						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-scaled.jpg?v=1620416940" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-scaled.jpg?v=1620416940 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-300x225.jpg?v=1620416940 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-1024x768.jpg?v=1620416940 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-768x576.jpg?v=1620416940 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-1536x1152.jpg?v=1620416940 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-2048x1536.jpg?v=1620416940 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/010-2-370x278.jpg?v=1620416940 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-scaled.jpg?v=1620416927" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-scaled.jpg?v=1620416927 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-300x225.jpg?v=1620416927 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-1024x768.jpg?v=1620416927 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-768x576.jpg?v=1620416927 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-1536x1152.jpg?v=1620416927 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-2048x1536.jpg?v=1620416927 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-370x278.jpg?v=1620416927 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-scaled.jpg?v=1620416942" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-scaled.jpg?v=1620416942 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-300x225.jpg?v=1620416942 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-1024x768.jpg?v=1620416942 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-768x576.jpg?v=1620416942 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-1536x1152.jpg?v=1620416942 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-2048x1536.jpg?v=1620416942 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/013-370x278.jpg?v=1620416942 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

Location

Spitak Khach Monastery is located on a hill in the village of Vank, directly northwest of Hadrut city in the Artsakh Republic.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank.jpg?v=1621014010" width="1356" height="1355" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank.jpg?v=1621014010 1356w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank-300x300.jpg?v=1621014010 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank-1024x1024.jpg?v=1621014010 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank-150x150.jpg?v=1621014010 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank-768x767.jpg?v=1621014010 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/Spitak-Khach_Vank-370x370.jpg?v=1621014010 370w" sizes="(max-width: 1356px) 100vw, 1356px" title="Spitak Khach_Vank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

History

The name of Spitak Khach monastery is related to a legend, according to which after the martyrdom of St. Gregoris, his patriarchal staff and the pectoral crystal cross were originally kept in Amaras, where his remains were buried. After the desolation of Amaras, these relics were moved to Gtchavank, and the crystal white cross to the monastery near Hadrut, from which it gained its name of Spitak Khach (White Cross).

Sargis Jalalyants, who visited here in the middle of the 19th century, writes in his travel notes that the cross “was visited by numerous pilgrims to sacrifice rams and calves. ․․․In honor of this cross, a church was built here, it was turned into an episcopal see and an independent diocese was allocated. Here I saw the kontakions of four catholicoses for the establishment of this see, namely Hovhan, Yesayi, Nerses and Simeon, [which were given] to the descendants of priest Srapion, who from the generation to generation were and are now the overseers of this church and cross. The elders tell that due to carelessness, it happened that the handkerchiefs with which the cross was kept wrapped were burned, with which also the cross, but the cross was not damaged in any way, only a small crack appeared inside, after which the cross was silver-plated and carefully kept (Jalalyants 1858, 263).

The exact date of the foundation of the monastery is not known, the oldest of the preserved inscriptions, engraved inside the church, under the khachkar of the northern arch, is dated to 1333: “I – Sirok, erected this cross for my father Khutlap in the year of 1333” (Barkhutaryants 1895, 68).

Further inscriptions testify to the renovations of the church.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-scaled.jpg?v=1620416927" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-scaled.jpg?v=1620416927 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-300x225.jpg?v=1620416927 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-1024x768.jpg?v=1620416927 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-768x576.jpg?v=1620416927 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-1536x1152.jpg?v=1620416927 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-2048x1536.jpg?v=1620416927 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-370x278.jpg?v=1620416927 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1. Spitak Khach monastery from the south-west, 2015, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1. Spitak Khach monastery from the south-west, 2015, photo by G. Budaghyan.

Architecture and decoration

Spitak Khach monastery consists of a church, a nartex (total dimensions: 15.75x7.10 m), a hospice, rock-cut cells, a cemetery and a khachkar embedded in the wall.

The church (Fig. 1) is a single-nave vaulted hall, which is joined from the west by a rectangular nartex. At that, there is no dividing wall between the nartex and the church, which gives grounds to assure that they were built together. The only entrance opens from the west. The two small windows open on the western and northern sides. An inscription is also preserved on the one-piece stone of the western window: “Lord God Jesus Christ.. Vrdanes T. 1694” (Barkhutaryants 1895, 68, Fig. 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-scaled.jpg?v=1620416929" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-scaled.jpg?v=1620416929 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-225x300.jpg?v=1620416929 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-768x1024.jpg?v=1620416929 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-1152x1536.jpg?v=1620416929 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-1536x2048.jpg?v=1620416929 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/002-9-278x370.jpg?v=1620416929 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Fig. 2 The inscription engraved on the stone of the western window, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The inscription engraved on the stone of the western window, 2020, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-scaled.jpg?v=1620416930" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-scaled.jpg?v=1620416930 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-225x300.jpg?v=1620416930 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-768x1024.jpg?v=1620416930 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-1152x1536.jpg?v=1620416930 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-1536x2048.jpg?v=1620416930 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/003-10-278x370.jpg?v=1620416930 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Fig. 3 The inscription of the southern side of the entrance, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The inscription of the southern side of the entrance, 2020, photo by G. Budaghyan.

On the roof of the church, in the central part of the prayer hall, there is a tower of belfry (rotunda) on a circular roofing. The rotunda rising on a stone ring has six pillars, a pyramidal roof.

The inscription preserved on the south-facing side of the church entrance reads: “It was built in 1735․ That was the year of Tahmaz Khan”, and its continuation, which is the building inscription of the belfry-rotunda reads: “This belfry is in memory of Bishop Ovanes – son of Surap” (Barkhutaryants 1895, 68), prove that the monastery, or probably only its nartex, was rebuilt in 1735 (Fig. 3).

The hospice is located a few meters south-east of the church. An iscription was preserved on the entrance lintel: “I – Mikrtich, wrote. This hospice in memory of Bishop Ovanes – son of Surap, was built in the year of 1735. That was that year that Tahmaz Khan expelled the Ottomans out of our country” (Fig. 4). And two lines on the southern side of the door read: “In the year of 1776, Archimandrite Petros, a servant of Christ” (CAI 1982, 187, Fig. 5). Next to this, two rock-cut cells have been preserved, which were probably used as a hermitage (Fig. 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-scaled.jpg?v=1620416933" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-scaled.jpg?v=1620416933 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-300x169.jpg?v=1620416933 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-1024x576.jpg?v=1620416933 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-768x432.jpg?v=1620416933 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-1536x864.jpg?v=1620416933 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-2048x1152.jpg?v=1620416933 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/005-10-370x208.jpg?v=1620416933 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 5 The inscription on the southern side of the door of the hospice, 2020, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The inscription on the southern side of the door of the hospice, 2020, photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-scaled.jpg?v=1620416932" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-scaled.jpg?v=1620416932 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-300x225.jpg?v=1620416932 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-1024x768.jpg?v=1620416932 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-768x576.jpg?v=1620416932 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-1536x1152.jpg?v=1620416932 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-2048x1536.jpg?v=1620416932 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/006-6-370x278.jpg?v=1620416932 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 6 One of the rock-cut cells, 2011, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 One of the rock-cut cells, 2011, photo by G. Budaghyan.

Gravestones rich in inscriptions have been preserved in the cemetery. In particular, on the round gravestone in front of the khachkar embedded in the wall reads: “Here rests pious Asudar, who passed to Christ in the middle of the day, whoever reads ․․․”. On a gravestone to the north of the khachkar embedded in the wall: “Here rests pious Valijan, who in the middle of the day passed to Christ, who․․․ (the inscription is left incomplete) (Fig. 7). The commemorative inscription on the eastern facade of the gravestone reads: “I –Akhijan, son of Jalal, erected this cross for the salvation of the soul of my son Velijan, whoever worships, remember in your prayers to God Christ in the year of 1478” (Barkhutaryants 1895, 68). And the gravestone in neighborhood to the latter reads: “Here rests Khonabek – daughter of Akhijan, spouse of Konstantel and sister of Velijan․․․ in the year of 1502” (Voskyan 1953, 22).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-scaled.jpg?v=1620416935" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-scaled.jpg?v=1620416935 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-300x225.jpg?v=1620416935 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-1024x768.jpg?v=1620416935 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-768x576.jpg?v=1620416935 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-1536x1152.jpg?v=1620416935 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-2048x1536.jpg?v=1620416935 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/007-5-370x278.jpg?v=1620416935 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 7 A gravestone north of the khachkar embedded in the wall, 2011, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 A gravestone north of the khachkar embedded in the wall, 2011, photo by G. Budaghyan.

From the preserved inscriptions it is assumed that the monastery used to be an episcopal see, as the remains of several bishops are buried there.

Another gravestone has been preserved under the southern wall of the church: “1745. In this grave rests the body of great Archbishop Petros. He was the son of the great prince, the head of the knights of our province” (Fig. 8).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-scaled.jpg?v=1620416936" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-scaled.jpg?v=1620416936 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-300x225.jpg?v=1620416936 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-1024x768.jpg?v=1620416936 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-768x576.jpg?v=1620416936 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-1536x1152.jpg?v=1620416936 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-2048x1536.jpg?v=1620416936 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/008-3-370x278.jpg?v=1620416936 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 8 A gravestone under the southern wall, 2017, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 A gravestone under the southern wall, 2017, photo by G. Budaghyan.

At the end of the 19th century, the monastery had a rather large land estate, about 25 tithes (Ararat 1896, 44).

The khachkar crowned with a gable cover and embedded in the wall has a special place in the territory of Spitak Khach monastery (Fig. 9).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-scaled.jpg?v=1620416938" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-scaled.jpg?v=1620416938 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-225x300.jpg?v=1620416938 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-768x1024.jpg?v=1620416938 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-1152x1536.jpg?v=1620416938 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-1536x2048.jpg?v=1620416938 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/009-2-278x370.jpg?v=1620416938 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Fig. 9 The general view of the khachkar embedded in the wall, 2013, photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 9 The general view of the khachkar embedded in the wall, 2013, photo by G. Budaghyan.

The obelisk is 290 cm wide, 230 cm thick, about 4 m high. The khachkar is embedded in the western facade. The composition presents the theme “The Second Coming of the Cross”: the two angels bring the cross. This theme has been known in khachkar culture since the 12th century. Its classical renditions, which date back to the middle of the 13th century, are presented by the khachkars of Gtchavank not far from Spitak Khach (Petrosyan 2008, 155-157). The inscription of the erection of khachkar is engraved on the semiarch headstone of the obelisk: “I – Ajami, son of Ishkhan, erected this cross for the salvation of the soul of my son Asudara. Whoever reads, I beg to remember me in your holy prayers. In the year of 1346” (cf. Karapetyan 1983, 40).

The condition before, during and after the war

In August 2020, the renovation works of Spitak Khach monastery launched with the financial support of Russian resident Smbat Abrahamyan, but was ceased due to the hostilities that started in September. The monastery was not damaged during the 44-day military operations.

Bibliography

Amirjanyan S., Dizak, Yerevan, 2006.

Ararat 1986 – “Ararat”, 29, Etchmiadzin.

Barkhutaryants 1895 – Barkhutaryans M., Artsakh, Baku.

CAI 1982 – Corpus of Armenian Inscriptions, Release 5, Artsakh, compiled by S. Barkhudaryan, Yerevan.

Karapetyan 1983 – “Etchmiadzin”, 16, Etchmiadzin.

Mkrtchyan Sh․, Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, Yerevan, 1980.

Voskyan 1953 – Voskyan H․, The monasteries of Artsakh, Vienna.

Petrosyan 2008 – Petrosyan H., Khachkar, Yerevan.

Jalalyants 1858 – Jalalyants S․, Journey to Armenia Major, part 2, Tiflis.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Spitak Khach (White Cross) Monastery - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Spitak Khach (White Cross) Monastery - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location Spitak Khach Monastery is located on a hill in the village of Vank, directly northwest of Hadrut city in the Artsakh Republic.     History The name of Spitak Khach monastery is related to a legend, according to which after the martyrdom of St. Gregoris, his patriarchal staff and the pectoral crystal cross were originally kept in Amaras, where his remains were buried. After the desolation of Amaras, these relics were moved to Gtchavank, and the crystal white cross to the monastery near Hadrut, from which it gained its name of Spitak Khach (White Cross). Sargis Jalalyants, who visited here in the middle of the 19th century, writes in his travel notes that the cross “was visited by numerous pilgrims to sacrifice rams and calves. ․․․In honor of this cross, a church was built here, it was turned into an episcopal see and an independent diocese was allocated. Here I saw the kontakions of four catholicoses for the establishment of this see, namely Hovhan, Yesayi, Nerses and Simeon, [which were given] to the descendants of priest Srapion, who from the generation to generation were and are now the overseers of this church and cross. The elders tell that due to carelessness, it happened that the handkerchiefs with which the cross was kept wrapped were burned, with which also the cross, but the cross was not damaged in any way, only a small crack appeared inside, after which the cross was silver-plated and carefully kept (Jalalyants 1858, 263). The exact date of the foundation of the monastery is not known, the oldest of the preserved inscriptions, engraved inside the church, under the khachkar of the northern arch, is dated to 1333: “I – Sirok, erected this cross for my father Khutlap in the year of 1333” (Barkhutaryants 1895, 68). Further inscriptions testify to the renovations of the church.  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-15T12:02:31+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/04/001-9-1-scaled.jpg?v=1620416927" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="6 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/","name":"Spitak Khach (White Cross) Monastery - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-04-13T16:34:14+00:00","dateModified":"2021-06-15T12:02:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/spitak-khach-white-cross-monastery/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Spitak Khach (White Cross) Monastery"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Հակի սբ. Մինաս եկեղեցին

						<img width="1985" height="1365" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3.jpg?v=1621762458" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3.jpg?v=1621762458 1985w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-300x206.jpg?v=1621762458 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-1024x704.jpg?v=1621762458 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-768x528.jpg?v=1621762458 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-1536x1056.jpg?v=1621762458 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-370x254.jpg?v=1621762458 370w" sizes="(max-width: 1985px) 100vw, 1985px" />

						<img width="2048" height="1365" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1.jpg?v=1621762468" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1.jpg?v=1621762468 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-300x200.jpg?v=1621762468 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-1024x683.jpg?v=1621762468 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-768x512.jpg?v=1621762468 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-1536x1024.jpg?v=1621762468 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-370x247.jpg?v=1621762468 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-272x182.jpg?v=1621762468 272w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" />

						<img width="1499" height="715" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1.jpg?v=1621762475" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1.jpg?v=1621762475 1499w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-300x143.jpg?v=1621762475 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-1024x488.jpg?v=1621762475 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-768x366.jpg?v=1621762475 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-370x176.jpg?v=1621762475 370w" sizes="(max-width: 1499px) 100vw, 1499px" />

						<img width="500" height="752" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1.jpg?v=1621762477" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1.jpg?v=1621762477 500w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1-199x300.jpg?v=1621762477 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1-246x370.jpg?v=1621762477 246w" sizes="(max-width: 500px) 100vw, 500px" />

						<img width="960" height="636" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1.jpg?v=1621762481" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1.jpg?v=1621762481 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1-300x199.jpg?v=1621762481 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1-768x509.jpg?v=1621762481 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1-370x245.jpg?v=1621762481 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" />

Տեղադրություն

Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի (Լաչինի շրջան) Հակ (Մինքենդ) գյուղում: Գյուղը գտնվում է Աղավնագետի ձախ կողմում, ծովի մակերույթից 1720-1800 մետր բարձրության վրա (Կարապետյան 1999, 128):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak.jpg?v=1621786268" width="1355" height="1355" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak.jpg?v=1621786268 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak-300x300.jpg?v=1621786268 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak-1024x1024.jpg?v=1621786268 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak-150x150.jpg?v=1621786268 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak-768x768.jpg?v=1621786268 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Hak-370x370.jpg?v=1621786268 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Գյուղն առաջին անգամ հիշատակվում է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի մոտ՝ որպես պատմական Սյունիքի հյուսիս-արևելյան մասում գտնվող և պատմական Արցախին սահմանակից Աղահեճք գավառի գյուղ, որը հարկատու էր Տաթևի վանքին (Հակոբյան, 1960, 209): Այն վանքին վճարում էր 15 միավոր հարկ (Օրբէլեան 1910, 516): Գյուղի Մինքենդ (թուրք. բառացի` հազար գյուղ)  անվանման ժողովրդական ստուգաբանությունն այն կապում է մի ավանդության հետ, ըստ որի այն Լենկ Թեմուրի արշավանքի ժամանակ ավերված 1000-րդ բնակավայրն էր (Ղանալանյան 1969, 172):

Գյուղը հայաբնակ է եղել մինչև 18-րդ դարի սկզբները, հետագայում հայաթափվել է: Տեղում հաստատվել են քրդեր: Միայն 1841 թվականին գյուղում կրկին հայ բնակչություն է վերադարձել, երբ գյուղում հաստատվել են Խնձորեսկ գյուղից տեղափոխված հայերը, որոնք բնակվում էին առանձին թաղամասում: Հայ բնակչությունը զգալի տուժել է 1905 թվականի հայ-թաթարական բախումների ժամանակ, իսկ 1918 թվականին վերջնականապես գյուղը հայաթափվել է: Խորհրդային տարիներին գյուղի բնակչությունը թրքացած քրդերն էին (Կարապետյան 1999, 129-130):

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Սուրբ Մինաս եկեղեցին գտնվում է գյուղի կենտրոնում (նկ. 1, 2):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3.jpg?v=1621762458" width="1985" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3.jpg?v=1621762458 1985w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-300x206.jpg?v=1621762458 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-1024x704.jpg?v=1621762458 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-768x528.jpg?v=1621762458 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-1536x1056.jpg?v=1621762458 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3-370x254.jpg?v=1621762458 370w" sizes="(max-width: 1985px) 100vw, 1985px" title="նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Աբրահամյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Աբրահամյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1.jpg?v=1621762468" width="2048" height="1365" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1.jpg?v=1621762468 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-300x200.jpg?v=1621762468 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-1024x683.jpg?v=1621762468 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-768x512.jpg?v=1621762468 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-1536x1024.jpg?v=1621762468 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-370x247.jpg?v=1621762468 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-3-1-272x182.jpg?v=1621762468 272w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Ռ. Մաթևոսյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Ռ. Մաթևոսյանի:

Հատակագծում եռանավ բազիլիկ տիպի թաղածածկ, երկթեք տանիքի տակ առնված  եկեղեցի է (նկ. 3):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1.jpg?v=1621762481" width="960" height="636" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1.jpg?v=1621762481 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1-300x199.jpg?v=1621762481 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1-768x509.jpg?v=1621762481 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-2-1-370x245.jpg?v=1621762481 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="նկ. 3 Եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, 1999, էջ 130։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, 1999, էջ 130։

Արևելքում ավարտվում է կիսաշրջան խորանով և կից ավանդատներով: Ունի ընդարձակ չափեր (22,58x12,60 մետր): Կառուցված է կոփածո գորշ-դեղնավուն սրբատաշ և կոպտատաշ քարերով ու կրաշաղախով: Միակ մուտքը գտնվում է հարավային կողմում (նկ. 4): Այն սլաքաձև է, եզերված թեք գլանիկներով հարդարված շրջանակով: Ուղղանկյուն բարավորին փորագրված է շինարարական արձանագրությունը «Շինեցաւ ս[ուր]բ եկեղեցիս նորակ|նունք` Հակայ ժողովուրդս. Թվ(ին) :ՌՃԻԴ: (1675)» (ԴՀՎ 1982, 194): Արձանագրության երրորդ տողն անհայտ պատճառով քերված է: Վիմագրի աջ անկյան մոտ 19-րդ դարին բնորոշ ոճով փորագրված է «1673» թվականը (նկ. 5): 19-րդ դարում եկեղեցին երբեմն հիշատակվում է նաև Սուրբ Գևորգ անվամբ: Եկեղեցին որպես Հակի ծխական եկեղեցի վերսկսում է գործել 1858 թվականից: Հավանական է, որ այս ժամանակ էլ վերափոխվել և ընդարձակվել են հարավային զույգ լուսամուտները:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1.jpg?v=1621762477" width="500" height="752" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1.jpg?v=1621762477 500w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1-199x300.jpg?v=1621762477 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-2-1-246x370.jpg?v=1621762477 246w" sizes="(max-width: 500px) 100vw, 500px" title="նկ. 4 Եկեղեցու գլխավոր մուտքը, լուս. Հ. Աբրահամյանի: " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու գլխավոր մուտքը, լուս. Հ. Աբրահամյանի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1.jpg?v=1621762475" width="1499" height="715" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1.jpg?v=1621762475 1499w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-300x143.jpg?v=1621762475 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-1024x488.jpg?v=1621762475 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-768x366.jpg?v=1621762475 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-2-1-370x176.jpg?v=1621762475 370w" sizes="(max-width: 1499px) 100vw, 1499px" title="նկ. 5 Եկեղեցու շինարարական արձանագրությունը, լուս. Հ. Աբրահամյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 Եկեղեցու շինարարական արձանագրությունը, լուս. Հ. Աբրահամյանի:

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Եկեղեցին խորհրդային տարիներին գտնվում էր վթարային վիճակում: Այն չի տուժել Արցախյան պատերազմների ժամանակ: 2009 թվականին վերանորոգել է Թուֆենկյան հիմնադրամը՝ Վիրջինիա Դևիսի մեկենասությամբ: Նույն թվականին էլ այն վերաօծվել է: 2020 թվականի դեկտեմբերին Քաշաթաղի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողության տակ անցնելուց հետո եկեղեցին դեռ կանգուն էր, տեղում էր և մուտքի բարավորի արձանագրությունը:

Գրականություն

Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ, Երևան, 1982:

Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999:

Հակոբյան Թ., Ուրվագծեր Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, Երևան, 1960:

Ղանալանյան Ա., Հայկական ավանդություններ, Երևան, 1969:

Ստեփանոս Օրբէլեան, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թիֆլիս, 1910:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Հակի սբ. Մինաս եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/հակի-սբ-մինաս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Հակի սբ. Մինաս եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի (Լաչինի շրջան) Հակ (Մինքենդ) գյուղում: Գյուղը գտնվում է Աղավնագետի ձախ կողմում, ծովի մակերույթից 1720-1800 մետր բարձրության վրա (Կարապետյան 1999, 128):   Պատմական ակնարկ Գյուղն առաջին անգամ հիշատակվում է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի մոտ՝ որպես պատմական Սյունիքի հյուսիս-արևելյան մասում գտնվող և պատմական Արցախին սահմանակից Աղահեճք գավառի գյուղ, որը հարկատու էր Տաթևի վանքին (Հակոբյան, 1960, 209): Այն վանքին վճարում էր 15 միավոր հարկ (Օրբէլեան 1910, 516): Գյուղի Մինքենդ (թուրք. բառացի` հազար գյուղ)  անվանման ժողովրդական ստուգաբանությունն այն կապում է մի ավանդության հետ, ըստ որի այն Լենկ Թեմուրի արշավանքի ժամանակ ավերված 1000-րդ բնակավայրն էր (Ղանալանյան 1969, 172): Գյուղը հայաբնակ է եղել մինչև 18-րդ դարի սկզբները, հետագայում հայաթափվել է: Տեղում հաստատվել են քրդեր: Միայն 1841 թվականին գյուղում կրկին հայ բնակչություն է վերադարձել, երբ գյուղում հաստատվել են Խնձորեսկ գյուղից տեղափոխված հայերը, որոնք բնակվում էին առանձին թաղամասում: Հայ բնակչությունը զգալի տուժել է 1905 թվականի հայ-թաթարական բախումների ժամանակ, իսկ 1918 թվականին վերջնականապես գյուղը հայաթափվել է: Խորհրդային տարիներին գյուղի բնակչությունը թրքացած քրդերն էին (Կարապետյան 1999, 129-130): Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Սուրբ Մինաս եկեղեցին գտնվում է գյուղի կենտրոնում (նկ. 1, 2):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/հակի-սբ-մինաս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:30:43+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-3.jpg?v=1621762458" />
	<meta property="og:image:width" content="1985" />
	<meta property="og:image:height" content="1365" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b4%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b4%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Հակի սբ. Մինաս եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-23T09:46:40+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:30:43+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b4%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b4%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%b4%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Հակի սբ. Մինաս եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Մկնատամի խաչ վանքը

						<img width="1024" height="683" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4.jpg?v=1621769322" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4.jpg?v=1621769322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-300x200.jpg?v=1621769322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-768x512.jpg?v=1621769322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-370x247.jpg?v=1621769322 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-272x182.jpg?v=1621769322 272w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" />

						<img width="1728" height="2048" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4.jpg?v=1621769331" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4.jpg?v=1621769331 1728w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-253x300.jpg?v=1621769331 253w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-864x1024.jpg?v=1621769331 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-768x910.jpg?v=1621769331 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-1296x1536.jpg?v=1621769331 1296w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-312x370.jpg?v=1621769331 312w" sizes="(max-width: 1728px) 100vw, 1728px" />

						<img width="2048" height="1536" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1.jpg?v=1621769314" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1.jpg?v=1621769314 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-300x225.jpg?v=1621769314 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-1024x768.jpg?v=1621769314 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-768x576.jpg?v=1621769314 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-1536x1152.jpg?v=1621769314 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-370x278.jpg?v=1621769314 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" />

						<img width="2048" height="1517" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1.jpg?v=1621769304" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1.jpg?v=1621769304 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-300x222.jpg?v=1621769304 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-1024x759.jpg?v=1621769304 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-768x569.jpg?v=1621769304 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-1536x1138.jpg?v=1621769304 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-370x274.jpg?v=1621769304 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" />

						<img width="1024" height="768" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1.jpg?v=1621769318" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1.jpg?v=1621769318 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1-300x225.jpg?v=1621769318 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1-768x576.jpg?v=1621769318 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1-370x278.jpg?v=1621769318 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" />

						<img width="960" height="720" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2.jpg?v=1621769293" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2.jpg?v=1621769293 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-300x225.jpg?v=1621769293 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-768x576.jpg?v=1621769293 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-370x278.jpg?v=1621769293 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" />

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach.jpg?v=1621782984" width="1362" height="1362" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach.jpg?v=1621782984 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach-300x300.jpg?v=1621782984 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach-1024x1024.jpg?v=1621782984 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach-150x150.jpg?v=1621782984 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach-768x768.jpg?v=1621782984 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Mknatami-khach-370x370.jpg?v=1621782984 370w" sizes="(max-width: 1362px) 100vw, 1362px" title="Mknatami khach" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Տեղադրություն

Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի (Լաչինի շրջան) Տանձուտ և Մոշաթաղ գյուղերի միջնամասում՝ Աղավնագետի Սթունիս վտակի ձախ ափին՝ ժայռե բլրակի վրա (նկ. 1):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4.jpg?v=1621769322" width="1024" height="683" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4.jpg?v=1621769322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-300x200.jpg?v=1621769322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-768x512.jpg?v=1621769322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-370x247.jpg?v=1621769322 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4-272x182.jpg?v=1621769322 272w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 1 Վանքի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Վ․ Իսախանյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Վանքի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Վ․ Իսախանյանի։

Պատմական ակնարկ

Վանքի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Վանքի անվանումը կապված է մկնատամ (մաշկի սնկային հիվանդություն) հիվանդության բուժման հետ (Կարապետյան 1999, 138):

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին կառուցված է կապտավուն բազալտի սրբատաշ քարերով և կրաշաղախով: Այն միանավ թաղածածկ փոքրիկ կառույց է (նկ. 2), արևմտյան միակ մուտքով և արևմտյան ու արևելյան լուսամուտներով: Տանիքը պատած է կիսաբոլորակ երիզ ունեցող ծածկասալերով: Մուտքի շրջանակն ու արևմտյան լուսամուտի պսակը քանդակազարդ են (նկ. 3): Եկեղեցու պատերը զուրկ են արձանագրություններից: Կառուցման տեխնիկան, քանդակները հավանական են դարձնում 12-13-րդ դարերով թվագրելը:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4.jpg?v=1621769331" width="1728" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4.jpg?v=1621769331 1728w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-253x300.jpg?v=1621769331 253w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-864x1024.jpg?v=1621769331 864w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-768x910.jpg?v=1621769331 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-1296x1536.jpg?v=1621769331 1296w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-4-312x370.jpg?v=1621769331 312w" sizes="(max-width: 1728px) 100vw, 1728px" title="նկ. 2 Վանքի ընդհանուր հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, 1999, էջ 138։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Վանքի ընդհանուր հատակագիծը, Ս. Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, 1999, էջ 138։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1.jpg?v=1621769314" width="2048" height="1536" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1.jpg?v=1621769314 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-300x225.jpg?v=1621769314 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-1024x768.jpg?v=1621769314 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-768x576.jpg?v=1621769314 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-1536x1152.jpg?v=1621769314 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1-370x278.jpg?v=1621769314 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 3 Եկեղեցու արևմտյան մուտքը, լուս․ Գ․ Պետրոսյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու արևմտյան մուտքը, լուս․ Գ․ Պետրոսյանի։

Մատուռին հարավից կից է կոպտատաշ քարերով կառուցված քառանկյուն մի շինություն, որի անկյունաքարերը և մուտքի բարավորը սրբատաշ քարերով են կառուցված, մուտքն արևելքից է (նկ. 4): Շինությունը ներքուստ ունի բազմաթիվ խորշեր (նկ. 5): Դատելով կառուցվածքից՝ չի բացառվում, որ շենքը ծառայել է իբրև գրատուն կամ գրապահոց (Կարապետյան 1999, 139):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1.jpg?v=1621769304" width="2048" height="1517" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1.jpg?v=1621769304 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-300x222.jpg?v=1621769304 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-1024x759.jpg?v=1621769304 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-768x569.jpg?v=1621769304 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-1536x1138.jpg?v=1621769304 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1-370x274.jpg?v=1621769304 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="նկ. 4 Վանքի արևելյան ճակատը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Վանքի արևելյան ճակատը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1.jpg?v=1621769318" width="1024" height="768" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1.jpg?v=1621769318 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1-300x225.jpg?v=1621769318 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1-768x576.jpg?v=1621769318 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-3-1-370x278.jpg?v=1621769318 370w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" title="նկ. 5 «Գրատան» ներքին խորշերը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 5 «Գրատան» ներքին խորշերը, լուս․ Զ․ Ըռքոյանի։

Վանքը վթարային վիճակում է, թափված են հյուսիսային և արևմտյան պատերի անկյունաքարերը (նկ. 6): Վնասված է եկեղեցու տանիքը: Փլված է կցակառույցի տանիքը:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2.jpg?v=1621769293" width="960" height="720" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2.jpg?v=1621769293 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-300x225.jpg?v=1621769293 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-768x576.jpg?v=1621769293 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-2-370x278.jpg?v=1621769293 370w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="նկ. 6 Եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս․ Ա․ Ուրարտացու։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 6 Եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս․ Ա․ Ուրարտացու։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Խորհրդային տարիներին վանքը միտումնավոր ավերումների, արհեստական փոփոխությունների չի ենթարկվել, չի տուժել նաև Արցախյան պատերազմների ժամանակ:

2020 թվականին դեկտեմբերին Քաշաթաղի շրջանի ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի տարածքում փոփոխություններ և ավերումներ դեռ փաստագրված չեն, ադրբեջանական կողմը այն ներկայացնում է որպես աղվանական սրբարան և թվագրում 10-11-րդ դարերով:

Գրականություն

Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999։

Keçmiş döyüşçü Elsevər Hüseynov Laçın Dəmiroğlu pirindən Mirzə AzAD Studiyasına salamı var, https://www.youtube.com/watch?v=Alz1mfxgstM

Пленные памятники Лачинского района, http://www.dqdk.gov.az/ru/view/objects/9

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Մկնատամի խաչ վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/մկնատամի-խաչ-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Մկնատամի խաչ վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի (Լաչինի շրջան) Տանձուտ և Մոշաթաղ գյուղերի միջնամասում՝ Աղավնագետի Սթունիս վտակի ձախ ափին՝ ժայռե բլրակի վրա (նկ. 1):   Պատմական ակնարկ Վանքի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Վանքի անվանումը կապված է մկնատամ (մաշկի սնկային հիվանդություն) հիվանդության բուժման հետ (Կարապետյան 1999, 138): Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին կառուցված է կապտավուն բազալտի սրբատաշ քարերով և կրաշաղախով: Այն միանավ թաղածածկ փոքրիկ կառույց է (նկ. 2), արևմտյան միակ մուտքով և արևմտյան ու արևելյան լուսամուտներով: Տանիքը պատած է կիսաբոլորակ երիզ ունեցող ծածկասալերով: Մուտքի շրջանակն ու արևմտյան լուսամուտի պսակը քանդակազարդ են (նկ. 3): Եկեղեցու պատերը զուրկ են արձանագրություններից: Կառուցման տեխնիկան, քանդակները հավանական են դարձնում 12-13-րդ դարերով թվագրելը:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/մկնատամի-խաչ-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:31:55+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-4.jpg?v=1621769322" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="683" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%af%d5%b6%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b4%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%b9-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%af%d5%b6%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b4%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%b9-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Մկնատամի խաչ վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-23T11:49:10+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:31:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%af%d5%b6%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b4%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%b9-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%af%d5%b6%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b4%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%b9-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%af%d5%b6%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b4%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%b9-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Մկնատամի խաչ վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Մկնատամի խաչ վանքը - Monument Watch

Մկնատամի խաչ վանքը - Monument Watch


Հոչանցի սբ. Ստեփանոս եկեղեցին

						<img width="388" height="233" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1.png?v=1622103259" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1.png?v=1622103259 388w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-300x180.png?v=1622103259 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-370x222.png?v=1622103259 370w" sizes="(max-width: 388px) 100vw, 388px" />

						<img width="469" height="468" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1.jpg?v=1622103257" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1.jpg?v=1622103257 469w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1-300x300.jpg?v=1622103257 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1-150x150.jpg?v=1622103257 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1-370x370.jpg?v=1622103257 370w" sizes="(max-width: 469px) 100vw, 469px" />

						<img width="467" height="467" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003.png?v=1622103255" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003.png?v=1622103255 467w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-300x300.png?v=1622103255 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-150x150.png?v=1622103255 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-370x370.png?v=1622103255 370w" sizes="(max-width: 467px) 100vw, 467px" />

						<img width="2560" height="1920" src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-scaled.jpeg?v=1622103252" class="sow-slider-background-image skip-lazy" alt="" decoding="async" style="" loading="eager" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-scaled.jpeg?v=1622103252 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-300x225.jpeg?v=1622103252 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1024x768.jpeg?v=1622103252 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-768x576.jpeg?v=1622103252 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1536x1152.jpeg?v=1622103252 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-2048x1536.jpeg?v=1622103252 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-370x278.jpeg?v=1622103252 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" />

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1.jpg?v=1622122016" width="1352" height="1352" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1.jpg?v=1622122016 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1-300x300.jpg?v=1622122016 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1-1024x1024.jpg?v=1622122016 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1-150x150.jpg?v=1622122016 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1-768x768.jpg?v=1622122016 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/HOCHANC-EKEXECI-SB.-STEPHANOS-1-370x370.jpg?v=1622122016 370w" sizes="(max-width: 1352px) 100vw, 1352px" title="HOCHANC, EKEXECI SB. STEPHANOS" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Տեղադրություն

Եկեղեցին գտնվում է Քաշաթաղի շրջանի Հոչանց գյուղի կենտրոնում՝ բարձունքի վրա։

Պատմական ակնարկ

Քաշաթաղի գավառի առավել հայտնի ու պատմական հարուստ անցյալով նշանավոր գյուղերից է Հոչանցը։ Գյուղի առաջին հիշատակությանը հանդիպում ենք Ստ. Օրբելյանի կազմած Աղահեճ գավառի գյուղերի ցուցակում՝ Հունչաք ձևով (Օրբելեան 1912, 372)։ Գյուղը հիշատակվում է նաև 17-րդ դարի սկզբներին երբ Տաթևի անապատից հեռացած երկու եպիսկոպոսներ նրա մերձակայքում հիմնում են Հոչանց անապատը (Դաւրիժեցի 1896, 260) և 17-րդ դարի վերջին, երբ Կարբի գյուղի հայերն այդ գյուղի մոտ ընդհարվել էին վրանաբնակ քրդերի հետ (Զաքարեայ 1870, 9):

Եկեղեցու մասին առաջին տեղեկությունը 19-րդ դարի վերջից է, հայաթափ գյուղի լքված եկեղեցին քրդերն օգտագործում էին որպես անասնակերի պահեստ (ԱՀ 1898, 50): Դեռևս անցած դարի 60-ական թվականներին եկեղեցու արևմտյան պատի մեջ պահպանվում էր մի սալաքար հետևյալ արձանագրությամբ. «Յանուն այ. ես Հէկազ/ սրանոցին հայրէնի/իքն`:Դ։ բաժին/. Ա։ իմ էր` ետ/վի վախմ Ըստ/եփանոս ... (ԴՀՎ 5, 194): Արձանագրությունից պարզ է դառնում, որ եկեղեցին կոչվում է սուրբ Ստեփանոս:

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցու կառուցման ժամանակի մասին ստույգ տվյալներ չկան։ Դատելով նրա ճարտարապետական տիպից, այն հավանաբար կառուցվել է 17-րդ դարի երկրորդ կեսին (նկ. 1)։ Այն միանավ, թաղածածկ հորինվածքով, անմշակ քարով և կրաշաղախով կառուցված շինություն է։ Ունի ավագ խորան, հարավից բացված միակ մուտք, չորս ճակատներից բացված մեկական՝ դեպի ներս լայնացող լուսամուտ և հյուսիսային պատի մեջ մկրտության ավազան, պատերի մեջ ագուցված է մի քանի խաչքար։ Արտաքին չափերն են՝ 13,40*8,15 մետր։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1.png?v=1622103259" width="388" height="233" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1.png?v=1622103259 388w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-300x180.png?v=1622103259 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-370x222.png?v=1622103259 370w" sizes="(max-width: 388px) 100vw, 388px" title="Նկ․ 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան, 1999, էջ 164։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Եկեղեցու հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան, 1999, էջ 164։

Խորհրդային վերջին տասնամյակներին եկեղեցու շենքը գյուղի համար ծառայում էր որպես հացի փուռ, այդ նպատակով եկեղեցու առանձին հատվածներ ձևափոխվել են, հարավից և արևմուտքից նրան կցվել են այլ շինություններ (Կարապետյան 1999, 164) (նկ. 2, 3)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1.jpg?v=1622103257" width="469" height="468" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1.jpg?v=1622103257 469w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1-300x300.jpg?v=1622103257 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1-150x150.jpg?v=1622103257 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1-370x370.jpg?v=1622103257 370w" sizes="(max-width: 469px) 100vw, 469px" title="նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը Առաջին Արցախյան պատերազմից հետո, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան, 1999, էջ 163։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը Առաջին Արցախյան պատերազմից հետո, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան, 1999, էջ 163։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003.png?v=1622103255" width="467" height="467" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003.png?v=1622103255 467w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-300x300.png?v=1622103255 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-150x150.png?v=1622103255 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-370x370.png?v=1622103255 370w" sizes="(max-width: 467px) 100vw, 467px" title="նկ. 3 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը Առաջին Արցախյան պատերազմից հետո, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան, 1999, էջ 163։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը Առաջին Արցախյան պատերազմից հետո, Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան, 1999, էջ 163։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Եկեղեցին վերականգնվել էր 2019 թվականին և պատերազմից առաջ  ամբողջությամբ կանգուն էր (նկ․ 4)։ Քանի որ այս տարածքները բուն մարտական գործողություններից հեռու էին, պատերազմի արդյունքում եկեղեցին վնաս չի կրել։ Այս տարածքների՝ հայկական վերահսկողությունից դուրս հայտնվելուց հետո հուշարձանի մասին ոչինչ հայտնի չէ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-scaled.jpeg?v=1622103252" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-scaled.jpeg?v=1622103252 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-300x225.jpeg?v=1622103252 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1024x768.jpeg?v=1622103252 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-768x576.jpeg?v=1622103252 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1536x1152.jpeg?v=1622103252 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-2048x1536.jpeg?v=1622103252 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-370x278.jpeg?v=1622103252 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="նկ. 4 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը վերականգնումից հետո, լուս․ Զ. Ըռքոյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 4 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը վերականգնումից հետո, լուս․ Զ. Ըռքոյանի:

 Գրականություն

ԱՀ 1898 – Ազգագրական հանդես, գիրք Դ, N 2, Թիֆլիս:

ԴՀՎ 1982 – Դիվան հայ վիմագրության, Պրակ V, Արցախ, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան։

Դաւրիժեցի 1896 – Պատմութիւն Առաքել Վարդապետի Դաւրիժեցւոյ, Տպարան Մայր Աթոռոյ Սուրբ Էջմիածնի, Վաղարշապատ։

Զաքարեայ 1870 – Զաքարեայ Սարկաւագի պատմագրութիւն, Հատոր Երկրորդ, Ի տպարանի Սրբոյ ԿաթողիկԷ Էջմիածնի, Վաղարշապատ։

Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան:

Օրբելեան 1912 – Ստ․ Օրբելեան, Պատմութիւն տանն Սիսական, Թիֆլիս։

Տեղադրություն Եկեղեցին գտնվում է Քաշաթաղի շրջանի Հոչանց գյուղի կենտրոնում՝ բարձունքի վրա։ Պատմական ակնարկ Քաշաթաղի գավառի առավել հայտնի ու պատմական հարուստ անցյալով նշանավոր գյուղերից է Հոչանցը։ Գյուղի առաջին հիշատակությանը հանդիպում ենք Ստ. Օրբելյանի կազմած Աղահեճ գավառի գյուղերի ցուցակում՝ Հունչաք ձևով (Օրբելեան 1912, 372)։ Գյուղը հիշատակվում է նաև 17-րդ դարի սկզբներին երբ Տաթևի անապատից հեռացած երկու եպիսկոպոսներ նրա մերձակայքում հիմնում են Հոչանց անապատը (Դաւրիժեցի 1896, 260) և 17-րդ դարի վերջին, երբ Կարբի գյուղի հայերն այդ գյուղի մոտ ընդհարվել էին վրանաբնակ քրդերի հետ (Զաքարեայ 1870, 9): Եկեղեցու մասին առաջին տեղեկությունը 19-րդ դարի վերջից է, հայաթափ գյուղի լքված եկեղեցին քրդերն օգտագործում էին որպես անասնակերի պահեստ (ԱՀ 1898, 50): Դեռևս անցած դարի 60-ական թվականներին եկեղեցու արևմտյան պատի մեջ պահպանվում էր մի սալաքար հետևյալ արձանագրությամբ. «Յանուն այ. ես Հէկազ/ սրանոցին հայրէնի/իքն`:Դ։ բաժին/. Ա։ իմ էր` ետ/վի վախմ Ըստ/եփանոս … (ԴՀՎ 5, 194): Արձանագրությունից պարզ է դառնում, որ եկեղեցին կոչվում է սուրբ Ստեփանոս: Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցու կառուցման ժամանակի մասին ստույգ տվյալներ չկան։ Դատելով նրա ճարտարապետական տիպից, այն հավանաբար կառուցվել է 17-րդ դարի երկրորդ կեսին (նկ. 1)։ Այն միանավ, թաղածածկ հորինվածքով, անմշակ քարով և կրաշաղախով կառուցված շինություն է։ Ունի ավագ խորան, հարավից բացված միակ մուտք, չորս ճակատներից բացված մեկական՝ դեպի ներս լայնացող լուսամուտ և հյուսիսային պատի մեջ մկրտության ավազան, պատերի մեջ ագուցված է մի քանի խաչքար։ Արտաքին չափերն են՝ 13,40*8,15 մետր։ Խորհրդային վերջին տասնամյակներին եկեղեցու շենքը գյուղի համար ծառայում էր որպես հացի փուռ, այդ նպատակով եկեղեցու առանձին հատվածներ ձևափոխվել են, հարավից և արևմուտքից նրան կցվել են այլ շինություններ (Կարապետյան 1999, 164) (նկ. 2, 3)։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Հոչանցի սբ. Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/հոչանցի-սբ-ստեփանոս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Հոչանցի սբ. Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրություն Եկեղեցին գտնվում է Քաշաթաղի շրջանի Հոչանց գյուղի կենտրոնում՝ բարձունքի վրա։ Պատմական ակնարկ Քաշաթաղի գավառի առավել հայտնի ու պատմական հարուստ անցյալով նշանավոր գյուղերից է Հոչանցը։ Գյուղի առաջին հիշատակությանը հանդիպում ենք Ստ. Օրբելյանի կազմած Աղահեճ գավառի գյուղերի ցուցակում՝ Հունչաք ձևով (Օրբելեան 1912, 372)։ Գյուղը հիշատակվում է նաև 17-րդ դարի սկզբներին երբ Տաթևի անապատից հեռացած երկու եպիսկոպոսներ նրա մերձակայքում հիմնում են Հոչանց անապատը (Դաւրիժեցի 1896, 260) և 17-րդ դարի վերջին, երբ Կարբի գյուղի հայերն այդ գյուղի մոտ ընդհարվել էին վրանաբնակ քրդերի հետ (Զաքարեայ 1870, 9): Եկեղեցու մասին առաջին տեղեկությունը 19-րդ դարի վերջից է, հայաթափ գյուղի լքված եկեղեցին քրդերն օգտագործում էին որպես անասնակերի պահեստ (ԱՀ 1898, 50): Դեռևս անցած դարի 60-ական թվականներին եկեղեցու արևմտյան պատի մեջ պահպանվում էր մի սալաքար հետևյալ արձանագրությամբ. «Յանուն այ. ես Հէկազ/ սրանոցին հայրէնի/իքն`:Դ։ բաժին/. Ա։ իմ էր` ետ/վի վախմ Ըստ/եփանոս ... (ԴՀՎ 5, 194): Արձանագրությունից պարզ է դառնում, որ եկեղեցին կոչվում է սուրբ Ստեփանոս: Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցու կառուցման ժամանակի մասին ստույգ տվյալներ չկան։ Դատելով նրա ճարտարապետական տիպից, այն հավանաբար կառուցվել է 17-րդ դարի երկրորդ կեսին (նկ. 1)։ Այն միանավ, թաղածածկ հորինվածքով, անմշակ քարով և կրաշաղախով կառուցված շինություն է։ Ունի ավագ խորան, հարավից բացված միակ մուտք, չորս ճակատներից բացված մեկական՝ դեպի ներս լայնացող լուսամուտ և հյուսիսային պատի մեջ մկրտության ավազան, պատերի մեջ ագուցված է մի քանի խաչքար։ Արտաքին չափերն են՝ 13,40*8,15 մետր։ Խորհրդային վերջին տասնամյակներին եկեղեցու շենքը գյուղի համար ծառայում էր որպես հացի փուռ, այդ նպատակով եկեղեցու առանձին հատվածներ ձևափոխվել են, հարավից և արևմուտքից նրան կցվել են այլ շինություններ (Կարապետյան 1999, 164) (նկ. 2, 3)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/հոչանցի-սբ-ստեփանոս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-01-06T17:50:23+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-scaled.jpeg?v=1622103252" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Հոչանցի սբ. Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-27T08:25:19+00:00","dateModified":"2022-01-06T17:50:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b0%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Հոչանցի սբ. Ստեփանոս եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ավետարանոցի սբ. Աստվածածին եկեղեցին

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813.jpg?v=1622122122" width="1344" height="685" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813.jpg?v=1622122122 1344w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-300x153.jpg?v=1622122122 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-1024x522.jpg?v=1622122122 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-768x391.jpg?v=1622122122 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AVETARANOC-EKEKHECI-SB.-ASTVATSATSIN-1-e1624830347813-370x189.jpg?v=1622122122 370w" sizes="(max-width: 1344px) 100vw, 1344px" title="AVETARANOC, EKEKHECI ”SB. ASTVATSATSIN”" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Տեղադրությունը

Եկեղեցին գտնվում է Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի կենտրոնում, ցածրադիր տեղանքում։

Պատմական ակնարկ

Համաձայն դռան ճակատակալ քարի վրայի արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է ՌՃ (1651) թվականին (Բարխուտարեանց 1895, 75)։ Շահեն Մկրտչյանը նշում է, որ եկեղեցին ունեցել է բազմաթիվ ավետարաններ, խաչեր և այլ մասունքներ՝ ՌՃՀ (1671), ՌՃԺ (1661), ՌՃԹ (1650), ՌՃԸ (1659) թվակիր արձանագրություններով (Մկրտչյան 1985, 178)։

Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին կառուցված է կոպտատաշ և սրբատաշ քարերով (նկ. 1): Եռանավ, թաղածածկ այս եկեղեցին, ինչպես նշում է Վ. Հարությունյանը, խոշորագույններից է իր տիպի մեջ (արտաքին չափերը՝ 15,3x27,3 մետր) և բացարձակ չափերով զիջում է միայն Տաթևի մեծ անապատի եկեղեցուն (նկ. 2)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808.png?v=1622104314" width="1474" height="851" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808.png?v=1622104314 1474w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-300x173.png?v=1622104314 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-1024x591.png?v=1622104314 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-768x443.png?v=1622104314 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-370x214.png?v=1622104314 370w" sizes="(max-width: 1474px) 100vw, 1474px" title="նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուսանկարը՝ Գ. Սարգսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուսանկարը՝ Գ. Սարգսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-1-370x292.jpg?v=1624833683" width="370" height="292" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-1-370x292.jpg?v=1624833683 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-1-300x237.jpg?v=1624833683 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-1-768x606.jpg?v=1624833683 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/Avetaranots-2-1.jpg?v=1624833683 1020w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="նկ. 2 Եկեղեցու հատակագիծը, Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, էջ 178, գծ. 44:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 2 Եկեղեցու հատակագիծը, Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, էջ 178, գծ. 44:

Ընդարձակ աղոթասրահի չորս մույթերը կրում են միմյանց զուգահեռ երեք թաղերը, որոնք ամփոփված են երկլանջ կտուրի տակ։ Կենտրոնական թաղում թողնված երդիկը պսակված է եղել փոքրաչափ ռոտոնդայով, որը չի պահպանվել։ Ավագ խորանի երկու կողմերում ավանդատների վերևում առկա են «օթյակներ», որոնք Նորագավթի Սբ. Գևորգ եկեղեցու նմանությամբ, իրենց կամարակապ երկու բացվածքներով ուղղված են աղոթասրահի կողմը, սակայն աստիճանավոր մուտք ունեն բեմից (Հարությունյան 1992, 401)։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Պատերազմից առաջ եկեղեցին ամբողջությամբ կանգուն էր, բացակայում էր միայն երկթեք տանիքի վրայի ռոտոնդան։ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում Ավետարանոց գյուղի տարածքում թեժ մարտեր են եղել։ Ինչպես ցույց է տալիս մեր գորրծընկերների՝ Caucasus Heritage (cornell.edu),  տրամադրած լուսանկարը, եկեղեցին 2021 թվականի հուլիսի 20-ի դրությամբ չի տուժել (նկ․ 3)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-370x208.jpg?v=1627027767" width="370" height="208" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-370x208.jpg?v=1627027767 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-300x169.jpg?v=1627027767 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-1024x576.jpg?v=1627027767 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-768x432.jpg?v=1627027767 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-1536x864.jpg?v=1627027767 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/AN.003-S-Astvatsatsin_Avetaranots-2048x1152.jpg?v=1627027767 2048w" sizes="(max-width: 370px) 100vw, 370px" title="նկ. 3 Եկեղեցու արբանյակային լուսանկարը,  Caucasus Heritage (cornell.edu) կայքից:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

նկ. 3 Եկեղեցու արբանյակային լուսանկարը,  Caucasus Heritage (cornell.edu) կայքից:

Մատենագրական քննություն

Եկեղեցու մասին առաջին գրավոր տեղեկությունները հաղորդում է 19-րդ դարի վերջերին Մակար եպիս. Բարխուդարյանցից (Բարխուտարեանց 1895, 75), ում վկայությունները եկեղեցու թվակիր արձանագրության մասին շատ արժեքավոր են։ Հուշարձանին նվիրված հետազոտություններն ու տեղեկությունները համեստ են։ Եկեղեցու ճարտարապետական կերպի մասին տեղեկություններ են ներկայացված Վ. Հարությունյանի (Հարությունյան 1992, 401), իսկ պատմական որոշ փաստեր՝ Շ. Մկրտչյանի (Մկրտչյան 1985, 177-178) աշխատություններում:

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու:

Հարությունյան 1992 – Հարությունյան Վ., Հայկական ճարտարապետության պատմություն, Երևան, «Լույս» հրատարակչություն:

Մկրտչյան 1985 – Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն:

Տեղադրությունը Եկեղեցին գտնվում է Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի կենտրոնում, ցածրադիր տեղանքում։ Պատմական ակնարկ Համաձայն դռան ճակատակալ քարի վրայի արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է ՌՃ (1651) թվականին (Բարխուտարեանց 1895, 75)։ Շահեն Մկրտչյանը նշում է, որ եկեղեցին ունեցել է բազմաթիվ ավետարաններ, խաչեր և այլ մասունքներ՝ ՌՃՀ (1671), ՌՃԺ (1661), ՌՃԹ (1650), ՌՃԸ (1659) թվակիր արձանագրություններով (Մկրտչյան 1985, 178)։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին կառուցված է կոպտատաշ և սրբատաշ քարերով (նկ. 1): Եռանավ, թաղածածկ այս եկեղեցին, ինչպես նշում է Վ. Հարությունյանը, խոշորագույններից է իր տիպի մեջ (արտաքին չափերը՝ 15,3×27,3 մետր) և բացարձակ չափերով զիջում է միայն Տաթևի մեծ անապատի եկեղեցուն (նկ. 2)։ Ընդարձակ աղոթասրահի չորս մույթերը կրում են միմյանց զուգահեռ երեք թաղերը, որոնք ամփոփված են երկլանջ կտուրի տակ։ Կենտրոնական թաղում թողնված երդիկը պսակված է եղել փոքրաչափ ռոտոնդայով, որը չի պահպանվել։ Ավագ խորանի երկու կողմերում ավանդատների վերևում առկա են «օթյակներ», որոնք Նորագավթի Սբ. Գևորգ եկեղեցու նմանությամբ, իրենց կամարակապ երկու բացվածքներով ուղղված են աղոթասրահի կողմը, սակայն աստիճանավոր մուտք ունեն բեմից (Հարությունյան 1992, 401)։ Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո Պատերազմից առաջ եկեղեցին ամբողջությամբ կանգուն էր, բացակայում էր միայն երկթեք տանիքի վրայի ռոտոնդան։ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում Ավետարանոց գյուղի տարածքում թեժ մարտեր են եղել։ Ինչպես ցույց է տալիս մեր գորրծընկերների՝ Caucasus Heritage (cornell.edu),  տրամադրած լուսանկարը, եկեղեցին 2021 թվականի հուլիսի 20-ի դրությամբ չի տուժել (նկ․ 3)։ Մատենագրական քննություն Եկեղեցու մասին առաջին գրավոր տեղեկությունները հաղորդում է 19-րդ դարի վերջերին Մակար եպիս. Բարխուդարյանցից (Բարխուտարեանց 1895, 75), ում վկայությունները եկեղեցու թվակիր արձանագրության մասին շատ արժեքավոր են։ Հուշարձանին նվիրված հետազոտություններն ու տեղեկությունները համեստ են։ Եկեղեցու ճարտարապետական կերպի մասին տեղեկություններ են ներկայացված Վ. Հարությունյանի (Հարությունյան 1992, 401), իսկ պատմական որոշ փաստեր՝ Շ. Մկրտչյանի (Մկրտչյան 1985, 177-178) աշխատություններում:   Գրականություն Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու: Հարությունյան 1992 – Հարությունյան Վ., Հայկական ճարտարապետության պատմություն, Երևան, «Լույս» հրատարակչություն: Մկրտչյան 1985 – Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ավետարանոցի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ավետարանոցի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ավետարանոցի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Եկեղեցին գտնվում է Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի կենտրոնում, ցածրադիր տեղանքում։ Պատմական ակնարկ Համաձայն դռան ճակատակալ քարի վրայի արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է ՌՃ (1651) թվականին (Բարխուտարեանց 1895, 75)։ Շահեն Մկրտչյանը նշում է, որ եկեղեցին ունեցել է բազմաթիվ ավետարաններ, խաչեր և այլ մասունքներ՝ ՌՃՀ (1671), ՌՃԺ (1661), ՌՃԹ (1650), ՌՃԸ (1659) թվակիր արձանագրություններով (Մկրտչյան 1985, 178)։ Ճարտարապետական-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին կառուցված է կոպտատաշ և սրբատաշ քարերով (նկ. 1): Եռանավ, թաղածածկ այս եկեղեցին, ինչպես նշում է Վ. Հարությունյանը, խոշորագույններից է իր տիպի մեջ (արտաքին չափերը՝ 15,3x27,3 մետր) և բացարձակ չափերով զիջում է միայն Տաթևի մեծ անապատի եկեղեցուն (նկ. 2)։ Ընդարձակ աղոթասրահի չորս մույթերը կրում են միմյանց զուգահեռ երեք թաղերը, որոնք ամփոփված են երկլանջ կտուրի տակ։ Կենտրոնական թաղում թողնված երդիկը պսակված է եղել փոքրաչափ ռոտոնդայով, որը չի պահպանվել։ Ավագ խորանի երկու կողմերում ավանդատների վերևում առկա են «օթյակներ», որոնք Նորագավթի Սբ. Գևորգ եկեղեցու նմանությամբ, իրենց կամարակապ երկու բացվածքներով ուղղված են աղոթասրահի կողմը, սակայն աստիճանավոր մուտք ունեն բեմից (Հարությունյան 1992, 401)։ Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո Պատերազմից առաջ եկեղեցին ամբողջությամբ կանգուն էր, բացակայում էր միայն երկթեք տանիքի վրայի ռոտոնդան։ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում Ավետարանոց գյուղի տարածքում թեժ մարտեր են եղել։ Ինչպես ցույց է տալիս մեր գորրծընկերների՝ Caucasus Heritage (cornell.edu),  տրամադրած լուսանկարը, եկեղեցին 2021 թվականի հուլիսի 20-ի դրությամբ չի տուժել (նկ․ 3)։ Մատենագրական քննություն Եկեղեցու մասին առաջին գրավոր տեղեկությունները հաղորդում է 19-րդ դարի վերջերին Մակար եպիս. Բարխուդարյանցից (Բարխուտարեանց 1895, 75), ում վկայությունները եկեղեցու թվակիր արձանագրության մասին շատ արժեքավոր են։ Հուշարձանին նվիրված հետազոտություններն ու տեղեկությունները համեստ են։ Եկեղեցու ճարտարապետական կերպի մասին տեղեկություններ են ներկայացված Վ. Հարությունյանի (Հարությունյան 1992, 401), իսկ պատմական որոշ փաստեր՝ Շ. Մկրտչյանի (Մկրտչյան 1985, 177-178) աշխատություններում:   Գրականություն Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ․, Արցախ, Բագու: Հարությունյան 1992 – Հարությունյան Վ., Հայկական ճարտարապետության պատմություն, Երևան, «Լույս» հրատարակչություն: Մկրտչյան 1985 – Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ավետարանոցի-սբ-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-03-21T20:32:39+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-e1624830481808-1024x591.png" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="591" />
	<meta property="og:image:type" content="image/png" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Ավետարանոցի սբ. Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-27T08:39:05+00:00","dateModified":"2022-03-21T20:32:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%bd%d5%a2-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ավետարանոցի սբ. Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->