Location

Saint Hovhannes Mkrtich (St. John the Baptist) or Kanach Zham Church is located in Shushi city, in the western perched segment of the plateau, from where the whole panorama of the city is visible. It is observed from almost all residential districts of the city and is the dimensional dominant of this part (Fig. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-scaled.jpg?v=1624965043" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-scaled.jpg?v=1624965043 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-300x199.jpg?v=1624965043 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-1024x681.jpg?v=1624965043 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-768x511.jpg?v=1624965043 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-1536x1021.jpg?v=1624965043 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-2048x1362.jpg?v=1624965043 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-370x246.jpg?v=1624965043 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-272x182.jpg?v=1624965043 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 St. Hovhannes Mkrtich Church of Shushi and its surroundings, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 St. Hovhannes Mkrtich Church of Shushi and its surroundings, photo by H. Petrosyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/SHUSHI-EKEKHECI-KANACH-JAM-KAM-SB.-HOVHANNES-MKRTICH.jpg?v=1624971182" width="1358" height="630" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/SHUSHI-EKEKHECI-KANACH-JAM-KAM-SB.-HOVHANNES-MKRTICH.jpg?v=1624971182 1358w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/SHUSHI-EKEKHECI-KANACH-JAM-KAM-SB.-HOVHANNES-MKRTICH-300x139.jpg?v=1624971182 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/SHUSHI-EKEKHECI-KANACH-JAM-KAM-SB.-HOVHANNES-MKRTICH-1024x475.jpg?v=1624971182 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/SHUSHI-EKEKHECI-KANACH-JAM-KAM-SB.-HOVHANNES-MKRTICH-768x356.jpg?v=1624971182 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/SHUSHI-EKEKHECI-KANACH-JAM-KAM-SB.-HOVHANNES-MKRTICH-370x172.jpg?v=1624971182 370w" sizes="(max-width: 1358px) 100vw, 1358px" title="SHUSHI, EKEKHECI ”KANACH JAM” KAM ”SB. HOVHANNES MKRTICH”" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Historical overview

The historical St. Hovhannes Mkrtich Church of Shushi, located in the Upper or New district, was originally built by the commoners who had moved to Shushi from the villages of Artsakh, that is why it was called the Gharabaghtsots Church (Church of Karabakh residents). The original structure was made of wood (cf. Taghiadian 1847, 286), the present church and the belfry were built in 1847 as a holistic complex. At the top of the entrance of the belfry, on the right and left, the building inscription has been preserved on two polished slabs numbered 1 and 2: “Saint Hovhannes Mkrtich Church was built by Shushi townsman paron (master) Hovhannes and Baba Stepanyan Hovnanents in memory of their deceased brother Mkrtich, in the year of 1847” (Figs. 2, 3).

The church received its name “Kanach Zham” (“Green Church”) as the dome of the building was once of green colour (Mkrtchyan 1985, 226).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-scaled.jpg?v=1626243954" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-scaled.jpg?v=1626243954 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-300x199.jpg?v=1626243954 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-1024x681.jpg?v=1626243954 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-768x511.jpg?v=1626243954 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-1536x1021.jpg?v=1626243954 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-2048x1362.jpg?v=1626243954 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-370x246.jpg?v=1626243954 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/DSC_5769-272x182.jpg?v=1626243954 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 2 The slabs bearing the building inscription of the church, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The slabs bearing the building inscription of the church, photo by H. Petrosyan.

Architectural-compositional examination

St. Hovhannes Mkrtich Church has elongated symmetries and a cruciform plan with an outwardly accentuated circular altar on the eastern side (Fig. 4). The southern and northern cross-wings are directly attached to the altar, which conditioned the two-part division of the prayer hall into a rectangular hall in front of the altar and an almost square hall between the belfry and the second hall. As a peculiarity, it should be noted that the belfry presents a constructive unit with the church. The portal of the church opens from the west into the belfry, from where you can enter a spacious prayer hall. The floor of the belfry and the prayer hall of the church are two meters above the level of the courtyard, due to which ten steps leading to the entrance are enclosed by wide retaining walls, which emphasize the solemnity of the portal leading to the prayer hall (Fig. 5). The prayer hall of the church is divided into two halls by pilasters (Fig. 6). The first hall has an approximately square plan, which is covered with a specially enclosed vault characteristic for the main halls (glkhatun) with garret windows, while the second – a rectangular hall, is domed. The drum with a circular base rises on the arches supported by hand-hewn pilasters. The transition from the square under dome to the dome is performed with a unique pendentive solution. The eastern vestries are built not on both sides of the altar, as is often the case, but under the altar. It should be noted that in case of the vaulted hall type church of Gtchavank, too, the vestries are also under the stage and have entry from the prayer hall.

St. Hovhannes Mkrtich Church is built of polished and rough milky limestone with carefully lined masonry. The most responsible parts are lined with polished stones: the corners of the walls, the cornices, the arches of the windows and the portal, the domes of the belfry and the church, the main staircases. The church has a luminous interior, which is provided by three wide windows of the altar as well as eight windows opened in the walls of the church and the belfry (Fig. 5). The volume of the church is harmonized with the surrounding verdurous environment and plays an important organizing role in terms of urban development.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3.jpg?v=1624965606" width="1449" height="2049" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3.jpg?v=1624965606 1449w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3-212x300.jpg?v=1624965606 212w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3-724x1024.jpg?v=1624965606 724w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3-768x1086.jpg?v=1624965606 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3-1086x1536.jpg?v=1624965606 1086w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/007-3-262x370.jpg?v=1624965606 262w" sizes="(max-width: 1449px) 100vw, 1449px" title="Fig. 7 The view of Kanach Zham Church from the northwest (1960s), photo according to the book authored by Мкртчян Ш., Давтян Щ., 1997." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 The view of Kanach Zham Church from the northwest (1960s), photo according to the book authored by Мкртчян Ш., Давтян Щ., 1997.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-3.jpg?v=1624965654" width="810" height="520" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-3.jpg?v=1624965654 810w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-3-300x193.jpg?v=1624965654 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-3-768x493.jpg?v=1624965654 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/008-3-370x238.jpg?v=1624965654 370w" sizes="(max-width: 810px) 100vw, 810px" title="Fig. 8 St. Hovhannes Mkrtich Church of Shushi after the 2020 explosion, photo source: 	armtimes.com/hy/article/201297․" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 St. Hovhannes Mkrtich Church of Shushi after the 2020 explosion, photo source: 	armtimes.com/hy/article/201297․

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-scaled.jpg?v=1624965258" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-scaled.jpg?v=1624965258 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-300x199.jpg?v=1624965258 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-1024x681.jpg?v=1624965258 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-768x511.jpg?v=1624965258 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-1536x1021.jpg?v=1624965258 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-2048x1362.jpg?v=1624965258 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-370x246.jpg?v=1624965258 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/003-5-272x182.jpg?v=1624965258 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Figs. 3 The slabs bearing the building inscription of the church, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Figs. 3 The slabs bearing the building inscription of the church, photo by H. Petrosyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5.jpg?v=1624965344" width="2193" height="1161" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5.jpg?v=1624965344 2193w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5-300x159.jpg?v=1624965344 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5-1024x542.jpg?v=1624965344 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5-768x407.jpg?v=1624965344 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5-1536x813.jpg?v=1624965344 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5-2048x1084.jpg?v=1624965344 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/004-5-370x196.jpg?v=1624965344 370w" sizes="(max-width: 2193px) 100vw, 2193px" title="Fig. 4 The plan layout of Kanach Zham Church, photo according to the book authored by Мкртчян Ш., Давтян Щ., 1997." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The plan layout of Kanach Zham Church, photo according to the book authored by Мкртчян Ш., Давтян Щ., 1997.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-scaled.jpg?v=1624965432" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-scaled.jpg?v=1624965432 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-300x199.jpg?v=1624965432 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-1024x681.jpg?v=1624965432 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-768x511.jpg?v=1624965432 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-1536x1021.jpg?v=1624965432 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-2048x1362.jpg?v=1624965432 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-370x246.jpg?v=1624965432 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/005-5-272x182.jpg?v=1624965432 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 5 The portal of St. Hovhannes Mkrtich Church, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The portal of St. Hovhannes Mkrtich Church, photo by H. Petrosyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-scaled.jpg?v=1624965462" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-scaled.jpg?v=1624965462 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-300x199.jpg?v=1624965462 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-1024x681.jpg?v=1624965462 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-768x511.jpg?v=1624965462 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-1536x1021.jpg?v=1624965462 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-2048x1362.jpg?v=1624965462 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-370x246.jpg?v=1624965462 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/006-6-272x182.jpg?v=1624965462 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 6 The interior of the church, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The interior of the church, photo by H. Petrosyan.

Bibliographic examination

In the Soviet period, St. Hovhannes Mkrtich is represented mainly by Armenian authors (Harutyunyan 1992, Mkrtchyan 1985, 226-228, Саркисян 1996, Мкртчян, Давтян 1997). Azerbaijani researchers have focused only on the construction of the city’s residential segment and Muslim monuments, ignoring the Armenian ones (Авалов 1977, Фатуллаев 1970)․

The condition before, during and after the war

During the Soviet period, Kanach Zham Church was surrounded by sanatoriums, rest houses and residential buildings, and the church was used by the Azerbaijanis as a drinking gallery of mineral water. There was a big iron pool installed on the stage, which completely closed, cut off the stage from the hall. Mineral water that often spilled from the reservoir flooded the prayer hall, wrecking the wall and flowing into the courtyard. The stairs of western that is the main portal of the belfry were demolished and replaced by new stairs inappropriate for the monument on the northern facade, because of which the wall of the ledge of the central window was demolished (Fig. 7). As a result, the monument was severely damaged.

After the liberation of Shushi, during the renovation of St. Hovhannes Mkrtich Church in 1995, the church domes and the portal were restored, the interior was completed.

Immediately after the 2020 war, Kanach Zham Church was exploded. The dome and the belfry are damaged (Fig. 8). Today, the Azerbaijanis unfoundedly denying the Armenian affiliation of the church and “refusing” the previous renovations, have begun to “transform” the structure into a Russian church.

Bibliography

Taghiadian 1847 – Taghiadyan M., Journey to Armenia, Calcutta.

Harutyunyan 1992 – Harutyunyan V., History of Armenian Architecture, “Luys” State Publishing House, Yerevan.

Mkrtchyan 1985 – Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, “Hayastan”, Yerevan.

Авалов 1977 – Авалов Э., Архитектура города Шуши, «Элм», Баку.

Саркисян 1996 – Саркисян М., Из истории градостроительства Шуши, Армянский Центр стратегических и национальных исследований, Ереван.

Мкртчян, Давтян 1997 – Мкртчян Ш., Давтян Щ., Шуши, Город трагической судьбы, «Амарас», Ереван.

Фатуллаев 1970 – Фатуллаев Ш., Памятники Шуши, Баку.

“Kanach Zham Church of Shushi is partially destroyed.”fip.am (hy-AM). 2020-11-19. Retrieved as of 2020-11-25.

Историяи судьба армянских церквей Шуши | Центр поддержки русско-...russia-armenia.info/node/75692

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Hovhannes Mkrtich Church of Shushi or Kanach Zham (Green Church) - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Hovhannes Mkrtich Church of Shushi or Kanach Zham (Green Church) - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location Saint Hovhannes Mkrtich (St. John the Baptist) or Kanach Zham Church is located in Shushi city, in the western perched segment of the plateau, from where the whole panorama of the city is visible. It is observed from almost all residential districts of the city and is the dimensional dominant of this part (Fig. 1). Historical overview The historical St. Hovhannes Mkrtich Church of Shushi, located in the Upper or New district, was originally built by the commoners who had moved to Shushi from the villages of Artsakh, that is why it was called the Gharabaghtsots Church (Church of Karabakh residents). The original structure was made of wood (cf. Taghiadian 1847, 286), the present church and the belfry were built in 1847 as a holistic complex. At the top of the entrance of the belfry, on the right and left, the building inscription has been preserved on two polished slabs numbered 1 and 2: “Saint Hovhannes Mkrtich Church was built by Shushi townsman paron (master) Hovhannes and Baba Stepanyan Hovnanents in memory of their deceased brother Mkrtich, in the year of 1847” (Figs. 2, 3). The church received its name “Kanach Zham” (“Green Church”) as the dome of the building was once of green colour (Mkrtchyan 1985, 226). Architectural-compositional examination St. Hovhannes Mkrtich Church has elongated symmetries and a cruciform plan with an outwardly accentuated circular altar on the eastern side (Fig. 4). The southern and northern cross-wings are directly attached to the altar, which conditioned the two-part division of the prayer hall into a rectangular hall in front of the altar and an almost square hall between the belfry and the second hall. As a peculiarity, it should be noted that the belfry presents a constructive unit with the church. The portal of the church opens from the west into the belfry, from where you can enter a spacious prayer hall. The floor of the belfry and the prayer hall of the church are two meters above the level of the courtyard, due to which ten steps leading to the entrance are enclosed by wide retaining walls, which emphasize the solemnity of the portal leading to the prayer hall (Fig. 5). The prayer hall of the church is divided into two halls by pilasters (Fig. 6). The first hall has an approximately square plan, which is covered with a specially enclosed vault characteristic for the main halls (glkhatun) with garret windows, while the second – a rectangular hall, is domed. The drum with a circular base rises on the arches supported by hand-hewn pilasters. The transition from the square under dome to the dome is performed with a unique pendentive solution. The eastern vestries are built not on both sides of the altar, as is often the case, but under the altar. It should be noted that in case of the vaulted hall type church of Gtchavank, too, the vestries are also under the stage and have entry from the prayer hall. St. Hovhannes Mkrtich Church is built of polished and rough milky limestone with carefully lined masonry. The most responsible parts are lined with polished stones: the corners of the walls, the cornices, the arches of the windows and the portal, the domes of the belfry and the church, the main staircases. The church has a luminous interior, which is provided by three wide windows of the altar as well as eight windows opened in the walls of the church and the belfry (Fig. 5). The volume of the church is harmonized with the surrounding verdurous environment and plays an important organizing role in terms of urban development. Bibliographic examination In the Soviet period, St. Hovhannes Mkrtich is represented mainly by Armenian authors (Harutyunyan 1992, Mkrtchyan 1985, 226-228, Саркисян 1996, Мкртчян, Давтян 1997). Azerbaijani researchers have focused only on the construction of the city’s residential segment and Muslim monuments, ignoring the Armenian ones (Авалов 1977, Фатуллаев 1970)․ The condition before, during and after the war During the Soviet period, Kanach Zham Church was surrounded by sanatoriums, rest houses and residential buildings, and the church was used by the Azerbaijanis as a drinking gallery of mineral water. There was a big iron pool installed on the stage, which completely closed, cut off the stage from the hall. Mineral water that often spilled from the reservoir flooded the prayer hall, wrecking the wall and flowing into the courtyard. The stairs of western that is the main portal of the belfry were demolished and replaced by new stairs inappropriate for the monument on the northern facade, because of which the wall of the ledge of the central window was demolished (Fig. 7). As a result, the monument was severely damaged. After the liberation of Shushi, during the renovation of St. Hovhannes Mkrtich Church in 1995, the church domes and the portal were restored, the interior was completed. Immediately after the 2020 war, Kanach Zham Church was exploded. The dome and the belfry are damaged (Fig. 8). Today, the Azerbaijanis unfoundedly denying the Armenian affiliation of the church and “refusing” the previous renovations, have begun to “transform” the structure into a Russian church." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-06T11:21:24+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/06/001-6-scaled.jpg?v=1624965043" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="5 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/","name":"Hovhannes Mkrtich Church of Shushi or Kanach Zham (Green Church) - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-06-29T11:29:20+00:00","dateModified":"2021-08-06T11:21:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/hovhannes-mkrtich-church-of-shushi-or-kanach-zham-green-church/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Hovhannes Mkrtich Church of Shushi or Kanach Zham (Green Church)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Монастырь Охты дрни в Мохренесе

Локализация

Монастырь Охты дрни находится в 3,5 км к северо-западу от села Мохренес Гадрутского района , на склоне горы Югусен, рядом с крепостью Гтич, в исторической области Арцаха Сисакан-Востан или Мьюс-Хабанд (Еремян 1969, 70). Ныне находится на территории, оккупированной Азербайджаном. Монастырь расположен на высоте 1451 метров над уровнем моря, в труднодоступном месте на лесистой вершине горы (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank.jpg?v=1627672107" width="1355" height="530" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank.jpg?v=1627672107 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-300x117.jpg?v=1627672107 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-1024x401.jpg?v=1627672107 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-768x300.jpg?v=1627672107 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/Oxti-drni-vank-370x145.jpg?v=1627672107 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Oxti drni vank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-scaled.jpg?v=1627670413" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-scaled.jpg?v=1627670413 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-300x200.jpg?v=1627670413 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-1024x683.jpg?v=1627670413 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-768x512.jpg?v=1627670413 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-1536x1024.jpg?v=1627670413 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-2048x1365.jpg?v=1627670413 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-370x247.jpg?v=1627670413 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/001-1-3-272x182.jpg?v=1627670413 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид главной церкви, 2016, фото Л. Киракосян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид главной церкви, 2016, фото Л. Киракосян.

Исторический обзор

Исторические источники о комплексе и полуразрушенной церкви, сохранившейся до наших дней, ничего не сообщают. Согласно традции, церковь Охты дрни («Семи дверей») построила сестра в память о своих семи братьях-защитниках, погибшим за родину. Ее могила находится во дворе монастыря, называется «Могила сестры» и является местом паломничества (Мкртчян 1988, 72).

Архитектурно-композиционный анализ

Монастырь состоит из главной церкви и находящихся на северо-западе однонефной церкви с прилегающим к ней двумя прямоугольными залами (рис. 2). На месте сохранились два хачкара. Главная церковь находится в полуразрушенном состоянии. От однонефного зала остались лишь абсида и южная стена с входом, который имеет характерный для памятников раннего средневековья люнет (Асратян 1992, 28).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-scaled.jpg?v=1627670542" width="2560" height="1971" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-scaled.jpg?v=1627670542 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-300x231.jpg?v=1627670542 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-1024x788.jpg?v=1627670542 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-768x591.jpg?v=1627670542 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-1536x1182.jpg?v=1627670542 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-2048x1576.jpg?v=1627670542 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/002-1-2-370x285.jpg?v=1627670542 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Генеральный план монастыря, обмер С.Карапетяна, Казарян А., Церковная архитектура стран Закавказья VII века: формирование и развитие традиции, Том 4, Locus Standi, Москва, 2013, стр. 46." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Генеральный план монастыря, обмер С.Карапетяна, Казарян А., Церковная архитектура стран Закавказья VII века: формирование и развитие традиции, Том 4, Locus Standi, Москва, 2013, стр. 46.

Церковь монастыря Охты дрни относится к типу четырехабсидных памятников с диагональными нишами и подтипу храмов без ризниц. В плане она представляет собой розетку, состоящую из четырех одинаковых подковообразных абсид шириною в два метра и примерно одинаковой глубины, а также диагональных ниш в 3/4 метра (рис. 3), проемы которых направлены в центр зала. Эти ниши, как и в других раннесредневековых церквях этого типа (наподобие Аванского храма и церкви Св.Рипсиме в Вагаршапате), не выполняют функции коридора, ведущего в ризницы, а имеют лишь декоративное значение.

С внешней стороны абсиды выделены полукругом, а ниши – в виде выпуклостей. Между абсидами и нишами расположены полукруглые пилястры: эта деталь не встречается в других однотипных памятниках (рис. 4). Вход в церковь открывается со стороны западной абсиды. В восточной абсиде имеется два окна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2.jpg?v=1627670672" width="2145" height="2401" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2.jpg?v=1627670672 2145w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-268x300.jpg?v=1627670672 268w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-915x1024.jpg?v=1627670672 915w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-768x860.jpg?v=1627670672 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-1372x1536.jpg?v=1627670672 1372w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-1830x2048.jpg?v=1627670672 1830w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/003-1-2-331x370.jpg?v=1627670672 331w" sizes="(max-width: 2145px) 100vw, 2145px" title="Рис. 3 План главной церкви, обмер С.Карапетяна и Казаряна А., Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, Том 4, Locus Standi, Москва, 2013, стр. 45." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 План главной церкви, обмер С.Карапетяна и Казаряна А., Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, Том 4, Locus Standi, Москва, 2013, стр. 45.

Памятник полуразрушен: сохранилась северная абсида до верхней части свода - до основания барабана, ниже тромпов, а также половина южной и северной стен. Западная стена сохранилась до уровня тимпана над входом. Прямоугольный дверной проем (шириной 1,06 метра) прикрыт каменной плитой. Единственное сохранившее окно – в северной абсиде - имеет горизонтальный сандрик (рис. 5).  Форма сандрика, абсид и арок, напоминающая греческую букву «омега» (Ω) – уникальное явление для раннесредневековой архитектуры  (Асратян 1992, 27). В других синхронных памятниках они представлены полукругом или имеют форму подковы.

Единственные детали церкви, имеющие художественное оформление – это импосты арок абсид. Шесть из них просты, в виде камней с выпуклой поверхностью и плитами по краям. Оба импоста восточной (алтарной)  абсиды носят богатый резной орнамент и фактически представляют собой капители. Сложные в сечении, сверху они имеют «плиту», под ней выпуклый фриз, ниже следуют ряды из жемчужин и зубцов (рис. 6).  Эти капители – единственные детали, которыми алтарная абсида отличается от других. Наличники двери и окон не орнаментированы: они обрамлены лишь тесаным камнем.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-scaled.jpg?v=1627670840" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-scaled.jpg?v=1627670840 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-300x200.jpg?v=1627670840 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-1024x683.jpg?v=1627670840 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-768x512.jpg?v=1627670840 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-1536x1024.jpg?v=1627670840 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-2048x1365.jpg?v=1627670840 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-370x247.jpg?v=1627670840 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/006-3-272x182.jpg?v=1627670840 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 6 Импост алтарной абсиды, фото Л. Киракосян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Импост алтарной абсиды, фото Л. Киракосян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-scaled.jpg?v=1627670984" width="1988" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-scaled.jpg?v=1627670984 1988w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-233x300.jpg?v=1627670984 233w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-795x1024.jpg?v=1627670984 795w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-768x989.jpg?v=1627670984 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-1193x1536.jpg?v=1627670984 1193w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-1591x2048.jpg?v=1627670984 1591w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/007-2-287x370.jpg?v=1627670984 287w" sizes="(max-width: 1988px) 100vw, 1988px" title="Рис. 7 Хачкар «Монаха Кандила», фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Хачкар «Монаха Кандила», фото Г. Петросяна.

Мнения относительно датировки церкви разнятся. М.Асратян, беря за основу вышеперечисленные особенности и толщину стен угловых ниш, считает купольную четырехабсидную церковь первой по своему композиционному типу диагонального расположения ниш и датирует постройку 6-ым веком (Hasratian 1988-1989, 372-373).

Памятник датируется 5-6-ым веками у Паоло Кунео  (Cuneo, Lala Comneno, Manukian 1988, 84). Тиран Марутян считает церковь Мохренеса с угловыми помещениями упрощенной вариацией церквей типа Рипсиме и относит ее к 7-ому веку (Марутян 1989, 108). Армен Казарян склоняется к более поздней датировке – к  8-ому веку (Казарян 2013, 44). Самым поздним временем постройки церкви Мохренеса мы же считаем конец 7-ого века. Это также подтверждается обзором особенностей планировки, пространственно-объемной композиции, структуры, зодчества и декора.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-768x1152.jpg?v=1627670707" width="768" height="1152" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-768x1152.jpg?v=1627670707 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-200x300.jpg?v=1627670707 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-683x1024.jpg?v=1627670707 683w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-1024x1536.jpg?v=1627670707 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-1365x2048.jpg?v=1627670707 1365w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-247x370.jpg?v=1627670707 247w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/004-1-2-scaled.jpg?v=1627670707 1707w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px" title="Рис. 4 Полукруглые пилястры главной церкви, фото Л. Киракосян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Полукруглые пилястры главной церкви, фото Л. Киракосян.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-scaled.jpg?v=1627670796" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-scaled.jpg?v=1627670796 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-300x200.jpg?v=1627670796 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-1024x683.jpg?v=1627670796 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-768x512.jpg?v=1627670796 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-1536x1024.jpg?v=1627670796 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-2048x1365.jpg?v=1627670796 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-370x247.jpg?v=1627670796 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-272x182.jpg?v=1627670796 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Общий вид северной абсиды церкви, фото Л. Киракосян." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Общий вид северной абсиды церкви, фото Л. Киракосян.

Церковь построена из необработанного и грубообработанного базальта. Стены имеют толщину 1,05-1,35 метров. Кладка стен выполнена чередованием ряда крупных камней с рядом мелких техникой мидис с использованием известкового раствора. Постройка изнутри была покрыта известковой штукатуркой, следы которой до сих пор видны на некоторых участках.

Купол, к сожалению, полностью обрушился в молельный зал и покрылся слоем земли. По проему двери заметно, что пол зала находится под толщей завала и земляной насыпи (около одного метра). Подобное состояние памятника ничуть не мешает заметить, что церковь не перестраивалась, своей композицией и структурой сохранилась до наших дней в первозданном виде.

Сохранившаяся часть памятника дает возможность произвести реконструкцию и получить представление о внешнем виде постройки. Как отмечает М.Асратян, переход от подкупольного восьмерика к куполу осуществлялся при помощи псевдопарусов: двойная кривизна осуществлялась посредством ступенчатой кладки камней в вертикальном и горизонтальном направлении под наклоном. Предположительно купол имел восьмиугольный барабан (диаметром 4,6 метра)(Асратян 1992, 28) и был покрыт чистотесанными плитами.

Пол во все абсидах и молельном зале имеют один уровень – черта, присущая раннесредневековым церквям. Полукруглая форма абсид с внешней стороны также указывает на древнее происхождение композиции церкви Мохренеса. Памятники с подчеркнутыми с внешней стороны абсидами более древние, чем постройки с абсидами, вписанными в прямоугольную планировку. В церковной архитектуре раннего средневековья это – внешне полукруглые постройки типа Цолакерта, монастыря Моро дзора, Лусакерта и Веришена (История армятской архитектуры 2004, 118). Внешние формы церкви Мохренеса соответствуют внутреннему решению и составляют гармоничное единство.

На территории памятника сохранились два хачкара. Один из них находится к юго-западу от церквей. Он имеет простую композицию и надпись 1044 года, в которой упоминается некий монах по имени Кандил (рис. 7). Второй хачкар во время нашего последнего посещения (2016 г.) стоял у входа в церковь на каменной плите  (рис. 8). Крест с круглыми  завершениями на крыльях вписан в кайму, украшенную треугольниками. С верхних углов каймы свисают гроздья винограда. Надпись высечена ниже горизонтальных крыльев креста и под ним: «931 г. Боже Христос, поминай и помилуй Ашота».

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-scaled.jpg?v=1627671049" width="2560" height="1707" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-scaled.jpg?v=1627671049 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-300x200.jpg?v=1627671049 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-1024x683.jpg?v=1627671049 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-768x512.jpg?v=1627671049 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-1536x1024.jpg?v=1627671049 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-2048x1365.jpg?v=1627671049 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-370x247.jpg?v=1627671049 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/008-2-272x182.jpg?v=1627671049 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 8 Хачкар, установленный на плите у входа, фото Л. Киракосян. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Хачкар, установленный на плите у входа, фото Л. Киракосян.

Анализ письменных источников

Поверхностное описание церкви представлено у епископа Макара Бархударянца (Бархударянц 1895, 78). В отчетах экспедиций 1980-ых годов Самвела Карапетяна представлены описание памятника, обмеры и прорисовка хачкара с датирующей надписью, обсуждаются вопросы, связанные с датировкой (Мкртчян, Абгарян, Карапетян 1982, 46-50). Самое детальное исследование памятника произведено М. Асратяном (Асратян, 1992, 25-29). План и разрез церкви представлены у Ш.Мкртчяна (Мкртчян 1989,74). Ценные фотографии церкви Мохренеса включены в посвященную постройке статью Паоло Кунео, которая помещена в каталог памятников армянской архитектуры.   Вопросы, касающиеся местоположения памятника, типологии, композиции, строительной техники, реконструкции и датировки, освещаются в трудах Армена Казаряна (Казарян 2013, 40-49). К архитектуре Мохренеса обращались также А.Зарян и П. Тонапетян.

Состояние до, во время и после войны

До арцахской войны памятник пребывал в вышеописанном состоянии – в полуразрушенном виде. Осенью 2020 года, после оккупации Гадрутского района азербайджанскими войсками, неприятель сбросил на землю стоящий у входа в церковь хачкар. О нынешнем состоянии монастыря сведений нет.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударян М., Арцах, Изд. «Арор», Баку (на арм.яз)

Еремян 1969 – Еремян С., Армения согласно «Ашхарацуйцу», Ереван (на арм.яз.)

Асратян 1992 – Асратян М., Арцахская архитектурная школа Армении, Ереван, Изд-во НАН РА (на арм. яз.)

История армянской архитектуры – 2004, Том третий, НАН РА, Изд. «Гитуцюн», Ереван (на арм.яз.)

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988

Мкртчян, Абгарян, Карапетян 1982 – Мкртчян Ш., Абгарян Р., Карапетян С., Монастырь «Охты дрни» Мохренеса, «Эчмиадзин», №11-12, Ереван (на арм.яз.)

Казарян 2013 - Казарян А., Церковная архитектура стран Закавкаья VII века: формирование и развитие традиции, Том 4, Локус Станди, Москва.

Марутян 1989 - Марутян Т., Архитектурные памятники: Звартноц, Аван, Рипсиме, Собор Анийской богоматери, Изд-во «Хорурдаин грох», Ереван.

Мкртчян 1989 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха /второе издание/, «Парберакан», Ереван.

Hasratian 1988-1989 - Hasratian М., La tetraconque a niches d`angle de Мoxrenis, REArm, tome XXI, Paris.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Монастырь Охты дрни в Мохренесе - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырь-охты-дрни-в-мохренесе/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Монастырь Охты дрни в Мохренесе - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Монастырь Охты дрни находится в 3,5 км к северо-западу от села Мохренес Гадрутского района , на склоне горы Югусен, рядом с крепостью Гтич, в исторической области Арцаха Сисакан-Востан или Мьюс-Хабанд (Еремян 1969, 70). Ныне находится на территории, оккупированной Азербайджаном. Монастырь расположен на высоте 1451 метров над уровнем моря, в труднодоступном месте на лесистой вершине горы (рис. 1). Исторический обзор Исторические источники о комплексе и полуразрушенной церкви, сохранившейся до наших дней, ничего не сообщают. Согласно традции, церковь Охты дрни («Семи дверей») построила сестра в память о своих семи братьях-защитниках, погибшим за родину. Ее могила находится во дворе монастыря, называется «Могила сестры» и является местом паломничества (Мкртчян 1988, 72). Архитектурно-композиционный анализ Монастырь состоит из главной церкви и находящихся на северо-западе однонефной церкви с прилегающим к ней двумя прямоугольными залами (рис. 2). На месте сохранились два хачкара. Главная церковь находится в полуразрушенном состоянии. От однонефного зала остались лишь абсида и южная стена с входом, который имеет характерный для памятников раннего средневековья люнет (Асратян 1992, 28). Церковь монастыря Охты дрни относится к типу четырехабсидных памятников с диагональными нишами и подтипу храмов без ризниц. В плане она представляет собой розетку, состоящую из четырех одинаковых подковообразных абсид шириною в два метра и примерно одинаковой глубины, а также диагональных ниш в 3/4 метра (рис. 3), проемы которых направлены в центр зала. Эти ниши, как и в других раннесредневековых церквях этого типа (наподобие Аванского храма и церкви Св.Рипсиме в Вагаршапате), не выполняют функции коридора, ведущего в ризницы, а имеют лишь декоративное значение. С внешней стороны абсиды выделены полукругом, а ниши – в виде выпуклостей. Между абсидами и нишами расположены полукруглые пилястры: эта деталь не встречается в других однотипных памятниках (рис. 4). Вход в церковь открывается со стороны западной абсиды. В восточной абсиде имеется два окна." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырь-охты-дрни-в-мохренесе/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-06T11:31:23+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/07/005-1-2-2048x1365-2.jpg?v=1627672416" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%be%d1%85%d1%82%d1%8b-%d0%b4%d1%80%d0%bd%d0%b8-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%be%d1%85%d1%82%d1%8b-%d0%b4%d1%80%d0%bd%d0%b8-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/","name":"Монастырь Охты дрни в Мохренесе - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-07-30T18:59:23+00:00","dateModified":"2021-08-06T11:31:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%be%d1%85%d1%82%d1%8b-%d0%b4%d1%80%d0%bd%d0%b8-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%be%d1%85%d1%82%d1%8b-%d0%b4%d1%80%d0%bd%d0%b8-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%be%d1%85%d1%82%d1%8b-%d0%b4%d1%80%d0%bd%d0%b8-%d0%b2-%d0%bc%d0%be%d1%85%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%81%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Монастырь Охты дрни в Мохренесе"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ցորի Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցին

Տեղադրությունը

Գտնվում է Հադրութի շրջանի Ցոր գյուղից 2-2,5 կիլոմետր դեպի հարավ արևմուտք, ձորափի վրա բարձրացող բլրի վրա, Ցորաբերդի ստորոտում (նկ․ 1, 2)։ Գյուղը 1991 թվականի «Օղակ» օպերացիայի արդյունքում հայաթափվել է, ազատագրվել է 1993 թվականի ամռանը։ 2020 թվականի հոկտեմբերից գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat.jpg?v=1628362209" width="1353" height="486" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat.jpg?v=1628362209 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-300x108.jpg?v=1628362209 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-1024x368.jpg?v=1628362209 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-768x276.jpg?v=1628362209 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Cor-Anapat-370x133.jpg?v=1628362209 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Cor Anapat" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-scaled.jpg?v=1628323878" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-scaled.jpg?v=1628323878 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-300x225.jpg?v=1628323878 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-1024x768.jpg?v=1628323878 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-768x576.jpg?v=1628323878 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-1536x1152.jpg?v=1628323878 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-2048x1536.jpg?v=1628323878 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-370x278.jpg?v=1628323878 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Լուսավորիչ եկեղեցին հարավ – արևմուտքից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Լուսավորիչ եկեղեցին հարավ – արևմուտքից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով միանավ սրահ է, արևելյան կողմում ունի կիսակլոր աբսիդ (նկ․ 3)։ Ծածկը եղել է գլանաձև թաղի տեսքով, այժմ փլված է։ Կառուցված է տեղական անմշակ խոշոր գետաքարով, ժայռաքարով և կրաշաղախով։ Միակ մուտքը բացվում է հարավից (նկ․ 4), երեք փոքր լուսամուտները՝ արևելքից, հարավից, արևմուտքից։ Մուտքը կառուցված է սրբատաշ խոշոր քարերով, ունի ուշագրավ ձևավորում. եզրերն ու առաջեկ կամարը շարված են իրար հաջորդող սև և դեղնավուն քարերով, ինչը որոշակի աշխուժություն է հաղորդում կառույցին: Սև լայն բարավորն ավարտվում է խիստ նեղ կամարաձև դեղին սալով, որի վրա սևաներկով գրված է. «Ես Մխիթար … գիրեցի» (նկ. 5): Ներսում՝ հյուսիսային պատի մեջ ներկառուցված է սլաքաձև կամարով մկրտության ավազանը (նկ․ 6):

Եկեղեցին ունի 12 մետր երկարություն, 7,90 մետր լայնություն, 5,5 մետր բարձրություն։

Դատելով շքամուտքի կառուցվածքից և ձևավորումից, եկեղեցին կառուցվել է 17-րդ դարում:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-scaled.jpg?v=1628324218" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-scaled.jpg?v=1628324218 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-225x300.jpg?v=1628324218 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-768x1024.jpg?v=1628324218 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1152x1536.jpg?v=1628324218 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-1536x2048.jpg?v=1628324218 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-1-278x370.jpg?v=1628324218 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 6 Եկեղեցու մկրտարանը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Եկեղեցու մկրտարանը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Տարածքում պահպանվել են խցերի հետքեր, տապանաքարեր, որոնցից մեկի վրա կա արձանագրություն (նկ․ 7) և մի պարզ խաչքար։ Այն կերտված է կրաքարից, աչքի է ընկնում լայնաթև խորաքանդակ մեծադիր խաչով, վերաբերում է 10-11-րդ դարերին (նկ․ 8)։

Եկեղեցուց հյուսիս–արևելք կա մի գետնափոր դամբարան՝ 4 մետր լայնությամբ և 4 մետր երկարությամբ։ Դամբարանը ներքուստ թաղակապ է, արտաքինից հողածածկ (նկ․ 9, 10)։ Ներսում կա մի անարձանագիր շիրմաքար։ Հավանաբար այն կարևոր անձնավորության է պատկանում, քանի որ ըստ Մ․ Բարխուդարյանի «գերեզմանը մեծ ուխտատեղի է» (Բարխուտարեանց 1895, 43):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009.jpg?v=1628324385" width="690" height="449" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009.jpg?v=1628324385 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009-300x195.jpg?v=1628324385 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/009-370x241.jpg?v=1628324385 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Նկ. 9 Եկեղեցու տարածքում գտնվող դամբարանի մուտքը, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայության էլեկտրոնային շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 9 Եկեղեցու տարածքում գտնվող դամբարանի մուտքը, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայության էլեկտրոնային շտեմարան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010.jpg?v=1628324417" width="690" height="448" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010.jpg?v=1628324417 690w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010-300x195.jpg?v=1628324417 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/010-370x240.jpg?v=1628324417 370w" sizes="(max-width: 690px) 100vw, 690px" title="Նկ. 10 Դամբարանը ներսից, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայության էլեկտրոնային շտեմարան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 10 Դամբարանը ներսից, լուս․ ԱՀ Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայության էլեկտրոնային շտեմարան։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Ս․ Լուսավորիչ եկեղեցին գտնվում էր վատ վիճակում, ամբողջությամբ փլված է թաղակապ տանիքը և հարավ-արևելյան պատի մի հատվածը (նկ․ 11, 12)։

44-օրյա պատերազմի ընթացքում և դրան հաջորդած ժամանակաշրջանում եկեղեցու վիճակի վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-scaled.jpg?v=1628324532" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-scaled.jpg?v=1628324532 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-300x169.jpg?v=1628324532 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-1024x576.jpg?v=1628324532 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-768x432.jpg?v=1628324532 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-1536x864.jpg?v=1628324532 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-2048x1152.jpg?v=1628324532 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/011-370x208.jpg?v=1628324532 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 11 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ – արևելքից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 11 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ – արևելքից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-scaled.jpg?v=1628323919" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-scaled.jpg?v=1628323919 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-300x169.jpg?v=1628323919 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1024x576.jpg?v=1628323919 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-768x432.jpg?v=1628323919 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-1536x864.jpg?v=1628323919 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-2048x1152.jpg?v=1628323919 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-2-370x208.jpg?v=1628323919 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու տեսքը հյուսիս - արևելքից, 2020  թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու տեսքը հյուսիս - արևելքից, 2020  թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-scaled.jpg?v=1628324036" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-scaled.jpg?v=1628324036 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-300x225.jpg?v=1628324036 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1024x768.jpg?v=1628324036 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-768x576.jpg?v=1628324036 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-1536x1152.jpg?v=1628324036 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-2048x1536.jpg?v=1628324036 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-3-370x278.jpg?v=1628324036 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 3․ Եկեղեցին ներսից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3․ Եկեղեցին ներսից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-scaled.jpg?v=1628324100" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-scaled.jpg?v=1628324100 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-300x225.jpg?v=1628324100 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-1024x768.jpg?v=1628324100 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-768x576.jpg?v=1628324100 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-1536x1152.jpg?v=1628324100 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-2048x1536.jpg?v=1628324100 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-3-370x278.jpg?v=1628324100 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 4 Եկեղեցու մուտքը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցու մուտքը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-scaled.jpg?v=1628324173" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-scaled.jpg?v=1628324173 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-300x225.jpg?v=1628324173 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1024x768.jpg?v=1628324173 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-768x576.jpg?v=1628324173 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-1536x1152.jpg?v=1628324173 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-2048x1536.jpg?v=1628324173 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-2-370x278.jpg?v=1628324173 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու բարավորը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու բարավորը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-scaled.jpg?v=1628324315" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-scaled.jpg?v=1628324315 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-300x225.jpg?v=1628324315 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-1024x768.jpg?v=1628324315 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-768x576.jpg?v=1628324315 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-1536x1152.jpg?v=1628324315 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-2048x1536.jpg?v=1628324315 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-1-370x278.jpg?v=1628324315 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 7 Եկեղեցու հարավային պատի տակ պահպանված արձանագիր տապանաքարը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Եկեղեցու հարավային պատի տակ պահպանված արձանագիր տապանաքարը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-scaled.jpg?v=1628324356" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-scaled.jpg?v=1628324356 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-225x300.jpg?v=1628324356 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-768x1024.jpg?v=1628324356 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-1152x1536.jpg?v=1628324356 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-1536x2048.jpg?v=1628324356 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/008-1-278x370.jpg?v=1628324356 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 8 Եկեղեցու տարածքում պահպանված խաչքարը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Եկեղեցու տարածքում պահպանված խաչքարը, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-scaled.jpg?v=1628324576" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-scaled.jpg?v=1628324576 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-300x225.jpg?v=1628324576 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-1024x768.jpg?v=1628324576 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-768x576.jpg?v=1628324576 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-1536x1152.jpg?v=1628324576 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-2048x1536.jpg?v=1628324576 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/012-370x278.jpg?v=1628324576 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 12 Եկեղեցին ներսից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 12 Եկեղեցին ներսից, 2020 թ․, լուս․ Գ․ Բուդաղյանի։

Գրականություն

1․ Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու։

2․ Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ, կազմեց՝ Ս․ Բարխուդարյանը, Երևան, 1982։

3․ Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա–ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։

4․ Ոսկեան Հ․, Արցախի վանքերը, Վիեննա, 1953։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ցորի Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ցորի-սուրբ-լուսավորիչ-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ցորի Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Գտնվում է Հադրութի շրջանի Ցոր գյուղից 2-2,5 կիլոմետր դեպի հարավ արևմուտք, ձորափի վրա բարձրացող բլրի վրա, Ցորաբերդի ստորոտում (նկ․ 1, 2)։ Գյուղը 1991 թվականի «Օղակ» օպերացիայի արդյունքում հայաթափվել է, ազատագրվել է 1993 թվականի ամռանը։ 2020 թվականի հոկտեմբերից գտնվում է ադրբեջանական օկուպացիայի տակ։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ցորի-սուրբ-լուսավորիչ-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:44:58+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-2-1-scaled.jpg?v=1628324706" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Ցորի Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-07T08:28:56+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:44:58+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d6%81%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%b9-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ցորի Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ճապկուտի եկեղեցին

Տեղադրություն

Եկեղեցին (նկ. 1, 2) գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, Սանասարից (Կուբաթլի) 15 կմ արևմուտք, Սեթանց գետակը սնուցող առվակներից մեկի ափին տեղադրված Ճապկուտ գյուղում: Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2.jpg?v=1628454675" width="1355" height="535" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2.jpg?v=1628454675 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-300x118.jpg?v=1628454675 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-1024x404.jpg?v=1628454675 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-768x303.jpg?v=1628454675 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-2-370x146.jpg?v=1628454675 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Tr Chapkut" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-300x225.jpg?v=1628449881 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-768x576.jpg?v=1628449881 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-370x278.jpg?v=1628449881 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Նկ․ 1 Ճապկուտի եկեղեցու տեսքը հարավ-արևմուտքից, լուս. Երիտասարդ Պատմագետների Ասոցիացիա ֆեյսբուքյան էջից՝ https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/ :" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Ճապկուտի եկեղեցու տեսքը հարավ-արևմուտքից, լուս. Երիտասարդ Պատմագետների Ասոցիացիա ֆեյսբուքյան էջից՝ https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/ :

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3.jpg?v=1628449921" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3.jpg?v=1628449921 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-300x225.jpg?v=1628449921 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-768x576.jpg?v=1628449921 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-370x278.jpg?v=1628449921 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Նկ․ 2 Ճապկուտի եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. «Երիտասարդ Պատմագետների Ասոցիացիա» ֆեյսբուքյան էջից՝ https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/ :" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Ճապկուտի եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. «Երիտասարդ Պատմագետների Ասոցիացիա» ֆեյսբուքյան էջից՝ https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/ :

Պատմական ակնարկ

13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը իր «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատության մեջ Ճապկուտը հիշատակում է որպես Տաթևի վանքին հարկ վճարող Քաշունիք գավառի խոշոր բնակավայրերից մեկը (Օրբէլեան 1910, 375)։ Հիմք ընդունելով  ճարտարապետական-հորինվածքային լուծումները և ագուցված խաչքարերն ու տապանաքարերը՝ եկեղեցին 17-րդ դարի կառույց է: 18-րդ դարի երկրորդ կեսից տեղում հաստատված քրդերը կառույցն օգտագործել են տնտեսական նպատակներով (նկ․ 3)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4.jpg?v=1628450045" width="600" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4.jpg?v=1628450045 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4-300x225.jpg?v=1628450045 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4-370x278.jpg?v=1628450045 370w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Նկ․ 3 Ճապկուտի եկեղեցու տեսքը ներսից, լուս. «Հայ զինվոր» կայքէջից՝ http://www.hayzinvor.am/34835.html :" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Ճապկուտի եկեղեցու տեսքը ներսից, լուս. «Հայ զինվոր» կայքէջից՝ http://www.hayzinvor.am/34835.html :

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին կառուցված է տեղական անմշակ քարով և կրաշաղախով։ Պատերի ստորին հատվածներում և անկյուններում օգտագործված են ավելի մեծ չափերի կոպտատաշ քարեր։ Կառույցը ուղղանկյունաձև միանավ բազիլիկ է, արտաքին 13․70x8․15 մետր չափերով (Կարապետյան 1999, 191, նկ․ 4)։ Արևելյան կողմում տեղավորված են պայտաձև խորանն ու միակ ավանդատունը (խորանից հարավ), ինչի արդյունքում խորանը շեղված է կենտրոնական առանցքից դեպի հյուսիս։ Պահպանված միակ մուտքը հարավային կողմում է։ Բարավորը միակտոր քար է, երեք խոշոր խաչաքանդակներով և ուղեկցող ավելի փոքրաչափ խաչերով։ Բարավորի վրա պահպանվել է նաև կառուցման արձանագրությունը «Թ. :ՌՂ:» (1641 թվական)։ Մուտքի եզրաքարերը տապանաքարեր են (նկ. 5): Եկեղեցին ունի երկու լուսամուտ արևելյան պատի վրա, որոնցից մեկը բացվում է դեպի ավագ խորան, իսկ մյուսը դեպի ավանդատուն։ Եվս երկու լուսամուտներ էլ առկա են հարավային պատի մեջ։ Պատերի մեջ օգտագործվել են 13-17-րդ դարերի բազմաթիվ տապանաքարեր և խաչքարեր (նկ․ 6)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3.jpg?v=1628450311" width="600" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3.jpg?v=1628450311 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3-300x225.jpg?v=1628450311 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3-370x278.jpg?v=1628450311 370w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Նկ․ 5 Ճապկուտի եկեղեցու մուտքը, լուս. «Հայ զինվոր» կայքէջից՝ http://www.hayzinvor.am/34835.html :" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Ճապկուտի եկեղեցու մուտքը, լուս. «Հայ զինվոր» կայքէջից՝ http://www.hayzinvor.am/34835.html :

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4.jpg?v=1628450283" width="891" height="625" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4.jpg?v=1628450283 891w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-300x210.jpg?v=1628450283 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-768x539.jpg?v=1628450283 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-370x260.jpg?v=1628450283 370w" sizes="(max-width: 891px) 100vw, 891px" title="Նկ․ 4 Ճապկուտի եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, էջ 191։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Ճապկուտի եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, էջ 191։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2.jpg?v=1628450336" width="400" height="533" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2.jpg?v=1628450336 400w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2-225x300.jpg?v=1628450336 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2-278x370.jpg?v=1628450336 278w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" title="Նկ․ 6 Ճապկուտի եկեղեցու մուտքից ձախ օգտագործված տապանաքար, լուս. «Հայ զինվոր» կայքէջից՝ http://www.hayzinvor.am/34835.html :" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Ճապկուտի եկեղեցու մուտքից ձախ օգտագործված տապանաքար, լուս. «Հայ զինվոր» կայքէջից՝ http://www.hayzinvor.am/34835.html :

Մատենագրական քննություն

Հետազոտող Ս․ Կարապետյանն իր «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում» գրքում ներկայացրել է Ճապկուտ գյուղն ու եկեղեցին (Կարապետյան 1999, 191)։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Ճապկուտի եկեղեցին պատերազմից առաջ և հետո ոչ մի էական փոփոխության չի ենթարկվել (նկ․ 7)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2.jpg?v=1628450412" width="425" height="274" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2.jpg?v=1628450412 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2-300x193.jpg?v=1628450412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2-370x239.jpg?v=1628450412 370w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Նկ․ 7 Ճապկուտի եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Ս․ Կարապետյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Ճապկուտի եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Ս․ Կարապետյան։

Գրականություն

1․ Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան:

2․ Օրբէլեան 1910 – Ստեփանոս Օրբէլեան, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թիֆլիս։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ճապկուտի եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ճապկուտի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ճապկուտի եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Եկեղեցին (նկ. 1, 2) գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, Սանասարից (Կուբաթլի) 15 կմ արևմուտք, Սեթանց գետակը սնուցող առվակներից մեկի ափին տեղադրված Ճապկուտ գյուղում: Այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ճապկուտի-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:45:12+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881" />
	<meta property="og:image:width" content="960" />
	<meta property="og:image:height" content="720" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%a1%d5%ba%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%a1%d5%ba%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Ճապկուտի եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-08T19:22:12+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:45:12+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%a1%d5%ba%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%a1%d5%ba%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b3%d5%a1%d5%ba%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ճապկուտի եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Ճապկուտի եկեղեցին - Monument Watch

Ճապկուտի եկեղեցին - Monument Watch


Location

The church (Figs. 1, 2) is located in Kashatagh region of the Artsakh Republic, 15 km west of Sanasar (Kubatli), in Tchapkut village, on the bank of one of the tributaries feeding the Setants rivulet. Presently, it is under the Azerbaijani occupation.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-1.jpg?v=1628454527" width="1355" height="535" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-1.jpg?v=1628454527 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-1-300x118.jpg?v=1628454527 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-1-1024x404.jpg?v=1628454527 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-1-768x303.jpg?v=1628454527 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/Tr-Chapkut-1-370x146.jpg?v=1628454527 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" title="Tr Chapkut" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-300x225.jpg?v=1628449881 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-768x576.jpg?v=1628449881 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3-370x278.jpg?v=1628449881 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Fig. 1 The view of the church of Tchapkut from the south-west, photo source: Facebook page of the “Association of Young Historians”: https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The view of the church of Tchapkut from the south-west, photo source: Facebook page of the “Association of Young Historians”: https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3.jpg?v=1628449921" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3.jpg?v=1628449921 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-300x225.jpg?v=1628449921 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-768x576.jpg?v=1628449921 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/002-3-370x278.jpg?v=1628449921 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Fig. 2 The general view of the church of Tchapkut, photo source: Facebook page of the “Association of Young Historians”: https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The general view of the church of Tchapkut, photo source: Facebook page of the “Association of Young Historians”: https://www.facebook.com/438497309606941/posts/3284260418363935/.

Historical overview

The 13th century historian Stepanos Orbelyan in his “History of the Province of Syunik” mentions Tchapkut as one of the large settlements of Kashuniq canton that paid taxes to Tatev Monastery (Orbelian 1910, 375). Based on the architectural-compositional solutions and the embedded khachkars and gravestones, the church is a 17th century structure. From the second half of the 18th century, the Kurds who settled in the place used the building for economic purposes (Fig. 3).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4.jpg?v=1628450045" width="600" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4.jpg?v=1628450045 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4-300x225.jpg?v=1628450045 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/003-4-370x278.jpg?v=1628450045 370w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Fig. 3 The view of the church of Tchapkut from inside, photo source: “Hay Zivor” (“Armenian Soldier”) website: http://www.hayzinvor.am/34835.html. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The view of the church of Tchapkut from inside, photo source: “Hay Zivor” (“Armenian Soldier”) website: http://www.hayzinvor.am/34835.html.

Architectural-compositional examination

The church is built of local raw stone and lime mortar. Larger rough stones are used in the lower parts and corners of the walls. The structure is a rectangular single-nave basilica with external dimensions of 13․70X8․15 meters (Karapetyan 2001, 182, fig. 1). On the eastern side there is a horseshoe-shaped altar and the only vestry (south of the altar), as a result of which the altar is deviated from the central axis to the north. The only preserved entrance is on the southern side. The lintel is a one-piece stone with three large cross relieves and smaller accompanying crosses. The building inscription has been preserved on the lintel: “The year of 1641”. The entrance kerbstones are gravestones (Fig. 5). The church has two windows on the eastern wall, one of which opens to the main altar and the other to the vestry. There are two more windows in the southern wall. Numerous gravestones and khachkars of the 13th-17th centuries were used in the walls (Fig. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3.jpg?v=1628450311" width="600" height="450" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3.jpg?v=1628450311 600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3-300x225.jpg?v=1628450311 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/005-3-370x278.jpg?v=1628450311 370w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" title="Fig. 5 The entrance of the church of Tchapkut, photo source: “Hay Zivor” (“Armenian Soldier”) website:  http://www.hayzinvor.am/34835.html. " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The entrance of the church of Tchapkut, photo source: “Hay Zivor” (“Armenian Soldier”) website:  http://www.hayzinvor.am/34835.html.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4.jpg?v=1628450283" width="891" height="625" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4.jpg?v=1628450283 891w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-300x210.jpg?v=1628450283 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-768x539.jpg?v=1628450283 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/004-4-370x260.jpg?v=1628450283 370w" sizes="(max-width: 891px) 100vw, 891px" title="Fig. 4 The plan of the church of Tchapkut, S. Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, p. 182." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The plan of the church of Tchapkut, S. Karapetyan, Armenian cultural monuments in the region of Karabakh, p. 182.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2.jpg?v=1628450336" width="400" height="533" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2.jpg?v=1628450336 400w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2-225x300.jpg?v=1628450336 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/006-2-278x370.jpg?v=1628450336 278w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" title="Fig․ 6 Gravestone used to the left of the entrance to the church of Tchapkut, photo source: “Hay Zivor” (“Armenian Soldier”) website:   http://www.hayzinvor.am/34835.html." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig․ 6 Gravestone used to the left of the entrance to the church of Tchapkut, photo source: “Hay Zivor” (“Armenian Soldier”) website:   http://www.hayzinvor.am/34835.html.

Bibliographic examination

Researcher S. Karapetyan in his book “Armenian cultural monuments in the region of Karabakh” presented the village and church of Tchapkut (Karapetyan 2001, 182).

The condition before, during and after the war

The church of Tchapkut did not undergo any significant changes before and after the war (Fig. 7).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2.jpg?v=1628450412" width="425" height="274" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2.jpg?v=1628450412 425w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2-300x193.jpg?v=1628450412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/007-2-370x239.jpg?v=1628450412 370w" sizes="(max-width: 425px) 100vw, 425px" title="Fig․ 7 The general view of the church of Tchapkut, photo by S. Karapetyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig․ 7 The general view of the church of Tchapkut, photo by S. Karapetyan.

Bibliography

Karapetyan 2001 – Karapetyan S., Armenian cultural monuments in the region of Karabakh,

Orbelian 1910 – Stepanos Orbelian, History of the Province of Syunik, Tiflis.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Church of Tchapkut - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Church of Tchapkut - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church (Figs. 1, 2) is located in Kashatagh region of the Artsakh Republic, 15 km west of Sanasar (Kubatli), in Tchapkut village, on the bank of one of the tributaries feeding the Setants rivulet. Presently, it is under the Azerbaijani occupation." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-08-08T20:28:56+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/08/001-3.jpg?v=1628449881" />
	<meta property="og:image:width" content="960" />
	<meta property="og:image:height" content="720" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/","name":"The Church of Tchapkut - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-08-08T19:22:12+00:00","dateModified":"2021-08-08T20:28:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-tchapkut/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Church of Tchapkut"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

The Church of Tchapkut - Monument Watch