Локализация

Мост находится в южной части села Мец Тахер, на протекающем через село левостороннем притоке реки Ишханагет.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Mets-Tagher.jpg?v=1627453100" width="1252" height="525" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Mets-Tagher.jpg?v=1627453100 1252w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Mets-Tagher-300x126.jpg?v=1627453100 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Mets-Tagher-1024x429.jpg?v=1627453100 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Mets-Tagher-768x322.jpg?v=1627453100 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Mets-Tagher-370x155.jpg?v=1627453100 370w" sizes="(max-width: 1252px) 100vw, 1252px" title="Mets Tagher" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический обзор

В 18-19-х веках Мец Тахер имел статус поселка городского типа с большим населением. В 19-ом веке в нем начинается строительный бум. Проливные дожди, вызвавшие селевые потоки, смыли дороги, ведушие в ущелье, и возникла необходимость в строительстве моста.

В 1890 году строится мост, расчитанный не только для пешеходов, но и для повозок. Народ назвал мост «Макун» (рис. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2.jpg?v=1627453180" width="1774" height="904" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2.jpg?v=1627453180 1774w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2-300x153.jpg?v=1627453180 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2-1024x522.jpg?v=1627453180 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2-768x391.jpg?v=1627453180 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2-1536x783.jpg?v=1627453180 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2-370x189.jpg?v=1627453180 370w" sizes="(max-width: 1774px) 100vw, 1774px" title="Рис. 1 Общий вид моста, фото С. Карапетяна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид моста, фото С. Карапетяна․

Архитектурно-композиционное описание

Мост однопролетный, сводчатый, сооружен из груботесаных, необработанных камней на известковом растворе (рис․ 3, 4). Ширина пролета - 5․15 метров, ширина проезжей части - 3․50 метров (рис․ 5). На потоконаправленном фасаде имелся гладко тесаный камень с четырехстрочной строительной надписью: «В память о Казаре Арутюне Беджанянце, 1890» (рис․ 6) После того, как камень выпал из стены, его перенесли в местный музей.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-3.jpg?v=1627453232" width="1071" height="803" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-3.jpg?v=1627453232 1071w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-3-300x225.jpg?v=1627453232 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-3-1024x768.jpg?v=1627453232 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-3-768x576.jpg?v=1627453232 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-3-370x277.jpg?v=1627453232 370w" sizes="(max-width: 1071px) 100vw, 1071px" title="Рис. 2 Фасад моста противоположного направления потока реки, фото фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Фасад моста противоположного направления потока реки, фото фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-3.jpg?v=1627453454" width="1057" height="793" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-3.jpg?v=1627453454 1057w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-3-300x225.jpg?v=1627453454 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-3-1024x768.jpg?v=1627453454 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-3-768x576.jpg?v=1627453454 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-3-370x278.jpg?v=1627453454 370w" sizes="(max-width: 1057px) 100vw, 1057px" title="Рис. 4 Общий вид моста, фото фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Общий вид моста, фото фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-3.jpg?v=1627453415" width="1068" height="801" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-3.jpg?v=1627453415 1068w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-3-300x225.jpg?v=1627453415 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-3-1024x768.jpg?v=1627453415 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-3-768x576.jpg?v=1627453415 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-3-370x278.jpg?v=1627453415 370w" sizes="(max-width: 1068px) 100vw, 1068px" title="Рис. 3 Потоконаправленый фасад моста, фото фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Потоконаправленый фасад моста, фото фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-3.jpg?v=1627453489" width="450" height="244" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-3.jpg?v=1627453489 450w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-3-300x163.jpg?v=1627453489 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-3-370x201.jpg?v=1627453489 370w" sizes="(max-width: 450px) 100vw, 450px" title="Рис. 5 Обмер моста С. Карапетяна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Обмер моста С. Карапетяна․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-1-1-229x370.jpg?v=1627453526" width="229" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-1-1-229x370.jpg?v=1627453526 229w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-1-1-185x300.jpg?v=1627453526 185w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-1-1.jpg?v=1627453526 278w" sizes="(max-width: 229px) 100vw, 229px" title="Рис. 6 Строительная надпись моста, прорисовка С. Карапетяна․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Строительная надпись моста, прорисовка С. Карапетяна․

Состояние до, во время и после войны

Во время войны мост не пострадал, однако вследствие послевоенных событий и с целью строительства новой дороги в Шуши власти Азербайджана разрушили до основания село Мец Тахер. Информация о том, пострадал ли мост во время этих азербайджанских строительных работ, отсутствует.

Литература

Карапетян С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Мост Макун - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-макун/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Мост Макун - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Мост находится в южной части села Мец Тахер, на протекающем через село левостороннем притоке реки Ишханагет. Исторический обзор В 18-19-х веках Мец Тахер имел статус поселка городского типа с большим населением. В 19-ом веке в нем начинается строительный бум. Проливные дожди, вызвавшие селевые потоки, смыли дороги, ведушие в ущелье, и возникла необходимость в строительстве моста. В 1890 году строится мост, расчитанный не только для пешеходов, но и для повозок. Народ назвал мост «Макун» (рис. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-макун/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-07-30T18:33:30+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-2.jpg?v=1627453180" />
	<meta property="og:image:width" content="1774" />
	<meta property="og:image:height" content="904" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d1%83%d0%bd/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d1%83%d0%bd/","name":"Мост Макун - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-28T06:32:36+00:00","dateModified":"2021-07-30T18:33:30+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d1%83%d0%bd/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d1%83%d0%bd/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d1%83%d0%bd/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Мост Макун"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Мост Макун - Monument Watch


Մոխրենեսի «Օխտը դռնի» վանքը

Տեղադրություն

«Օխտը դռնի» վանքը գտնվում է Հադրութի Մոխրենես գյուղից 3,5 կմ հյուսիս-արևմուտք,Յուղուսեն լեռան լանջին, Գտիչ բերդի մոտ, պատմական Արցախի Սիսականի Ոստան կամ Մյուս Հաբանդ կոչվող գավառում (Երեմյան 1969, 70)։ Այժմ օկուպացված է Արդբեջանի կողմից։ Վանքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1451 բարձրության վրա, լեռան անտառապատ գագաթին, դժվարամատչելի տեղանքում (նկ. 1):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank.jpg?v=1627672107" width="1355" height="530" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank.jpg?v=1627672107 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-300x117.jpg?v=1627672107 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-1024x401.jpg?v=1627672107 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-768x300.jpg?v=1627672107 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-370x145.jpg?v=1627672107 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Oxti drni vank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-scaled.jpg?v=1627670413" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-scaled.jpg?v=1627670413 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-300x200.jpg?v=1627670413 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-1024x683.jpg?v=1627670413 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-768x512.jpg?v=1627670413 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-1536x1024.jpg?v=1627670413 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-2048x1365.jpg?v=1627670413 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-370x247.jpg?v=1627670413 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-272x182.jpg?v=1627670413 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Գլխավոր եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, 2016 թ., լուս․Լ. Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Գլխավոր եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, 2016 թ., լուս․Լ. Կիրակոսյանի:

Պատմական ակնարկ

Պատմական աղբյուրները համալիրի և այսօր կիսավեր պահպանված եկեղեցու մասին տեղեկություններ չեն հաղորդում: Ավանդության համաձայն Օխտը դռնի եկեղեցին կառուցել է հայրենիքի պաշտպանության համար զոհված յոթ եղբայրների քույրը, ում գերեզմանը վանքի բակում է, կոչվում է «Քրոջ գերեզման» և հայտնի ուխտատեղի էր (Մկրտչյան 1985, 90):

Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն

Վանքը բաղկացած է գլխավոր եկեղեցուց և նրանից հյուսիս-արևմուտք գտնվող երեք կառույցներից՝ միանավ եկեղեցի և նրան կից ուղղանկյուն հատակագծով երկու սրահներ (նկ. 2)։ Տեղում պահպանվել են նաև երկու խաչքարեր։ Գլխավոր եկեղեցին կիսավեր վիճակում է: Միանավ սրահից պահպանվել են բեմի խորանը և հարավային պատը մուտքով, որն ունի վաղ քրիստոնեական հուշարձաններին բնորոշ լյունետ (Հասրաթյան 1992, 28):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-scaled.jpg?v=1627670542" width="2560" height="1971" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-scaled.jpg?v=1627670542 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-300x231.jpg?v=1627670542 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-1024x788.jpg?v=1627670542 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-768x591.jpg?v=1627670542 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-1536x1182.jpg?v=1627670542 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-2048x1576.jpg?v=1627670542 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-370x285.jpg?v=1627670542 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Վանքի գլխավոր հատակագիծը: Չափագրությունը՝ Ս. Կարապետյանի, Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, вол. 4, Локус Станди, Москва, 2013, էջ 46։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Վանքի գլխավոր հատակագիծը: Չափագրությունը՝ Ս. Կարապետյանի, Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, вол. 4, Локус Станди, Москва, 2013, էջ 46։

«Օխտը դռնի» վանքի գլխավոր եկեղեցին պատկանում է քառախորան՝ անկյունագծային խորշերով ճարտարապետական տիպի առանց ավանդատների ենթատիպին: Հատակագիծը կանոնավոր վարդյակի ձև ունի: Այն ամբողջանում է երկու մետր հավասար բացվածքով և մոտավորապես հավասար խորությամբ չորս պայտաձև խորաններով և իրենց բացվածքով դեպի դահլիճի կենտրոնն ուղղված 3/4 անկյունագծային խորշերով (նկ. 3)։ Այդ խորշերը, ինչպես այս խմբի մյուս վաղմիջնադարյան եկեղեցիներում է (Ավան-հռիփսիմեատիպ հուշարձաններ), չունեն ավանդատուն տանող միջանցքի նշանակություն և զուտ դեկորատիվ են։ Արտաքուստ խորանները շեշտված են կիսաշրջանաձև, իսկ անկյունային խորշերը՝ փոքր ինչ կորացված ծավալներով: Խորանների ու խորշերի միջև կիսաբոլորակ տեսքով որմնամույթերն են, որպիսիք չեն հանդիպում այդ տիպի մյուս հուշարձաններում (նկ. 4): Եկեղեցու մուտքը բացվում է արևմտյան խորանի կողմից։ Արևելյան խորանի մեջ առկա  են երկու պատուհաններ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2.jpg?v=1627670672" width="2145" height="2401" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2.jpg?v=1627670672 2145w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-268x300.jpg?v=1627670672 268w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-915x1024.jpg?v=1627670672 915w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-768x860.jpg?v=1627670672 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-1372x1536.jpg?v=1627670672 1372w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-1830x2048.jpg?v=1627670672 1830w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-331x370.jpg?v=1627670672 331w" sizes="(max-width: 2145px) 100vw, 2145px" title="Նկ. 3 Գլխավոր եկեղեցու հատակագիծը: Չափագրությունը՝ Ս. Կարապետյանի և Ա.Ղազարյանի, Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, вол. 4, Локус Станди, Москва, 2013, էջ 45։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Գլխավոր եկեղեցու հատակագիծը: Չափագրությունը՝ Ս. Կարապետյանի և Ա.Ղազարյանի, Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, вол. 4, Локус Станди, Москва, 2013, էջ 45։

Հուշարձանը կիսավեր է՝ պահպանվել են հյուսիսային խորանը մինչև կամարի վերևը, թմբուկի տակ՝ տրոմպներից ներքև, հարավային և հյուսիսային պատերը՝ կիսով չափ, արևմտյան պատի պահպանվածությունը հասնում է դռան բարավորի քարի նիշին: Դռան ուղղանկյուն (լայնությունը՝ 1,06 մետր) բացվածքը ծածկված է քարե սալով: Միակ պահպանված լուսամուտը բացված է հյուսիսային խորանի մեջ և ունի հորիզոնական բարավոր (նկ. 5): Ինչպես բարավորի այս կերպը, այնպես էլ խորանների հատակագծային և գմբեթարդների կամարների օմեգա տառի ձևի նմանակումը բացառիկ երևույթ են վաղմիջնադարյան հայ ճարտարապետության մեջ (Հասրաթյան 1992, 27): Համաժամանակյա մյուս հուշարձաններում դրանք կիսաշրջանաձև են կամ պայտաձև:

Մոխրենեսի եկեղեցու հարդարանքի միակ տարրերը աբսիդների կամարների իմպոստներն են: Դրանցից վեցը պարզ ձև ունեն՝ կորագիծ մակերևույթով և սալիկով ավարտվող քարեր են: Արևելյան՝ ավագ խորանի զույգ իմպոստներն ունեն դեկորատիվ հարուստ մշակում և փաստորեն խոյակներ են: Դրանք բարդ տրամատ ունեն՝ վերևում սալիկ, ապա կոր մակերևույթ, որից ներքև ուլունքների և ատամիկների շարքեր են (նկ. 6): Այս խոյակները միակ տարրերն են, որոնցով բեմի աբսիդը առանձնանում է մյուս աբսիդներից: Դռան և լուսամուտի երեսակալները զարդաքանդակված չեն․ երիզված են հասարակ տաշած քարով։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-scaled.jpg?v=1627670840" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-scaled.jpg?v=1627670840 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-300x200.jpg?v=1627670840 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-1024x683.jpg?v=1627670840 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-768x512.jpg?v=1627670840 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-1536x1024.jpg?v=1627670840 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-2048x1365.jpg?v=1627670840 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-370x247.jpg?v=1627670840 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-272x182.jpg?v=1627670840 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 6 Ավագ խորանի իմպոստը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Ավագ խորանի իմպոստը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-scaled.jpg?v=1627670984" width="1988" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-scaled.jpg?v=1627670984 1988w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-233x300.jpg?v=1627670984 233w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-795x1024.jpg?v=1627670984 795w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-768x989.jpg?v=1627670984 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-1193x1536.jpg?v=1627670984 1193w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-1591x2048.jpg?v=1627670984 1591w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-287x370.jpg?v=1627670984 287w" sizes="(max-width: 1988px) 100vw, 1988px" title="Նկ. 7 «Կանդիլ միաբանի» խաչքարը, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 «Կանդիլ միաբանի» խաչքարը, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի:

Մոխրենեսի եկեղեցու թվագրման հարցում տեսակետները տարբեր են: Հասրաթյանը վերը թվարկած առանձնահատկություններն ու անկյունային խորշերի պատերի մեծ հաստությունը հիմք ընդունելով, եկեղեցին համարում է գմբեթավոր քառաբսիդ՝ անկյունագծային ուղղություններով տեղավորված խորշերով հորինվածքային տիպի առաջնեկը և կառույցը թվագրում է VI դարով (Hasratian 1988-1989, 372-373): Հուշարձանը 5-6-րդ դարերով է թվագրված նաև Պաուլո Կունեոյի մոտ (Cuneo, Lala Comneno, Manukian 1988, 84): Տիրան Մարությանը Մոխրենեսի եկեղեցին համարում է անկյունային սենյակներով՝ Հռիփսիմեատիպ կառույցների պարզեցված տարբերակ և այն վերագրում է VII դարին (Марутян 1989, 108): Արմեն Ղազարյանը հակված է հուշարձանի թվագրությունը հասցնել մինչև VIII դար (Казарян 2013, 44): Մոխրենեսի եկեղեցու թվագրման համար մենք ընդունելի ենք համարում ամենաուշը VII դարի վերջը: Դա է հաստատում նաև եկեղեցու հատակագծային, ծավալատարածական հորինվածքի, կառուցվածքի, շինարվեստի և դեկորի դիտարկումը:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-768x1152.jpg?v=1627670707" width="768" height="1152" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-768x1152.jpg?v=1627670707 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-200x300.jpg?v=1627670707 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-683x1024.jpg?v=1627670707 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-1024x1536.jpg?v=1627670707 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-1365x2048.jpg?v=1627670707 1365w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-247x370.jpg?v=1627670707 247w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-scaled.jpg?v=1627670707 1707w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Նկ. 4 Գլխավոր եկեղեցու կիսաբոլորակ տեսքով որմնամույթերը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Գլխավոր եկեղեցու կիսաբոլորակ տեսքով որմնամույթերը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-scaled.jpg?v=1627670796" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-scaled.jpg?v=1627670796 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-300x200.jpg?v=1627670796 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-1024x683.jpg?v=1627670796 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-768x512.jpg?v=1627670796 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-1536x1024.jpg?v=1627670796 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-2048x1365.jpg?v=1627670796 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-370x247.jpg?v=1627670796 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-272x182.jpg?v=1627670796 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու հյուսիսային խորանի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու հյուսիսային խորանի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:

Եկեղեցին շարված է անտաշ և կոպտատաշ բազալտ քարերով։ Պատերը հաստ են՝ 1,05-1,35 մետր: Պատերի շարվածքն իրականացված է խոշոր քարերով շարքերի և դրանց հաջորդող կրկնակի փոքր քարերի շարքերի վերադրմամբ: Կառուցված է ավանդական «միդիս» եղանակով՝ կրաշաղախի օգտագործմամբ: Կառույցը ներսից ծեփված է եղել կրաշաղախով, որի հետքերը որոշ տեղերում նկատվում են։

Գմբեթը, դժբախտաբար, լրիվ փլվել և թափվել է աղոթասրահի ներսը։ Փլվածքի վրա հողի շերտ է գոյացել։ Դռան բացվածքից երևում է, որ դահլիճի հատակը գտնվում է շուրջ մեկ մետր հաստությամբ փլվածքի ու հողաշերտի տակ։ Եկեղեցու պահպանվածության այս վիճակն անգամ չի խանգարում նկատել, որ հուշարձանը վերակառուցումների չի ենթարկվել և պահպանել է իր նախնական հորինվածքն ու կառուցվածքը: Պահպանված ծավալը հնարավորություն է տալիս վերակազմություն կատարել և պատկերացում տալ կառույցի արտաքին կերպարի մասին: Գմբեթատակ ութանկյունից անցումը գմբեթին, ինչպես նշում է Մ. Հասրաթյանը, իրականացված է եղել կեղծ առագաստի միջոցով. ուղղաձիգ ու հորիզոնական ուղղությամբ քարերի աստիճանական շեղումով ստացել են կրկնակի կորության մակերևույթ: Գմբեթը, ենթադրաբար, ունեցել է արտաքուստ ութանիստ թմբուկ (տրամագիծը 4,6 մետր) (Հասրաթյան 1992, 28) և սալապատ վեղար:

Եկեղեցու բոլոր խորաններն ու աղոթասրահի հատակն ունեն նույն նիշը՝ հանգամանք, որը բնորոշ է վաղ եկեղեցիներին: Աբսիդների արտաքինից կիսաշրջանաձևությունը ևս խոսում է Մոխրենեսի եկեղեցու հնավանդ հորինվածքի մասին: Վաղմիջնադարյան՝ արտաքուստ շեշտված աբսիդներ ունեցող հուշարձանները ավելի հին են, քան պատերի ուղղանկյուն պարագծում աբսիդ ունեցողները: Հայկական վաղ միջնադարի եկեղեցական ճարտարապետության մեջ դրանք արտաքուստ կիսաշրջանաձև կառույցներն են՝ Ցոլակերտ, Մորո ձորի վանք, Լուսակերտ, Վերիշեն (Հայկական ճարտարապետության պատմություն, 2004 118): Մոխրենեսի եկեղեցու արտաքին ծավալները բխում են ներքին կառուցվածքից և ներդաշնակ ամբողջականություն են կազմում:

Վանքի տարածքում պահպանվել են երկու խաչքարեր: Դրանցից մեկը գտվում է եկեղեցիներից դեպի հարավ-արևմուտք։ Ունի պարզ գծային հորինվածք և 1044 թվականի արձանագրություն, հիշատակվում է ոմն Կանդիլ միաբան (նկ. 7): Մյուս խաչքարը մեր վերջին այցելության ժամանակ (2016 թ.) դրված էր մուտքի սալի վրա (նկ. 8): Կլոր բլթակներով ավարտվող խաչը ներառված է եռանկյունիներով հարդարված եզրագոտու մեջ, վերին անկյուններից իջնում են խաղողի ողկույզներ։ Արձանագրությունը փորագրված է խաչի հորիզոնական թևերից ներքև և խաչատակին․  «:ՅՁ: (931 թ.)/ Յիշեայ Ք[րիստո]ս Ա[ստուա]ծ/ զԱշոտ եւ ողորմեայ»։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-scaled.jpg?v=1627671049" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-scaled.jpg?v=1627671049 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-300x200.jpg?v=1627671049 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-1024x683.jpg?v=1627671049 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-768x512.jpg?v=1627671049 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-1536x1024.jpg?v=1627671049 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-2048x1365.jpg?v=1627671049 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-370x247.jpg?v=1627671049 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-272x182.jpg?v=1627671049 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 8 Մուտքի սալի վրա տեղադրված խաչքարը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Մուտքի սալի վրա տեղադրված խաչքարը, լուս․ Լ. Կիրակոսյանի:

Մատենագրական քննություն

Եկեղեցու մասին հպանցիկ ներկայացում կա Մակար եպիսկոպոս Բարխուտարեանցի մոտ (Բարխուտարեանց 1895, 78): 1980-ական թվականներին Սամվել Կարապետյանի գիտարշավների ամփոփումներում տրված է հուշարձանի նկարագրությունը, քննարկված են թվագրության հետ կապված հարցեր, ներկայացված են չափագրություններ և թվակիր խաչքարի գրչանկարը (Մկրտչյան, Աբգարյան, Կարապետյան 1982, 46-50): Կառույցի առավել մանրամասն ճարտարապետական քննությունն իրականացված է Մ. Հասրաթյանի կողմից (Հասրաթյան 1992, 25-29): Եկեղեցու հատակագիծն ու կտրվածքը ներկայացված են Շ. Մկրտչյանի մոտ (Мкртчян 1989,74). Մոխրենեսի եկեղեցու արժեքավոր լուսանկարներ են ներառված Պաուլո Կունեոյի՝ կառույցին նվիրված հոդվածում, որը զետեղված է հայկական ճարտարապետական հուշարձանները ներկայացնող կատալոգում: Հուշարձանի տեղադրության, տիպաբանության, հորինվածքի, կառուցվածքի, շինարարական տեխնիկայի, վերակազմության և թվագրության հարցերն են արծածված Արմեն Ղազարյանի աշխատանքներում (Казарян 2013, 40-49): Մոխրենեսի ճարտարապետությանը անդրադարձել են նաև Ա. Զարյանը Պ. Տոնապետյանը:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Մինչև արցախյան երկրորդ պատերազմը եկեղեցին գտնվում էր վերևում նկարագրված՝ կիսավեր վիճակում: 2020 թվականի աշնանը, Հադրութի շրջանը ադրբեջանական զորքերի օկուպացումից հետո, թշնամին գետնին է գլորել եկեղեցու մուտքին տեղադրված խաչքարը: Ներկա վիճակի մասին այլ տեղեկություններ չկան։

Գրականության ցանկ

1. Բարխուտարեանց 1895 - Մակար եպիս. Բարխուտարեանց, «Արցախ», «Արօր», Բագու:

Երեմյան 1969 - Երեմյան Ս.,Հայաստանը ըստ «Աշխարհացույցի», Երևան:

Հասրաթյան 1992 - Հասրաթյան Մ., Հայկական ճարտարապետության Արցախի դպրոցը, «Հայաստանի ԳԱ հրատարակչություն», Երևան:

Հայկական ճարտարապետության պատմություն - 2004, Հատոր երրորդ, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան:

Մկրտչյան 1985 - Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան:

Մկրտչյան, Աբգարյան, Կարապետյան 1982 - Մկրտչյան Շ., Աբգարյան Ռ., Կարապետյան Ս., Մոխրենեսի «Օխտը դռնի» վանքը, «Էջմիածին», ԺԱ-ԺԲ, էջ 46-50:

Казарян 2013 - Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, вол. 4, Локус Станди, Москва.

Марутян 1989 - Марутян Т., Архитектурные памятники: Звартноц, Аван, Рипсиме, Собор Анийской богоматери, Изд-во «Хорурдаин грох», Ереван.

Мкртчян 1989 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха /второе издание/, «Парберакан», Ереван.

Hasratian 1988-1989 - Hasratian М., La tetraconque a niches d`angle de Мoxrenis, REArm, tome XXI, Paris.

Տեղադրություն «Օխտը դռնի» վանքը գտնվում է Հադրութի Մոխրենես գյուղից 3,5 կմ հյուսիս-արևմուտք,Յուղուսեն լեռան լանջին, Գտիչ բերդի մոտ, պատմական Արցախի Սիսականի Ոստան կամ Մյուս Հաբանդ կոչվող գավառում (Երեմյան 1969, 70)։ Այժմ օկուպացված է Արդբեջանի կողմից։ Վանքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1451 բարձրության վրա, լեռան անտառապատ գագաթին, դժվարամատչելի տեղանքում (նկ. 1): Պատմական ակնարկ Պատմական աղբյուրները համալիրի և այսօր կիսավեր պահպանված եկեղեցու մասին տեղեկություններ չեն հաղորդում: Ավանդության համաձայն Օխտը դռնի եկեղեցին կառուցել է հայրենիքի պաշտպանության համար զոհված յոթ եղբայրների քույրը, ում գերեզմանը վանքի բակում է, կոչվում է «Քրոջ գերեզման» և հայտնի ուխտատեղի էր (Մկրտչյան 1985, 90): Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Վանքը բաղկացած է գլխավոր եկեղեցուց և նրանից հյուսիս-արևմուտք գտնվող երեք կառույցներից՝ միանավ եկեղեցի և նրան կից ուղղանկյուն հատակագծով երկու սրահներ (նկ. 2)։ Տեղում պահպանվել են նաև երկու խաչքարեր։ Գլխավոր եկեղեցին կիսավեր վիճակում է: Միանավ սրահից պահպանվել են բեմի խորանը և հարավային պատը մուտքով, որն ունի վաղ քրիստոնեական հուշարձաններին բնորոշ լյունետ (Հասրաթյան 1992, 28): «Օխտը դռնի» վանքի գլխավոր եկեղեցին պատկանում է քառախորան՝ անկյունագծային խորշերով ճարտարապետական տիպի առանց ավանդատների ենթատիպին: Հատակագիծը կանոնավոր վարդյակի ձև ունի: Այն ամբողջանում է երկու մետր հավասար բացվածքով և մոտավորապես հավասար խորությամբ չորս պայտաձև խորաններով և իրենց բացվածքով դեպի դահլիճի կենտրոնն ուղղված 3/4 անկյունագծային խորշերով (նկ. 3)։ Այդ խորշերը, ինչպես այս խմբի մյուս վաղմիջնադարյան եկեղեցիներում է (Ավան-հռիփսիմեատիպ հուշարձաններ), չունեն ավանդատուն տանող միջանցքի նշանակություն և զուտ դեկորատիվ են։ Արտաքուստ խորանները շեշտված են կիսաշրջանաձև, իսկ անկյունային խորշերը՝ փոքր ինչ կորացված ծավալներով: Խորանների ու խորշերի միջև կիսաբոլորակ տեսքով որմնամույթերն են, որպիսիք չեն հանդիպում այդ տիպի մյուս հուշարձաններում (նկ. 4): Եկեղեցու մուտքը բացվում է արևմտյան խորանի կողմից։ Արևելյան խորանի մեջ առկա  են երկու պատուհաններ։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Մոխրենեսի «Օխտը դռնի» վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/մոխրենեսի-օխտը-դռնի-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Մոխրենեսի «Օխտը դռնի» վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն «Օխտը դռնի» վանքը գտնվում է Հադրութի Մոխրենես գյուղից 3,5 կմ հյուսիս-արևմուտք,Յուղուսեն լեռան լանջին, Գտիչ բերդի մոտ, պատմական Արցախի Սիսականի Ոստան կամ Մյուս Հաբանդ կոչվող գավառում (Երեմյան 1969, 70)։ Այժմ օկուպացված է Արդբեջանի կողմից։ Վանքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1451 բարձրության վրա, լեռան անտառապատ գագաթին, դժվարամատչելի տեղանքում (նկ. 1): Պատմական ակնարկ Պատմական աղբյուրները համալիրի և այսօր կիսավեր պահպանված եկեղեցու մասին տեղեկություններ չեն հաղորդում: Ավանդության համաձայն Օխտը դռնի եկեղեցին կառուցել է հայրենիքի պաշտպանության համար զոհված յոթ եղբայրների քույրը, ում գերեզմանը վանքի բակում է, կոչվում է «Քրոջ գերեզման» և հայտնի ուխտատեղի էր (Մկրտչյան 1985, 90): Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն Վանքը բաղկացած է գլխավոր եկեղեցուց և նրանից հյուսիս-արևմուտք գտնվող երեք կառույցներից՝ միանավ եկեղեցի և նրան կից ուղղանկյուն հատակագծով երկու սրահներ (նկ. 2)։ Տեղում պահպանվել են նաև երկու խաչքարեր։ Գլխավոր եկեղեցին կիսավեր վիճակում է: Միանավ սրահից պահպանվել են բեմի խորանը և հարավային պատը մուտքով, որն ունի վաղ քրիստոնեական հուշարձաններին բնորոշ լյունետ (Հասրաթյան 1992, 28): «Օխտը դռնի» վանքի գլխավոր եկեղեցին պատկանում է քառախորան՝ անկյունագծային խորշերով ճարտարապետական տիպի առանց ավանդատների ենթատիպին: Հատակագիծը կանոնավոր վարդյակի ձև ունի: Այն ամբողջանում է երկու մետր հավասար բացվածքով և մոտավորապես հավասար խորությամբ չորս պայտաձև խորաններով և իրենց բացվածքով դեպի դահլիճի կենտրոնն ուղղված 3/4 անկյունագծային խորշերով (նկ. 3)։ Այդ խորշերը, ինչպես այս խմբի մյուս վաղմիջնադարյան եկեղեցիներում է (Ավան-հռիփսիմեատիպ հուշարձաններ), չունեն ավանդատուն տանող միջանցքի նշանակություն և զուտ դեկորատիվ են։ Արտաքուստ խորանները շեշտված են կիսաշրջանաձև, իսկ անկյունային խորշերը՝ փոքր ինչ կորացված ծավալներով: Խորանների ու խորշերի միջև կիսաբոլորակ տեսքով որմնամույթերն են, որպիսիք չեն հանդիպում այդ տիպի մյուս հուշարձաններում (նկ. 4): Եկեղեցու մուտքը բացվում է արևմտյան խորանի կողմից։ Արևելյան խորանի մեջ առկա  են երկու պատուհաններ։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/մոխրենեսի-օխտը-դռնի-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:45:33+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-2048x1365-2.jpg?v=1627672416" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="6 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%b8%d5%ad%d6%80%d5%a5%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%ab-%d6%85%d5%ad%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%b8%d5%ad%d6%80%d5%a5%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%ab-%d6%85%d5%ad%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Մոխրենեսի «Օխտը դռնի» վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-30T18:59:23+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:45:33+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%b8%d5%ad%d6%80%d5%a5%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%ab-%d6%85%d5%ad%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%b8%d5%ad%d6%80%d5%a5%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%ab-%d6%85%d5%ad%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%b8%d5%ad%d6%80%d5%a5%d5%b6%d5%a5%d5%bd%d5%ab-%d6%85%d5%ad%d5%bf%d5%a8-%d5%a4%d5%bc%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Մոխրենեսի «Օխտը դռնի» վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Усадьба Тухнакал

Локализация

Усадьба Тухнакал находится в Аскеранском районе республики Арцах, в 1 км к западу от села Мошмхат и в 800 метрах к юго-востоку от монастыря Гевондяц. Усадьба расположена в селении Тухнакал исторической области Варанда, на лесистом склоне горы (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1.jpg?v=1627389330" width="1176" height="759" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1.jpg?v=1627389330 1176w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1-300x194.jpg?v=1627389330 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1-1024x661.jpg?v=1627389330 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1-768x496.jpg?v=1627389330 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1-370x239.jpg?v=1627389330 370w" sizes="(max-width: 1176px) 100vw, 1176px" title="Рис. 1 Общий вид усадьбы, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид усадьбы, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Tuxnakal.jpg?v=1627394121" width="1246" height="441" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Tuxnakal.jpg?v=1627394121 1246w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Tuxnakal-300x106.jpg?v=1627394121 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Tuxnakal-1024x362.jpg?v=1627394121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Tuxnakal-768x272.jpg?v=1627394121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Tuxnakal-370x131.jpg?v=1627394121 370w" sizes="(max-width: 1246px) 100vw, 1246px" title="Tr Tuxnakal" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Усадьба построена в конце 18-ого века. Ни о селе, ни о усадьбе исторических данных не сохранилось. Жители соседних деревень усадьбу приписывают к Мелик-Долуханянам. В исторических источниках периода меликов отсутствует упоминание о роде Долуханянов, однако две написи 19-ого века свидетельствуют о высоком положении и княжении Мелик-Долуханянов в области Варанда.

Церковь сурб Аствацацин в селе Хнушинак Мартунийского района была построена на средства жителя Шуши Айрапета Долуханяна. В строительной надписи говорится: «В 1860-ом году... сея церковь построена... на доходы и средства благочестивого, благородного господина Айрапета Долуханянца, горожанина Шуши, в память о душе своей и супруге своей, Байюме Мелик-Бегларянц... и об отце (своем) Багдасаре...».

Второй документ, свидетельствующий о титулах и привелегиях этого рода, также относится к 1860-му году и происходит из села Вериншен Шаумянского района. В свидетельстве упоминается о правах предков некого «Беклара Мелика Шахназара Шахпурянца» из рода Мелик-Шазназарянов. В списке среди подписавшихся свидетелей первым значится «Мусаел Долуханянц» (Гулян 2001, 106).

В свое время это свидетельство было скопировано Макаром Бархударянцем и опубликовано в его книге «Арцах» (Бархударянц 1895, 248-249).

Архитектурно-композиционный анализ

Усадьба построена из местного груботесаного известняка. Исключения составляют наличники окон, дверей и обрамления камина и арок. На общем плане сохранившиеся здания образуют прямоугольник (размерами 11,3x17,4 метров), вытянутый с севера на юг. Передняя часть комплекса обращена на восток, задняя – к оврагу (рис. 2, 3). В центральной части усадьбы находится глхатун – с вестибюлем-верандой, по обе его стороны по всей длине к нему прилегают залы.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-2-222x300.jpg?v=1627389506" width="222" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-2-222x300.jpg?v=1627389506 222w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-2-274x370.jpg?v=1627389506 274w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-2.jpg?v=1627389506 449w" sizes="(max-width: 222px) 100vw, 222px" title="Рис. 3 План реконструкции усадьбы, обмер А. Гуляна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 План реконструкции усадьбы, обмер А. Гуляна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-2.jpg?v=1627389686" width="929" height="623" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-2.jpg?v=1627389686 929w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-2-300x201.jpg?v=1627389686 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-2-768x515.jpg?v=1627389686 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-2-370x248.jpg?v=1627389686 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-2-272x182.jpg?v=1627389686 272w" sizes="(max-width: 929px) 100vw, 929px" title="Рис. 4 Внешний вид глхатуна, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Внешний вид глхатуна, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-2-222x300.jpg?v=1627389479" width="222" height="300" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-2-222x300.jpg?v=1627389479 222w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-2-274x370.jpg?v=1627389479 274w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-2.jpg?v=1627389479 449w" sizes="(max-width: 222px) 100vw, 222px" title="Рис. 2 План сохранившейся части усадьбы, обмер А. Гуляна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 План сохранившейся части усадьбы, обмер А. Гуляна.

Сам глхатун представляет собой квадратную в плане каменную постройку со входом с восточной стороны (рис. 4). Внутри, по обе стороны южной стены расположены ниши-хранилища с арочным завершением. Между ними в центральной нижней части стены находится камин, над которым симметрично расположены окна. Их верхняя часть уходит в арочный свод (рис. 5).

В восточной стене, в центральной части, имеется квадратная ниша-хранилище. В центральной части западной стены, в ее нижней секции, расположена большая арочная ниша, параллельно которой выдолблены ниши как в южной стене – идентичные по плоскости и размеру. Северная стена ровная. Перекрытие глхатуна сооружено в виде свода с отверстием посередине (рис. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-2.jpg?v=1627389730" width="929" height="623" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-2.jpg?v=1627389730 929w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-2-300x201.jpg?v=1627389730 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-2-768x515.jpg?v=1627389730 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-2-370x248.jpg?v=1627389730 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-2-272x182.jpg?v=1627389730 272w" sizes="(max-width: 929px) 100vw, 929px" title="Рис. 5 Южная стена глхатуна, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Южная стена глхатуна, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-2-768x517.jpg?v=1627393446" width="768" height="517" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-2-768x517.jpg?v=1627393446 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-2-300x202.jpg?v=1627393446 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-2-370x249.jpg?v=1627393446 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-2-272x182.jpg?v=1627393446 272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-2.jpg?v=1627393446 929w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Рис. 6 Интерьер глхатуна и перекрытие, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Интерьер глхатуна и перекрытие, фото С. Карапетяна.

С северной и южной сторон к глхатуну прилегали идентичные по длине 2 зала. Северный зал (3,65x9,75 метров) полуразрушен: его северная и восточная стены отсутствуют (рис. 7). Вход осуществлялся с вестибюля. В западной и южной стенах северного зала также имеются ниши.

Глхатун и северный зал связаны между собой вестибюлем, южный же, находящийся уровнем ниже, имеет отдельный вход – с востока. Отстутствие камина и ниш в южном зале (размерами 4x9,75 метров), а также низкий свод могут указывать на то, что данная постройка использовалась в хозяйственных целях.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-1.jpg?v=1627393014" width="1085" height="802" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-1.jpg?v=1627393014 1085w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-1-300x222.jpg?v=1627393014 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-1-1024x757.jpg?v=1627393014 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-1-768x568.jpg?v=1627393014 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-1-370x273.jpg?v=1627393014 370w" sizes="(max-width: 1085px) 100vw, 1085px" title="Рис. 7 Вид с северо-востока, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Вид с северо-востока, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

От вестибюля сохранились лишь западная и южная, общая с глхатуном стена. Перекрытие вестибюля также было сводчатым, однако оно не сохранилось. В левой стороне западной стены находился вход в глхатун. Справа от входа были сооружены две ниши.

В северной стороне усадьбы находится целиком сохранившая сводчатая постройка удлиненной формы. Ее назначение не ясно (рис. 8).

В усадьбе Тухнакал не производилось археологических раскопок и исследований. Были проделаны лишь незначительные полевые работы. Первоначальная общая планировка усадебного комплекса осталась не выяснена.

Состояние до, во время и после войны

Усадьба Тухнакал в период арцахской войны не пострадала, однако точных сведений о состоянии памятника после оккупации территории Азербайджаном у нас не имеется. Известно лишь, что планируемая дорога в Шуши будет пролегать возле него.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-1.jpg?v=1627393051" width="1088" height="816" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-1.jpg?v=1627393051 1088w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-1-300x225.jpg?v=1627393051 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-1-1024x768.jpg?v=1627393051 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-1-768x576.jpg?v=1627393051 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-1-370x278.jpg?v=1627393051 370w" sizes="(max-width: 1088px) 100vw, 1088px" title="Рис. 8 Постройка, находящаяся в северной части усадьбы, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Постройка, находящаяся в северной части усадьбы, фото из фонда Комитета по охране памятников Арцаха МОНКС.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархадарянц М., Арцах, Баку (на арм.яз.).

Гулян 2001 – Гулян А., Особняки меликов Арцаха и Сюника, Ереван (на арм.яз.).

Локализация Усадьба Тухнакал находится в Аскеранском районе республики Арцах, в 1 км к западу от села Мошмхат и в 800 метрах к юго-востоку от монастыря Гевондяц. Усадьба расположена в селении Тухнакал исторической области Варанда, на лесистом склоне горы (рис. 1). Исторический очерк Усадьба построена в конце 18-ого века. Ни о селе, ни о усадьбе исторических данных не сохранилось. Жители соседних деревень усадьбу приписывают к Мелик-Долуханянам. В исторических источниках периода меликов отсутствует упоминание о роде Долуханянов, однако две написи 19-ого века свидетельствуют о высоком положении и княжении Мелик-Долуханянов в области Варанда. Церковь сурб Аствацацин в селе Хнушинак Мартунийского района была построена на средства жителя Шуши Айрапета Долуханяна. В строительной надписи говорится: «В 1860-ом году… сея церковь построена… на доходы и средства благочестивого, благородного господина Айрапета Долуханянца, горожанина Шуши, в память о душе своей и супруге своей, Байюме Мелик-Бегларянц… и об отце (своем) Багдасаре…». Второй документ, свидетельствующий о титулах и привелегиях этого рода, также относится к 1860-му году и происходит из села Вериншен Шаумянского района. В свидетельстве упоминается о правах предков некого «Беклара Мелика Шахназара Шахпурянца» из рода Мелик-Шазназарянов. В списке среди подписавшихся свидетелей первым значится «Мусаел Долуханянц» (Гулян 2001, 106). В свое время это свидетельство было скопировано Макаром Бархударянцем и опубликовано в его книге «Арцах» (Бархударянц 1895, 248-249). Архитектурно-композиционный анализ Усадьба построена из местного груботесаного известняка. Исключения составляют наличники окон, дверей и обрамления камина и арок. На общем плане сохранившиеся здания образуют прямоугольник (размерами 11,3×17,4 метров), вытянутый с севера на юг. Передняя часть комплекса обращена на восток, задняя – к оврагу (рис. 2, 3). В центральной части усадьбы находится глхатун – с вестибюлем-верандой, по обе его стороны по всей длине к нему прилегают залы. Сам глхатун представляет собой квадратную в плане каменную постройку со входом с восточной стороны (рис. 4). Внутри, по обе стороны южной стены расположены ниши-хранилища с арочным завершением. Между ними в центральной нижней части стены находится камин, над которым симметрично расположены окна. Их верхняя часть уходит в арочный свод (рис. 5). В восточной стене, в центральной части, имеется квадратная ниша-хранилище. В центральной части западной стены, в ее нижней секции, расположена большая арочная ниша, параллельно которой выдолблены ниши как в южной стене – идентичные по плоскости и размеру. Северная стена ровная. Перекрытие глхатуна сооружено в виде свода с отверстием посередине (рис. 6).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Усадьба Тухнакал - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/усадьба-тухнакал/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Усадьба Тухнакал - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Усадьба Тухнакал находится в Аскеранском районе республики Арцах, в 1 км к западу от села Мошмхат и в 800 метрах к юго-востоку от монастыря Гевондяц. Усадьба расположена в селении Тухнакал исторической области Варанда, на лесистом склоне горы (рис. 1). Исторический очерк Усадьба построена в конце 18-ого века. Ни о селе, ни о усадьбе исторических данных не сохранилось. Жители соседних деревень усадьбу приписывают к Мелик-Долуханянам. В исторических источниках периода меликов отсутствует упоминание о роде Долуханянов, однако две написи 19-ого века свидетельствуют о высоком положении и княжении Мелик-Долуханянов в области Варанда. Церковь сурб Аствацацин в селе Хнушинак Мартунийского района была построена на средства жителя Шуши Айрапета Долуханяна. В строительной надписи говорится: «В 1860-ом году... сея церковь построена... на доходы и средства благочестивого, благородного господина Айрапета Долуханянца, горожанина Шуши, в память о душе своей и супруге своей, Байюме Мелик-Бегларянц... и об отце (своем) Багдасаре...». Второй документ, свидетельствующий о титулах и привелегиях этого рода, также относится к 1860-му году и происходит из села Вериншен Шаумянского района. В свидетельстве упоминается о правах предков некого «Беклара Мелика Шахназара Шахпурянца» из рода Мелик-Шазназарянов. В списке среди подписавшихся свидетелей первым значится «Мусаел Долуханянц» (Гулян 2001, 106). В свое время это свидетельство было скопировано Макаром Бархударянцем и опубликовано в его книге «Арцах» (Бархударянц 1895, 248-249). Архитектурно-композиционный анализ Усадьба построена из местного груботесаного известняка. Исключения составляют наличники окон, дверей и обрамления камина и арок. На общем плане сохранившиеся здания образуют прямоугольник (размерами 11,3x17,4 метров), вытянутый с севера на юг. Передняя часть комплекса обращена на восток, задняя – к оврагу (рис. 2, 3). В центральной части усадьбы находится глхатун – с вестибюлем-верандой, по обе его стороны по всей длине к нему прилегают залы. Сам глхатун представляет собой квадратную в плане каменную постройку со входом с восточной стороны (рис. 4). Внутри, по обе стороны южной стены расположены ниши-хранилища с арочным завершением. Между ними в центральной нижней части стены находится камин, над которым симметрично расположены окна. Их верхняя часть уходит в арочный свод (рис. 5). В восточной стене, в центральной части, имеется квадратная ниша-хранилище. В центральной части западной стены, в ее нижней секции, расположена большая арочная ниша, параллельно которой выдолблены ниши как в южной стене – идентичные по плоскости и размеру. Северная стена ровная. Перекрытие глхатуна сооружено в виде свода с отверстием посередине (рис. 6)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/усадьба-тухнакал/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-01T17:30:21+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-1-1.jpg?v=1627389330" />
	<meta property="og:image:width" content="1176" />
	<meta property="og:image:height" content="759" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d1%82%d1%83%d1%85%d0%bd%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%bb/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d1%82%d1%83%d1%85%d0%bd%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%bb/","name":"Усадьба Тухнакал - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-27T13:38:36+00:00","dateModified":"2021-08-01T17:30:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d1%82%d1%83%d1%85%d0%bd%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%bb/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d1%82%d1%83%d1%85%d0%bd%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%bb/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b4%d1%8c%d0%b1%d0%b0-%d1%82%d1%83%d1%85%d0%bd%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%bb/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Усадьба Тухнакал"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Усадьба Тухнакал - Monument Watch

Усадьба Тухнакал - Monument Watch


Ճոխտ Պըռվածառ (Զույգ պառավածառ) վանքը

Տեղադրություն

Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Զարդանաշեն (Զարդարաշեն կամ Վերին Թաղավարդ) գյուղից 1,7 կմ հարավ-արևելք, բարձրադիր անտառապատ լեռնաբազկի գագաթային մասում, ծովի մակերևույթից 1383 մետր բարձրության վրա: Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr_Juxt_Parvakar.jpg?v=1628102725" width="1358" height="682" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr_Juxt_Parvakar.jpg?v=1628102725 1358w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr_Juxt_Parvakar-300x151.jpg?v=1628102725 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr_Juxt_Parvakar-1024x514.jpg?v=1628102725 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr_Juxt_Parvakar-768x386.jpg?v=1628102725 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr_Juxt_Parvakar-370x186.jpg?v=1628102725 370w" sizes="(max-width: 1358px) 100vw, 1358px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

19-րդ դարի վերջերին համալիրն ամբողջովին գտնվում էր հողի տակ, պատված ծառերով և թփերով: Երևում էր միայն մեկ խաչքար, որը դարձել էր ուխտատեղի: Գյուղացիներից մեկը որոշում է այստեղ մատուռ կառուցել, հիմքը փորելիս բացվում են եկեղեցին և գավիթը (Լեո 1985, 28-29, Բարխուտարեանց 1895, 91): Բացվում են նաև երկու խաչքարեր՝ խիստ ուշագրավ արձանագրություններով (ըստ Բարխուդարյանցի երկու արձանագրություններն էլ փորագրված են եղել նույն կոթողի վրա, Բարխուտարեանց 1895, 91):

Նրանցից մեկը հայտնում է. «Սուրբ Պետրոս. կանգնեցի զխաչս ի փրկութիւն հոգո իմո և ծնողաց իմոց: Արդ որք երկրպագէք սուրբ նշանիս, զիս յաղաւթս յիշեցէք և Աստուած զձեզ յիշեսցէ. :ՆԽԶ: (997 թ.) էր»։ Երկրորդ արձանագրությունը հետևյալն է. «Սուրբ Պաւղոս. յամս աստուածապատիւ և հոգևոր տեառն Յովհաննիսի Ամարասա եպիսկոպոսին և պետութեան տեառն Գագիկա Աղուանից իշխանաց իշխանի, ես հայր Կիրակոս առաջնորդ սուրբ ուխտիս, եղբաւրորդի Կոկոնա…» (Բարխուտարեանց 1895, 91, հմմտ. Լեո 1985, 29): Այս կարևոր արձանագրությունները հիմք են տալիս հավաստել, որ վանքային համալիրը 10-րդ դարի վերջերին արդեն գոյություն ուներ, որ այն մտնում էր Ամարասի թեմի մեջ, իսկ քաղաքականապես Աղվանքի իշխանաց իշխան կամ այլ տեղեկություններով՝ թագավոր Գագիկի տերության մեջ (հմմտ., ԴՀՎ 5, 173: Հակոբյան 2020, 242-243): Հարկ է նկատի ունենալ, որ Արցախը և Ուտիքը, որ 5-րդ դարում Սասանյան արքունիքի կողմից միացվել էին Աղվանից թագավորությանը և Աղվանից եկեղեցուն, հետագայում կոչվել են նաև Աղվանք, այսինքն՝ տվյալ դեպքում խոսք է գնում ոչ թե Կովկասյան կամ Կուրից հյուսիս գտնվող Աղվանքի, այլ Արցախի՝ տվյալ դեպքում Հարավային Արցախի կամ Գորոզուի թագավորության/իշխանության մասին: Ցավոք խաչքարերը (կամ խաչքարը) այս դարասկզբին արդեն տեղում չէին: Հավանական է, որ դրանք նորից պատվել են հողի և բուսականության շերտով:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Չնայած վանքի նման կարևորությանը, հատկապես երբ նկատի ենք ունենում հարուստ արձանագրական նյութը (դրանց թիվը մոտ մեկ տասնյակ է,  վերաբերում են 10-13-րդ դարերին, Բարխուդարյանցը հրատարակել է վեցը՝ տե՛ս Բարխուտարեանց 1895, 90-91), այն անկախության տարիներին հատուկ չի հետազոտվել, չի չափագրվել և չի մաքրվել: Առկա տվյալներով վանքը բաղկացած է եկեղեցական կառույցների երկու խմբից։ Հարավային խմբի մեջ մտնում են երկու եկեղեցի-մատուռներ (նկ. 1, 2), հյուսիսային խումբը (նկ. 3), որ ներառված է պարսպի մեջ (նկ. 4)՝ բաղկացած է եկեղեցուց և գավթից: Այն բացվել է 19-րդ դարի վերջերին, այստեղից են ծագում և վերոբերյալ արձանագրությունները: Բոլոր կառույցները թաղածածկ սրահներ են՝ կառուցված խոշոր կոպտատաշ քարերով և կրաշաղախով:  Հուշարձանի տարածքում պահպանվել են նաև 10-13-րդ դարերին պատկանող մոտ մեկ տասնյակ խաչքարեր ու քանդակազարդ բեկորներ (նկ. 5):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-rotated.jpeg?v=1628060629" width="1679" height="1125" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-rotated.jpeg?v=1628060629 1679w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-300x201.jpeg?v=1628060629 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1024x686.jpeg?v=1628060629 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-768x515.jpeg?v=1628060629 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1536x1029.jpeg?v=1628060629 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-370x248.jpeg?v=1628060629 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-272x182.jpeg?v=1628060629 272w" sizes="(max-width: 1679px) 100vw, 1679px" title="նկ. 1 Կառույցների հարավային խումբը, լուս. Հ. Պետրոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Կառույցների հարավային խումբը, լուս. Հ. Պետրոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-scaled.jpg?v=1628060687" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-scaled.jpg?v=1628060687 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-300x225.jpg?v=1628060687 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-1024x768.jpg?v=1628060687 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-768x576.jpg?v=1628060687 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-1536x1152.jpg?v=1628060687 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-2048x1536.jpg?v=1628060687 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-2-370x278.jpg?v=1628060687 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 3 Կառույցների հյուսիսային խումբը, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Կառույցների հյուսիսային խումբը, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-scaled.jpg?v=1628060716" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-scaled.jpg?v=1628060716 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-300x225.jpg?v=1628060716 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1024x768.jpg?v=1628060716 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-768x576.jpg?v=1628060716 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-1536x1152.jpg?v=1628060716 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-2048x1536.jpg?v=1628060716 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-2-370x278.jpg?v=1628060716 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 4 Հատված հյուսիսային խումբը ներառող պարսպից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Հատված հյուսիսային խումբը ներառող պարսպից, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-rotated.jpeg?v=1628060655" width="1442" height="1024" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-rotated.jpeg?v=1628060655 1442w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-300x213.jpeg?v=1628060655 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1024x727.jpeg?v=1628060655 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-768x545.jpeg?v=1628060655 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-370x263.jpeg?v=1628060655 370w" sizes="(max-width: 1442px) 100vw, 1442px" title="Նկ. 2 Կառույցների հարավային խումբը, լուս. Հ. Պետրոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Կառույցների հարավային խումբը, լուս. Հ. Պետրոսյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005.jpeg?v=1628060741" width="1125" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005.jpeg?v=1628060741 1125w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-198x300.jpeg?v=1628060741 198w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-677x1024.jpeg?v=1628060741 677w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-768x1162.jpeg?v=1628060741 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1015x1536.jpeg?v=1628060741 1015w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-245x370.jpeg?v=1628060741 245w" sizes="(max-width: 1125px) 100vw, 1125px" title="Նկ. 5 Խաչքար, 10-11-րդ դարեր, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Խաչքար, 10-11-րդ դարեր, լուս. Լ. Հովհաննիսյանի:

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Վանքն  արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ չի տուժել: 44-օրյա պատերազմի ընթացքում և օկուպացիայից հետո վանքի վիճակի մասին տեղեկություններ չկան:

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 - Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, «Արօր»:

Լեո 1985 – Լեո, Ուխտավորի հիշակարանը, Լեո, Երկերի ժողվածու, «Սովետական գրող» հրատ., Երևան:

Հակոբյան 2020 – Հակոբյան Ա., Արքայատոհմերն ու իշխանատոհմերը բուն Աղվանքում և Հայոց արևելից կողմանքում անտիկից մինչեւ ԺԳ դար (պատմա-աղբյուրագիտական քննություն), «Գիտություն», Երևան:

Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 1985:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ճոխտ Պըռվածառ (Զույգ պառավածառ) վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ճոխտ-պըռվածառ-զույգ-պառավածառ-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ճոխտ Պըռվածառ (Զույգ պառավածառ) վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Զարդանաշեն (Զարդարաշեն կամ Վերին Թաղավարդ) գյուղից 1,7 կմ հարավ-արևելք, բարձրադիր անտառապատ լեռնաբազկի գագաթային մասում, ծովի մակերևույթից 1383 մետր բարձրության վրա: Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ճոխտ-պըռվածառ-զույգ-պառավածառ-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:44:51+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-rotated.jpeg?v=1628060629" />
	<meta property="og:image:width" content="1679" />
	<meta property="og:image:height" content="1125" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%b8%d5%ad%d5%bf-%d5%ba%d5%a8%d5%bc%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3-%d5%ba%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%b8%d5%ad%d5%bf-%d5%ba%d5%a8%d5%bc%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3-%d5%ba%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Ճոխտ Պըռվածառ (Զույգ պառավածառ) վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-04T07:07:49+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:44:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%b8%d5%ad%d5%bf-%d5%ba%d5%a8%d5%bc%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3-%d5%ba%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%b8%d5%ad%d5%bf-%d5%ba%d5%a8%d5%bc%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3-%d5%ba%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%b8%d5%ad%d5%bf-%d5%ba%d5%a8%d5%bc%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3-%d5%ba%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ճոխտ Պըռվածառ (Զույգ պառավածառ) վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The church is located in Herik village of Kashatagh region (Lachin region) of the Artsakh Republic. In the Middle Ages, the village was mentioned as Hayri, Heri, Herik and it was one of the tax-paying villages of Tatev Monastery (Hakobyan 2009, 23-24). In Soviet years it was called Ahmadlu. The village is located on the right bank of the Aghavnaget River, in its upper stream (Karapetyan 2001, 132).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-sb-Gevorg.jpg?v=1626077077" width="1355" height="577" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-sb-Gevorg.jpg?v=1626077077 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-sb-Gevorg-300x128.jpg?v=1626077077 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-sb-Gevorg-1024x436.jpg?v=1626077077 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-sb-Gevorg-768x327.jpg?v=1626077077 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-sb-Gevorg-370x158.jpg?v=1626077077 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Herik sb Gevorg" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Architectural-compositional description

The church is located in the center of the village (Fig. 1), it is a single-nave, vaulted church externally with a gable roof which is supported by an arch composed of a pair of pilasters (Fig. 2, 3). It is built of raw stone and lime mortar. The only entrance is from the south, it lacks any vestries (Fig. 4). The baptismal font is inbuilt in the northern wall. The walls of the building are fastened with old gravestones, the entrance lintel is also an old gravestone, and on the right side of the entrance there is an embedded khachkar made of yellow limestone (Fig. 5). The inscription and crosses engraved on the cornice and corbels of the latter were deliberately scratched in the late 1980s. At present, only one line of the inscription on the corbels can be read, which presents the date of the creation of the khachkar: “In the year of 1517”, and in the 1960s it was also possible to read “God have mercy․․․ /” (CAI 1982, 195).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-hatakagits-370x302.jpg?v=1626077632" width="370" height="302" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-hatakagits-370x302.jpg?v=1626077632 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-hatakagits-300x245.jpg?v=1626077632 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-hatakagits-768x627.jpg?v=1626077632 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Herik-hatakagits.jpg?v=1626077632 974w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Fig. 2 The plan of the church, S. Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region 	of Karabakh, Yerevan, 2001, p. 132." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The plan of the church, S. Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region 	of Karabakh, Yerevan, 2001, p. 132.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004.jpg?v=1626076566" width="2048" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004.jpg?v=1626076566 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-300x200.jpg?v=1626076566 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1024x683.jpg?v=1626076566 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-768x512.jpg?v=1626076566 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1536x1024.jpg?v=1626076566 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-370x247.jpg?v=1626076566 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-272x182.jpg?v=1626076566 272w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Fig. 4 The southern front of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The southern front of the church, photo by Z. Rkoyan.

The condition before and after the war

The Kurds who had settled in the village and later Turkified used the church as a barn, also added a new entrance. During the Soviet years, the church was not subjected to intentional destruction or artificial modifications, only the crosses and inscriptions on the khachkar next to the entrance lintel were scratched. The church was not damaged during the Artsakh wars either.

After the transfer of Kashatagh region under Azerbaijani control in December 2020, changes and destruction in the site of the monument have not been documented so far.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001.jpg?v=1626076353" width="2048" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001.jpg?v=1626076353 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-300x200.jpg?v=1626076353 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1024x683.jpg?v=1626076353 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-768x512.jpg?v=1626076353 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1536x1024.jpg?v=1626076353 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-370x247.jpg?v=1626076353 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-272x182.jpg?v=1626076353 272w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Fig. 1 The general view of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the church, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003.jpg?v=1626076539" width="2048" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003.jpg?v=1626076539 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-300x200.jpg?v=1626076539 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1024x683.jpg?v=1626076539 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-768x512.jpg?v=1626076539 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1536x1024.jpg?v=1626076539 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-370x247.jpg?v=1626076539 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-272x182.jpg?v=1626076539 272w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Fig. 3 The interior of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The interior of the church, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005.jpg?v=1626076593" width="1365" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005.jpg?v=1626076593 1365w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-200x300.jpg?v=1626076593 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-683x1024.jpg?v=1626076593 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-768x1152.jpg?v=1626076593 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1024x1536.jpg?v=1626076593 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-247x370.jpg?v=1626076593 247w" sizes="(max-width: 1365px) 100vw, 1365px" title="Fig. 5 The khachkar embedded in the entrance of the church, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The khachkar embedded in the entrance of the church, photo by Z. Rkoyan.

Bibliography

CAI 1982 – Corpus of Armenian Inscriptions, Release 5, Artsakh, compiled by S. Barkhudaryan, Yerevan.

Karapetyan 2001 – Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, Yerevan.

Hakobyan 2009 – Hakobyan A., Historical-geographical and epigraphic studies (Artsakh and Utik), Vienna-Yerevan.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Saint Gevorg Church of Herik - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Saint Gevorg Church of Herik - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church is located in Herik village of Kashatagh region (Lachin region) of the Artsakh Republic. In the Middle Ages, the village was mentioned as Hayri, Heri, Herik and it was one of the tax-paying villages of Tatev Monastery (Hakobyan 2009, 23-24). In Soviet years it was called Ahmadlu. The village is located on the right bank of the Aghavnaget River, in its upper stream (Karapetyan 2001, 132). Architectural-compositional description The church is located in the center of the village (Fig. 1), it is a single-nave, vaulted church externally with a gable roof which is supported by an arch composed of a pair of pilasters (Fig. 2, 3). It is built of raw stone and lime mortar. The only entrance is from the south, it lacks any vestries (Fig. 4). The baptismal font is inbuilt in the northern wall. The walls of the building are fastened with old gravestones, the entrance lintel is also an old gravestone, and on the right side of the entrance there is an embedded khachkar made of yellow limestone (Fig. 5). The inscription and crosses engraved on the cornice and corbels of the latter were deliberately scratched in the late 1980s. At present, only one line of the inscription on the corbels can be read, which presents the date of the creation of the khachkar: “In the year of 1517”, and in the 1960s it was also possible to read “God have mercy․․․ /” (CAI 1982, 195). The condition before and after the war The Kurds who had settled in the village and later Turkified used the church as a barn, also added a new entrance. During the Soviet years, the church was not subjected to intentional destruction or artificial modifications, only the crosses and inscriptions on the khachkar next to the entrance lintel were scratched. The church was not damaged during the Artsakh wars either. After the transfer of Kashatagh region under Azerbaijani control in December 2020, changes and destruction in the site of the monument have not been documented so far." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-04T07:36:12+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001.jpg?v=1626076353" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/","name":"Saint Gevorg Church of Herik - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-20T08:02:58+00:00","dateModified":"2021-08-04T07:36:12+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/saint-gevorg-church-of-herik/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Saint Gevorg Church of Herik"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь сурб Степанос в Хараре

Локализация

Церковь находится в Кашатахском (Лачинском) районе республики Арцах, в селе Харар, которое вместе с селами Хачгетик и Ахавнатун входит в общину села Ахавнатун. Село Харар расположено на левой стороне реки Хакари, на 1180-1280 м над уровнем моря (Карапетян 2000, 176).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438.jpg?v=1627467653" width="1356" height="471" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438.jpg?v=1627467653 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-300x104.jpg?v=1627467653 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-1024x356.jpg?v=1627467653 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-768x267.jpg?v=1627467653 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Tr-Ek.-Harar-e1627468743438-370x129.jpg?v=1627467653 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Ek. Harar" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический обзор

Письменные свидетельства о селе Харар имеются начиная с 17-ого века. Село упоминается в памятной записи созданной здесь рукописи, в которой говорится о церкви сурб Степанос именно как о месте изготовления манускриптов. Следующее упоминание относится к 19-ому веку. Согласно ему, бόльшинство населения села составляли армяне. Армяне сильно пострадали в 1905 году при армяно-татарских столкновениях, а также в 1918 году. В 1930-х гг. в селе армян больше не осталось, и в нем обосновались отурченные курды и азербайджанцы (Карапетян 2000, 177).

Архитекурно-композиционное описание

Церковь сурб Степанос полуразрушена, она находится в восточной окраине села, на склоне горы (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3.jpg?v=1627456185" width="1200" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3.jpg?v=1627456185 1200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-300x200.jpg?v=1627456185 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-1024x683.jpg?v=1627456185 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-768x512.jpg?v=1627456185 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-370x247.jpg?v=1627456185 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3-272x182.jpg?v=1627456185 272w" sizes="(max-width: 1200px) 100vw, 1200px" title="Рис. 1 Общий вид церкви, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид церкви, фото З. Эркояна.

Церковь построена в 16-17-ых веках на месте более древнего храма, сооружена из необработанных камней на известковом растворе. Строительной надписи не имеет. Эта же церковь в документах 1841 года и позже упоминается как сурб Рипсиме (Карапетян 2000, 178). Уцелела лишь южная стена и частично западная, просматривается абсидная часть (рис. 2). Согласно плану, церковь однонефная (рис. 3), сводчатая, единственный вход был с южной стороны. Ризницы отсутствовали. Над входом в качестве тимпана встроен надгробный камень с крестами (рис.4). У входа установлен хачкар (рис. 5), на котором едва просматриваются следы надписи: «...поставил сей хачкар в ходатайство о матери моей...» (Карапетян 2000, 179)

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4.jpg?v=1627456287" width="1200" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4.jpg?v=1627456287 1200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-300x200.jpg?v=1627456287 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-1024x683.jpg?v=1627456287 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-768x512.jpg?v=1627456287 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-370x247.jpg?v=1627456287 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-4-272x182.jpg?v=1627456287 272w" sizes="(max-width: 1200px) 100vw, 1200px" title="Рис. 2 Алтарная часть церкви, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Алтарная часть церкви, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4.jpg?v=1627456348" width="600" height="900" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4.jpg?v=1627456348 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4-200x300.jpg?v=1627456348 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-4-247x370.jpg?v=1627456348 247w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Рис. 4 Вход церкви, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Вход церкви, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-768x493.jpg?v=1627468520" width="768" height="493" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-768x493.jpg?v=1627468520 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-300x192.jpg?v=1627468520 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271-370x237.jpg?v=1627468520 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-7-e1627468687271.jpg?v=1627468520 778w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Рис. 3 План церкви, Карапетян С, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр. 179." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 План церкви, Карапетян С, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр. 179.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4.jpg?v=1627456375" width="600" height="900" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4.jpg?v=1627456375 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4-200x300.jpg?v=1627456375 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-4-247x370.jpg?v=1627456375 247w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Рис. 5 Хачкар, установленный у входа в церковь, фото З. Эркояна. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Хачкар, установленный у входа в церковь, фото З. Эркояна.

Состояние до, во время и после войны

Уже в конце 19-ого века здание церкви находилась в разрушенном состоянии. Многие камни церкви, а также большинство надгробий сельского армянского кладбища в советский период были использованы обосновавшимися здесь отурченными курдами и азербайджанцами при строительстве различных зданий.

После перехождения Кашатахского района под контроль Азербайджана в декабре 2020-ого года на территории памятника изменений и разрушений пока зафиксировано не было.

Литература

Карапетян 2000 - Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь сурб Степанос в Хараре - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-степанос-в-хараре/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь сурб Степанос в Хараре - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь находится в Кашатахском (Лачинском) районе республики Арцах, в селе Харар, которое вместе с селами Хачгетик и Ахавнатун входит в общину села Ахавнатун. Село Харар расположено на левой стороне реки Хакари, на 1180-1280 м над уровнем моря (Карапетян 2000, 176). Исторический обзор Письменные свидетельства о селе Харар имеются начиная с 17-ого века. Село упоминается в памятной записи созданной здесь рукописи, в которой говорится о церкви сурб Степанос именно как о месте изготовления манускриптов. Следующее упоминание относится к 19-ому веку. Согласно ему, бόльшинство населения села составляли армяне. Армяне сильно пострадали в 1905 году при армяно-татарских столкновениях, а также в 1918 году. В 1930-х гг. в селе армян больше не осталось, и в нем обосновались отурченные курды и азербайджанцы (Карапетян 2000, 177). Архитекурно-композиционное описание Церковь сурб Степанос полуразрушена, она находится в восточной окраине села, на склоне горы (рис. 1)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-степанос-в-хараре/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-05T06:02:06+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-3.jpg?v=1627456185" />
	<meta property="og:image:width" content="1200" />
	<meta property="og:image:height" content="800" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%be%d1%81-%d0%b2-%d1%85%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%80%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%be%d1%81-%d0%b2-%d1%85%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%80%d0%b5/","name":"Церковь сурб Степанос в Хараре - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-28T07:15:48+00:00","dateModified":"2021-08-05T06:02:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%be%d1%81-%d0%b2-%d1%85%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%80%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%be%d1%81-%d0%b2-%d1%85%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%80%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%be%d1%81-%d0%b2-%d1%85%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%80%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь сурб Степанос в Хараре"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->