Главная церковь монастыря – Катогике, расположена на восточной оконечности северной террасы (рис. 1). Согласно строительной надписи, ее построила в 1214-ом году Арзухатун - супруга Вахтанга, князя Атерка (САН 5, 198-199). Внешне церковь представляет собой купольное, прямоугольное (10,6х12,2м), а внутри – крестообразное здание с двухэтажными ризницами в четырёх углах (рис. 2, 3). В Армении церкви с таким композиционным решением получают свое распространение еще с 10-го века (Ахпат,  Санаин,  Кечарис), а в дальнейшем встречаются также среди церквей монастырских комплексов 13-го века (Арич,  Ованнаванк,  Гехард).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank.jpg?v=1675318674" width="1355" height="420" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank.jpg?v=1675318674 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-300x93.jpg?v=1675318674 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-1024x317.jpg?v=1675318674 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-768x238.jpg?v=1675318674 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-370x115.jpg?v=1675318674 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1.png?v=1676108745" width="3073" height="2179" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1.png?v=1676108745 3073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-300x213.png?v=1676108745 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-1024x726.png?v=1676108745 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-768x545.png?v=1676108745 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-1536x1089.png?v=1676108745 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-2048x1452.png?v=1676108745 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-370x262.png?v=1676108745 370w" sizes="(max-width: 3073px) 100vw, 3073px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Генеральный план монастырского комплекса, обмер С. Айвазяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08.jpeg?v=1676110123" width="1170" height="1879" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08.jpeg?v=1676110123 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08-187x300.jpeg?v=1676110123 187w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08-638x1024.jpeg?v=1676110123 638w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08-768x1233.jpeg?v=1676110123 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08-956x1536.jpeg?v=1676110123 956w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-11-02-23-02-08-230x370.jpeg?v=1676110123 230w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Церковь Катогике до реконструкции, фото С. Айвазяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2.jpg?v=1676108841" width="770" height="1247" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2.jpg?v=1676108841 770w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2-185x300.jpg?v=1676108841 185w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2-632x1024.jpg?v=1676108841 632w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2-768x1244.jpg?v=1676108841 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2-228x370.jpg?v=1676108841 228w" sizes="(max-width: 770px) 100vw, 770px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Церковь Катогике после реконструкции, фото С. Айвазяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-scaled.jpg?v=1676108883" width="1894" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-scaled.jpg?v=1676108883 1894w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-222x300.jpg?v=1676108883 222w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-758x1024.jpg?v=1676108883 758w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-768x1038.jpg?v=1676108883 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-1137x1536.jpg?v=1676108883 1137w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-1516x2048.jpg?v=1676108883 1516w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-2-274x370.jpg?v=1676108883 274w" sizes="(max-width: 1894px) 100vw, 1894px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Северный вход церкви Катогике, фото Г. Петросяна.

Такую же композицию имеет церковь святого Иоанна Крестителя (Сурб Ованнес Мкртич) монастыря Гандзасар в Арцахе (Якобсон 1977, 59, 60). Церковь Катогике Дадиванка была построена двумя годами ранее церкви монастыря Гандзасар. Это обстоятельство, а также схожесть в их композиции даёт повод предполагать, что архитектором двух этих выдающихся памятников являлся один и тот же человек (Асратян 1992, 45). Однако заметим, что богатое резное убранство церкви Гандзасар является  результатом совершенно иного технического  исполнения и замысла. В отличие от церкви монастыря Гандзасар, церковь Дадиванка в плане близка к квадрату, и небольшая разница глубины крыльев креста придаёт ей вид центральнокупольного здания.

Двухэтажные ризницы, расположенные в углах церкви, сводчатые, а в восточной части - полукруглые. На первом этаже вход в них осуществлён с молельного зала. На втором этаже вход восточной ризницы открывается со стороны алтарной части, северо-западной – с молельного зала, а юго-западной – с южного фасада.

Внутри углы подкупольного квадрата отмечены полуколоннами, на которые опираются подпружные арки. Молельный зал освещается благодаря окнам, открытым на северном, южном и западном фасадах. Входы были расположены на западной и северной сторонах. Северный вход впоследствии был заложен камнями, с внутренней стороны покрыт штукатуркой и украшен фреской.

Внутренняя крестообразная композиция церкви выражена также в её богатом внешнем объеме. Крылья креста подчеркнуты фронтонами, а ризницы немного снижены. Фронтоны также подчеркнуты нишами с треугольным вырезом. Декоративное оформление фасадов приобретает целостность благодаря ритмической кладке арок, опирающихся на псевдоарки в виде пары полуцилиндров. Центр фронтона подчеркнут высокой и  широкой псевдоаркой, боковые части более узкие и низкие. Окна имеют проемы в виде резных рамок с полукруглыми окончаниями.

Входы в церковь богато украшены. Прямоугольный проем северного входа обрамлен тройными цилиндрическими арками и полуколоннами. Верхняя часть тимпана над входом имеет выпуклую розетку, а внутренняя часть украшена рядом крупных стреловидных скульптур (рис. 4). Капители портала также украшены резьбой. Такое же убранство имеет и западный портал (рис. 5). Кроме того, в правой части прямоугольного проема двери, между тремя маленькими резными плетеными крестами, сохранился автограф скульптора: «Поминайте художника святого знамения Погоса» (ДХВ 5, 210). Ныне этот камень исчез. Купол церкви изнутри цилиндрический, а снаружи имеет 16 граней. Все грани украшены колоннадами. На восьми гранях открыты окна со скульптурными венцами, поверхности остальных граней оформлены нишами. Архитектуре церкви Катогике Дадиванка придают оживленность камни разных оттенков. Арки, крыльца, орнаменты, облицованные фельзитом молочного цвета, выделаются на фоне серых поверхностей стен. В рядах кладки стен использован туф светло-розового цвета.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-scaled.jpg?v=1676109067" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-scaled.jpg?v=1676109067 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-300x199.jpg?v=1676109067 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-1024x681.jpg?v=1676109067 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-768x511.jpg?v=1676109067 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-1536x1021.jpg?v=1676109067 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-2048x1362.jpg?v=1676109067 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-370x246.jpg?v=1676109067 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-2-272x182.jpg?v=1676109067 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Южный вход церкви Катогике, фото Г. Петросяна.

На южном и восточном фасадах церкви расположены дарственные и ктиторские барельефы (Мнацаканян, 1976, 109-106). По обе стороны окна южного фасада в полный рост изображены два сына Арзухатун, Гасан и Григор, в платьях и шапках (рис. 6). Над окном расположен миниатюра церкви. Под окном на поверхности всей стены крупными буквами высечена длинная надпись Арзухатун, нижняя часть которой приходится на кладку фельзитовым камнем молочного цвета, что  подчеркивает эту часть стены и делает декоративное оформление южной стены более выразительным и цельным (арка, скульптурные изображения, окно, которые вместе с надписью образуют единую композицию, рис. 7). Гасан и Григор изображены с нимбами - такая иконография, как заметили исследователи, в подобных памятниках встречается редко (Асратян 1992, 48). Замысел этого заключался в идентификации умерших сыновей Арзухатун.

Миниатюра церкви представляет собой почти законченную скульптуру и выступает из плоскости стены более чем наполовину ее объема и повторяет объем церкви Катогике наряду со всеми ее архитектурными формами (арки, окна, купола и т. д.).

Скульптурное изображение восточного фасада (рис. 8) также образует общую композицию с окном и является доминантой последнего. Здесь высечены святой Дади и князь Вахтанг (муж Арзухатун). Скульптуры сохранились только выше уровня пояса. Портреты князя и его сыновей похожи друг на друга: он так же, как и они, имеет  нимб, густую бороду, усы не отмечены. Голова святого Дади не покрыта, он также имеет бороду и нимб. Обе их руки направлены на вырезанную над окном вдоль ее оси миниатюру церкви. Благодаря оригинальности и новаторству это скульптурное изображение ктиторов Дадиванка выделяется среди скульптур подобного типа в Армении.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-scaled.jpg?v=1676109202" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-scaled.jpg?v=1676109202 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-300x199.jpg?v=1676109202 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-1024x681.jpg?v=1676109202 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-768x511.jpg?v=1676109202 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-1536x1021.jpg?v=1676109202 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-2048x1362.jpg?v=1676109202 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-370x246.jpg?v=1676109202 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-2-272x182.jpg?v=1676109202 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Скульптурные изображения князей Гасана и Григора, фото Г. Петросяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-scaled.jpg?v=1676109312" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-scaled.jpg?v=1676109312 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-300x199.jpg?v=1676109312 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-1024x681.jpg?v=1676109312 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-768x511.jpg?v=1676109312 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-1536x1021.jpg?v=1676109312 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-2048x1362.jpg?v=1676109312 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-370x246.jpg?v=1676109312 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-1-272x182.jpg?v=1676109312 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 8 Скульптурные изображения святого Дади и князя Вахтанга, фото Г. Петросяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-scaled.jpg?v=1676109258" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-scaled.jpg?v=1676109258 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-199x300.jpg?v=1676109258 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-681x1024.jpg?v=1676109258 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-768x1155.jpg?v=1676109258 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1021x1536.jpg?v=1676109258 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1362x2048.jpg?v=1676109258 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-246x370.jpg?v=1676109258 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 7 Композиция южной стены церкви Катогике, фото Г. Петросяна.

Фрески 1297 года, которые сильно пострадали, также важны в декоративном оформлении церкви Катогике. Недавно усилиями Ара Заряна и Кристин Ламуре они были восстановлены (Зарян, Ламуре 2018, 63-75). Большая фреска на южной стене изображает передачу Христом покрова святому Николаю Чудотворцу и ризы Девой Марией (рис. 9), а на северной стене - тема мученичества через побивание камнями святого Степана Первомученика (рис. 10, Дурново 1979, 154, Матевосян 2018, 34-40, Аветисян 2018, 43-52). Сводчатая колоннада примыкает к церкви с западной стороны. Это довольно длинный (3,7х17,8 м) сводчатый зал с шестью массивными каменными колоннами (диаметр около 1,4 м) (рис. 11).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-scaled.jpg?v=1676109442" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-scaled.jpg?v=1676109442 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-300x200.jpg?v=1676109442 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1024x681.jpg?v=1676109442 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-768x511.jpg?v=1676109442 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1536x1022.jpg?v=1676109442 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-2048x1363.jpg?v=1676109442 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-370x246.jpg?v=1676109442 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-272x182.jpg?v=1676109442 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 9 Дарование патриаршей власти святому Николаю Чудотворцу, фото Г. Петросяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-scaled.jpg?v=1676109492" width="2175" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-scaled.jpg?v=1676109492 2175w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-255x300.jpg?v=1676109492 255w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-870x1024.jpg?v=1676109492 870w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-768x904.jpg?v=1676109492 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1305x1536.jpg?v=1676109492 1305w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1740x2048.jpg?v=1676109492 1740w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-314x370.jpg?v=1676109492 314w" sizes="(max-width: 2175px) 100vw, 2175px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 10 Избиение святого Степана Первомученика, фото Г. Петросяна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-scaled.jpg?v=1676109537" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-scaled.jpg?v=1676109537 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-300x199.jpg?v=1676109537 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1024x681.jpg?v=1676109537 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-768x511.jpg?v=1676109537 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1536x1021.jpg?v=1676109537 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-2048x1362.jpg?v=1676109537 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-370x246.jpg?v=1676109537 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-272x182.jpg?v=1676109537 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 11 Открытая коллонада, примыкающая к церкви Катогике, фото Г. Петросяна.

К колоннаде с севера примыкает южный фасад однонефной церкви Дадиванка и ее притвор, а с запада стена колокольни (рис. 1/3). Эта церковь и притвор являются самыми ранними из нынешних стоящих построек комплекса и, скорее всего, были построены в 12-ом веке. Однонефная церковь представляет собой сводчатый зал с вытянутыми пропорциями (2,2х7,6 метра) и прямоугольной абсидой, который с восточной стороны примыкает к западной стене церкви Катогике. Следует отметить, что прямоугольная форма абсиды с внутренней стороны была широко распространена среди церквей сводчатого типа монастырских комплексов Арцаха (Гтчаванк, Хатраванк, монастырь Андаберд, монастырь Егиша Аракял, монастырь Чаректар, монастырь Кармир Кар и др.) (Петросян, Киракосян, Сафарян 2009, 33-34). К однонефной церкви с западной стороны примыкает сводчатый притвор (рис. 1/8), своей планировкой отличающийся от подобных построек (обычно притворы в плане приближаются к квадрату; здесь же он представляет собой довольно вытянутый прямоугольник размерами 3,8 х 8,25 метра).

К вышеуказанным постройкам с северной стороны пристроена недостроенная церковь Сурб Дади (рис. 1/7), строительство которой было начато в конце 13-го века настоятелем монастыря Атанасом, но не завершено. Это большое однонефное сооружение базиличного типа, которое по своим размерам (внутренние 9,0x21,4 метра) приближается к трехнефным базиликам Армении. Три пары каменных полуколонн, выступающие на 0,8 метра из продольных стен церкви, предназначались для подпружных арок. Как заметили исследователи (Асратян 1992, 50), существуют только эти полуколонны, а между продольными стенами арки не предназначались: в противном случае это уменьшало бы пролет молельного зала, и кровля опиралась бы на арки ниш. Стены церкви сохранились по всей высоте, до свода под перекрытием, без каких-либо следов псевдоарок. Стены церкви со всех сторон имеют одинаковую высоту. Это обстоятельство также свидетельствует о том, что, вероятно, в силу ряда причин (неблагоприятные политические и экономические условия, технические сложности реализации) сооружение осталось незавершенным. Одной из особенностей церкви является то, что ризницы размещены в толще между полукруглым алтарем и углами стен. Это небольшие (1,8x1,45 м) сводчатые помещения с прямоугольной, вытянутой с запада на восток полукруглой абсидой, которые освещаются окнами восточного фасада церкви (рис. 7). Под абсидой этой церкви при раскопках были обнаружены остатки мавзолея и часовни, приписываемые святому Дади (подробнее см. в статье «Дадиванк: О святом Дади и его могиле»).

К однонефной церкви с запада примыкает притвор-часовня, построенный в 1224-ом году епископом Григорисом, настоятелем монастыря (САН 5, 210). Притвор также служил усыпальницей атеркских князей. Сооружение по своему плану относится к композиционному типу четырехколонных притворов (рис. 1/6). Однако он отличается от аналогичных сооружений 12-13-ых веков в Армении как планировкой, так и пространственным решением. Последние представляют собой в основном центральнокупольные сооружения, квадратные в плане или близкие к квадрату (Агарцин, Гошаванк, Санаин, Гехард, Кечарис, Аричаванк, Макараванк и др.). Крыши этих зданий обычно имеют три типа решения (Мнацаканян, 1952, 134). Притвор Дадиванка имеет пропорции базилики: длина примерно в 1,5 раза больше ширины (внутренние размеры 9,1х13,8 метра) и очень своеобразное решение крыши: это свод под двускатной крышей, в центре которой возвышается восьмигранный купол (рис. 12/8). Угловые части вместе с северной и южной частями перекрыты сводом, имеющем вид четверти цилиндра.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012.jpg?v=1676109711" width="1034" height="597" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012.jpg?v=1676109711 1034w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-300x173.jpg?v=1676109711 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1024x591.jpg?v=1676109711 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-768x443.jpg?v=1676109711 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-370x214.jpg?v=1676109711 370w" sizes="(max-width: 1034px) 100vw, 1034px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 12 Общий вид притвора-часовни до реконструкции, фото С. Айвазяна.

Купол опирается на четыре четырехугольных в сечении пилона. На стенах притвора фрески отсутствуют. Переход от подкупольного квадрата к куполу выполнен тромпами (рис. 13). Купол органически не связан с объемом верхней части здания, а просто выступает из двускатной крыши. Притвор в основном построен из грубого базальта, за исключением колонн, арок и барабана. Убранство отличается простотой. Помимо восточного портала, элементом декора притвора являются украшающие его стены хачкары разных размеров и покрытые тонкой резьбой. Строение освещается благодаря проему в перекрытии и парой окон с западной стороны.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-scaled.jpg?v=1676109813" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-scaled.jpg?v=1676109813 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-300x200.jpg?v=1676109813 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-1024x681.jpg?v=1676109813 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-768x511.jpg?v=1676109813 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-1536x1022.jpg?v=1676109813 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-2048x1363.jpg?v=1676109813 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-370x246.jpg?v=1676109813 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/013-272x182.jpg?v=1676109813 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 13 Система перекрытия притвора-часовни, фото Г. Петросяна.

Литература

Аветисян 2018 – Аветисян Г., Фрески Дадиванка и образы святого Николая Чудотворца в армянском средневековом искусстве / Дадиванк, возрожденное чудо, Ереван, стр. 43-61 (на арм.яз.).

Зарян, Ламуре 2018 – Зарян А., Ламуре К., Спасательная реставрация фресок Дадиванка / Дадиванк, возрожденное чудо, Ереван, стр. 63-75 (на арм.яз.).

САН 5 – Свод армянских надписей, книга 5, Арцах. Составитель: Бархударян С., Ереван, 1982, изд. АН АрмССР, Ереван (на арм.яз.)

Асратян 1992 – Асратян М., Арцахская школа армянской архитектуры, Ереван, Изд-во НАН РА (на арм. яз.)

Матевосян 2018 – Матевосян К., Дадиванк и его фрески / Дадиванк, возрожденное чудо, Ереван, стр. 25-40 (на арм.яз.).

Мнацаканян 1976 – Мнацаканян С., Армянские светские скульптурные изображения в 9-14-ых веках, изд. АН АрмССР, Ереван (на арм.яз.).

Петросян, Киракосян, Сафарян 2009 - Петросян Г., Киракосян Л., Сафарян В., Монастырь Андаберд и его раскопки, изд. НАН РА «Гитутюн», Ереван (на арм.яз.)

Дурново 1979 - Дурново Л․ Очерки изобразительного искусства средневековой Армении, изд. «Искусство», Москва․

Мнацаканян 1952 - Мнацаканян С. Архитектура армянских притворов, Издательство АН АрмССР, Ереван.

Якобсон 1977 - Якобсон А․, Из истории армянского средневекового зодчества, Вестник общественных наук, №12․

Главная церковь монастыря – Катогике, расположена на восточной оконечности северной террасы (рис. 1). Согласно строительной надписи, ее построила в 1214-ом году Арзухатун – супруга Вахтанга, князя Атерка (САН 5, 198-199). Внешне церковь представляет собой купольное, прямоугольное (10,6х12,2м), а внутри – крестообразное здание с двухэтажными ризницами в четырёх углах (рис. 2, 3). В Армении церкви с таким композиционным решением получают свое распространение еще с 10-го века (Ахпат,  Санаин,  Кечарис), а в дальнейшем встречаются также среди церквей монастырских комплексов 13-го века (Арич,  Ованнаванк,  Гехард).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Катогике монастыря Дадиванк и прилегающие постройки - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-катогике-монастыря-дадиванк/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Катогике монастыря Дадиванк и прилегающие постройки - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Главная церковь монастыря – Катогике, расположена на восточной оконечности северной террасы (рис. 1). Согласно строительной надписи, ее построила в 1214-ом году Арзухатун - супруга Вахтанга, князя Атерка (САН 5, 198-199). Внешне церковь представляет собой купольное, прямоугольное (10,6х12,2м), а внутри – крестообразное здание с двухэтажными ризницами в четырёх углах (рис. 2, 3). В Армении церкви с таким композиционным решением получают свое распространение еще с 10-го века (Ахпат,  Санаин,  Кечарис), а в дальнейшем встречаются также среди церквей монастырских комплексов 13-го века (Арич,  Ованнаванк,  Гехард)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-катогике-монастыря-дадиванк/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-08-09T13:06:06+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-2.jpg?v=1676108841" />
	<meta property="og:image:width" content="770" />
	<meta property="og:image:height" content="1247" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="7 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%ba%d0%b5-%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8f-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%ba%d0%b5-%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8f-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/","name":"Церковь Катогике монастыря Дадиванк и прилегающие постройки - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-02-11T10:06:11+00:00","dateModified":"2023-08-09T13:06:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%ba%d0%b5-%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8f-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%ba%d0%b5-%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8f-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%ba%d0%b5-%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8f-%d0%b4%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%ba/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Катогике монастыря Дадиванк и прилегающие постройки"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Դադիվանքի պաշտամունքային հուշարձանախմբի չորրորդ եկեղեցին գտնվում է հիմնական եկեղեցական կառույցներից փոքր ինչ առանձնացած, հարավային կողմում՝ սյունասրահի դիմաց (նկ․ 1/5, 2): Այն զույգ որմնամույթերով գմբեթավոր դահլիճ է: Միակ մուտքը արևմտյան կողմում է: Արևելյան աբսիդի երկու կողմերում տեղադրված են քառակուսի ավանդատներ, որոնք արևելյան ճակատում ունեն փոքրիկ պատուհաններ։ Եկեղեցին կառուցված է քարի և աղյուսի համադրությամբ։ Պատերը շարված են կոպտատաշ որձաքարով, հին սրբատաշ քարերի, խաչքարերի և նույնիսկ ջրաղացաքարի վերօգտագործումով։ Այս ամենը վկայում է, որ այն կառուցվել է քաղաքական ու տնտեսական ծանր պայմաններում։ Կառույցը շինարարական արձանագրություն չունի, կառուցման հավանական ժամանակն է 13-րդ դարի վերջը։ Պատերը որոշ տեղերում ինչպես ներսից, այնպես էլ դրսից սվաղված են։ Շրջանաձև հիմքով գմբեթի թմբուկի շարվածքում իրար հաջորդում են քարի և աղյուսի շարքերը։ Աղյուսի շարվածքն իրականացված է աղյուսների հորիզոնական և «եղևնաձև» շարքերով (նկ․ 3)։ Աղյուսի օգտագործումը քարի հետ միասին 13-րդ դարի կեսերից որոշակի տարածում է ստանում Հայաստանի հոգևոր կառույցներում (Սրվեղ, Կիրանց և այլն), և դրա մի օրինակն էլ տեսնում ենք Դադիվանքում։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank.jpg?v=1675318674" width="1355" height="420" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank.jpg?v=1675318674 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-300x93.jpg?v=1675318674 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-1024x317.jpg?v=1675318674 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-768x238.jpg?v=1675318674 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-370x115.jpg?v=1675318674 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2.png?v=1676721259" width="3073" height="2179" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2.png?v=1676721259 3073w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2-300x213.png?v=1676721259 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2-1024x726.png?v=1676721259 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2-768x545.png?v=1676721259 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2-1536x1089.png?v=1676721259 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2-2048x1452.png?v=1676721259 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-2-370x262.png?v=1676721259 370w" sizes="(max-width: 3073px) 100vw, 3073px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Վանական համալիրի գլխավոր հատակագիծը, չափագրությունը Ս. Այվազյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-scaled.jpg?v=1676721373" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-scaled.jpg?v=1676721373 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-300x199.jpg?v=1676721373 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-1024x681.jpg?v=1676721373 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-768x511.jpg?v=1676721373 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-1536x1021.jpg?v=1676721373 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-2048x1362.jpg?v=1676721373 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-370x246.jpg?v=1676721373 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-3-272x182.jpg?v=1676721373 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Փոքր գմբեթավոր եկեղեցու գմբերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-scaled.jpg?v=1676721326" width="1948" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-scaled.jpg?v=1676721326 1948w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-228x300.jpg?v=1676721326 228w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-779x1024.jpg?v=1676721326 779w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-768x1009.jpg?v=1676721326 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-1169x1536.jpg?v=1676721326 1169w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-1558x2048.jpg?v=1676721326 1558w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-282x370.jpg?v=1676721326 282w" sizes="(max-width: 1948px) 100vw, 1948px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Փոքր գմբեթավոր եկեղեցու տեսքը արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Դադիվանքի փոքր գմբեթավոր եկեղեցին, որը վերականգնվել է 1998-2000 և 2006-2007 թվականներին, վերջին տարիներին, նորից ամրակայման կարիք ուներ: Պարզելու համար հիմքերի վիճակը, վերականգնող մասնագետները ներսում՝ հարավային պատի հիմքը ստուգելիս բացել էին այդ հիմքին զուգահեռ կառուցված գետնուղու մի հատվածը, որը 2017 թ. ենթարկվել է հնագիտական հետազոտության (պեղումների ղեկավար Հ. Պետրոսյան, հնագետ՝ Տ. Վարդանեսովա, ճարտարապետ՝ Ս. Այվազյան, նկ. 4, 5)։ Պեղումները ցույց տվեցին, որ եկեղեցին կառուցվել է հափշտապ, առանց ինժեներական լուրջ հաշվարկի, շինարվեստի ցածր մակարդակով: Հիմքեր չեն փորվել, հաշվի չի առնվել փխրուն գրունտը: Նկատի ունենալով եկեղեցու՝ հրվանդանի եզրին տեղադրված լինելու հանգամանքը, ընդհանուր փուխր գրունտը, ավելի հավանական կարելի է համարել, որ բացված գետնուղին կառուցվել  է գրունտի մեջ կուտակվող ջրերի հեռացման համար:

Համակառույցի զանգակատունը արևմուտքից կից է սյունասրահին: Այն երկհարկանի կառույց է, որի վերին մասը քառասյուն գմբեթավոր ռոտոնդան է՝ մաքուր տաշված քարերից կառուցված բրգաձև վեղարով: Առաջին հարկի հատակագիծն ուղղանկյուն  է, որի հարավային, հյուսիսային և արևելյան պատերը խուլ են, իսկ արևմտյան պատն ունի լայն կամարակապ բացվածք (նկ․ 6): Պատերը շարված են կոպտատաշ որձաքարով, քարերի արանքները սվաղված են: Զանգակատան առաջին հարկի կամարակապ խորանում տեղադրված են վանքի առաջնորդ Տեր Աթանասի 1283 թ. կանգնեցրած խաչքարերը (նկ. 7):

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-3.jpg?v=1676721592" width="1384" height="1236" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-3.jpg?v=1676721592 1384w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-3-300x268.jpg?v=1676721592 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-3-1024x914.jpg?v=1676721592 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-3-768x686.jpg?v=1676721592 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-3-370x330.jpg?v=1676721592 370w" sizes="(max-width: 1384px) 100vw, 1384px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ 4 Փոքր գմբեթավոր եկեղեցու դրենաժային առուն, չափագրությունը Ս. Այվազյանի:

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-scaled.jpg?v=1676721740" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-scaled.jpg?v=1676721740 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-199x300.jpg?v=1676721740 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-681x1024.jpg?v=1676721740 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-768x1155.jpg?v=1676721740 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-1021x1536.jpg?v=1676721740 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-1362x2048.jpg?v=1676721740 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-3-246x370.jpg?v=1676721740 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Փոքր գմբեթավոր եկեղեցու դրենաժային առուն, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Կրաքարից կերտված զույգ խաչքարերը նախ և առաջ աչքի են ընկնում իրենց սլացիկությամբ։ Սալի նման սլացիկությունը, որի վրա պիտի ստեղծվեր ապագա քանդակը, որոշակի բարդություններ է հարուցել վարպետի համար: Կենտրոնական խաչի ընդունված համամասնությունը պահելու նպատակով՝ նա ստիպված է եղել խաչատակի հիմնական վարդյակին հավելել ավելի փոքրերը, որի հետևանքով հորինվածքի ամբողջականությունը փոքր-ինչ աղճատվել է: Քանդակը, թեև շատ ավելի հարթային է, բայց պահպանված է երկշերտ (ձախ խաչքարի վրա) և եռաշերտ (աջ խաչքարի վրա) փորագրության սկզբունքը: Երկու խաչքարերի քիվերն էլ պատրաստված են առանձին քարակտորներից, ինչը կրկին շեշտում է քիվի անջատվածությունը։ Ձախ քիվի կենտրոնական խորանում քանդակված է Քրիստոսը գահավորակի վրա թեման (նկ. 8): Քանդակն աչքի է ընկնում երկրաչափական ու բուսական մոտիվների հոյակապ համադրությամբ, եզրագոտու ցանցկեն ետնախորքի վրա տեղադրված  ելնդավոր արձանագրությամբ (նկ. 9), որը նոր երևույթ էր խաչքարային արվեստում (Պետրոսյան 2008, 177-180)։ Խաչքարերը Արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո, ելնելով իրավիճակից, տեղահանվել են և պահվում են Մայր Աթոռ սբ․ Էջմիածնում։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3.jpg?v=1676721780" width="1195" height="2476" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3.jpg?v=1676721780 1195w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3-145x300.jpg?v=1676721780 145w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3-494x1024.jpg?v=1676721780 494w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3-768x1591.jpg?v=1676721780 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3-741x1536.jpg?v=1676721780 741w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3-988x2048.jpg?v=1676721780 988w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-3-179x370.jpg?v=1676721780 179w" sizes="(max-width: 1195px) 100vw, 1195px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Զանգակատան ընդհանուր տեսն արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-scaled.jpg?v=1676721833" width="1944" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-scaled.jpg?v=1676721833 1944w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-228x300.jpg?v=1676721833 228w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-777x1024.jpg?v=1676721833 777w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-768x1012.jpg?v=1676721833 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-1166x1536.jpg?v=1676721833 1166w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-1555x2048.jpg?v=1676721833 1555w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-1-281x370.jpg?v=1676721833 281w" sizes="(max-width: 1944px) 100vw, 1944px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Զանգակատան զույգ խաչքարերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2.jpg?v=1676721937" width="2528" height="1615" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2.jpg?v=1676721937 2528w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2-300x192.jpg?v=1676721937 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2-1024x654.jpg?v=1676721937 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2-768x491.jpg?v=1676721937 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2-1536x981.jpg?v=1676721937 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2-2048x1308.jpg?v=1676721937 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/008-2-370x236.jpg?v=1676721937 370w" sizes="(max-width: 2528px) 100vw, 2528px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Զանգակատան ձախակողմյան խաչքարի քիվը, Քրիստոսը գահավորակին, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-scaled.jpg?v=1676722004" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-scaled.jpg?v=1676722004 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-300x199.jpg?v=1676722004 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-1024x681.jpg?v=1676722004 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-768x511.jpg?v=1676722004 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-1536x1021.jpg?v=1676722004 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-2048x1362.jpg?v=1676722004 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-370x246.jpg?v=1676722004 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/009-1-272x182.jpg?v=1676722004 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 9 Մանրամաս զանգակատան աջակողմյան խաչքարից, լուս.՝ Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-scaled.jpg?v=1676722142" width="1957" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-scaled.jpg?v=1676722142 1957w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-229x300.jpg?v=1676722142 229w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-783x1024.jpg?v=1676722142 783w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-768x1004.jpg?v=1676722142 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-1174x1536.jpg?v=1676722142 1174w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-1566x2048.jpg?v=1676722142 1566w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/010-1-283x370.jpg?v=1676722142 283w" sizes="(max-width: 1957px) 100vw, 1957px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 10 Հասան Վախթանգյանի խաչքարը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1.jpg?v=1676722194" width="2000" height="2272" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1.jpg?v=1676722194 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1-264x300.jpg?v=1676722194 264w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1-901x1024.jpg?v=1676722194 901w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1-768x872.jpg?v=1676722194 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1-1352x1536.jpg?v=1676722194 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1-1803x2048.jpg?v=1676722194 1803w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/011-1-326x370.jpg?v=1676722194 326w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 11 Հասան Վախթանգյանի խաչքարի ծածկագիրը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Գրականություն

ԴՀՎ 5 – Դիվան հայ վիմագրության, պր․ 5, Արցախ /կազմեց՝ Ս․ Բարխուդարյան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ․, Երևան, 1982։

Պետրոսյան 1998 – Պետրոսյան Հ., Դադիվանքի ծածկագիր արձանագրությունը, Իրան-նամե, թիվ 1-3, էջ 38-40:

Պետրոսյան 2008 – Պետրոսյան Հ., Խաչքար. ծագումը, գործառույթը, պատկերագրությունը, իմաստաբանությունը, Երևան, Փրինթինֆո:

Դադիվանքում առկա են բազմաթիվ այլ խաչքարեր։ Դրանց մի մասը կանգնեցվել է Հաթերքի իշխանական տան ներկայացուցիչների հիշատակին, որոնք հավելյալ փաստում են  Դադիվանքի՝ որպես Խաչենի Հաթերքի ճյուղի իշխանների առաջնորդանիստ հոգևոր կենտրոն և միաժամանակ տոհմական գերեզմանատուն լինելու իրողությունը։ Խաչքարերից մեկը (նկ. 10) կանգնեցրել է Խաչենի գահերեց իշխան Հասան Վախթանգյանը 1182 թվականին։ Խաչքարի հարավային կողի արձանագրության մեջ նա հայտնում է իր քառասնամյա իշխանության, մղած պատերազմների, տիրապետության տակ գտնվող բերդերի, ինչպես նաև որդիների և կյանքի վերջին տարիներին Դադիվանքում կրոնավոր դառնալու մասին (ԴՀՎ 5, 198)։ Պաշտոնական արձանագրությունից զատ նա խաչքարի հյուսիսային կողին թողել է իր իսկ ձեռքով գրած մի ծածկագիր (նկ. 11), որում հայտնում է. «Ձեռնայգիր է իմ ՝ Հասա/նայ, եղբայրք, զգա/ստ կացայք։ Ես յա/շխարհայս չետ/արա ոչինչ, հ/աւատաց/այք դո(ւ)ք այլ չտ/անիք» (Պետրոսյան 1998, 38-40)։

Դադիվանքից հյուսիս, լեռան լանջին կան հինգ փոքրիկ մատուռների ավերակներ։ Սրանք ունեն պարզ հորինվածք․ միանավ սրահներ են, երեքը՝ ուղղանկյուն, երկուսը՝ կիսաշրջանաձև խորաններով։ Մուտքեր ունեն արևմտյան կողմից, արևելքում՝ խորանի մեջ բացված մեկ լուսամուտով (նկ. 12)։ Կառուցված են անմշակ քարով և կրաշաղախով, ներքուստ սվաղված են։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-scaled.jpg?v=1676722251" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-scaled.jpg?v=1676722251 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-199x300.jpg?v=1676722251 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-681x1024.jpg?v=1676722251 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-768x1155.jpg?v=1676722251 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-1021x1536.jpg?v=1676722251 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-1362x2048.jpg?v=1676722251 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/012-1-246x370.jpg?v=1676722251 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 12 Վանքի շրջակայքի մատուռներից մեկը, լուս․ Հ. Պետրոսյանի։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Դադիվանքի փոքր գմբեթավոր եկեղեցին, զանգակատունը, խաչքարերը և մատուռները - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/դադիվանքի-փոքր-գմբեթավոր-եկեղեցին-զա/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Դադիվանքի փոքր գմբեթավոր եկեղեցին, զանգակատունը, խաչքարերը և մատուռները - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Դադիվանքի պաշտամունքային հուշարձանախմբի չորրորդ եկեղեցին գտնվում է հիմնական եկեղեցական կառույցներից փոքր ինչ առանձնացած, հարավային կողմում՝ սյունասրահի դիմաց (նկ․ 1/5, 2): Այն զույգ որմնամույթերով գմբեթավոր դահլիճ է: Միակ մուտքը արևմտյան կողմում է: Արևելյան աբսիդի երկու կողմերում տեղադրված են քառակուսի ավանդատներ, որոնք արևելյան ճակատում ունեն փոքրիկ պատուհաններ։ Եկեղեցին կառուցված է քարի և աղյուսի համադրությամբ։ Պատերը շարված են կոպտատաշ որձաքարով, հին սրբատաշ քարերի, խաչքարերի և նույնիսկ ջրաղացաքարի վերօգտագործումով։ Այս ամենը վկայում է, որ այն կառուցվել է քաղաքական ու տնտեսական ծանր պայմաններում։ Կառույցը շինարարական արձանագրություն չունի, կառուցման հավանական ժամանակն է 13-րդ դարի վերջը։ Պատերը որոշ տեղերում ինչպես ներսից, այնպես էլ դրսից սվաղված են։ Շրջանաձև հիմքով գմբեթի թմբուկի շարվածքում իրար հաջորդում են քարի և աղյուսի շարքերը։ Աղյուսի շարվածքն իրականացված է աղյուսների հորիզոնական և «եղևնաձև» շարքերով (նկ․ 3)։ Աղյուսի օգտագործումը քարի հետ միասին 13-րդ դարի կեսերից որոշակի տարածում է ստանում Հայաստանի հոգևոր կառույցներում (Սրվեղ, Կիրանց և այլն), և դրա մի օրինակն էլ տեսնում ենք Դադիվանքում։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/դադիվանքի-փոքր-գմբեթավոր-եկեղեցին-զա/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-02-26T17:55:44+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/002-2-scaled.jpg?v=1676721326" />
	<meta property="og:image:width" content="1948" />
	<meta property="og:image:height" content="2560" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%84%d6%80-%d5%a3%d5%b4%d5%a2%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a6%d5%a1/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%84%d6%80-%d5%a3%d5%b4%d5%a2%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a6%d5%a1/","name":"Դադիվանքի փոքր գմբեթավոր եկեղեցին, զանգակատունը, խաչքարերը և մատուռները - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-02-18T12:12:57+00:00","dateModified":"2023-02-26T17:55:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%84%d6%80-%d5%a3%d5%b4%d5%a2%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a6%d5%a1/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%84%d6%80-%d5%a3%d5%b4%d5%a2%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a6%d5%a1/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%84%d6%80-%d5%a3%d5%b4%d5%a2%d5%a5%d5%a9%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a6%d5%a1/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Դադիվանքի փոքր գմբեթավոր եկեղեցին, զանգակատունը, խաչքարերը և մատուռները"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը

Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը զբաղեցնում է բլրակի ստորին՝ հարավային դարավանդը (նկ․ 1): Այս կառույցները տեղադրված են կողք-կողքի և ձգվում են արևելք-արևմուտք առանցքով: Հորինվածքում գերիշխողը պալատական դահլիճն է, որին արևելքից կից է գրատունը օժանդակ սենյակներով, իսկ արևմուտքից՝ սեղանատունը խոհանոցով: Սրանցից դեպի արևմուտք գտնվում են բնակելի և արտադրական շենքերը (նկ․ 2):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank.jpg?v=1675318674" width="1355" height="420" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank.jpg?v=1675318674 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-300x93.jpg?v=1675318674 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-1024x317.jpg?v=1675318674 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-768x238.jpg?v=1675318674 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/Dadivank-370x115.jpg?v=1675318674 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-scaled.jpg?v=1677148086" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-scaled.jpg?v=1677148086 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-300x200.jpg?v=1677148086 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-1024x681.jpg?v=1677148086 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-768x511.jpg?v=1677148086 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-1536x1022.jpg?v=1677148086 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-2048x1363.jpg?v=1677148086 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-370x246.jpg?v=1677148086 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-272x182.jpg?v=1677148086 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Դադիվանքի համալիրի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ս. Այվազյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-23-02-23-02-19.jpeg?v=1677148202" width="1170" height="821" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-23-02-23-02-19.jpeg?v=1677148202 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-23-02-23-02-19-300x211.jpeg?v=1677148202 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-23-02-23-02-19-1024x719.jpeg?v=1677148202 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-23-02-23-02-19-768x539.jpeg?v=1677148202 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/image-23-02-23-02-19-370x260.jpeg?v=1677148202 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Դադիվանքի գլխավոր հատակագիծը՝ պաշտամունքային և աշխարհիկ համալիրները, չափագրությունը՝ Ս. Այվազյանի:

Պալատական դահլիճը, ըստ հարավային ճակատի շինարարական արձանագրության, կառուցվել է 1211 թվականին․ «Թ. ՈԿ ես Գրիգորէս որդի Հասանա շինեցի զտաճարս յիշատակ հոգո իմո: Յաղաւթս յիշեցեք» (ԴՀՎ 5, 212): Հովսեփ Օրբելին և Մուրադ Հասրաթյանը, նկատի ունենալով արձանագրության մեջ կառույցի տաճար բնորոշումը, արևմուտքից կից խոհանոցը և կառույցի հանդիսավոր ճարտարապետությունը, այն համարել են խնջույքների դահլիճ (Հասրաթյան 1992, 55)։ Նկատենք, որ տաճար եզրը գրաբարում օգտագործվում  էր նշանակելու թե՛ հոգևոր, թե՛ աշխարհիկ հանդիսավոր կառույցները։ Մեզ ավելի հավանական է թվում, որ այն վանահոր կացարանն է, թերևս նախատեսված նաև ընդունելությունների և հավաքների համար։ Կառույցը գրեթե քառակուսի հատակագծով, կենտրոնական մասում չորս սյուներով՝ հայկական գավիթներին բնորոշ կենտրոնակազմ հորինվածք ունի: Միակ մուտքը բացված է հարավային կողմից: Շենքը ծածկվել է խաչվող կամարների համակարգով՝ կենտրոնում ունի երդիկ, որը պսակված է ութանիստ բրգաձև գմբեթով (նկ․ 3): Դահլիճը պատուհաններ չունի և լուսավորվում է միայն երդիկից: Կառուցված է բազալտ քարով, զուրկ է հարդարանքի տարրերից և իր հորինվածքով կապվում է հայկական ժողովրդական բնակելի տան ճարտարապետության հետ:

Դադիվանքի սեղանատունը ուղղանկյուն հատակագծով, երկու զույգ որմնամույթերի վրա հենված կամարներով՝ թաղածածկ դահլիճ է: Կամարները շարված են մաքուր տաշված, իսկ պատերը և թաղը՝ կոպտատաշ քարերով: Սեղանատունը հարավային պատի մեջ բացված երկու մուտք ունի: Հյուսիսային կողմից, տեղանքի թեքության պատճառով, սեղանատունը խրված է հողի մեջ (նկ․ 4): Դադիվանքի սեղանատունն իր հորինվածքով և համաչափություններով կրկնում է Հայաստանի 13-րդ դարի նմանատիպ շինությունների ձևերը (Халпахьчян 1971, 155-183): Սրանով հանդերձ, այն ունի նաև առանձնահատկություն. խոհանոցը դահլիճի հետ մեկ ամբողջություն է կազմում, ոչ թե կից է նրան, ինչպես մյուս օրինակներում:

Խոհանոցը ուղղանկյուն հատակագծով թաղածածկ կառույց է, որի միակ մուտքը հարավային կողմում է, իսկ  արևմտյան կողմից այն լայն կամարակապ բացվածքներով հաղորդակցվում է սեղանատան հետ։ Լուսավորվում է վերևից, երդիկի  միջոցով։  Խոհանոցի օջախը տեղադրված է կառույցի հարավային պատի մեջ

Դադիվանքը, միջնադարյան Հայաստանի շատ վանքերի նման, ուսումնական և մշակութային խոշոր կենտրոն է եղել և ունեցել է գրատուն (նկ․ 4), որտեղ բազմաթիվ ձեռագրեր են գրվել։ Դադիվանքի գրատունը մի քանի շենքից է կազմված և համալիր է ներկայացնում, ի տարբերություն Սանահինի, Հաղպատի, Գոշավանքի, Սաղմոսավանքի, Հոռոմոսի վանքի և այլ պահպանված գրատների, որոնք ունեն միայն մեկ ընդարձակ դահլիճ։ Գրատան դահլիճի հատակագիծը գրեթե կանոնավոր քառակուսի է։ Այն ունի բրգաձև ծածկ, որի կենտրոնում բացված է լուսավորության միակ աղբյուրը՝ երդիկը։ Դահլիճի անկյուններում կցված են կամարներ, որոնք պատերի միջին հատվածների հետ կազմում են ծածկի ութանիստ հիմքը, վերջինիս վրա բարձրանում է նրա կիսագնդաձև գմբեթի ծավալը։ Ծածկի այսպիսի լուծում հանդիպում է նաև Սանահինի վանքի գրատանը (Халпахьчян 1971, 146-149, նկ․111)։ Դադիվանքում նույնպես, ինչպես և Սանահնում, գրատան մուտքի առջև թաղածածկ միջանցք-սրահ է կառուցված։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-scaled.jpg?v=1677148676" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-scaled.jpg?v=1677148676 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-300x200.jpg?v=1677148676 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-1024x681.jpg?v=1677148676 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-768x511.jpg?v=1677148676 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-1536x1022.jpg?v=1677148676 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-2048x1363.jpg?v=1677148676 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-370x246.jpg?v=1677148676 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/003-4-272x182.jpg?v=1677148676 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Դադիվանքի դահլիճ- կացարանի գմբեթի համակարգը, լուս. Հ․Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-scaled.jpg?v=1677148810" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-scaled.jpg?v=1677148810 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-300x200.jpg?v=1677148810 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-1024x681.jpg?v=1677148810 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-768x511.jpg?v=1677148810 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-1536x1022.jpg?v=1677148810 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-2048x1363.jpg?v=1677148810 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-370x246.jpg?v=1677148810 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/004-4-272x182.jpg?v=1677148810 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Դադիվանքի սեղանատան ավերակները, լուս. Հ․Պետրոսյանի։

Գրատան դահլիճի հարավային կողմից մուտք է բացվում դեպի կից,  թաղակապ ու որմնախորշերով  սրահը, իսկ միջանցքից մեկ այլ դուռ տանում է արևելքից նրան կից մեկ այլ սենյակ։ Այս օժանդակ սենյակներում, հավանաբար, գրիչներ են ապրել, մագաղաթներ պատրաստվել, իսկ խորշերով սրահը կարող էր մատենադարան եղած լինել։

Արևելքից գրատանը կից են երկհարկ կառույցներ, որոնցից հյուսիսայինը բնակելի է, իսկ հարավայինը բաց սրահ է եղել (այսօր քանդված է)։

Վանական համալիրի հարավային մասը կազմված է դեպի արևմուտք ուղղված շենքերի մի խմբից, որոնց թվում է նաև երկհարկանի պալատը՝ առաջին հարկում մառանով և հնձանով (Ջալալեանց 1858, 224-225): Այն հյուսիսից-հարավ ձգված կառույց է, որի երկրորդ հարկն այսօր քանդված է։ Ժամանակին այստեղ թաղածածկ մեծ դահլիճ է եղել, հարավային ճակատում երկու խոշոր, կամարակապ բացվածքներով։

Դահլիճի հյուսիսային կողմում պահպանվել է պալատական մատուռը։ Առաջին հարկում տեղադրված են տնտեսական, արտադրական սենյակներ, որոնցից մեկն էլ վանքի հնձանն է։ Վերջինս գրեթե քառակուսի հատակագծով բարձր շենք է, որի հյուսիսային կողմում առագաստն է, դեպի ուր տանում են արևելյան և արևմտյան պատերին կից աստիճանները (նկ. 5)։ Հնձանի մուտքը հարավից է, ուր այն ունի նաև մեկ պատուհան։ Արևմուտքից հնձանին կից է մառանը, որը հարավային միակ մուտքով թաղածածկ կառույց է։

Պալատական դահլիճից արևելք կառուցված է երկհարկանի հյուրատունը (նկ․ 6, 7)։ Շենքի առաջին հարկում երեք թաղածածկ սենյակներ են, որոնց պատերում որմնախորշեր և բուխարիներ կան։ Երկրորդ հարկում նմանատիպ սենյակներ են, որոնք բացվում են դեպի պատշգամբ-սրահ։ Ինչպես թաղածածկ սենյակները, այնպես էլ բաց սրահն ունեցել են բուխարիներ և տնտեսական նշանակության որմնախորշեր։ Որ այս շինությունը ծառայել է որպես հյուրատուն, վկայում է Դադիվանքի Կաթողիկե եկեղեցու արևելյան ճակատի արձանագրությունը, ըստ որի՝ Չարաբերդի Ներսես եպիսկոպոսը 1253 թվականին Դադիվանքի հյուրատանը այգի է նվիրել (ԴՀՎ 5, 204)։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-scaled.jpg?v=1677148978" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-scaled.jpg?v=1677148978 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-300x199.jpg?v=1677148978 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-1024x681.jpg?v=1677148978 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-768x511.jpg?v=1677148978 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-1536x1021.jpg?v=1677148978 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-2048x1362.jpg?v=1677148978 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-370x246.jpg?v=1677148978 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/005-4-272x182.jpg?v=1677148978 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Դադիվանքի հնձանը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-scaled.jpg?v=1677149049" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-scaled.jpg?v=1677149049 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-300x225.jpg?v=1677149049 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-1024x768.jpg?v=1677149049 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-768x576.jpg?v=1677149049 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-1536x1152.jpg?v=1677149049 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-2048x1536.jpg?v=1677149049 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/006-4-370x278.jpg?v=1677149049 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Դադիվանքի հյուրատան տեսքը հարավ արևելքից, լուս. Հ․Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-scaled.jpg?v=1677149168" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-scaled.jpg?v=1677149168 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-300x200.jpg?v=1677149168 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-1024x681.jpg?v=1677149168 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-768x511.jpg?v=1677149168 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-1536x1022.jpg?v=1677149168 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-2048x1363.jpg?v=1677149168 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-370x246.jpg?v=1677149168 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/007-2-272x182.jpg?v=1677149168 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Դադիվանքի հյուրատունը վերականգնումից հետո, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Հարկ է նշել, որ հյուրատունն ի սկզբանե միահարկ կառույց է եղել։ Ուշ շրջանի շինություններին բնորոշ ճարտարապետական առանձին տարրեր՝ մասնավորապես մուտքերի կողային մասերում առկա ելուստները և դրանց համապատասխանող հանգուցային լուծումները, ինչպես նաև պատուհանների մեծաչափ բացվածքները  և կրաշաղախի տարբերությունը, վկայում են, որ երկրորդ հարկը հետագայում է ավելացվել։  Կարելի է ենթադրել, որ առաջին հարկի թաղակապ բաց սրահի թաղին արձանագրված  «Թ(վին) ՌՃԽԵ (1696)»  համապատասխանում է երկրորդ հարկի կառուցման տարեթվին (Այվազյան 2015, 78)։

Դադիվանքում պահպանվել են մի քանի բնակելի և տնտեսական նշանակության թաղակապ շենքեր ևս, որոնցից մեկը հուշարձանախմբի արևմտյան ծայրում է, իսկ երկուսը կից են ժամատանը արևմտյան կողմից։

Գրականության ցանկ

1.Այվազյան 2015 - Այվազյան Ս․, Դադիվանքի վերականգնումը 1997-2011 թթ․, «Արցախ», ՀՃՈՒ հրատ․, Երևան։

2. ԴՀՎ 5 - Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 5, Արցախ։ ՀՍԱՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ։ ՀՍԱՀ ԳԱ հրատ., Երևան, 1982։

3․ Հասրաթյան 1992 - Հասրաթյան Մ., Հայկական ճարտարապետության Արցախի  դպրոցը, Հայաստանի ԳԱԱ հրատ․, Երևան:

4. Ջալալեանց 1858 - Ջալալեանց Ս., Ճանապարհորդութիւն ի մեծն Հայաստան, մասն Բ, Տփխիս:

5․ Халпахьчян 1971 - Халпахчьян О., Гражданское зодчество Армении (жилые и общественные здания), Стройиздат, Москва.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/դադիվանքի-աշխարհիկ-հուշարձանախումբը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը զբաղեցնում է բլրակի ստորին՝ հարավային դարավանդը (նկ․ 1): Այս կառույցները տեղադրված են կողք-կողքի և ձգվում են արևելք-արևմուտք առանցքով: Հորինվածքում գերիշխողը պալատական դահլիճն է, որին արևելքից կից է գրատունը օժանդակ սենյակներով, իսկ արևմուտքից՝ սեղանատունը խոհանոցով: Սրանցից դեպի արևմուտք գտնվում են բնակելի և արտադրական շենքերը (նկ․ 2): Պալատական դահլիճը, ըստ հարավային ճակատի շինարարական արձանագրության, կառուցվել է 1211 թվականին․ «Թ. ՈԿ ես Գրիգորէս որդի Հասանա շինեցի զտաճարս յիշատակ հոգո իմո: Յաղաւթս յիշեցեք» (ԴՀՎ 5, 212): Հովսեփ Օրբելին և Մուրադ Հասրաթյանը, նկատի ունենալով արձանագրության մեջ կառույցի տաճար բնորոշումը, արևմուտքից կից խոհանոցը և կառույցի հանդիսավոր ճարտարապետությունը, այն համարել են խնջույքների դահլիճ (Հասրաթյան 1992, 55)։ Նկատենք, որ տաճար եզրը գրաբարում օգտագործվում  էր նշանակելու թե՛ հոգևոր, թե՛ աշխարհիկ հանդիսավոր կառույցները։ Մեզ ավելի հավանական է թվում, որ այն վանահոր կացարանն է, թերևս նախատեսված նաև ընդունելությունների և հավաքների համար։ Կառույցը գրեթե քառակուսի հատակագծով, կենտրոնական մասում չորս սյուներով՝ հայկական գավիթներին բնորոշ կենտրոնակազմ հորինվածք ունի: Միակ մուտքը բացված է հարավային կողմից: Շենքը ծածկվել է խաչվող կամարների համակարգով՝ կենտրոնում ունի երդիկ, որը պսակված է ութանիստ բրգաձև գմբեթով (նկ․ 3): Դահլիճը պատուհաններ չունի և լուսավորվում է միայն երդիկից: Կառուցված է բազալտ քարով, զուրկ է հարդարանքի տարրերից և իր հորինվածքով կապվում է հայկական ժողովրդական բնակելի տան ճարտարապետության հետ: Դադիվանքի սեղանատունը ուղղանկյուն հատակագծով, երկու զույգ որմնամույթերի վրա հենված կամարներով՝ թաղածածկ դահլիճ է: Կամարները շարված են մաքուր տաշված, իսկ պատերը և թաղը՝ կոպտատաշ քարերով: Սեղանատունը հարավային պատի մեջ բացված երկու մուտք ունի: Հյուսիսային կողմից, տեղանքի թեքության պատճառով, սեղանատունը խրված է հողի մեջ (նկ․ 4): Դադիվանքի սեղանատունն իր հորինվածքով և համաչափություններով կրկնում է Հայաստանի 13-րդ դարի նմանատիպ շինությունների ձևերը (Халпахьчян 1971, 155-183): Սրանով հանդերձ, այն ունի նաև առանձնահատկություն. խոհանոցը դահլիճի հետ մեկ ամբողջություն է կազմում, ոչ թե կից է նրան, ինչպես մյուս օրինակներում: Խոհանոցը ուղղանկյուն հատակագծով թաղածածկ կառույց է, որի միակ մուտքը հարավային կողմում է, իսկ  արևմտյան կողմից այն լայն կամարակապ բացվածքներով հաղորդակցվում է սեղանատան հետ։ Լուսավորվում է վերևից, երդիկի  միջոցով։  Խոհանոցի օջախը տեղադրված է կառույցի հարավային պատի մեջ Դադիվանքը, միջնադարյան Հայաստանի շատ վանքերի նման, ուսումնական և մշակութային խոշոր կենտրոն է եղել և ունեցել է գրատուն (նկ․ 4), որտեղ բազմաթիվ ձեռագրեր են գրվել։ Դադիվանքի գրատունը մի քանի շենքից է կազմված և համալիր է ներկայացնում, ի տարբերություն Սանահինի, Հաղպատի, Գոշավանքի, Սաղմոսավանքի, Հոռոմոսի վանքի և այլ պահպանված գրատների, որոնք ունեն միայն մեկ ընդարձակ դահլիճ։ Գրատան դահլիճի հատակագիծը գրեթե կանոնավոր քառակուսի է։ Այն ունի բրգաձև ծածկ, որի կենտրոնում բացված է լուսավորության միակ աղբյուրը՝ երդիկը։ Դահլիճի անկյուններում կցված են կամարներ, որոնք պատերի միջին հատվածների հետ կազմում են ծածկի ութանիստ հիմքը, վերջինիս վրա բարձրանում է նրա կիսագնդաձև գմբեթի ծավալը։ Ծածկի այսպիսի լուծում հանդիպում է նաև Սանահինի վանքի գրատանը (Халпахьчян 1971, 146-149, նկ․111)։ Դադիվանքում նույնպես, ինչպես և Սանահնում, գրատան մուտքի առջև թաղածածկ միջանցք-սրահ է կառուցված։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/դադիվանքի-աշխարհիկ-հուշարձանախումբը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-02-26T17:56:29+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/02/001-1-scaled.jpg?v=1677148086" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1703" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%ab%d5%af-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a2%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%ab%d5%af-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a2%d5%a8/","name":"Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-02-23T10:48:52+00:00","dateModified":"2023-02-26T17:56:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%ab%d5%af-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a2%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%ab%d5%af-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a2%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a4%d5%a1%d5%a4%d5%ab%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%ab-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%ab%d5%af-%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a2%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Դադիվանքի աշխարհիկ հուշարձանախումբը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->