Ghondik Anapat, Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno-Karabakh (second edition), "Parberakan", 1989, Yerevan, page 138.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4.jpg?v=1656153580" width="1067" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4.jpg?v=1656153580 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-300x225.jpg?v=1656153580 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-1024x768.jpg?v=1656153580 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-768x576.jpg?v=1656153580 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-370x277.jpg?v=1656153580 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="Fig. 4 The tabernacle of the church. This photo is provided by the RAA Foundation." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The tabernacle of the church. This photo is provided by the RAA Foundation.

The corner pilasters of the dome of the conch of the altar, as well as the coarse arch leaning on it, are constructed of relatively large and polished stones, whereas the church is fully constructed of unpolished stones (Fig. 5). A tiny inscription on the south side of the entry says "the year of 1658." The corner stones and lintel rock were demolished. A khachkar with ornamentation typical of khachkars from the XII-XIII centuries has been preserved in the prayer hall.

The church's dimensional-spatial composition is similar to that of St. Hakobavank and Bri Eghtsi.

It should be mentioned that there are two churches open in Bri Yeghtsi's gavit, although only one is attached here. The largest church in Bri Eghtsi is just the same size as the church in Ghevondats Anapat (Mkrtchyan 1985, 162,163). This spatial composition is repeated in the churches of Hakobavank, but with larger dimensions and a higher bema.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668" width="1064" height="798" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668 1064w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-300x225.jpg?v=1656153668 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-1024x768.jpg?v=1656153668 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-768x576.jpg?v=1656153668 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-370x278.jpg?v=1656153668 370w" sizes="(max-width: 1064px) 100vw, 1064px" title="Fig. 5 The general view of the complex from the southwest. This photo is provided by the RAA Foundation." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The general view of the complex from the southwest. This photo is provided by the RAA Foundation.

The gavit has a rectangular architectural plan and is attached to the church on the western side. It is covered by a cylindrical vault, the coarse arches of which rest on the longitudinal wall pilasters. A single window in the south wall illuminates the interior of the gavit. On the north side of the door, there is a perfectly preserved inscription that reads, "This gavit was built in 1775, in memory of Zaqaria, Hovsep, and Melqon vardapets." (Barkhutaryants 1895, 92).

The bell tower is linked to the west gavit on the longitudinal axis. It features a square layout. Along the north-south side walls, benches are constructed (46 cm wide). According to the inscription on the lintel, the monastery was repaired in 1900; the roofs were tiled, the plaster was restored, and the yard was improved. On both sides of the entrance to the bell tower (Fig. 6), two khachkars with 12th–13th century inscriptions are raised, one of which features the year 1202.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6.jpg?v=1656153778" width="1076" height="807" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6.jpg?v=1656153778 1076w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-300x225.jpg?v=1656153778 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-1024x768.jpg?v=1656153778 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-768x576.jpg?v=1656153778 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-370x278.jpg?v=1656153778 370w" sizes="(max-width: 1076px) 100vw, 1076px" title="Fig. 6 The khachkars on the south side of the bell tower. This photo is provided by the RAA Foundation." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The khachkars on the south side of the bell tower. This photo is provided by the RAA Foundation.

The guest house stands southwest of the church (Fig. 7). It is a two-story structure that spans the north-to-south axis. On the eastern façade, on a large slab, is inscribed: "In remembrance of the late Gevorg-bek Arustamean Meliq-Hovsepean, this two-story building was built in 1896 at the order of his daughter, Qetevhan Jamharean." (Fig. 8). The vaulted first floor of the guest house is divided into two sections. Window niches and fireplaces are built into the walls. The ruins of the second floor indicate that the building had a balcony, wide windows, and was covered in wood logs.

The monastery is fenced. The well has been preserved on the east side of the walls. It is constructed of stone and is plastered. It can reach a depth of up to 10 meters and a width of 4 meters. The opening of the well is sealed with a lid 40 cm in diameter.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7.jpg?v=1656153872" width="1077" height="807" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7.jpg?v=1656153872 1077w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-300x225.jpg?v=1656153872 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-1024x767.jpg?v=1656153872 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-768x575.jpg?v=1656153872 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-370x277.jpg?v=1656153872 370w" sizes="(max-width: 1077px) 100vw, 1077px" title="Fig. 7 The guest house of the Ghevondats Anapat. This photo is provided by the RAA Foundation." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 The guest house of the Ghevondats Anapat. This photo is provided by the RAA Foundation.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-scaled.jpg?v=1656153915" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-scaled.jpg?v=1656153915 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-300x199.jpg?v=1656153915 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-1024x681.jpg?v=1656153915 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-768x511.jpg?v=1656153915 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-1536x1021.jpg?v=1656153915 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-2048x1362.jpg?v=1656153915 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-370x246.jpg?v=1656153915 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-272x182.jpg?v=1656153915 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 8 The inscription on the Ghevondats Anapat guest house's construction, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 The inscription on the Ghevondats Anapat guest house's construction, photo by H. Petrosyan.

The monastic complex's grounds contain dozens of tombstones.

According to the above-mentioned introduction, the Ghevondats Anapat was one of the most prominent places of pilgrimage in Artsakh during the Middle Ages and in modern times, and it was continuously rebuilt over time (Fig. 9).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-scaled.jpg?v=1656153999" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-scaled.jpg?v=1656153999 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-300x199.jpg?v=1656153999 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-1024x681.jpg?v=1656153999 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-768x511.jpg?v=1656153999 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-1536x1021.jpg?v=1656153999 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-2048x1362.jpg?v=1656153999 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-370x246.jpg?v=1656153999 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-272x182.jpg?v=1656153999 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 9 The inscription on the Anapat's repair, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 9 The inscription on the Anapat's repair, photo by H. Petrosyan.

Bibliographic examination

Sh. Mkrtchyan discussed the questions of the location, architecture, and dating of the Ghevondats Anapat (Mkrtchyan 1985, 171-172). The Anapat is also briefly described in the Russian edition of the author's book (Mkrtchyan 1989, 138–139).

The condition before, during, and after the war

Prior to the 44-day war, the Anapat was cleared on a regular basis. There is no information available on the conditions following the war.

Bibliography

Lalayan 1898–Lalayan E., Varanda (reprinted from "Ethnographic Magazine"), Tbilissi.

Barkhutaryants 1895–Barkhutaryants M., Artsakh, "Aror", Baku.

Mkrtchyan, 1985-Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, "Hayastan" publishing house, Yerevan.

Mkrtchyan 1989 - Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno-Karabakh (second edition), "Parberakan", Yerevan․

Location        Ghevondats or Ghevondik Anapat monastery (Ghondik in dialect) is located at the foot of the mountain in the Martuni region, between the villages of Sargashen, Moshkhmhat, Zardarashen, Gharabulagh, and Avetaranots (Fig. 1). It is surrounded by forests and demonstrates the beautiful union of architecture and nature. Historical overview Historical sources provide limited information about this complex. Yervand Lalayan recalls the legend written by Sargis Jalalyants that “the relatives of St. Ghevond, the elder priest, wandering in Varanda, found some of his remains, brought them to be buried there, and constructed a church” (Lalayan 1898, 45). Architectural-compositional examination Ghevondats Anapat is a fenced complex. The complex is made up of the church, the gavit, the bell tower, the guest house, the cells and chambers, and the well. Khachkars have been preserved in the Anapat area (Fig. 2). These, along with the ruins of structures and local legends, confirm that the desert was once an important spiritual and educational center. The original church buildings can be dated to the 13th century based on the composition and decoration of the preserved ruins. They were afterwards demolished and rebuilt multiple times. The inscriptions on the church’s walls originate from the 17th to 18th centuries (Mkrtchyan 1985, 171, 172). The church has a single nave and a semicircular tabernacle, located on the eastern side, but no sacristies (Fig. 3). The only entrance is on the western façade of the building. The bema is quite high (0.8 meters above the floor of the prayer hall, Fig. 4). The tabernacle has two window niches. A little window opens on the eastern wall. A cylindrical vault covers the prayer hall. The church’s interior is entirely plastered.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ghevondats Anapat - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ghevondats Anapat - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location        Ghevondats or Ghevondik Anapat monastery (Ghondik in dialect) is located at the foot of the mountain in the Martuni region, between the villages of Sargashen, Moshkhmhat, Zardarashen, Gharabulagh, and Avetaranots (Fig. 1). It is surrounded by forests and demonstrates the beautiful union of architecture and nature. Historical overview Historical sources provide limited information about this complex. Yervand Lalayan recalls the legend written by Sargis Jalalyants that "the relatives of St. Ghevond, the elder priest, wandering in Varanda, found some of his remains, brought them to be buried there, and constructed a church" (Lalayan 1898, 45). Architectural-compositional examination Ghevondats Anapat is a fenced complex. The complex is made up of the church, the gavit, the bell tower, the guest house, the cells and chambers, and the well. Khachkars have been preserved in the Anapat area (Fig. 2). These, along with the ruins of structures and local legends, confirm that the desert was once an important spiritual and educational center. The original church buildings can be dated to the 13th century based on the composition and decoration of the preserved ruins. They were afterwards demolished and rebuilt multiple times. The inscriptions on the church's walls originate from the 17th to 18th centuries (Mkrtchyan 1985, 171, 172). The church has a single nave and a semicircular tabernacle, located on the eastern side, but no sacristies (Fig. 3). The only entrance is on the western façade of the building. The bema is quite high (0.8 meters above the floor of the prayer hall, Fig. 4). The tabernacle has two window niches. A little window opens on the eastern wall. A cylindrical vault covers the prayer hall. The church's interior is entirely plastered." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-30T10:03:30+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668" />
	<meta property="og:image:width" content="1064" />
	<meta property="og:image:height" content="798" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="5 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/","name":"Ghevondats Anapat - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-25T10:57:32+00:00","dateModified":"2022-06-30T10:03:30+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/ghevondats-anapat/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ghevondats Anapat"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Ghevondats Anapat - Monument Watch


Пустынь Гевондац

Локализация

Пустынь Гевондац, или Гевондик (на местном диалекте также Гондик) находится в Мартунийском районе, на вершине горы, между селами Саргсашен, Мошхмхат, Зарданашен, Карабулаг и Аветараноц (рис. 1). Окружена лесами и является примером гармоничного единения архитектуры с природой.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3.jpg?v=1656009118" width="1349" height="527" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3.jpg?v=1656009118 1349w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-300x117.jpg?v=1656009118 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-1024x400.jpg?v=1656009118 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-768x300.jpg?v=1656009118 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-370x145.jpg?v=1656009118 370w" sizes="(max-width: 1349px) 100vw, 1349px" title="001" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-scaled.jpg?v=1656009142" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-scaled.jpg?v=1656009142 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-300x199.jpg?v=1656009142 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-1024x681.jpg?v=1656009142 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-768x511.jpg?v=1656009142 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-1536x1021.jpg?v=1656009142 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-2048x1362.jpg?v=1656009142 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-370x246.jpg?v=1656009142 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-272x182.jpg?v=1656009142 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид пустыни Гевондац, фото Г. Петросян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид пустыни Гевондац, фото Г. Петросян.

Исторический очерк

Исторические источники передают довольно скудную информацию об этом комплексе. Ерванд Лалян приводит следующее предание, услышанное и записанное Саргисом Джалалянцем: «Родственники иерея святого Гевонда, обойдя Варанду, разыскали его мощи, переместили сюда и построили церковь» (Лалаян 1898, 45).

Архитектурно-композиционный анализ

Пустынь Гевондац – комплекс, огороженный стеной. В состав комплекса входят церковь, притвор, колокольня, гостевой дом, кельи, колодец. На территории пустыни сохранились также и хачкары (рис. 2). Они, так же как и руины построек и предания местных жителей, свидетельствуют о том, что пустынь в свое время была важным духовным и культурным центром. Композиция и убранство сохранившихся частей позволяют датировать сами церковные постройки 13-ым веком. Впоследствии они были несколько раз разрушены и реконструированы. Надписи, сохранившиеся на стенах церкви относятся к 17-18-ым векам (Мкртчян 1985, 171, 172).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-scaled.jpg?v=1656153470" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-scaled.jpg?v=1656153470 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-300x199.jpg?v=1656153470 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-1024x681.jpg?v=1656153470 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-768x511.jpg?v=1656153470 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-1536x1021.jpg?v=1656153470 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-2048x1362.jpg?v=1656153470 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-370x246.jpg?v=1656153470 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-272x182.jpg?v=1656153470 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Хачкары с территории пустыни, фото Г. Петросян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Хачкары с территории пустыни, фото Г. Петросян.

Церковь представляет собой однонефный зал с полукруглой абсидой в восточной части, без ризниц (рис. 3). Единственный вход открыт в западном фасаде. Алтарная часть высокая (находится на высоте 0,8 м от уровня молельного зала, рис. 4). В абсиде имеются две ниши-окна. Здесь же, в восточной стене открыто маленькое окно. Молельный зал имеет цилиндрический свод. Церковь изнутри полностью покрыта штукатуркой.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1.jpg?v=1656153547" width="1775" height="957" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1.jpg?v=1656153547 1775w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-300x162.jpg?v=1656153547 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-1024x552.jpg?v=1656153547 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-768x414.jpg?v=1656153547 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-1536x828.jpg?v=1656153547 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-370x199.jpg?v=1656153547 370w" sizes="(max-width: 1775px) 100vw, 1775px" title="Рис. 3 План комплекса пустыни Гондик, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», 1989, Ереван, стр. 138." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 План комплекса пустыни Гондик, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», 1989, Ереван, стр. 138.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4.jpg?v=1656153580" width="1067" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4.jpg?v=1656153580 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-300x225.jpg?v=1656153580 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-1024x768.jpg?v=1656153580 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-768x576.jpg?v=1656153580 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-370x277.jpg?v=1656153580 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="Рис. 4 Абсида церкви, фото ФИАА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Абсида церкви, фото ФИАА.

Пилястры по обоим краям конхи и опирающаяся на них арка выложены из относительно крупных и чистотесанных камней, в то время как церковь полностью построена из необработанного камня (рис. 5). В северной части входа  сохранилась короткая надпись: «В год 1107-ой (1658 г.)». Тимпан и наличники входа обрушены. В молельном зале сохранился хачкар с характерым для 12-13-ых веков орнаментом.

Своей планировкой и объемно-пространственным решением храм напоминает церкви монастырей Сурб Акобаванк и Бри Ехци. Надо отметить, что в монастыре Бри Ехчи в притвор выходят две церкви, а в данном случае пристроена только одна. Большая церковь Бри Ехци идентична церкви пустыни Гевондац (Мкртчян 1985, 162, 163). Церкви Акобаванка похожи лишь своей планировкой, однако имеют большие размеры и более высокую алтарную часть.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668" width="1064" height="798" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668 1064w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-300x225.jpg?v=1656153668 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-1024x768.jpg?v=1656153668 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-768x576.jpg?v=1656153668 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-370x278.jpg?v=1656153668 370w" sizes="(max-width: 1064px) 100vw, 1064px" title="Рис. 5 Общий вид комплекса с юго-запада, фото ФИАА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Общий вид комплекса с юго-запада, фото ФИАА.

С западной стороны к церкви пристроен притвор с прямоугольной планировкой. Он покрыт цилиндрическим сводом, подпружные арки которого опираются на пилястры продольных стен. Внутреннее пространство притвора освещается благодаря маленьким окнам южной стены. В северной части двери имеется надпись идеальной сохранности: «В год 1225-ый (1775 г.), сей притвор (построен) в память о вартапетах Закарии, Овсепе и Мелконе» (Бархударянц 1895, 92).

С западной стороны к притвору пристроена колокольня, расположенная по продольной оси. Она имеет квадратную планировку. Вдоль северной и южной стен сооружены скамьи шириною 46 см. В надписи на тимпане отмечается, что в 1900-ом году в церкви производились ремонтные работы: кровля была покрыта жестью, стены – свежей штукатуркой, двор был благоустроен. По обеим сторонам  от входа в колокольню установлены два хачкара 12-13-х веков с надписями (рис. 6), на одном из которых упоминается «651-ый (1202-ый) год».

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6.jpg?v=1656153778" width="1076" height="807" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6.jpg?v=1656153778 1076w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-300x225.jpg?v=1656153778 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-1024x768.jpg?v=1656153778 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-768x576.jpg?v=1656153778 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-370x278.jpg?v=1656153778 370w" sizes="(max-width: 1076px) 100vw, 1076px" title="Рис. 6 Хачкары, находящиеся в южной части колокольни, фото ФИАА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Хачкары, находящиеся в южной части колокольни, фото ФИАА.

К юго-востоку от церкви расположен гостевой дом (рис.7). Он представляет собой двухэтажную постройку с планировкой по оси север-юг. На восточном фасаде, на большой каменной плите имеется следующая надпись: «В память об усопшем Георге-беке Арстамяне Мелик-Овсепяне двухэтажное строение, от дочери его Кетеван Жамгарян, в год 1896-ой» (рис. 8). В стенах имеются ниши и камины. Руины второго этажа указывают на то, что здание имело балкон, широкие окна и бревенчатое перекрытие.

Монастырь окружен стеной. На территории монастыря в восточной стороне сохранился колодец. Он выложен из камней и покрыт обмазкой. Имеет глубину до 10 метров и ширину 4 метра. Колодец был прикрыт крышкой диаметром 40 см.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7.jpg?v=1656153872" width="1077" height="807" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7.jpg?v=1656153872 1077w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-300x225.jpg?v=1656153872 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-1024x767.jpg?v=1656153872 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-768x575.jpg?v=1656153872 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-370x277.jpg?v=1656153872 370w" sizes="(max-width: 1077px) 100vw, 1077px" title="Рис. 7 Гостевой дом пустыни Гевондац, фото ФИАА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Гостевой дом пустыни Гевондац, фото ФИАА.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-scaled.jpg?v=1656153915" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-scaled.jpg?v=1656153915 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-300x199.jpg?v=1656153915 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-1024x681.jpg?v=1656153915 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-768x511.jpg?v=1656153915 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-1536x1021.jpg?v=1656153915 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-2048x1362.jpg?v=1656153915 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-370x246.jpg?v=1656153915 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-272x182.jpg?v=1656153915 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 8 Надпись о строительстве гостевого дома пустыни Гевондац, фото Г. Петросян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Надпись о строительстве гостевого дома пустыни Гевондац, фото Г. Петросян.

На территории монастырского комплекса имеются десятки надгробий.

Из вышеизложенного следует, что пустынь Гевондац в период развитого средневековья и в новое время являлась в Арцахе одним из самых важных мест паломничества, и время от времени в ней производился ремонт (рис. 9).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-scaled.jpg?v=1656153999" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-scaled.jpg?v=1656153999 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-300x199.jpg?v=1656153999 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-1024x681.jpg?v=1656153999 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-768x511.jpg?v=1656153999 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-1536x1021.jpg?v=1656153999 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-2048x1362.jpg?v=1656153999 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-370x246.jpg?v=1656153999 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-272x182.jpg?v=1656153999 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 9 Надпись о ремонтных работах в монастыре, фото Г. Петросян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Надпись о ремонтных работах в монастыре, фото Г. Петросян.

Анализ письменных источников

К вопросам местоположения, архитектуры, датировки обращался Ш.Мкртчян (Мкртчян 1985, 171-172). Подробное описание пустыни изложено также в русском издании книги автора (Мкртчян 1989, 138-139).

Состояние до, во время и после войны

До 44-дневной войны на территории пустыни периодически осуществлялась уборка. О состоянии памятника после войны информация отсутствует.

Литература

Лалаян 1898 – Лалаян Е., Варанда (перепечатка из «Этнографического журнала»), Тифлис (на арм.яз.).

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, изд-во «Арор», Баку.

Мкртчян 1985 – Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, изд-во «Айастан», Ереван.

Мкртчян 1989 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», Ереван․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Пустынь Гевондац - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/пустынь-гевондац/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Пустынь Гевондац - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Пустынь Гевондац, или Гевондик (на местном диалекте также Гондик) находится в Мартунийском районе, на вершине горы, между селами Саргсашен, Мошхмхат, Зарданашен, Карабулаг и Аветараноц (рис. 1). Окружена лесами и является примером гармоничного единения архитектуры с природой. Исторический очерк Исторические источники передают довольно скудную информацию об этом комплексе. Ерванд Лалян приводит следующее предание, услышанное и записанное Саргисом Джалалянцем: «Родственники иерея святого Гевонда, обойдя Варанду, разыскали его мощи, переместили сюда и построили церковь» (Лалаян 1898, 45). Архитектурно-композиционный анализ Пустынь Гевондац – комплекс, огороженный стеной. В состав комплекса входят церковь, притвор, колокольня, гостевой дом, кельи, колодец. На территории пустыни сохранились также и хачкары (рис. 2). Они, так же как и руины построек и предания местных жителей, свидетельствуют о том, что пустынь в свое время была важным духовным и культурным центром. Композиция и убранство сохранившихся частей позволяют датировать сами церковные постройки 13-ым веком. Впоследствии они были несколько раз разрушены и реконструированы. Надписи, сохранившиеся на стенах церкви относятся к 17-18-ым векам (Мкртчян 1985, 171, 172). Церковь представляет собой однонефный зал с полукруглой абсидой в восточной части, без ризниц (рис. 3). Единственный вход открыт в западном фасаде. Алтарная часть высокая (находится на высоте 0,8 м от уровня молельного зала, рис. 4). В абсиде имеются две ниши-окна. Здесь же, в восточной стене открыто маленькое окно. Молельный зал имеет цилиндрический свод. Церковь изнутри полностью покрыта штукатуркой." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/пустынь-гевондац/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-30T08:00:31+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668" />
	<meta property="og:image:width" content="1064" />
	<meta property="og:image:height" content="798" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d1%86/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d1%86/","name":"Пустынь Гевондац - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-25T10:57:32+00:00","dateModified":"2022-06-30T08:00:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d1%86/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d1%86/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bf%d1%83%d1%81%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%8c-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d1%86/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Пустынь Гевондац"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Пустынь Гевондац - Monument Watch

Пустынь Гевондац - Monument Watch


Ծաղկաբերդի «Քրոնից» վիմափոր վանքը

Տեղադրությունը

«Քրոնից» վանքը գտնվում է Քաշաթաղի շրջանի Ծաղկաբերդ գյուղից մոտ 3 կմ հարավ-արևմուտք՝ Հակարի գետի աջակողմյան ժայռակերտ ձորակներից մեկում՝ գետից 1-2 կմ հեռու (նկ․ 1)։ Այդ տարածքները և վանքը՝ արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո, նորից հայտնվել են Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։

Արցախյան առաջին պատերազմից հետո ազատագրված Քաշաթաղի շրջանում ուսումնասիրություններով հայտնաբերվել են մի քանի ժայռափոր եկեղեցիներ, որոնք հիմնականում գտնվում են գետերի կիրճերում եղած քարանձավներում, որոնք ժամանակին եղել են թաքուն ու ապահով վայրեր՝ հեռու ասպատակողներից: Քարանձավ-եկեղեցիների մեծ մասն սկզբնական շրջանում ճգնարաններ են եղել։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/Tr-Qronk.jpg?v=1656775344" width="1356" height="594" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/Tr-Qronk.jpg?v=1656775344 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/Tr-Qronk-300x131.jpg?v=1656775344 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/Tr-Qronk-1024x449.jpg?v=1656775344 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/Tr-Qronk-768x336.jpg?v=1656775344 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/Tr-Qronk-370x162.jpg?v=1656775344 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Qronk" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-scaled.jpg?v=1656753036" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-scaled.jpg?v=1656753036 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-300x200.jpg?v=1656753036 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-1024x683.jpg?v=1656753036 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-768x512.jpg?v=1656753036 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-1536x1024.jpg?v=1656753036 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-2048x1365.jpg?v=1656753036 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-370x247.jpg?v=1656753036 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-272x182.jpg?v=1656753036 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 «Քրոնից» վիմափոր վանքի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Ս․ Դանիելյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 «Քրոնից» վիմափոր վանքի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Ս․ Դանիելյանի:

Պատմական ակնարկ

«Քրոնից» վանքի մասին հիշատակում է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը (Ստեփանոս Օրբելյան 1986, 282)։ Նրա պատմության «Սյունիքի տասներկու գավառների հարկացուցակն ըստ հին սահմանվածի»՝ ՀԴ գլխում Հաբանդ 7-րդ գավառում հիշատակվում է Քրվանք գյուղը՝ 20 մասնաբաժին հարկաչափով (Տաթևի վանքին տրվող), որտեղ էլ հավանաբար գտնվել է վիմափոր՝ «Քրոնից» վանքը (Ստեփանոս Օրբելյան 1986, 400):

Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն

«Քրոնքը» վիմափոր համալիր է՝ փորված ժայռեղեն կիրճում։ Ուղղաձիգ սպիտակավուն կրաքարե ժայռերը իրենց փափկության շնորհիվ հեշտ փորվող են: Այսօր պահպանված է համալիրի մի մասը միայն։ Եկեղեցին զետեղված է կիրճի հարավային եզրի ժայռերի մեջ։ Հյուսիսային եզրի ժայռերի մեջ բացվում են անտրոպոգեն քարանձավների բազմաթիվ ելքեր։ Այս կողմում՝ չորս մակարդակների վրա փորված են սենյակներ, որոնք իրար են կապում դժվարանցանելի թունելներ, որոնք որոշ տեղերում վերածվում են համարյա ուղղաձիգ հորերի (նկ․ 2)։ Ժամանակին այս քարանձավները որպես ապաստարաններ են ծառայել, իսկ ներսում գոյություն ունեցող հորերը, հավանաբար, շտեմարանի դեր են կատարել: Դրանցից մեկի միջով կարելի է մտնել մյուսը, բարձրանալ վեր: Սրբավայրը բացի պահպանվածից ունեցել է երկրորդ սենյակ: Այդ են վկայում փայտե ծածկի գերանների համար նախատեսված փոսերը: Պահպանվել է նաև նկուղային հարկը, որի մուտքը կիսով չափ փակվել է, ներքև իջնելը՝ դժվարացել:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1.jpg?v=1656753298" width="1889" height="1360" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1.jpg?v=1656753298 1889w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1-300x216.jpg?v=1656753298 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1-1024x737.jpg?v=1656753298 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1-768x553.jpg?v=1656753298 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1-1536x1106.jpg?v=1656753298 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/002-1-1-370x266.jpg?v=1656753298 370w" sizes="(max-width: 1889px) 100vw, 1889px" title="Նկ․ 2 «Քրոնք» համալիրի գլխավոր հատակագիծը, Шагинян С․, Сакральные подземные сооружения бассейна реки Гочанц Пещерные сооружения Горной Армении-Арцах, НУАСА, Ереван, էջ 45։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 «Քրոնք» համալիրի գլխավոր հատակագիծը, Шагинян С․, Сакральные подземные сооружения бассейна реки Гочанц Пещерные сооружения Горной Армении-Арцах, НУАСА, Ереван, էջ 45։

Ժայռափոր եկեղեցին, որ համալիրի մի մասն է կազմում, առանձնացված է։ Հատակագծում երկայնակի ձգված՝ բազիլիկատիպ հորինվածք է (նկ․ 3)։ Ունի 12 մ երկարություն, 8 մետր լայնություն, 5 մետր բարձրություն: Հյուսիսային երկայնակի պատի մեջ բացված են երկու պատուհաններ։ Ներսի պատերն ու ճակատը հարթեցված են (նկ․ 4)։ Եկեղեցին գտնվում է խիստ վթարային վիճակում: Արդեն փլվել են մուտքը և հյուսիսարևելյան կողմի պատուհանի մի մասը։ Մուտքի պատն ունի 1,5 մետրից ավելի հաստություն, սակայն արդեն մի քանի տեղից ճաք է տվել, իսկ հենարան չունի (նկ․ 5): Խորանի հյուսիսային մասը քանդված է, փլված է նաև բեմը, միայն պահպանված պատի կողմում մնացել են աստիճանների հետքերը: Պահպանված պատի վրա կան 2 խորշեր, հավանաբար խաչեր են եղել, որոնք ոչնչացվել են:

«Քրոնից» եկեղեցին իր կառուցման եղանակով մասամբ ժայռափոր է, որոշ մասով վերգետնյա։ Շինարարական այսպիսի ավանդույթը Հայկական լեռնաշխարհում տարածված երևույթ է։ Այդպիսի լուծումներ են հանդիպում Գեղարդավանքի համալիրում (Հարությունյան 1996, 301-308)։ Ընդհանրությունը այս համալիրի հետ ընդգծվում է նաև եկեղեցու շրջակայքում, ժայռերի մեջ փորված բազմաթիվ վիմափոր կառուցվածքների առկայությամբ, որոնք եկեղեցու սպասավորների բնակության տեղերն են եղել և նաև ծառայել որպես թաքստոցներ (Шагинян 2020, 44) ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-370x356.jpg?v=1656753322" width="370" height="356" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-370x356.jpg?v=1656753322 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-300x289.jpg?v=1656753322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-1024x986.jpg?v=1656753322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-768x739.jpg?v=1656753322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-1536x1479.jpg?v=1656753322 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/003-1-2048x1971.jpg?v=1656753322 2048w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Նկ. 3 Համալիրի եկեղեցու հատակագիծը, Шагинян С․, Сакральные подземные сооружения бассейна реки Гочанц Пещерные сооружения Горной Армении-Арцах, НУАСА, Ереван, էջ 48:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Համալիրի եկեղեցու հատակագիծը, Шагинян С․, Сакральные подземные сооружения бассейна реки Гочанц Пещерные сооружения Горной Армении-Арцах, НУАСА, Ереван, էջ 48:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-scaled.jpg?v=1656753361" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-scaled.jpg?v=1656753361 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-300x200.jpg?v=1656753361 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-1024x683.jpg?v=1656753361 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-768x512.jpg?v=1656753361 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-1536x1024.jpg?v=1656753361 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-2048x1365.jpg?v=1656753361 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-370x247.jpg?v=1656753361 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/004-1-272x182.jpg?v=1656753361 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 4 Վանքի եկեղեցու ճակատը, լուս․ Ս․ Դանիելյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Վանքի եկեղեցու ճակատը, լուս․ Ս․ Դանիելյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-scaled.jpg?v=1656753408" width="1707" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-scaled.jpg?v=1656753408 1707w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-200x300.jpg?v=1656753408 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-683x1024.jpg?v=1656753408 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-768x1152.jpg?v=1656753408 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-1024x1536.jpg?v=1656753408 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-1365x2048.jpg?v=1656753408 1365w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/005-247x370.jpg?v=1656753408 247w" sizes="(max-width: 1707px) 100vw, 1707px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու ներքին տեսքը, լուս․ Ս․ Դանիելյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու ներքին տեսքը, լուս․ Ս․ Դանիելյանի:

Մատենագրական քննություն

Քաշաթաղի շրջանում՝ ժայռափոր համալիրներում հետազոտություններ են իրականացվել դեռևս 1987-89 թվականներին։ Ուսումնասիրություններն իրականացրել է ՀԽՍՀ ԳԱ Աշխարհագրական ընկերության Քարանձավագիտական արշավախումբը։ Այդ աշխատանքներն ընդհատվել են արցախյան հակամարտության սրման պատճառով և վերսկսվել 2003 թվականից։ Գիտահետազոտական աշխատանքներն իրականացնում էր Հայաստանի Անձավագիտական կենտրոնը։ Վերջինիս և քարանձավագիտական միջազգային գիտական արշավախմբերի համատեղ հետազոտական աշխատանքները Հակարի գետի և նրա վտակների ավազանում ամփոփվել են տեղական և միջազգային գիտական պարբերականներում (Shahinyan 2015, 164-168)։ «Քրոնից» վանքի հատակագիծն ու մանրամասն նկարագրությունն է ներկայացված միջազգային գիտաժողովի նյութերը ներկայացնող ժողովածույում (Gunko, Shahinyan, Kondrateva 2021, 57-63)։

Սամվել Կարապետյանը «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում» գրքում Անապատիկ գյուղի Սբ Աստվածածին եկեղեցու մասին գրում է, որ այն հիշատակվում է 1361 թվականին ստեղծված «Մեկնութիւն պատարագիս» ձեռագրում՝ մեջբերելով այդ հատվածը․ «․․․Արդ, գրեցաւ պատարագի մեկնիչս ձեռամբ Զաքարէ աբեղի, ի Ձորս Հայքարայ ի գեաւղս, որ կոչի Անապատիկ, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուածածնիս ի հայրապետութեանն տէր Ստեփանոսի, ի ղանութեանն Յոիսի, ի դառնութեան ժամանակի, որ հալածումն էր քրիստոնէից…։ Թվ. ՊԺ գրեցավ…» (Կարապետյան 1999, 185)։ Քանի որ ժայռափոր եկեղեցիներն են հիմնականում ծառայել որպես անապատներ, կարելի է նաև ենթադրել, որ «Քրոնից» սրբավայրը կարող է լինել նշված Անապատիկը:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Խորհրդային շրջանում Ծաղկաբերդը կոչվում էր Գյուլիբերդ և Գորիսին սահմանակից, Լաչինի շրջանի հարավային վերջին գյուղն էր։ Այս ժամանակ գյուղը հայաթափվել էլ և բնակեցվել մահմեդականներով։ Գյուղի «Քրոնից» սրբատեղին և շրջակայքի վիմափոր բնակարանները հիմնականում որպես անասնագոմ էին ծառայում։ Այս շրջանում պայթեցվել է համալիրի եկեղեցու մուտքը։ Արցախյան առաջին պատերազմից և Քաշաթաղի շրջանի ազատագրումից հետո Քրոնքավանքը իրականացնում էր նախնական՝ քրիստոնեական սրբավայրի գործառույթները։

Արցախյան երկրորդ պատերազմի ընթացքում և հետո էական փոփոխություններ չի կրել։

Գրականության ցանկ

1․ Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս․, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան։

2․ Հարությունյան 1992 - Հարությունյան Վ․, Հայկական ճարտարապետության պատմություն, «Լույս» պետական հրատարակչություն, Երևան։

3․ Ստեփանոս Օրբելյան 1986 - Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Թարգմանությունը, ներածությունը և ծանոթագրությունները Ա․ Աբրահամյանի, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան։

4․ Shahinyan 2015 - Shahinyan S., Religious Underground Structures in Gochants Basin (Artsakh), Speleology and spelestogy: Proceedings of the VI International Scientific Conference.-NGPU, Naberezhnye Chelny, 164-168.

5․ Шагинян 2020 - Шагинян С․, Сакральные подземные сооружения бассейна реки Гочанц Пещерные сооружения Горной Армении-Арцах, НУАСА, Ереван, 44․

Տեղադրությունը «Քրոնից» վանքը գտնվում է Քաշաթաղի շրջանի Ծաղկաբերդ գյուղից մոտ 3 կմ հարավ-արևմուտք՝ Հակարի գետի աջակողմյան ժայռակերտ ձորակներից մեկում՝ գետից 1-2 կմ հեռու (նկ․ 1)։ Այդ տարածքները և վանքը՝ արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո, նորից հայտնվել են Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։ Արցախյան առաջին պատերազմից հետո ազատագրված Քաշաթաղի շրջանում ուսումնասիրություններով հայտնաբերվել են մի քանի ժայռափոր եկեղեցիներ, որոնք հիմնականում գտնվում են գետերի կիրճերում եղած քարանձավներում, որոնք ժամանակին եղել են թաքուն ու ապահով վայրեր՝ հեռու ասպատակողներից: Քարանձավ-եկեղեցիների մեծ մասն սկզբնական շրջանում ճգնարաններ են եղել։ Պատմական ակնարկ «Քրոնից» վանքի մասին հիշատակում է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը (Ստեփանոս Օրբելյան 1986, 282)։ Նրա պատմության «Սյունիքի տասներկու գավառների հարկացուցակն ըստ հին սահմանվածի»՝ ՀԴ գլխում Հաբանդ 7-րդ գավառում հիշատակվում է Քրվանք գյուղը՝ 20 մասնաբաժին հարկաչափով (Տաթևի վանքին տրվող), որտեղ էլ հավանաբար գտնվել է վիմափոր՝ «Քրոնից» վանքը (Ստեփանոս Օրբելյան 1986, 400): Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն «Քրոնքը» վիմափոր համալիր է՝ փորված ժայռեղեն կիրճում։ Ուղղաձիգ սպիտակավուն կրաքարե ժայռերը իրենց փափկության շնորհիվ հեշտ փորվող են: Այսօր պահպանված է համալիրի մի մասը միայն։ Եկեղեցին զետեղված է կիրճի հարավային եզրի ժայռերի մեջ։ Հյուսիսային եզրի ժայռերի մեջ բացվում են անտրոպոգեն քարանձավների բազմաթիվ ելքեր։ Այս կողմում՝ չորս մակարդակների վրա փորված են սենյակներ, որոնք իրար են կապում դժվարանցանելի թունելներ, որոնք որոշ տեղերում վերածվում են համարյա ուղղաձիգ հորերի (նկ․ 2)։ Ժամանակին այս քարանձավները որպես ապաստարաններ են ծառայել, իսկ ներսում գոյություն ունեցող հորերը, հավանաբար, շտեմարանի դեր են կատարել: Դրանցից մեկի միջով կարելի է մտնել մյուսը, բարձրանալ վեր: Սրբավայրը բացի պահպանվածից ունեցել է երկրորդ սենյակ: Այդ են վկայում փայտե ծածկի գերանների համար նախատեսված փոսերը: Պահպանվել է նաև նկուղային հարկը, որի մուտքը կիսով չափ փակվել է, ներքև իջնելը՝ դժվարացել: Ժայռափոր եկեղեցին, որ համալիրի մի մասն է կազմում, առանձնացված է։ Հատակագծում երկայնակի ձգված՝ բազիլիկատիպ հորինվածք է (նկ․ 3)։ Ունի 12 մ երկարություն, 8 մետր լայնություն, 5 մետր բարձրություն: Հյուսիսային երկայնակի պատի մեջ բացված են երկու պատուհաններ։ Ներսի պատերն ու ճակատը հարթեցված են (նկ․ 4)։ Եկեղեցին գտնվում է խիստ վթարային վիճակում: Արդեն փլվել են մուտքը և հյուսիսարևելյան կողմի պատուհանի մի մասը։ Մուտքի պատն ունի 1,5 մետրից ավելի հաստություն, սակայն արդեն մի քանի տեղից ճաք է տվել, իսկ հենարան չունի (նկ․ 5): Խորանի հյուսիսային մասը քանդված է, փլված է նաև բեմը, միայն պահպանված պատի կողմում մնացել են աստիճանների հետքերը: Պահպանված պատի վրա կան 2 խորշեր, հավանաբար խաչեր են եղել, որոնք ոչնչացվել են: «Քրոնից» եկեղեցին իր կառուցման եղանակով մասամբ ժայռափոր է, որոշ մասով վերգետնյա։ Շինարարական այսպիսի ավանդույթը Հայկական լեռնաշխարհում տարածված երևույթ է։ Այդպիսի լուծումներ են հանդիպում Գեղարդավանքի համալիրում (Հարությունյան 1996, 301-308)։ Ընդհանրությունը այս համալիրի հետ ընդգծվում է նաև եկեղեցու շրջակայքում, ժայռերի մեջ փորված բազմաթիվ վիմափոր կառուցվածքների առկայությամբ, որոնք եկեղեցու սպասավորների բնակության տեղերն են եղել և նաև ծառայել որպես թաքստոցներ (Шагинян 2020, 44) ։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ծաղկաբերդի «Քրոնից» վիմափոր վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծաղկաբերդի-քրոնից-վիմափոր-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ծաղկաբերդի «Քրոնից» վիմափոր վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը «Քրոնից» վանքը գտնվում է Քաշաթաղի շրջանի Ծաղկաբերդ գյուղից մոտ 3 կմ հարավ-արևմուտք՝ Հակարի գետի աջակողմյան ժայռակերտ ձորակներից մեկում՝ գետից 1-2 կմ հեռու (նկ․ 1)։ Այդ տարածքները և վանքը՝ արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո, նորից հայտնվել են Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։ Արցախյան առաջին պատերազմից հետո ազատագրված Քաշաթաղի շրջանում ուսումնասիրություններով հայտնաբերվել են մի քանի ժայռափոր եկեղեցիներ, որոնք հիմնականում գտնվում են գետերի կիրճերում եղած քարանձավներում, որոնք ժամանակին եղել են թաքուն ու ապահով վայրեր՝ հեռու ասպատակողներից: Քարանձավ-եկեղեցիների մեծ մասն սկզբնական շրջանում ճգնարաններ են եղել։ Պատմական ակնարկ «Քրոնից» վանքի մասին հիշատակում է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը (Ստեփանոս Օրբելյան 1986, 282)։ Նրա պատմության «Սյունիքի տասներկու գավառների հարկացուցակն ըստ հին սահմանվածի»՝ ՀԴ գլխում Հաբանդ 7-րդ գավառում հիշատակվում է Քրվանք գյուղը՝ 20 մասնաբաժին հարկաչափով (Տաթևի վանքին տրվող), որտեղ էլ հավանաբար գտնվել է վիմափոր՝ «Քրոնից» վանքը (Ստեփանոս Օրբելյան 1986, 400): Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն «Քրոնքը» վիմափոր համալիր է՝ փորված ժայռեղեն կիրճում։ Ուղղաձիգ սպիտակավուն կրաքարե ժայռերը իրենց փափկության շնորհիվ հեշտ փորվող են: Այսօր պահպանված է համալիրի մի մասը միայն։ Եկեղեցին զետեղված է կիրճի հարավային եզրի ժայռերի մեջ։ Հյուսիսային եզրի ժայռերի մեջ բացվում են անտրոպոգեն քարանձավների բազմաթիվ ելքեր։ Այս կողմում՝ չորս մակարդակների վրա փորված են սենյակներ, որոնք իրար են կապում դժվարանցանելի թունելներ, որոնք որոշ տեղերում վերածվում են համարյա ուղղաձիգ հորերի (նկ․ 2)։ Ժամանակին այս քարանձավները որպես ապաստարաններ են ծառայել, իսկ ներսում գոյություն ունեցող հորերը, հավանաբար, շտեմարանի դեր են կատարել: Դրանցից մեկի միջով կարելի է մտնել մյուսը, բարձրանալ վեր: Սրբավայրը բացի պահպանվածից ունեցել է երկրորդ սենյակ: Այդ են վկայում փայտե ծածկի գերանների համար նախատեսված փոսերը: Պահպանվել է նաև նկուղային հարկը, որի մուտքը կիսով չափ փակվել է, ներքև իջնելը՝ դժվարացել: Ժայռափոր եկեղեցին, որ համալիրի մի մասն է կազմում, առանձնացված է։ Հատակագծում երկայնակի ձգված՝ բազիլիկատիպ հորինվածք է (նկ․ 3)։ Ունի 12 մ երկարություն, 8 մետր լայնություն, 5 մետր բարձրություն: Հյուսիսային երկայնակի պատի մեջ բացված են երկու պատուհաններ։ Ներսի պատերն ու ճակատը հարթեցված են (նկ․ 4)։ Եկեղեցին գտնվում է խիստ վթարային վիճակում: Արդեն փլվել են մուտքը և հյուսիսարևելյան կողմի պատուհանի մի մասը։ Մուտքի պատն ունի 1,5 մետրից ավելի հաստություն, սակայն արդեն մի քանի տեղից ճաք է տվել, իսկ հենարան չունի (նկ․ 5): Խորանի հյուսիսային մասը քանդված է, փլված է նաև բեմը, միայն պահպանված պատի կողմում մնացել են աստիճանների հետքերը: Պահպանված պատի վրա կան 2 խորշեր, հավանաբար խաչեր են եղել, որոնք ոչնչացվել են: «Քրոնից» եկեղեցին իր կառուցման եղանակով մասամբ ժայռափոր է, որոշ մասով վերգետնյա։ Շինարարական այսպիսի ավանդույթը Հայկական լեռնաշխարհում տարածված երևույթ է։ Այդպիսի լուծումներ են հանդիպում Գեղարդավանքի համալիրում (Հարությունյան 1996, 301-308)։ Ընդհանրությունը այս համալիրի հետ ընդգծվում է նաև եկեղեցու շրջակայքում, ժայռերի մեջ փորված բազմաթիվ վիմափոր կառուցվածքների առկայությամբ, որոնք եկեղեցու սպասավորների բնակության տեղերն են եղել և նաև ծառայել որպես թաքստոցներ (Шагинян 2020, 44) ։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ծաղկաբերդի-քրոնից-վիմափոր-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-02T15:23:36+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/001-1-1-scaled.jpg?v=1656753036" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1707" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%ab-%d6%84%d6%80%d5%b8%d5%b6%d5%ab%d6%81-%d5%be%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d6%83%d5%b8%d6%80-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%ab-%d6%84%d6%80%d5%b8%d5%b6%d5%ab%d6%81-%d5%be%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d6%83%d5%b8%d6%80-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Ծաղկաբերդի «Քրոնից» վիմափոր վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-07-02T09:17:10+00:00","dateModified":"2022-07-02T15:23:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%ab-%d6%84%d6%80%d5%b8%d5%b6%d5%ab%d6%81-%d5%be%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d6%83%d5%b8%d6%80-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%ab-%d6%84%d6%80%d5%b8%d5%b6%d5%ab%d6%81-%d5%be%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d6%83%d5%b8%d6%80-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ae%d5%a1%d5%b2%d5%af%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a4%d5%ab-%d6%84%d6%80%d5%b8%d5%b6%d5%ab%d6%81-%d5%be%d5%ab%d5%b4%d5%a1%d6%83%d5%b8%d6%80-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ծաղկաբերդի «Քրոնից» վիմափոր վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Мост Благословенной воды

Локализация

Находится в селе Цакури Гадрутского района Республики Арцах, неподалеку от моста «Плкадзор» (рис. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik.jpg?v=1656527738" width="1354" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik.jpg?v=1656527738 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-300x101.jpg?v=1656527738 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-1024x346.jpg?v=1656527738 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-768x259.jpg?v=1656527738 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Camdzor-Rodnik-370x125.jpg?v=1656527738 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Camdzor Rodnik" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600" width="2560" height="1813" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-300x213.jpeg?v=1656398600 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1024x725.jpeg?v=1656398600 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-768x544.jpeg?v=1656398600 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1536x1088.jpeg?v=1656398600 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2048x1451.jpeg?v=1656398600 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-370x262.jpeg?v=1656398600 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид моста, фото из каталога МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид моста, фото из каталога МОНКС Республики Арцах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002.jpeg?v=1656398625" width="690" height="473" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002.jpeg?v=1656398625 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-300x206.jpeg?v=1656398625 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-370x254.jpeg?v=1656398625 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Рис. 2 Общий вид моста, фото из каталога МОНКС Республики Арцах." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Общий вид моста, фото из каталога МОНКС Республики Арцах.

Исторический очерк

Памятник был построен в 19-ом веке, впоследствии ремонтировался.

Однопролетный мост, длина которого составляет 4,9 метров, ширина проезжей части – 2,3 метра, высота – 3 метра. Был построен как пешеходный мостик на дороге, ведущей из села к бывшему роднику.

Состояние до, во время и после войны

До войны памятник в основном был цел и находился в использовании. Информация о нем в военный период и после него отсутствует.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Мост Благословенной воды - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-благословенной-воды/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Мост Благословенной воды - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Находится в селе Цакури Гадрутского района Республики Арцах, неподалеку от моста «Плкадзор» (рис. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-благословенной-воды/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-02T16:17:08+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-scaled.jpeg?v=1656398600" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1813" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d0%b3%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d0%be%d0%b9-%d0%b2%d0%be%d0%b4%d1%8b/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d0%b3%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d0%be%d0%b9-%d0%b2%d0%be%d0%b4%d1%8b/","name":"Мост Благословенной воды - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-28T06:46:18+00:00","dateModified":"2022-07-02T16:17:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d0%b3%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d0%be%d0%b9-%d0%b2%d0%be%d0%b4%d1%8b/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d0%b3%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d0%be%d0%b9-%d0%b2%d0%be%d0%b4%d1%8b/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d0%b3%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d0%be%d0%b9-%d0%b2%d0%be%d0%b4%d1%8b/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Мост Благословенной воды"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->