Церковь Чапкута

Локализация

Церковь (рис. 1, 2) находится в Кашатахском (Лачинском) районе републики Арцах, в 15 км к западу от Санасара (Кубатли), в селе Чапкут, которое расположено на берегу одного из ручеев, питающих реку Сетанц. Село ныне оккупировано Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2.jpg?v=1628454675" width="1355" height="535" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2.jpg?v=1628454675 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-300x118.jpg?v=1628454675 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-1024x404.jpg?v=1628454675 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-768x303.jpg?v=1628454675 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-370x146.jpg?v=1628454675 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Tr Chapkut" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-300x225.jpg?v=1628449881 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-768x576.jpg?v=1628449881 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-370x278.jpg?v=1628449881 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Рис. 1 Вид церкви села Чапкут с юго-запада, фото Ассоциации молодых историков со страницы в Фейсбуке -   https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Вид церкви села Чапкут с юго-запада, фото Ассоциации молодых историков со страницы в Фейсбуке -   https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3.jpg?v=1628449921" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3.jpg?v=1628449921 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-300x225.jpg?v=1628449921 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-768x576.jpg?v=1628449921 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-370x278.jpg?v=1628449921 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Рис. 2 Общий вид церкви Чапкута, фото Ассоциации молодых историков со страницы в Фейсбуке -   https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Общий вид церкви Чапкута, фото Ассоциации молодых историков со страницы в Фейсбуке -   https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/.

Исторический обзор

Историк 13-ого века Степанос Орбелян в своем труде «Истории области Сисакан» упоминает Чапкут как одно из крупнейших поселений области Кашуник, которое выплачивало дань Татевскому монастырю (Орбелян 1910, 375). Учитывая особенности архитектурных и композиционных решений, а также встроенные хачкары и надгробные камни, церковь можно датировать 17-ым веком. Обосновавшиеся здесь во второй половине 18-ого века курды использовали постройку в хозяйственных целях (рис. 3).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4.jpg?v=1628450045" width="600" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4.jpg?v=1628450045 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4-300x225.jpg?v=1628450045 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4-370x278.jpg?v=1628450045 370w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Рис. 3 Интерьер церкви Чапкута, фото со веб-сайта «Хай зинвор» («Армянский солдат») - http://www.hayzinvor.am/34835.html." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Интерьер церкви Чапкута, фото со веб-сайта «Хай зинвор» («Армянский солдат») - http://www.hayzinvor.am/34835.html.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь сооружена из местного необработанного камня на известковом растворе. В нижних участках стен и углах использованы груботесаные камни бόльших размеров. Постройка представляет собой прямоугольную однонефную базилику размерами 13․70x8․15 метров  (Карапетян 2000, 187; рис․ 4). В восточной стороне расположены подковообразная абсида и единственная ризница (южнее абсиды), благодаря которой абсида смещена с центральной оси к северу. Единственный сохранившийся вход – в южной стене. Тимпан представляет собой  цельный камень с изображением трех крупных крестов и сопровождающих их крестов малых размеров. На тимпане сохранилась также строительная надпись 1641 года. Боковые стенки входа созданы из двух вертикальных надгробных камней (рис. 5). Церковь имеет два окна на восточной стене, одно из которых размещено в абсиде, другое - в ризнице. Еще два окна находятся на южной стене. В кладке стен использованы различные надгробные камни и хачкары 13-17-ых веков (рис․ 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3.jpg?v=1628450311" width="600" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3.jpg?v=1628450311 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3-300x225.jpg?v=1628450311 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3-370x278.jpg?v=1628450311 370w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Рис. 5 Вход церкви Чапкута, фото со веб-сайта «Хай зинвор» («Армянский солдат») - http://www.hayzinvor.am/34835.html." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Вход церкви Чапкута, фото со веб-сайта «Хай зинвор» («Армянский солдат») - http://www.hayzinvor.am/34835.html.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4.jpg?v=1628450283" width="891" height="625" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4.jpg?v=1628450283 891w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-300x210.jpg?v=1628450283 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-768x539.jpg?v=1628450283 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-370x260.jpg?v=1628450283 370w" sizes="(max-width: 891px) 100vw, 891px" title="Рис. 4 План церкви Чапкута, С. Карапетян, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр.188." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 План церкви Чапкута, С. Карапетян, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр.188.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2.jpg?v=1628450336" width="400" height="533" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2.jpg?v=1628450336 400w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2-225x300.jpg?v=1628450336 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2-278x370.jpg?v=1628450336 278w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" title="Рис. 6 Надгробный камень в стене слева от входа в церковь Чапкута, фото со веб-сайта «Хай зинвор» («Армянский солдат») - http://www.hayzinvor.am/34835.html." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Надгробный камень в стене слева от входа в церковь Чапкута, фото со веб-сайта «Хай зинвор» («Армянский солдат») - http://www.hayzinvor.am/34835.html.

Анализ письменных источников

Исследователь Самвел Карапетян приводит описание села Чапкут и церкви в своей книге «Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха» (Карапетян 2000, 187-188).

Состояние до, во время и после войны

Церковь села Чапкут до и после войны существенным изменениям не подвергалась (рис. 7).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2.jpg?v=1628450412" width="425" height="274" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2.jpg?v=1628450412 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2-300x193.jpg?v=1628450412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2-370x239.jpg?v=1628450412 370w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Рис. 7 Общий вид церкви Чапкута, фото С.Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Общий вид церкви Чапкута, фото С.Карапетяна.

Литература

1․ Карапетян 2000 – Карапетян С., Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», НАН РА, Ереван.

2․ Орбелян 1910 –  Степанос Орбелян, История области Сисакан, Тифлис (на арм.яз.).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Чапкута - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-чапкута/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Чапкута - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь (рис. 1, 2) находится в Кашатахском (Лачинском) районе републики Арцах, в 15 км к западу от Санасара (Кубатли), в селе Чапкут, которое расположено на берегу одного из ручеев, питающих реку Сетанц. Село ныне оккупировано Азербайджаном." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-чапкута/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-11T09:51:57+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881" />
	<meta property="og:image:width" content="960" />
	<meta property="og:image:height" content="720" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d0%b0%d0%bf%d0%ba%d1%83%d1%82%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d0%b0%d0%bf%d0%ba%d1%83%d1%82%d0%b0/","name":"Церковь Чапкута - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-08T19:22:12+00:00","dateModified":"2021-08-11T09:51:57+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d0%b0%d0%bf%d0%ba%d1%83%d1%82%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d0%b0%d0%bf%d0%ba%d1%83%d1%82%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d0%b0%d0%bf%d0%ba%d1%83%d1%82%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Чапкута"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Церковь Чапкута - Monument Watch

Церковь Чапкута - Monument Watch


Տանձատափի եկեղեցին

Տեղադրություն

Եկեղեցին (նկ․ 1, 2) գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Տանձատափ (Ղարաբաբա) գյուղի հյուսիսային կողմի մի բարձունքի վրա, Կովսականից (Զանգելան) 21 կմ հյուսիս, ՀՀ ներկա սահմանից 2 կմ հեռավորության վրա:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1.jpg?v=1628694172" width="1356" height="444" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1.jpg?v=1628694172 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1-300x98.jpg?v=1628694172 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1-1024x335.jpg?v=1628694172 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1-768x251.jpg?v=1628694172 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1-370x121.jpg?v=1628694172 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Tandzatap" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758.jpg?v=1628675805" width="414" height="297" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758.jpg?v=1628675805 414w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758-300x215.jpg?v=1628675805 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758-370x265.jpg?v=1628675805 370w" sizes="(max-width: 414px) 100vw, 414px" title="Նկ․ 1 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հարավ-արևմուտքից, լուս. Ս. Կարապետյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հարավ-արևմուտքից, լուս. Ս. Կարապետյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404.jpg?v=1628675836" width="418" height="299" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404.jpg?v=1628675836 418w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404-300x215.jpg?v=1628675836 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404-370x265.jpg?v=1628675836 370w" sizes="(max-width: 418px) 100vw, 418px" title="Նկ․ 2 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հարավ-արևելքից, լուս. Ս. Կարապետյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հարավ-արևելքից, լուս. Ս. Կարապետյանի։

Պատմական ակնարկ

Տանձատափի եկեղեցու մասին տեղեկությունները շատ քիչ են։ Հիմք ընդունելով  ճարտարապետական-հորինվածքային լուծումները և պատմական իրողությունները եկեղեցին թվագրվում է 19-րդ դարի երկրորդ կեսով։

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով, արևելյան կողմում կամարաձև ներգծված խորանով և զույգ ավանդատներով միանավ սրահ է: Կիսագլան թաղը հենվում է զույգ որմնասյուներով կազմվող կամարների վրա, տանիքը երկթեք է, արտաքին չափերն են՝ 14,50x8,30 մետր (Կարապետյան 1999, 204, նկ․ 3)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-370x254.jpg?v=1628675953" width="370" height="254" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-370x254.jpg?v=1628675953 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-300x206.jpg?v=1628675953 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-768x527.jpg?v=1628675953 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1.jpg?v=1628675953 893w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Նկ․ 3 Տանձատափի եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, էջ 205։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Տանձատափի եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, էջ 205։

Կառուցված է տեղական անմշակ քարով և կրաշաղախով։ Սրբատաշ քարերն օգտագործվել են կառույցի անկյունային հատվածներում, թաղակիր կամարների ու որմնասյուների, մուտքի դռան ու պատուհանների հատվածներում, որոնք հետագայում հիմնականում քանդվել են վերօգտագործման նպատակով։ Ներքուստ ծեփապատ է։ Միակ մուտքը, որն այժմ ամբողջությամբ ավերված է, հարավից է: Եկեղեցին ունի յոթ լուսամուտ, որոնցից երեքը բացվում են ավագ խորանի և ավանդատների հատվածներում (արևելյան պատ) (նկ․ 4), երկուսը՝ հարավային, մեկը արևմտյան պատերի մեջ: Խորանի հատվածում և աղոթասրահի հյուսիսային պատում առկա են խորշեր։ Հարավային պատի վրա, մուտքից ձախ, տեղադրված է խաչապատկեր (նկ․ 5)։ Կառույցի շուրջը փռված է եղել համաժամանակյա գերեզմանատունը, որն ավերվել է 1989-1993 թվականներին (Կարապետյան 1999, 204)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1.jpg?v=1628676185" width="425" height="283" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1.jpg?v=1628676185 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-300x200.jpg?v=1628676185 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-370x246.jpg?v=1628676185 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-272x182.jpg?v=1628676185 272w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Նկ․ 4 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հյուսիս-արևելքից, լուս. Ս. Կարապետյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հյուսիս-արևելքից, լուս. Ս. Կարապետյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117.jpg?v=1628676216" width="416" height="284" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117.jpg?v=1628676216 416w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117-300x205.jpg?v=1628676216 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117-370x253.jpg?v=1628676216 370w" sizes="(max-width: 416px) 100vw, 416px" title="Նկ․ 5 Տանձատափի եկեղեցու հարավային պատին տեղադրված խաչաքանդակը, լուս. Ս. Կարապետյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Տանձատափի եկեղեցու հարավային պատին տեղադրված խաչաքանդակը, լուս. Ս. Կարապետյանի։

Մատենագրական քննություն

Հետազոտող Ս․ Կարապետյանն իր «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում» գրքում ներկայացնելով գյուղն ու եկեղեցին, անդրադառնում է նաև եկեղեցու շուրջը գտնվող ավերված գերեզմանոցից պահպանված առձանագիր տապանաքարին, որը թվագրում է 1882 թվականով (Կարապետյան 1999, 205)։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Տանձատափի եկեղեցին պատերազմից առաջ և հետո, զգալի փոփոխությունների չի ենթարկվել (նկ․ 6)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4.jpg?v=1628695001" width="1208" height="804" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4.jpg?v=1628695001 1208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4-300x200.jpg?v=1628695001 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4-1024x682.jpg?v=1628695001 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4-768x511.jpg?v=1628695001 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4-370x246.jpg?v=1628695001 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4-272x182.jpg?v=1628695001 272w" sizes="(max-width: 1208px) 100vw, 1208px" title="Նկ․ 6 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հարավից, լուս. Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Տանձատափի եկեղեցու տեսքը հարավից, լուս. Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

Գրականություն

1․ Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Տանձատափի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/տանձատափի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Տանձատափի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Եկեղեցին (նկ․ 1, 2) գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Տանձատափ (Ղարաբաբա) գյուղի հյուսիսային կողմի մի բարձունքի վրա, Կովսականից (Զանգելան) 21 կմ հյուսիս, ՀՀ ներկա սահմանից 2 կմ հեռավորության վրա:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/տանձատափի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:45:17+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-4.jpg?v=1628695001" />
	<meta property="og:image:width" content="1208" />
	<meta property="og:image:height" content="804" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b1%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d6%83%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b1%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d6%83%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Տանձատափի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-11T10:07:18+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:45:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b1%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d6%83%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b1%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d6%83%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b1%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d6%83%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Տանձատափի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Տանձատափի եկեղեցին - Monument Watch

Տանձատափի եկեղեցին - Monument Watch


Location

The church (Figs. 1, 2) is located on a hill on the northern side of Tandzatap village (Gharababa) in Kashatagh region of the Artsakh Republic, 21 km north of Kovsakan (Zangelan), 2 km from the current border of the Republic of Armenia.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-2.jpg?v=1628694320" width="1356" height="444" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-2.jpg?v=1628694320 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-2-300x98.jpg?v=1628694320 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-2-1024x335.jpg?v=1628694320 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-2-768x251.jpg?v=1628694320 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-2-370x121.jpg?v=1628694320 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Tandzatap" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758.jpg?v=1628675805" width="414" height="297" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758.jpg?v=1628675805 414w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758-300x215.jpg?v=1628675805 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758-370x265.jpg?v=1628675805 370w" sizes="(max-width: 414px) 100vw, 414px" title="Fig. 1 The view of the church of Tandzatap from the south-west, photo by S. Karapetyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The view of the church of Tandzatap from the south-west, photo by S. Karapetyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404.jpg?v=1628675836" width="418" height="299" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404.jpg?v=1628675836 418w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404-300x215.jpg?v=1628675836 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404-370x265.jpg?v=1628675836 370w" sizes="(max-width: 418px) 100vw, 418px" title="Fig. 2 The view of the church of Tandzatap from the south-east, photo by S. Karapetyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The view of the church of Tandzatap from the south-east, photo by S. Karapetyan.

Historical օverview

There is very little information about the church of Tandzatap. Based on architectural-compositional solutions and historical realities, the church is dated to the second half of the 19th century.

Architectural-compositional examination

The church is a single-nave hall with a rectangular plan, an inwardly accentuated arciform altar on the eastern side and a pair of vestries. The semi-cylindrical vault rests on arches consisting of a pair of pilasters, the roof is gable, the external dimensions are 14.50x8.30 meters (Karapetyan 2001, 193, Fig. 3).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-370x254.jpg?v=1628675953" width="370" height="254" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-370x254.jpg?v=1628675953 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-300x206.jpg?v=1628675953 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-768x527.jpg?v=1628675953 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1.jpg?v=1628675953 893w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Fig. 3 The plan of the church of Tandzatap, S. Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, p. 193." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The plan of the church of Tandzatap, S. Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, p. 193.

It is built of local raw stone and lime mortar. The polished stones were used in the corner parts of the structure, in the vaulted arches and pilasters, in the parts of the entrance door and windows, which were later demolished mainly for reuse. It is plastered inwardly. The only entrance, which is now completely destroyed, is from the south. The church has seven windows, three of which open in the parts of the main altar and the verstries (eastern wall) (Fig. 4) – two in the southern, one in the western walls. There are niches in the altar and on the northern wall of the prayer hall. An image of a cross is placed on the southern wall, to the left of the entrance (Fig. 5). A contemporary cemetery used to be spread around the structure, which was destroyed in 1989-1993 (Karapetyan 2001, 192-193).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1.jpg?v=1628676185" width="425" height="283" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1.jpg?v=1628676185 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-300x200.jpg?v=1628676185 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-370x246.jpg?v=1628676185 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-272x182.jpg?v=1628676185 272w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Fig. 4 The view of the church of Tandzatap from the north-east, photo by S. Karapetyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The view of the church of Tandzatap from the north-east, photo by S. Karapetyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117.jpg?v=1628676216" width="416" height="284" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117.jpg?v=1628676216 416w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117-300x205.jpg?v=1628676216 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117-370x253.jpg?v=1628676216 370w" sizes="(max-width: 416px) 100vw, 416px" title="Fig. 5 The cross relief placed on the southern wall of the church of Tandzatap, photo by S. Karapetyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The cross relief placed on the southern wall of the church of Tandzatap, photo by S. Karapetyan.

Bibliographic examination

Researcher S. Karapetyan, in his book “Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, introducing the village and the church, refers to the inscribed gravestone preserved from the ruined cemetery around the church, which he dates to 1882 (Karapetyan 2001, 192).

The condition before, during and after the war

The church of Tandzatap did not undergo significant changes before and after the war (Fig. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5.jpg?v=1628695062" width="1208" height="804" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5.jpg?v=1628695062 1208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5-300x200.jpg?v=1628695062 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5-1024x682.jpg?v=1628695062 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5-768x511.jpg?v=1628695062 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5-370x246.jpg?v=1628695062 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5-272x182.jpg?v=1628695062 272w" sizes="(max-width: 1208px) 100vw, 1208px" title="Fig. 6 The view of the church of Tandzatap from the south, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The view of the church of Tandzatap from the south, photo by the Database of the Department of Preservation of Monuments of the Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Artsakh Republic.

Bibliography

Karapetyan S., Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, Yerevan, 2001.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Church of Tandzatap - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Church of Tandzatap - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church (Figs. 1, 2) is located on a hill on the northern side of Tandzatap village (Gharababa) in Kashatagh region of the Artsakh Republic, 21 km north of Kovsakan (Zangelan), 2 km from the current border of the Republic of Armenia." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-18T21:53:29+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-5.jpg?v=1628695062" />
	<meta property="og:image:width" content="1208" />
	<meta property="og:image:height" content="804" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/","name":"The Church of Tandzatap - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-11T10:07:18+00:00","dateModified":"2021-08-18T21:53:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tandzatap/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Church of Tandzatap"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Тандзатапа

Локализация

Церковь (рис. 1, 2) находится в Кашатахском (Лачинском) районе республики Арцах, на возвышенности в северной части села Тандзатап (Карабаба), в 21 км к северу от Ковсакана (Зангелана), на расстоянии 2 км от нынешней границы с республикой Армения.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap.jpg?v=1628694039" width="1356" height="444" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap.jpg?v=1628694039 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-300x98.jpg?v=1628694039 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-1024x335.jpg?v=1628694039 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-768x251.jpg?v=1628694039 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Tandzatap-370x121.jpg?v=1628694039 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Tr Tandzatap" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758.jpg?v=1628675805" width="414" height="297" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758.jpg?v=1628675805 414w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758-300x215.jpg?v=1628675805 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-1-e1628694541758-370x265.jpg?v=1628675805 370w" sizes="(max-width: 414px) 100vw, 414px" title="Рис. 1 Вид церкви Тандзатапа с юго-запада, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Вид церкви Тандзатапа с юго-запада, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404.jpg?v=1628675836" width="418" height="299" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404.jpg?v=1628675836 418w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404-300x215.jpg?v=1628675836 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-1-e1628694467404-370x265.jpg?v=1628675836 370w" sizes="(max-width: 418px) 100vw, 418px" title="Рис. 2 Вид церкви Тандзатапа с юго-востока, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вид церкви Тандзатапа с юго-востока, фото С. Карапетяна.

Исторический очерк

Сведений о церкви Танздатапа очень мало. Беря за основу архитектурно-композиционные решения и исторические реалии, церковь можно датировать второй половиной 19-ого века.

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь имеет прямоугольную планировку, представляет собой однонефную постройку с подчеркнутой дугообразной абсидой в восточной части и двумя ризницами. Полукруглый свод опирается на арки, образованные при помощи пары пилястр. Перекрытие двускатное, внешние размеры церкви - 14,50x8,30 метров (Карапетян 2000, 200; рис. 3).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1.jpg?v=1628675953" width="893" height="613" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1.jpg?v=1628675953 893w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-300x206.jpg?v=1628675953 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-768x527.jpg?v=1628675953 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-1-370x254.jpg?v=1628675953 370w" sizes="(max-width: 893px) 100vw, 893px" title="Рис. 3 План церкви Тандзатапа, С. Карапетян, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр. 201." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 План церкви Тандзатапа, С. Карапетян, Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, стр. 201.

Построена из местного необратотанного камня с использованием известняка. Чистотесанный камень использован лишь при отделке углов, сводчатых арок, пилястр, наличников, однако они впоследствии были разрушены с целью вторичного использования. В интерьере стены отштукатурены. Единственный вход, который ныне полностью разрушен, открыт в южной стене. Церковь имеет семь окон, три из которых приходятся на восточную сторону (часть алтаря и ризниц) (рис. 4), три окна располагались в южной стене (одно обрушилось), а одно – в западной.

В алтарной части и в северной стене молельного зала имеются ниши. На фасаде южной стены, слева от входа, установлен камень с изображением креста (рис. 5). Вокруг церкви простирается кладбище, которое было умышленно разрушено в 1989-1993-ых годах (Карапетян 2000, 200).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1.jpg?v=1628676185" width="425" height="283" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1.jpg?v=1628676185 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-300x200.jpg?v=1628676185 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-370x246.jpg?v=1628676185 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-1-272x182.jpg?v=1628676185 272w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Рис. 4 Вид церкви Тандзатапа с северо-востока, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Вид церкви Тандзатапа с северо-востока, фото С. Карапетяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117.jpg?v=1628676216" width="416" height="284" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117.jpg?v=1628676216 416w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117-300x205.jpg?v=1628676216 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-1-e1629323398117-370x253.jpg?v=1628676216 370w" sizes="(max-width: 416px) 100vw, 416px" title="Рис. 5 Камень с изображением креста на южном фасаде церкви, фото С. Карапетяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Камень с изображением креста на южном фасаде церкви, фото С. Карапетяна.

Анализ письменных источников

Исследователь Самвел Карапетян в своей книге «Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха», при описании села и церкви, упоминает также об одном сохранившемся на уничтоженном кладбище надгробном камне с надписью 1882  года   (Карапетян 2000, 200).

Состояние до, во время и после войны

ЦерковьТандзатапа и до, и после войны особым изменнеиям не подвергалась (рис. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3.jpg?v=1628694938" width="1208" height="804" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3.jpg?v=1628694938 1208w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3-300x200.jpg?v=1628694938 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3-1024x682.jpg?v=1628694938 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3-768x511.jpg?v=1628694938 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3-370x246.jpg?v=1628694938 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3-272x182.jpg?v=1628694938 272w" sizes="(max-width: 1208px) 100vw, 1208px" title="Рис. 6 Вид церкви с юга, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Вид церкви с юга, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА.

Литература

Карапетян 2000 - Памятники Армянской культуры в зоне Нагорного Карабаха, Изд-во «Гитутюн», Ереван.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Тандзатапа - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-тандзатапа/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Тандзатапа - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь (рис. 1, 2) находится в Кашатахском (Лачинском) районе республики Арцах, на возвышенности в северной части села Тандзатап (Карабаба), в 21 км к северу от Ковсакана (Зангелана), на расстоянии 2 км от нынешней границы с республикой Армения." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-тандзатапа/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-11T15:23:44+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-3.jpg?v=1628694938" />
	<meta property="og:image:width" content="1208" />
	<meta property="og:image:height" content="804" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bf%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bf%d0%b0/","name":"Церковь Тандзатапа - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-11T10:07:18+00:00","dateModified":"2021-08-11T15:23:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bf%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bf%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b7%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bf%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Тандзатапа"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Церковь Тандзатапа - Monument Watch

Церковь Тандзатапа - Monument Watch


Ավետարանոցի հին կամուրջը

Տեղադրություն

Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի (ներկայումս Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության տակ) հարավարևելյան կողմում՝ Ավետարանոց – Մադաթաշեն հին ճանապարհի սկզբնամասում, Վարանդա գետի Մարչ վտակի վրա (նկ. 1, 2)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc.jpg?v=1628977398" width="1343" height="433" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc.jpg?v=1628977398 1343w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-300x97.jpg?v=1628977398 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-1024x330.jpg?v=1628977398 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-768x248.jpg?v=1628977398 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Kamurj-Avetaranoc-370x119.jpg?v=1628977398 370w" sizes="(max-width: 1343px) 100vw, 1343px" title="Kamurj Avetaranoc" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001.jpg?v=1628972226" width="803" height="602" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001.jpg?v=1628972226 803w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001-300x225.jpg?v=1628972226 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001-768x576.jpg?v=1628972226 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001-370x277.jpg?v=1628972226 370w" sizes="(max-width: 803px) 100vw, 803px" title="Նկ․ 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը:

Պատմական ակնարկ

Համաձայն կամրջի հոսքընթաց ճակատին պահպանված քառատող շինարարական արձանագրության՝ այն կառուցվել է 1663 թվականին (նկ. 3)։ Արձանագրության մեջ ասվում է.  «Յիշ[ատակ] է այս/ կարմուճս/ մահտեսի Արան/ին, թվ[ին] :ՌՃԺԲ: (1663) (Կարապետյան 2009, 68):

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Միաթռիչք կամուրջ է, կառուցված կոպտատաշ քարերով և կրաշաղախով (նկ․ 4)։ Թռիչքի երկարությունը 6 մետր է, անցուղու լայնությունը՝ 3,10 մետր, բարձրությունը ջրի մակարդակից՝ 4,35 մետր (Կարապետյան 2009, 68):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002.jpg?v=1628972295" width="635" height="476" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002.jpg?v=1628972295 635w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002-300x225.jpg?v=1628972295 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-002-370x277.jpg?v=1628972295 370w" sizes="(max-width: 635px) 100vw, 635px" title="Նկ․ 2 Կամրջի ընդհանուր տեսքը:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Կամրջի ընդհանուր տեսքը:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-370x277.jpg?v=1628972393" width="370" height="277" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-370x277.jpg?v=1628972393 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-300x225.jpg?v=1628972393 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003-768x576.jpg?v=1628972393 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-003.jpg?v=1628972393 771w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="Նկ. 3 Կամրջի ճակատին ագուցված արձանագրությունը։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Կամրջի ճակատին ագուցված արձանագրությունը։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18.jpeg?v=1628972560" width="1170" height="606" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18.jpeg?v=1628972560 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-300x155.jpeg?v=1628972560 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-1024x530.jpeg?v=1628972560 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-768x398.jpeg?v=1628972560 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-15-08-21-12-18-370x192.jpeg?v=1628972560 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="Նկ. 4 Կամրջի չափագրությունը և կտրվածքը, Կարապետյան Ս., Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009, էջ 69։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Կամրջի չափագրությունը և կտրվածքը, Կարապետյան Ս., Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009, էջ 69։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ հուշարձանն ամբողջական էր: Պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո կամրջի մասին տեղեկություններ հայտնի չեն:

Մատենագրական քննություն

Հուշարձանի մասին տեղեկությունները սակավ են: Հիմնական տեղեկությունները ստացել ենք Ս. Կարապետյանի՝ Արցախի կամուրջներին նվիրված աշխատությունից, որտեղ էլ և առաջին անգամ հրատարակվել է շինարարական արձանագրությունը (Կարապետյան 2009, 68-69):

Գրականություն

Կարապետյան 2009 – Կարապետյան Ս., Արցախի կամուրջները, Երևան:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ավետարանոցի հին կամուրջը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ավետարանոցի-հին-կամուրջը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ավետարանոցի հին կամուրջը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի (ներկայումս Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության տակ) հարավարևելյան կողմում՝ Ավետարանոց – Մադաթաշեն հին ճանապարհի սկզբնամասում, Վարանդա գետի Մարչ վտակի վրա (նկ. 1, 2)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ավետարանոցի-հին-կամուրջը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:46:48+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/avetaranoc-001.jpg?v=1628972226" />
	<meta property="og:image:width" content="803" />
	<meta property="og:image:height" content="602" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","name":"Ավետարանոցի հին կամուրջը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-14T20:25:16+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:46:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ավետարանոցի հին կամուրջը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Сурб Лусаворич в Цоре

Локализация

Церковь расположена в Гадрутском районе республики Арцах в 2-2,5 км к юго-западу от села Цор, на холме, возвышающимся над оврагом, у подножия крепости Цораберд (рис. 1, 2). В 1991 году в результате операции «Кольцо» из Цор были депортировано армянское население, летом 1993 года село было освобождено. С октября 2020 года оно находится под оккупацией Азербайджана.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat.jpg?v=1628362209" width="1353" height="486" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat.jpg?v=1628362209 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-300x108.jpg?v=1628362209 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-1024x368.jpg?v=1628362209 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-768x276.jpg?v=1628362209 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-370x133.jpg?v=1628362209 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Cor Anapat" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-scaled.jpg?v=1628323878" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-scaled.jpg?v=1628323878 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-300x225.jpg?v=1628323878 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-1024x768.jpg?v=1628323878 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-768x576.jpg?v=1628323878 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-1536x1152.jpg?v=1628323878 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2048x1536.jpg?v=1628323878 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-370x278.jpg?v=1628323878 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Церковь Сурб Лусаворич с юго-запада, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Церковь Сурб Лусаворич с юго-запада, 2020, фото Г. Будагян․

Архитектурно-композиционный анализ

Церковь представляет собой прямоугольную в плане однонефную постройку, в восточной стороне расположена полукруглая абсида (рис.3). Перекрытие имело вид цилиндрического свода, ныне оно разрушено. Церковь сооружена из речного булыжника и скальных обломков на известковом растворе.

Единственный вход открывается с южной стороны (рис. 4), на восточной, южной и западной стенах расположено по одному окну. Вход церкви выложен из тесаных каменных блоков и имеет заслуживающее внимание оформление: боковые камни и выпирающая арка сооружены из чередующихся камней желтого и черного цветов, что придает церкви некую живость. Над черным широким тимпаном вставлена узкая желтая дугообразная плита, на которой имеется надпись, выполненная черной краской: «Я Мхитар... написал» (рис. 5) Внутри церкви, в северной стене встроена купель со стрельчатой аркой (рис. 6). Длина церкви составляет 12 метров, ширина - 7,90 метров, а высота - 5,5 метров.

Судя по конструкции и оформлению портала, церковь была построена в 17-ом веке.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-scaled.jpg?v=1628324218" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-scaled.jpg?v=1628324218 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-225x300.jpg?v=1628324218 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-768x1024.jpg?v=1628324218 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1152x1536.jpg?v=1628324218 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1536x2048.jpg?v=1628324218 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-278x370.jpg?v=1628324218 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 6 Крестильная купель, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Крестильная купель, 2020, фото Г. Будагян․

На территории сохранились остатки погребальных камер, надгробные камни, на одном из которых есть надпись (рис. 7), а также простой хачкар. Последний вырезан из известняка и привлекает внимание широким и крупным, глубоко вырезанным крестом, который датируется 10-11-ми веками (рис. 8).

К северо-востоку от церкви есть подземная гробница размерами 4х4 метра. Внутри она сводчатая, снаружи засыпана землей (рис. 9, 10). В гробнице есть надгробие без надписи. Возможно, оно принадлежало какой-то важной особе, так как, согласно М. Бархударянцу «могила является крупным местом паломничества» (Бархударянц 1895, 43).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009.jpg?v=1628324385" width="690" height="449" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009.jpg?v=1628324385 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009-300x195.jpg?v=1628324385 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009-370x241.jpg?v=1628324385 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Рис. 9 Вход в гробницу, находящуюся на территории церкви, фото из Электронного каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Вход в гробницу, находящуюся на территории церкви, фото из Электронного каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010.jpg?v=1628324417" width="690" height="448" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010.jpg?v=1628324417 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010-300x195.jpg?v=1628324417 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010-370x240.jpg?v=1628324417 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Рис. 10 Интерьер гробницы, фото из Электронного каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 10 Интерьер гробницы, фото из Электронного каталога государственной службы по охране исторической среды республики Арцах․

Состояние до, во время и после войны

Церковь Сурб Лусаворич находилась в плохом состоянии: полностью была обрушена сводчатая крыша и участок юго-восточной стены (рис. 11, 12). О состоянии памятника в период 44-дневной войны и в последующее время ничего не известно.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-scaled.jpg?v=1628324532" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-scaled.jpg?v=1628324532 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-300x169.jpg?v=1628324532 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-1024x576.jpg?v=1628324532 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-768x432.jpg?v=1628324532 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-1536x864.jpg?v=1628324532 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-2048x1152.jpg?v=1628324532 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-370x208.jpg?v=1628324532 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 11 Вид церкви с юго-востока, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 11 Вид церкви с юго-востока, 2020, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-scaled.jpg?v=1628323919" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-scaled.jpg?v=1628323919 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-300x169.jpg?v=1628323919 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1024x576.jpg?v=1628323919 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-768x432.jpg?v=1628323919 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1536x864.jpg?v=1628323919 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-2048x1152.jpg?v=1628323919 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-370x208.jpg?v=1628323919 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Вид церкви с северо-востока, 2020, фото Г․ Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Вид церкви с северо-востока, 2020, фото Г․ Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-scaled.jpg?v=1628324036" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-scaled.jpg?v=1628324036 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-300x225.jpg?v=1628324036 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1024x768.jpg?v=1628324036 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-768x576.jpg?v=1628324036 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1536x1152.jpg?v=1628324036 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-2048x1536.jpg?v=1628324036 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-370x278.jpg?v=1628324036 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Интерьер церкви, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Интерьер церкви, 2020, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-scaled.jpg?v=1628324100" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-scaled.jpg?v=1628324100 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-300x225.jpg?v=1628324100 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-1024x768.jpg?v=1628324100 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-768x576.jpg?v=1628324100 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-1536x1152.jpg?v=1628324100 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-2048x1536.jpg?v=1628324100 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-370x278.jpg?v=1628324100 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4 Вход в церковь, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Вход в церковь, 2020, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-scaled.jpg?v=1628324173" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-scaled.jpg?v=1628324173 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-300x225.jpg?v=1628324173 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1024x768.jpg?v=1628324173 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-768x576.jpg?v=1628324173 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1536x1152.jpg?v=1628324173 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-2048x1536.jpg?v=1628324173 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-370x278.jpg?v=1628324173 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Тимпан церкви, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Тимпан церкви, 2020, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-scaled.jpg?v=1628324315" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-scaled.jpg?v=1628324315 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-300x225.jpg?v=1628324315 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-1024x768.jpg?v=1628324315 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-768x576.jpg?v=1628324315 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-1536x1152.jpg?v=1628324315 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-2048x1536.jpg?v=1628324315 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-370x278.jpg?v=1628324315 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 7 Надгробие без надписи, сохранившееся под южной стеной церкви,  2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Надгробие без надписи, сохранившееся под южной стеной церкви,  2020, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-scaled.jpg?v=1628324356" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-scaled.jpg?v=1628324356 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-225x300.jpg?v=1628324356 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-768x1024.jpg?v=1628324356 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-1152x1536.jpg?v=1628324356 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-1536x2048.jpg?v=1628324356 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-278x370.jpg?v=1628324356 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Рис. 8 Хачкар, найденный на территории памятника, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Хачкар, найденный на территории памятника, 2020, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-scaled.jpg?v=1628324576" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-scaled.jpg?v=1628324576 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-300x225.jpg?v=1628324576 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-1024x768.jpg?v=1628324576 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-768x576.jpg?v=1628324576 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-1536x1152.jpg?v=1628324576 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-2048x1536.jpg?v=1628324576 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-370x278.jpg?v=1628324576 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 12 Внутри церкви, 2020, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 12 Внутри церкви, 2020, фото Г. Будагян․

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударян М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз)․

Свод армянских надписей. Книга 5, Арцах. Составитель: Бархударян С., Ереван, 1982, изд. АН АрмССР, Ереван (на арм.яз.)․

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988․

Воскеан А., Церкви Арцаха, Вена, 1953 (на арм.яз.)․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Сурб Лусаворич в Цоре - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-лусаворич-в-цоре/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Сурб Лусаворич в Цоре - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь расположена в Гадрутском районе республики Арцах в 2-2,5 км к юго-западу от села Цор, на холме, возвышающимся над оврагом, у подножия крепости Цораберд (рис. 1, 2). В 1991 году в результате операции «Кольцо» из Цор были депортировано армянское население, летом 1993 года село было освобождено. С октября 2020 года оно находится под оккупацией Азербайджана." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-сурб-лусаворич-в-цоре/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-09-08T07:54:24+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-1-scaled.jpg?v=1628324706" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b5/","name":"Церковь Сурб Лусаворич в Цоре - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-07T08:28:56+00:00","dateModified":"2021-09-08T07:54:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b1-%d0%bb%d1%83%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%87-%d0%b2-%d1%86%d0%be%d1%80%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Сурб Лусаворич в Цоре"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տահիսի կամուրջը

Տեղադրությունը

Գտնվում է Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր և Տող գյուղերի միջնամասում՝ Իշխանագետի վրա (նկ․ 1, 2)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi.jpg?v=1629317723" width="1350" height="498" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi.jpg?v=1629317723 1350w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-300x111.jpg?v=1629317723 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1024x378.jpg?v=1629317723 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-768x283.jpg?v=1629317723 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-370x136.jpg?v=1629317723 370w" sizes="(max-width: 1350px) 100vw, 1350px" title="M Taxlar kamurj Tox-Taisi" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-scaled.jpg?v=1629315841" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-scaled.jpg?v=1629315841 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-300x169.jpg?v=1629315841 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-1024x576.jpg?v=1629315841 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-768x432.jpg?v=1629315841 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-1536x864.jpg?v=1629315841 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-2048x1152.jpg?v=1629315841 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-370x208.jpg?v=1629315841 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, 2019թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Կամրջի ընդհանուր տեսքը, 2019թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-scaled.jpg?v=1629315906" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-scaled.jpg?v=1629315906 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-300x169.jpg?v=1629315906 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-1024x576.jpg?v=1629315906 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-768x432.jpg?v=1629315906 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-1536x864.jpg?v=1629315906 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-2048x1152.jpg?v=1629315906 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-370x208.jpg?v=1629315906 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 2 Կամրջի հոսքին հակառակ ճակատը, 2014 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Կամրջի հոսքին հակառակ ճակատը, 2014 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Պատմական ակնարկ

Կամուրջը կառուցված է Տահիս հին գյուղատեղիում։ Տահիս գյուղի մասին հիշատակվում է Գտչավանքի շինարարական արձանագրության մեջ․

« ․․․Եկեղեցաձոր իւր սահմանովն, ։Ա։ լծո հող ի Տահիս, ։Ա։ լծո՝ ի Տող, ։Ա։՝ ի Գաքս, ։Ա։՝ ի Մոխենիս» (Հակոբյան 2009,  92)։ Կամուրջը կապում էր Իշխանագետի երկու ափերին փռված գյուղի թաղամասերը, ինչպես նաև Մեծ Թաղերից դեպի Տող տանող  ճանապարհը։ Կամուրջի հարակից տարածքում առ այսօր պահպանվել են հին ջրաղացի և տարբեր շինությունների մնացորդները (նկ․ 3, 4, 5)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi2-278x370.jpg?v=1629318267" width="278" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi2-278x370.jpg?v=1629318267 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi2-225x300.jpg?v=1629318267 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi2-768x1023.jpg?v=1629318267 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi2.jpg?v=1629318267 995w" sizes="(max-width: 278px) 100vw, 278px" title="Նկ. 3 Տահիս գյուղատեղին և կամուրջը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Տահիս գյուղատեղին և կամուրջը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-278x370.jpg?v=1629318604" width="278" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-278x370.jpg?v=1629318604 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-225x300.jpg?v=1629318604 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-768x1023.jpg?v=1629318604 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004.jpg?v=1629318604 995w" sizes="(max-width: 278px) 100vw, 278px" title="Նկ. 4 Տահիս գյուղատեղին և կամուրջը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Տահիս գյուղատեղին և կամուրջը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-278x370.jpg?v=1629318655" width="278" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-278x370.jpg?v=1629318655 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-225x300.jpg?v=1629318655 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-768x1023.jpg?v=1629318655 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005.jpg?v=1629318655 995w" sizes="(max-width: 278px) 100vw, 278px" title="Նկ. 5 Տահիսի կամուրջը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Տահիսի կամուրջը, լուս․ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։

Ճարտարապետական – հորինվածքային նկարագրություն

Միաթռիչք է, կամարն ունի ընդգծված պայտաձևություն, կառուցողական մի հնար, որ առավել ամրություն էր հաղորդում կամրջին: Կառուցված է անմշակ քարով և կրաշաղախով։ Թռիչքի եզրամասերում օգտագործված են սրբատաշ քարեր։

Թռիչքի երկարությունը 6,95 մետր է, անցուղու լայնությունը՝ 3,30 մետր, բարձրությունը ջրի մակարդակից՝ 4,80 մետր (նկ․ 6)։ Կառուցման ստույգ թվագրություն չունի, սակայն համեմատելով կառուցվածքա-հորինվածքային համադրությունները նման այլ հուշարձանների հետ, ենթադրվում է, որ  15-16-րդ դարերի կառույց է։

Նախատեսված էր հետիոտնի և սայլակառքերի համար։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59.jpeg?v=1629316792" width="1078" height="516" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59.jpeg?v=1629316792 1078w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-300x144.jpeg?v=1629316792 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-1024x490.jpeg?v=1629316792 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-768x368.jpeg?v=1629316792 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-370x177.jpeg?v=1629316792 370w" sizes="(max-width: 1078px) 100vw, 1078px" title="Նկ. 6 Կամրջի չափագրությունը, չափագրումը՝ Ս․ Կարապետյանի, Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009, էջ 56: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Կամրջի չափագրությունը, չափագրումը՝ Ս․ Կարապետյանի, Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009, էջ 56:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Կամուրջը գտնվում էր լավ վիճակում և օգտագործվում էր։ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում չի տուժել, սակայն հետպատերազմական ժամանակաշրջանում, հաշվի առնելով Մեծ Թաղերի տարածքում Ադրբեջանի կողմից իրականացվող ճանապարհաշինարարական լայնածավալ աշխատանքները, որն ուղեկցվում է հայկական բնկավայրի իսպառ ոչնչացմամբ, չի բացառվում նաև հուշարձանի վնասվելը, որի մասին հստակ տեղեկություններ չկան։

Գրականություն

1․ Կարապետյան Ս․, Արցախի կամուրջները, Երևան, 2009։

2․ Հակոբյան 2009 – Հակոբյան Ա․,Պատմա-աշխարհագրական և վիմագրագիտական հետազոտություններ (Արցախ եւ Ուտիք),                    Վիեննա-Երևան։

3․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Տահիսի կամուրջը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/տահիսի-կամուրջը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Տահիսի կամուրջը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Գտնվում է Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր և Տող գյուղերի միջնամասում՝ Իշխանագետի վրա (նկ․ 1, 2)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/տահիսի-կամուրջը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:46:53+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-3-scaled.jpg?v=1629316866" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/","name":"Տահիսի կամուրջը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-18T20:01:54+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:46:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%bf%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Տահիսի կամուրջը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Տահիսի կամուրջը - Monument Watch

Տահիսի կամուրջը - Monument Watch


Локализация

Мост находится в Гадрутском районе республики Арцах, между селами Мец Тагер и Тох, на реке Ишханагет (рис. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1.jpg?v=1629319576" width="1350" height="498" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1.jpg?v=1629319576 1350w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1-300x111.jpg?v=1629319576 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1-1024x378.jpg?v=1629319576 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1-768x283.jpg?v=1629319576 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/M-Taxlar-kamurj-Tox-Taisi-1-370x136.jpg?v=1629319576 370w" sizes="(max-width: 1350px) 100vw, 1350px" title="M Taxlar kamurj Tox-Taisi" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-scaled.jpg?v=1629315841" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-scaled.jpg?v=1629315841 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-300x169.jpg?v=1629315841 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-1024x576.jpg?v=1629315841 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-768x432.jpg?v=1629315841 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-1536x864.jpg?v=1629315841 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-2048x1152.jpg?v=1629315841 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2-370x208.jpg?v=1629315841 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид моста, 2019, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид моста, 2019, фото Г. Будагян․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-scaled.jpg?v=1629315906" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-scaled.jpg?v=1629315906 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-300x169.jpg?v=1629315906 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-1024x576.jpg?v=1629315906 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-768x432.jpg?v=1629315906 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-1536x864.jpg?v=1629315906 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-2048x1152.jpg?v=1629315906 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1-370x208.jpg?v=1629315906 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Фасад моста противоположного направления потока реки, 2014, фото Г. Будагян․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Фасад моста противоположного направления потока реки, 2014, фото Г. Будагян․

Исторический обзор

Мост сооружен в старом селе Тагис. Название села упоминается в строительной надписи монастыря Гтчаванк: «…Екегецадзор с пределами, одно ярмо земли (участок земли, который можно пахать плугом за одни день), в Тагисе, одно – в Тохе, одно – в Гаксе, одно – в Мохенисе» (Акобян 2009, 92). Мост связывает два села, расположенные по оба берега реки Ишханагет, через него пролегает дорога из Мец Тагер в Тох. На территории моста по сей день находятся руины старой мельницы и разных построек (рис. 3, 4, 5).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-278x370.jpg?v=1629319754" width="278" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-278x370.jpg?v=1629319754 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-225x300.jpg?v=1629319754 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-768x1023.jpg?v=1629319754 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003.jpg?v=1629319754 995w" sizes="(max-width: 278px) 100vw, 278px" title="Рис. 3 Село Тагис и мост, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Село Тагис и мост, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-5-278x370.jpg?v=1629319832" width="278" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-5-278x370.jpg?v=1629319832 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-5-225x300.jpg?v=1629319832 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-5-768x1023.jpg?v=1629319832 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-5.jpg?v=1629319832 995w" sizes="(max-width: 278px) 100vw, 278px" title="Рис. 4 Село Тагис и мост, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Село Тагис и мост, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-4-278x370.jpg?v=1629319878" width="278" height="370" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-4-278x370.jpg?v=1629319878 278w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-4-225x300.jpg?v=1629319878 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-4-768x1023.jpg?v=1629319878 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-4.jpg?v=1629319878 995w" sizes="(max-width: 278px) 100vw, 278px" title="Рис. 5 Мост Тагиса, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Мост Тагиса, Фото: Фонд Агенства по сохранению исторической среды Министерства образования, науки, культуры и спорта РА.

Архитектурно-композиционный анализ

Мост однопролетный, арка имеет выраженную форму подковы, сооружен особым способом, обеспечивающим дополнительную прочность. Построен из необработанных камней на известковом растворе, в качестве краеугольных камней использованы чистотесаные.

Длина пролета - 6,95 метров, ширина проезжей части - 3,30 метров, высота на уровнем воды - 4,80 метров (рис. 6). Точной даты строительства нет, однако исследование его строительных и композиционных особенностей в сравнении с другими подобными мостами позволяет датировать его 15-16-ми веками. Мост предназначался для пешеходов и повозок.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59.jpeg?v=1629316792" width="1078" height="516" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59.jpeg?v=1629316792 1078w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-300x144.jpeg?v=1629316792 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-1024x490.jpeg?v=1629316792 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-768x368.jpeg?v=1629316792 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/image-18-08-21-11-59-370x177.jpeg?v=1629316792 370w" sizes="(max-width: 1078px) 100vw, 1078px" title="Рис. 6 Обмер моста С. Карапетяна, Карапетян С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр. 56․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Обмер моста С. Карапетяна, Карапетян С., Мосты Арцаха, Ереван, 2009, стр. 56․

Состояние до, во время и после войны

Мост находился в хорошем состоянии и был в использовании. Во время 44-дневной войны памятник не пострадал. Однако, учитывая тот факт, что в поствоенный период на территории села Мец Тагер со стороны Азербайджана производятся широкомасштабные строительные работы, которые сопровождаются полным уничтожением армянского поселения, не исключено также повреждение памятника, о котором у нас точных данных нет.

Литература

1․ Карапетян С. 2009, Мосты Арцаха, Научные исследования ООИАА, Книга 12, Ереван (на арм., рус, англ. языках)․

2․ Акопян 2009 – Акопян А., Историко-географические и эпиграфические исследования (Арцах и Утик), Вена-Ереван (на арм.яз)․

3․ Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988․

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Мост Тагиса - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-тагиса/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Мост Тагиса - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Мост находится в Гадрутском районе республики Арцах, между селами Мец Тагер и Тох, на реке Ишханагет (рис. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/мост-тагиса/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-18T21:29:15+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-3-scaled.jpg?v=1629316866" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b8%d1%81%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b8%d1%81%d0%b0/","name":"Мост Тагиса - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-18T20:01:54+00:00","dateModified":"2021-08-18T21:29:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b8%d1%81%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b8%d1%81%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d1%81%d1%82-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b8%d1%81%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Мост Тагиса"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Мост Тагиса - Monument Watch