Location

Berdavank is located in the Hadrut area, in the village of Ghuchilar (Figs. 1, 2).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank.jpg?v=1655393596" width="1352" height="485" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank.jpg?v=1655393596 1352w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-300x108.jpg?v=1655393596 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-1024x367.jpg?v=1655393596 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-768x276.jpg?v=1655393596 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Berdavank-370x133.jpg?v=1655393596 370w" sizes="(max-width: 1352px) 100vw, 1352px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2.jpg?v=1655371148" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2.jpg?v=1655371148 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-300x225.jpg?v=1655371148 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-1024x768.jpg?v=1655371148 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-768x576.jpg?v=1655371148 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-1536x1152.jpg?v=1655371148 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-2048x1536.jpg?v=1655371148 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2-370x278.jpg?v=1655371148 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Fig. 1 The Church from the North, 2016. Photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The Church from the North, 2016. Photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1.jpg?v=1655371707" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1.jpg?v=1655371707 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-300x225.jpg?v=1655371707 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-1024x768.jpg?v=1655371707 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-768x576.jpg?v=1655371707 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-1536x1152.jpg?v=1655371707 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-2048x1536.jpg?v=1655371707 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-1-370x278.jpg?v=1655371707 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Fig. 2 The interior of the church, 2016. Photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The interior of the church, 2016. Photo by G. Budaghyan.

Historical overview

Ghuchilar village is located on the southern slope of a mountain with a fortress, about 6-7 kilometers south-east of Velijan Ishkhan or Tsoraberd, to the east. M. Barkhudaryan claims that "The village's residents migrated from Gharadagh. The church of Berdavank is plastered with lime mortar, and the priest is from Norashen."  (Barkhutaryants 1895, 43).

The village, which was entirely populated by Armenians, was gradually emptied of Armenians in the late 1930s, after which it became the residence of Azerbaijani cattle farmers. In August of 1993, it was liberated.

Azerbaijan has occupied the village since October 2020.

Architectural-compositional examination

The church is a single-nave hall with a rectangular architectural plan. On the eastern side, there is a semicircular tabernacle and windows on the right and left sides, one on each side (Fig. 3). The church is vaulted, with a two-sloped roof. Two windows on the eastern and western sides provide light (Fig. 4).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2.jpg?v=1655371902" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2.jpg?v=1655371902 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-300x225.jpg?v=1655371902 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-1024x768.jpg?v=1655371902 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-768x576.jpg?v=1655371902 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-1536x1152.jpg?v=1655371902 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-2048x1536.jpg?v=1655371902 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-2-370x278.jpg?v=1655371902 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Fig. 3 The interior of the church, 2016. Photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The interior of the church, 2016. Photo by G. Budaghyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3.jpg?v=1655371958" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3.jpg?v=1655371958 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-300x225.jpg?v=1655371958 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-1024x768.jpg?v=1655371958 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-768x576.jpg?v=1655371958 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-1536x1152.jpg?v=1655371958 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-2048x1536.jpg?v=1655371958 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-3-370x278.jpg?v=1655371958 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Fig. 4 The Church from the East, 2016. Photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The Church from the East, 2016. Photo by G. Budaghyan.

The entry was most likely opened on the north side, which is currently obscured by a crumbled section of wall (Fig. 5). Traces of buildings and fencing around the church indicate that there was once a monastery here.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2.jpg?v=1655372053" width="2272" height="1704" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2.jpg?v=1655372053 2272w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-300x225.jpg?v=1655372053 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-1024x768.jpg?v=1655372053 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-768x576.jpg?v=1655372053 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-1536x1152.jpg?v=1655372053 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-2048x1536.jpg?v=1655372053 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-2-370x278.jpg?v=1655372053 370w" sizes="(max-width: 2272px) 100vw, 2272px" title="Fig. 5 The Church from the North, 2016. Photo by G. Budaghyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The Church from the North, 2016. Photo by G. Budaghyan.

The condition before, during, and after the war

The church was in a tumble-down condition. There is no current information available.

Bibliography

Barkhutaryants 1895 - Barkhutarenats., Artsakh, Baku.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Church of Berdavank - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Church of Berdavank - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location Berdavank is located in the Hadrut area, in the village of Ghuchilar (Figs. 1, 2)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-19T13:38:11+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-2.jpg?v=1655371148" />
	<meta property="og:image:width" content="2272" />
	<meta property="og:image:height" content="1704" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/","name":"The Church of Berdavank - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-16T09:35:44+00:00","dateModified":"2022-06-19T13:38:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-church-of-berdavank/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Church of Berdavank"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Աղբրաձորի (Մայրեջրի) վանքը

Տեղադրությունը

Մայրեջրի վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ Շալվա գետակի Արախիշ վտակի միջնահովտի աջ բարձրադիր հատվածում։ Ծովի մակարդակից ունի 1850 մետր բարձրություն։ Վանքը գտնվում է միջնադարյան Աղբրաձոր բնակավայրի հարևանությամբ, որից էլ ստացել է իր երկրորդ անվանումը (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank.jpg?v=1655750322" width="1354" height="406" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank.jpg?v=1655750322 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-300x90.jpg?v=1655750322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-1024x307.jpg?v=1655750322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-768x230.jpg?v=1655750322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-370x111.jpg?v=1655750322 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Mairajri vank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-300x199.jpg?v=1655722562 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-1024x681.jpg?v=1655722562 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-768x511.jpg?v=1655722562 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-1536x1021.jpg?v=1655722562 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-2048x1362.jpg?v=1655722562 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-370x246.jpg?v=1655722562 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-272x182.jpg?v=1655722562 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1  Աղբրաձորի (Մայրեջրի) ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1  Աղբրաձորի (Մայրեջրի) ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։

Պատմական ակնարկ

Վանքի պատմությունը հավանաբար սկսվում է հենց 11-րդ դարից։ Դրա մասին են վկայում կառույցի ճարտարապետական-հորինվածքային քննությունը և տարածքից հայտնաբերված արձանագիր խաչքարերն ու տապանաքարերը։ Վանքը նույնանում է նաև պատմիչ Սամուէլ Անեցու կողմից հիշտակված Մայրեջրի հետ, որտեղից Կիլիկիա է տեղափոխվել Օշին իշխանը (Հակոբյան 2009, 227)։ Հետագայում էլ վանքը շարունակել է իր գործունեությունը, որպես Դիզակի հոգևեր կենտրոններից մեկը (նկ․ 2)։

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Մայրեջրի կամ Աղբրաձորի վանքն ունի պարսպապատ, որից պահպանվել են որոշակի հատվածներ։ Եկեղեցին փոքր չափերի, սլացիկ պատերով, պայտաձև խորանով 11-րդ դարով թվագրվող միանավ թաղածածկ սրահ է։ Խորանի աջ և ձախ կողմերում բացված են մեկական պատրհաններ։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ քարով և կրաշաղախով։ Եկեղեցու ներքին տարածությունը ունի 420 սմ երկարություն և 220-240 սմ լայնություն։ Խորանն ունի 200 սմ բացվածք և 215 սմ խորություն։ Կառույցն ունի պահպանված մեկ մուտք (նկ․ 3) արևմտյան կողմում 75 սմ բացվածքով (Հակոբյան 2020, 250)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-scaled.jpg?v=1655722684" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-scaled.jpg?v=1655722684 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-199x300.jpg?v=1655722684 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-681x1024.jpg?v=1655722684 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-768x1155.jpg?v=1655722684 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-1021x1536.jpg?v=1655722684 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-1362x2048.jpg?v=1655722684 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-246x370.jpg?v=1655722684 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Նկ․ 2  Եկեղեցու խորանը ներսի կողմից, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2  Եկեղեցու խորանը ներսի կողմից, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3.jpg?v=1655722776" width="609" height="755" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3.jpg?v=1655722776 609w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3-242x300.jpg?v=1655722776 242w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3-298x370.jpg?v=1655722776 298w" sizes="(max-width: 609px) 100vw, 609px" title="Նկ․ 3 Եկեղեցու մուտքը ներսի կողմից, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Եկեղեցու մուտքը ներսի կողմից, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

Եկեղեցին ներքուստ սվաղապատ է։ Կառույցի թաղն ու պատերի մի մասը փլված են, ինչի արդյունքում ծածկվել են հիմքերին մոտ գտնվող հատվածները։ Եկեղեցուց 150 մետր հյուսիս փռված է միջնադարյան գերեզմանոցը։

Վանքի և գերեզմանատան տարածքում առկա են մի շարք ուշագրավ խաչքարեր և տապանաքարեր, որոնց մի մասը արձանագիր են։ Խաչքարերից մեկին վերաբերող արձանագրությունը կարդացվում է՝ «Ա[ՍՏՈՒԱ]Ծ ՈՂՈՐՄԵԱՅ ՍՊԱՏԱ<Յ> ԵՒ ՈՒՐ ԾՆՈՂԱՑՆ, ԵՒ ՈՅ<Ք> ԿԱՐԴԱՅՔ ՅԱՂ<ԱՒԹՍ ՅԻՇԵՑԷՔ», իսկ խաչի ներքևում, չորս տողով, «տ (=Թ+Վ՞) ՇԻԴ: (=1075 թ.) // ԵՍ` ՍԱՐԳԻՍ // ԿԱՆԿ<Ն>ԵՑԻ // ԽԱՅՆ» (Հակոբյան 2009, 225): Մեկ այլ դեպքում արձանագրությունը գրված է երկու մասով՝ խաչքարի և պատվանդանի վրա, իսկ իրարից հեռու ընկած խաչքարն ու պատվանդանը նույնականանում են հենց արձանացրությամբ և խաչքարի ելուստի ու պատվանդանի փոսի համապատասխանությամբ։ Խաչքարի վրա կարդացվում է «ԹՎ<ԱԿԱՆՆ> Հ<ԱՅՈՑ> // ՇԺԸ // ԷՐ (=1069 թ.)։ ԵՍ՝ Գ // ՐԻԳՈՐ՝ // ԻՇԽԱՆ // ԱՑ ԻՇԽ // ԱՆ, ՈՐԴ // Ի ԱՏՐ //․․․», իսկ պատվանդանին՝ «ՀՈԳԵՒՈՐ Տ<Է>ՐՆ ԻՄ ԵՒ ՎԱՐԴԱՊ // ԵՏՆ ՍՈՍԹԵՆԷՍ ՓՈԽԵ // ՑԱՒ ՅԱՇԽԱՐՀԷՍ ԱՌ Ք<ՐԻՍՏՈ>Ս։ ԵՍ՝ ՆՈՐ // ԻՆ ԵՂԲԱՒՐՈՐԴԻՍ ՍՏԵՓԱՆՈՍ // ԿԱ[Ն]ԳՆԵՑԻ ԶՍ<ՈՒՐ>Բ ՆՇԱՆՍ Ի ԲԱ // ՐԵԽԱՒՍՈՒԹԻՒՆ Տ<ԵԱՌ>Ն ԻՄՈ[Յ], // ԶՈՐ ԴԱՍԵՑԷ Ք<ՐԻՍՏՈ>Ս ԸՆԴ Ս<ՈՒՐ>Բ ՀԱ // ՅՐԱՊԵՏՍՆ ԻՒՐ։ ԱՄԷ՜Ն» (Հակոբյան 2020, 251)։ Խաչքարերը պատկանում են Անիի դպրոցին և ակնհայտորեն վկայում են մինչև 11-րդ դարի կեսերն այստեղ Բագրատունյաց թագավորության քաղաքական  ազդցության և մշակութային կապերի մասին (նկ․ 4, 5, 6)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4.jpg?v=1655722819" width="960" height="641" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4.jpg?v=1655722819 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-300x200.jpg?v=1655722819 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-768x513.jpg?v=1655722819 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-370x247.jpg?v=1655722819 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-272x182.jpg?v=1655722819 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Նկ․ 4  Խաչքար արձանագիր, 11-րդ դար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4  Խաչքար արձանագիր, 11-րդ դար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006.jpg?v=1655722882" width="787" height="525" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006.jpg?v=1655722882 787w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-300x200.jpg?v=1655722882 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-768x512.jpg?v=1655722882 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-370x247.jpg?v=1655722882 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-272x182.jpg?v=1655722882 272w" sizes="(max-width: 787px) 100vw, 787px" title="Նկ․ 6 Խաչքար, 11-րդ դար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Խաչքար, 11-րդ դար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3.jpg?v=1655722850" width="674" height="857" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3.jpg?v=1655722850 674w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-236x300.jpg?v=1655722850 236w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-291x370.jpg?v=1655722850 291w" sizes="(max-width: 674px) 100vw, 674px" title="Նկ․ 5  Խաչքար արձանագիր, 11-րդ դար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5  Խաչքար արձանագիր, 11-րդ դար, լուս. Զ․ Ըռքոյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Մայրեջրի վանքը պատերազմից առաջ և հետո փոփոխությունների չի ենթարկվել։

Մատենագրական քննություն

Ալեքսան Հակոբյանն իր աշխատություններում նկարագրել է վանքը, անդրադարձել վանքի պատմությանն ու հիշատակություններին։ Մանրամասն քննության են ենթարկվել տարածքի և գերեզմանատան խաչքարերի և տապանաքարերի արձանագորթյունները։ (Հակոբյան 2009, 224-227, Հակոբյան 2020, 250-272)։

Գրականություն

1․ Հակոբյան 2009 – Յակոբեան Ա., Հակարիի վերնահովտի նորահայտ վիմագրերը․ Բ// Մերձավոր և Միջին արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, հատոր 27, Երևան:

2. Հակոբյան 2020 – Յակոբեան Ա․, Արքայատոհմերն ու իշխանատոհմերը Բուն Աղվանքում և Հայոց արևելից կողմանքում անտիկից մինչև ԺԳ դար, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Աղբրաձորի (Մայրեջրի) վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/աղբրաձորի-մայրեջրի-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Աղբրաձորի (Մայրեջրի) վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Մայրեջրի վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ Շալվա գետակի Արախիշ վտակի միջնահովտի աջ բարձրադիր հատվածում։ Ծովի մակարդակից ունի 1850 մետր բարձրություն։ Վանքը գտնվում է միջնադարյան Աղբրաձոր բնակավայրի հարևանությամբ, որից էլ ստացել է իր երկրորդ անվանումը (նկ․ 1)։ Պատմական ակնարկ Վանքի պատմությունը հավանաբար սկսվում է հենց 11-րդ դարից։ Դրա մասին են վկայում կառույցի ճարտարապետական-հորինվածքային քննությունը և տարածքից հայտնաբերված արձանագիր խաչքարերն ու տապանաքարերը։ Վանքը նույնանում է նաև պատմիչ Սամուէլ Անեցու կողմից հիշտակված Մայրեջրի հետ, որտեղից Կիլիկիա է տեղափոխվել Օշին իշխանը (Հակոբյան 2009, 227)։ Հետագայում էլ վանքը շարունակել է իր գործունեությունը, որպես Դիզակի հոգևեր կենտրոններից մեկը (նկ․ 2)։ Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն Մայրեջրի կամ Աղբրաձորի վանքն ունի պարսպապատ, որից պահպանվել են որոշակի հատվածներ։ Եկեղեցին փոքր չափերի, սլացիկ պատերով, պայտաձև խորանով 11-րդ դարով թվագրվող միանավ թաղածածկ սրահ է։ Խորանի աջ և ձախ կողմերում բացված են մեկական պատրհաններ։ Կառուցված է տեղական կոպտատաշ քարով և կրաշաղախով։ Եկեղեցու ներքին տարածությունը ունի 420 սմ երկարություն և 220-240 սմ լայնություն։ Խորանն ունի 200 սմ բացվածք և 215 սմ խորություն։ Կառույցն ունի պահպանված մեկ մուտք (նկ․ 3) արևմտյան կողմում 75 սմ բացվածքով (Հակոբյան 2020, 250)։ Եկեղեցին ներքուստ սվաղապատ է։ Կառույցի թաղն ու պատերի մի մասը փլված են, ինչի արդյունքում ծածկվել են հիմքերին մոտ գտնվող հատվածները։ Եկեղեցուց 150 մետր հյուսիս փռված է միջնադարյան գերեզմանոցը։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/աղբրաձորի-մայրեջրի-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-20T18:40:24+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d6%80%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%a5%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d6%80%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%a5%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Աղբրաձորի (Մայրեջրի) վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-20T11:03:26+00:00","dateModified":"2022-06-20T18:40:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d6%80%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%a5%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d6%80%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%a5%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%a1%d5%b2%d5%a2%d6%80%d5%a1%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%a5%d5%bb%d6%80%d5%ab-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Աղբրաձորի (Մայրեջրի) վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Локализация

Дворцовый комплекс, причисляемый Панах Али-хану, находится в городе Агдам (Акна), в 8,5 км к юго-востоку от Тигранакерта. В советские годы он являлся центром одноименного района, а в 1993-ом году он был освобожден армянской армией, и до 2020-го года входил в Аскеранский район Республики Арцах. Ныне оккупирован Азербайджаном.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Gumbaz-Agdam.jpg?v=1655123066" width="1353" height="546" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Gumbaz-Agdam.jpg?v=1655123066 1353w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Gumbaz-Agdam-300x121.jpg?v=1655123066 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Gumbaz-Agdam-1024x413.jpg?v=1655123066 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Gumbaz-Agdam-768x310.jpg?v=1655123066 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Gumbaz-Agdam-370x149.jpg?v=1655123066 370w" sizes="(max-width: 1353px) 100vw, 1353px" title="Tr Gumbaz Agdam" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Исторический очерк

Точные данные о времени строительства дворцового комплекса отсутствуют. Считается, что он был построен по заказу основателя Карабахского ханства Панах Али-хана в годы его правления. И название Агдам, дословно означающее «белый дом», происходит от белого цвета внешнего вида этого комплекса. Он был полностью построен из белого известняка из карьера, расположенного на территории Тигранакерта.

Историк Мирза Джамал Джеваншир при описании построек, воздвигнутых в период правления Панах Али-хана, не упоминает ни одного дворца, расположенного в Агдаме, только крепость Шагбулаг, построенную в 1751-1752 годы (Мирза Джамал 1959, 101-102). Мирза Джамал Джеваншир упоминает постройки Агдама только при перечислении зданий, воздвигнутых Ибрагимом ханом, среди которых отмечает стены сада Агдама, крупные купола усыпальниц Панах Али-хана и его детей, а также систему водоснабжения  (Мирза Джамал 1959, 102).

Подобное можем видеть у Мирзы Адигёзаль-бека (Мирза Адигёзаль бек 1950, 55-56). Для датировки Агдамского дворца необходимо учитывать ситуацию, возникшую вокруг Панах Али-хана, когда он вел борьбу для достижения власти. Как сообщает Мирза Адигёзаль-бек, Панах Али-хан, воспользовавшись переполохом, возникшем вследствие убийства Надир-шаха, попытался установить свою собственную власть и создать собственную укрепленную резиденцию. Сначала он построил крепость в местности под названием Байят, однако она оказалась небезопасным, поскольку крепость находилась под угрозой соседствующих мусульманских ханов и армянских меликов Арцаха.  Учитывая эти обстоятельства, Панах Али-хан основывает крепость в местности Шагбулаг у руин города Тигранакерта, которая, однако, в первые годы его правления также не являлась надежной и безопасной резиденцией, поскольку и здесь существовала серьезная опасность со стороны армянских меликов, выступающих против его деятельности  (Мирза Адигезаль бек 1950, 54-56). Таким образом, можно прийти к выводу, что Агдамский дворец был построен после крепости в Шагбулаге, в середине 18-го века, может и позже.

Примечательно, что некоторые из азербайджанских исследователей без каких-либо доказательств пытаются удревнить Агдамский дворец. Так, например, согласно историку Гюнтекину Наджафли, дворцовый комплекс  был построен в  1738-ом году и служил Панах Али-хану в качестве зимней резиденции, а археолог Сабухи Гусейнов место, выбранное для строительства дворца, связывает с отцом Панах Али-хана  (Мирмехди Агаоглу, Оскверненный дворец).

Архитектурно-композиционное описание

Комплекс состоит из отдельных друг от друга и расположенных под прямым углом по отношению друг к другу двух корпусов (рис.1), главный из которых состоит из купольного зала, расположенного между двумя сводчатыми комнатами, и колонного вестибюля-эйвана. Вторая постройка состоит из двух смежных сводчатых комнат. Центральный зал (рис.2) завершается опирающимся на крупные тромпы купольным восьмигранным пирамидальным сводом с отверстием посередине (рис. 3, 4) (Саламзаде 1964, 84). Цилиндрические колонны зала высечены из цельного камня. Все постройки в интерьере имеют сводчатые ниши различных размеров.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2.jpg?v=1655104306" width="800" height="658" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2.jpg?v=1655104306 800w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2-300x247.jpg?v=1655104306 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2-768x632.jpg?v=1655104306 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-2-370x304.jpg?v=1655104306 370w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" title="Рис.1 План дворца, Гулян А., Особняки меликов в Арцахе и Сюнике, 2001, стр. 148." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис.1 План дворца, Гулян А., Особняки меликов в Арцахе и Сюнике, 2001, стр. 148.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-scaled.jpg?v=1655104390" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-scaled.jpg?v=1655104390 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-300x199.jpg?v=1655104390 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-1024x681.jpg?v=1655104390 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-768x511.jpg?v=1655104390 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-1536x1021.jpg?v=1655104390 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-2048x1362.jpg?v=1655104390 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-370x246.jpg?v=1655104390 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-2-272x182.jpg?v=1655104390 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 3 Купол дворца изнутри, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Купол дворца изнутри, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-scaled.jpg?v=1655104352" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-scaled.jpg?v=1655104352 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-300x199.jpg?v=1655104352 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-1024x681.jpg?v=1655104352 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-768x511.jpg?v=1655104352 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-1536x1021.jpg?v=1655104352 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-2048x1362.jpg?v=1655104352 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-370x246.jpg?v=1655104352 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-3-272x182.jpg?v=1655104352 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 2 Тромп дворцового глхатуна, интерьер, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Тромп дворцового глхатуна, интерьер, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-scaled.jpg?v=1655104427" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-scaled.jpg?v=1655104427 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-300x199.jpg?v=1655104427 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1024x681.jpg?v=1655104427 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-768x511.jpg?v=1655104427 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1536x1021.jpg?v=1655104427 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-2048x1362.jpg?v=1655104427 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-370x246.jpg?v=1655104427 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-272x182.jpg?v=1655104427 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 4 Вид на дворец с севера, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Вид на дворец с севера, фото Г. Петросяна.

Агдамский дворец, как и все другие дворцы, построенные мусульманскими ханами на территории Арцаха начиная с середины 18-го века, по своей планировке и объемно-пространственным решениям, архитектурными деталями и строительной техникой похожи на дворцы армянских меликов Арцаха и Сюника. Все эти дворцы большей частью были построены в довольно обобщенном композиционном стиле и технике, что явилось следствием разнообразия их конструктивных элементов, а также каноничности архитектурных решений всей системы (Гулян 2001, 118, 144). Считаем необходимым отметить, что при Панах Али-хане и его сыновьях строительство осуществлялось мастерами и ремесленниками, привезенными из окрестностей, которые, естественно, были армянами  (Мкртчян 1985, 214). Внутренние размеры зала-глхатуна дворца составляли 7,0х7,0 метров, что являлось распространенным средним размером меликских глхатунов. Ближе всех к залу с купольным сводом этого дворца стоит усадьба Мохратаха, хотя похожие решения имеют также и другие меликские усадьбы Арцаха  (Гулян 2001, 118, 144-145).

Азербайджанские исследователи обычно находят параллели между колонным залом дворца Панах Али-хана, трехарочным залом Шахбулага с архитектурными комплексами 15-17-х веков Баку, в частности в комплексе дворца Ширваншахов (Авалов, 1977, 16), а по расположению комнат и залов сравнивают с домами Ордубада. Наличие купольного зала связывают с композицией армянского народного жилища под названием «азарашен» («карадам») (Саламзаде 1964, 84).

Средневековая архитектура меликских дворцов Сюника и Арцаха включает в себя ряд архитектурно-планировочных решений, распространенных в армянском народном жилище и средневековых армянских светских постройках, а также ряд элементов средневековой персидской дворцовой архитектуры (Гулян 2001, 147). Такая же картина и во дворцах мусульманских ханов, обосновавшихся в Арцахе.

Состояние до, во время и после войны

В 1920-е годы дворец Панах Али-хана находился в довольно разрушенном состоянии (Александрович, 1927, с. 3-9). Позже территорию дворца и окружающий комплекс благоустроили, недалеко построили стадион, с окрестных археологических памятников перенесли антропоморфные обелиски и надгробия.  Сюда был перенесен знаменитый Ванкасарский хачкар, центральный крест и армянская надпись которого были предварительно стерты (церковь Ванкасара).

Во время Арцахских войн дворцовый комплекс от боевых действий не пострадал. В 1993-2020 годах дворец намеренно не разрушали и не сносили. Следует отметить, что территория дворца использовалась некоторыми местными жителями в хозяйственных целях, из-за чего территория загрязнялась (рис. 5). После перехода Агдамского района к Азербайджану территория дворца была очищена.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-scaled.jpg?v=1655104633" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-scaled.jpg?v=1655104633 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-300x199.jpg?v=1655104633 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-1024x681.jpg?v=1655104633 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-768x511.jpg?v=1655104633 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-1536x1021.jpg?v=1655104633 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-2048x1362.jpg?v=1655104633 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-370x246.jpg?v=1655104633 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-1-272x182.jpg?v=1655104633 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 5 Общий вид дворца и двора, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Общий вид дворца и двора, фото Г. Петросяна.

Литература

Гулян 2001 – Гулян А., Особняки меликов в Арцахе и Сюнике, издательство "Наука", Ереван, (на арм. яз.).

Мкртчян 1985 – Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван (на арм.яз.).

Авалов 1977 - Авалов Э., Архитектура города Шуша, Баку.

Александрович 1927 - Александрович Д., Евлах-Шуша, Известия Азкомстарис, вып. 3, с. 3-23.

Мирза 1950 - Мирза Адигезаль бек, Карабаг-наме, Баку.

Мирза 1959 - Мирза Джамал Джеваншир, История Карабага, Баку.

Саламзаде 1964 - Саламзаде А., Архитектура Азербайджана XVI-XIX вв., Баку.

Мирмехди Агаоглу, Оскверненный дворец, https://apa.az/ru/xeber/nagornyj_karabakh/Oskvernennyj-dvorec-lyubimyj-dom-Panahali-hana-mesto-gde-nocheval-Kadzhar-razrushennaya-mogila-Natavan-colorredREPORTAZh-FOTOcolor-439149

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Акна: дворец, причисляемый Панах Али-хану - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/акна-дворец-причисляемый-панах-али-ха/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Акна: дворец, причисляемый Панах Али-хану - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Дворцовый комплекс, причисляемый Панах Али-хану, находится в городе Агдам (Акна), в 8,5 км к юго-востоку от Тигранакерта. В советские годы он являлся центром одноименного района, а в 1993-ом году он был освобожден армянской армией, и до 2020-го года входил в Аскеранский район Республики Арцах. Ныне оккупирован Азербайджаном. Исторический очерк Точные данные о времени строительства дворцового комплекса отсутствуют. Считается, что он был построен по заказу основателя Карабахского ханства Панах Али-хана в годы его правления. И название Агдам, дословно означающее «белый дом», происходит от белого цвета внешнего вида этого комплекса. Он был полностью построен из белого известняка из карьера, расположенного на территории Тигранакерта. Историк Мирза Джамал Джеваншир при описании построек, воздвигнутых в период правления Панах Али-хана, не упоминает ни одного дворца, расположенного в Агдаме, только крепость Шагбулаг, построенную в 1751-1752 годы (Мирза Джамал 1959, 101-102). Мирза Джамал Джеваншир упоминает постройки Агдама только при перечислении зданий, воздвигнутых Ибрагимом ханом, среди которых отмечает стены сада Агдама, крупные купола усыпальниц Панах Али-хана и его детей, а также систему водоснабжения  (Мирза Джамал 1959, 102). Подобное можем видеть у Мирзы Адигёзаль-бека (Мирза Адигёзаль бек 1950, 55-56). Для датировки Агдамского дворца необходимо учитывать ситуацию, возникшую вокруг Панах Али-хана, когда он вел борьбу для достижения власти. Как сообщает Мирза Адигёзаль-бек, Панах Али-хан, воспользовавшись переполохом, возникшем вследствие убийства Надир-шаха, попытался установить свою собственную власть и создать собственную укрепленную резиденцию. Сначала он построил крепость в местности под названием Байят, однако она оказалась небезопасным, поскольку крепость находилась под угрозой соседствующих мусульманских ханов и армянских меликов Арцаха.  Учитывая эти обстоятельства, Панах Али-хан основывает крепость в местности Шагбулаг у руин города Тигранакерта, которая, однако, в первые годы его правления также не являлась надежной и безопасной резиденцией, поскольку и здесь существовала серьезная опасность со стороны армянских меликов, выступающих против его деятельности  (Мирза Адигезаль бек 1950, 54-56). Таким образом, можно прийти к выводу, что Агдамский дворец был построен после крепости в Шагбулаге, в середине 18-го века, может и позже. Примечательно, что некоторые из азербайджанских исследователей без каких-либо доказательств пытаются удревнить Агдамский дворец. Так, например, согласно историку Гюнтекину Наджафли, дворцовый комплекс  был построен в  1738-ом году и служил Панах Али-хану в качестве зимней резиденции, а археолог Сабухи Гусейнов место, выбранное для строительства дворца, связывает с отцом Панах Али-хана  (Мирмехди Агаоглу, Оскверненный дворец). Архитектурно-композиционное описание Комплекс состоит из отдельных друг от друга и расположенных под прямым углом по отношению друг к другу двух корпусов (рис.1), главный из которых состоит из купольного зала, расположенного между двумя сводчатыми комнатами, и колонного вестибюля-эйвана. Вторая постройка состоит из двух смежных сводчатых комнат. Центральный зал (рис.2) завершается опирающимся на крупные тромпы купольным восьмигранным пирамидальным сводом с отверстием посередине (рис. 3, 4) (Саламзаде 1964, 84). Цилиндрические колонны зала высечены из цельного камня. Все постройки в интерьере имеют сводчатые ниши различных размеров.  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/акна-дворец-причисляемый-панах-али-ха/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-02T16:06:41+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-scaled.jpg?v=1655104427" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b0%d0%ba%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%86-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%87%d0%b8%d1%81%d0%bb%d1%8f%d0%b5%d0%bc%d1%8b%d0%b9-%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%85-%d0%b0%d0%bb%d0%b8-%d1%85%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b0%d0%ba%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%86-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%87%d0%b8%d1%81%d0%bb%d1%8f%d0%b5%d0%bc%d1%8b%d0%b9-%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%85-%d0%b0%d0%bb%d0%b8-%d1%85%d0%b0/","name":"Акна: дворец, причисляемый Панах Али-хану - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-13T07:26:46+00:00","dateModified":"2022-07-02T16:06:41+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b0%d0%ba%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%86-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%87%d0%b8%d1%81%d0%bb%d1%8f%d0%b5%d0%bc%d1%8b%d0%b9-%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%85-%d0%b0%d0%bb%d0%b8-%d1%85%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b0%d0%ba%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%86-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%87%d0%b8%d1%81%d0%bb%d1%8f%d0%b5%d0%bc%d1%8b%d0%b9-%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%85-%d0%b0%d0%bb%d0%b8-%d1%85%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%b0%d0%ba%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%86-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%87%d0%b8%d1%81%d0%bb%d1%8f%d0%b5%d0%bc%d1%8b%d0%b9-%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%85-%d0%b0%d0%bb%d0%b8-%d1%85%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Акна: дворец, причисляемый Панах Али-хану"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Ղևոնդաց անապատը

Տեղադրությունը

Ղևոնդաց կամ Ղևոնդիկ (բարբառային ձևով Ղոնդիկ) անապատը գտնվում է Մարտունու  շրջանում, լեռան կատարին՝ Սարգսաշեն, Մոշխմհատ, Զարդարաշեն, Ղարաբուլաղ և  Ավետարանոց գյուղերի արանքում (նկ․ 1)։ Շրջապատված է անտառներով և ճարտարապետության ու բնության ներդաշնակ միասնության օրինակ է։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3.jpg?v=1656009118" width="1349" height="527" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3.jpg?v=1656009118 1349w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-300x117.jpg?v=1656009118 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-1024x400.jpg?v=1656009118 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-768x300.jpg?v=1656009118 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-3-370x145.jpg?v=1656009118 370w" sizes="(max-width: 1349px) 100vw, 1349px" title="001" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-scaled.jpg?v=1656009142" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-scaled.jpg?v=1656009142 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-300x199.jpg?v=1656009142 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-1024x681.jpg?v=1656009142 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-768x511.jpg?v=1656009142 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-1536x1021.jpg?v=1656009142 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-2048x1362.jpg?v=1656009142 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-370x246.jpg?v=1656009142 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-4-272x182.jpg?v=1656009142 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 1 Ղևոնդաց անապատի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Ղևոնդաց անապատի ընդհանուր տեսքը, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

Պատմական ակնարկ

Պատմական աղբյուրների հաղորդած տեղեկություններն այս համալիրի մասին սակավ են։ Երվանդ Լալայանը   մեջբերում է Սարգիս Ջալալյանցի լսած ու գրի առած ավանդույթն այն մասին, որ «Սբ Ղևոնդ երիցի ազգականները Վարանդայում պտտվելով, նրա նշխարներից գտել են, բերել ամփոփել այդտեղ և կառուցել եկեղեցի» (Լալայան 1898, 45)։

Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն

Ղևոնդաց  անապատը  պարսպապատ համալիր է։ Համալիրի կազմում են եկեղեցին, գավիթը, զանգակատունը, հյուրատունը, խցերը, ջրհորը։ Անապատի տարածքում պահպանվել են նաև խաչքարեր (նկ․ 2)։ Սրանք, ինչպես նաև շինությունների ավերակներն ու  նաև տեղաբնակների ավանդազրույցները վկայում են, որ անապատը ժամանակին հոգևոր և կրթական կարևոր  կենտրոն է եղել։ Պահպանված ավերակների հորինվածքն ու հարդարանքը  թույլ են տալիս բուն եկեղեցական կառույցները թվագրել 13-րդ դարով: Հետագայում դրանք մի քանի անգամ ավերվել և վերակառուցվել են։ Եկեղեցու պատերին պահպանված արձանագրությունները վերաբերում են 17-18-րդ դարերին (Մկրտչյան 1985, 171, 172)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-scaled.jpg?v=1656153470" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-scaled.jpg?v=1656153470 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-300x199.jpg?v=1656153470 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-1024x681.jpg?v=1656153470 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-768x511.jpg?v=1656153470 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-1536x1021.jpg?v=1656153470 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-2048x1362.jpg?v=1656153470 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-370x246.jpg?v=1656153470 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-2-1-272x182.jpg?v=1656153470 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 2 Անապատի տարածքի խաչքարերից, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Անապատի տարածքի խաչքարերից, լուս․ Հ․ Պետրոսյանի։

Եկեղեցին արևելյան կիսաշրջան խորանով, առանց ավանդատների միանավ սրահ է (նկ․ 3): Միակ մուտքը բացված է արևմտյան ճակատում։ Բեմը բարձրադիր է (0,8 մետր աղոթասրահի հատակից բարձրացված է, նկ․ 4)։ Խորանում կան երկու պատուհան-խորշեր։ Այստեղ՝ արևելյան պատի մեջ բացված է փոքրիկ պատուհան։ Աղոթասրահը ծածկված է գլանաձև թաղով։  Եկեղեցու ներսն ամբողջովին սվաղված է։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1.jpg?v=1656153547" width="1775" height="957" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1.jpg?v=1656153547 1775w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-300x162.jpg?v=1656153547 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-1024x552.jpg?v=1656153547 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-768x414.jpg?v=1656153547 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-1536x828.jpg?v=1656153547 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-1-370x199.jpg?v=1656153547 370w" sizes="(max-width: 1775px) 100vw, 1775px" title="Նկ. 3 Ղոնդիկ անապատի համալիրի հատակագիծը, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», 1989 Ереван, էջ 138։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Ղոնդիկ անապատի համալիրի հատակագիծը, Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», 1989 Ереван, էջ 138։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4.jpg?v=1656153580" width="1067" height="800" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4.jpg?v=1656153580 1067w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-300x225.jpg?v=1656153580 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-1024x768.jpg?v=1656153580 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-768x576.jpg?v=1656153580 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-4-370x277.jpg?v=1656153580 370w" sizes="(max-width: 1067px) 100vw, 1067px" title="Նկ. 4 Եկեղեցու խորանը, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցու խորանը, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:

Գմբեթարդի եզրային որմնամույթերն ու նրա վրա հենվող կոշտացնող կամարը շարված են համեմատաբար խոշոր և սրբատաշ քարերով, մինչդեռ եկեղեցին ամբողջապես  կառուցված է անմշակ քարով (նկ․ 5)։ Մուտքի հյուսիսային մասում պահպանվել է մի փոքրիկ արձանագրություն  «Թվին :ՌՃԷ:» (1658 թ.)»։ Մուտքի բարավորի քարն ու եզրաքարերը թափված են։ Աղոթասրահում պահպանվել է մի խաչքար, որն ունի XII-XIII դարերի խաչքարերին բնորոշ զարդանախշեր։

Հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքով եկեղեցին հիշեցնում է Սուրբ Հակոբավանքի և Բռի եղցու եկեղեցիները։ Պետք է նշել, որ Բռի եղցիում երկու եկեղեցիներ են բացվում գավթի մեջ, իսկ այստեղ միայն մեկն է կցված։ Բռի եղցու եկեղեցիներից մեծն իր չափերով նույնական է Ղևոնդաց անապատի եկեղեցուն (Մկրտչյան 1985, 162,163)։ Հակոբավանքի եկեղեցիները կրկնում են հատակագծային հորինվածքը, բայց ունեն ավելի մեծ չափեր և ավելի բարձր բեմ։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668" width="1064" height="798" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668 1064w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-300x225.jpg?v=1656153668 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-1024x768.jpg?v=1656153668 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-768x576.jpg?v=1656153668 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5-370x278.jpg?v=1656153668 370w" sizes="(max-width: 1064px) 100vw, 1064px" title="Նկ. 5 Համալիրի ընդհանուր տեսքը հարավ արևմուտքից, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Համալիրի ընդհանուր տեսքը հարավ արևմուտքից, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:

Եկեղեցուն արևմտյան կողմից կցված է ուղղանկյունաձև հատակագիծ ունեցող գավիթը։ Այն ծածկված է գլանաձև թաղով, որի կոշտացնող կամարները հենվում են  երկայնական պատերի որմնամույթերին։ Գավթի ներսույթը լուսավորվում է հարավային պատի փոքր լուսամուտի հաշվին։ Դռան հյուսիսային կողմում անաղարտ պահպանված արձանագրություն կա՝ «ՌՄԻԵ-ին (1775) յիշատակ է գաւիթս Զաքարիա, Յովսէփ և Մելքոն վարդապետանց» (Բարխուտարեանց 1895, 92)։

Գավթին արևմտյան կողմից կցված և երկայնական առանցքի վրա է գտնվում զանգակատունը։ Այն ունի քառակուսի հատակաձև։ Հյուսիսային և հարավային կողապատերի երկայնքով  (46 սմ լայնքով) նստարաններ են կառուցված։ Բարավորի վրայի արձանագրության մեջ նշված է, որ 1900 թվականին վանքը վերանորոգվել է՝ տանիքները թիթեղապատվել են, թարմացվել է սվաղը, բարեկարգվել՝ բակը։ Զանգակատան մուտքի երկու կողմերում կանգնեցված են 12-13-րդ դարերի արձանագրակիր երկու խաչքարեր (նկ․ 6), որոնցից մեկը կրում է «:ՈԾԱ: (1202 թ.) թվականը։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6.jpg?v=1656153778" width="1076" height="807" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6.jpg?v=1656153778 1076w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-300x225.jpg?v=1656153778 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-1024x768.jpg?v=1656153778 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-768x576.jpg?v=1656153778 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/008-6-370x278.jpg?v=1656153778 370w" sizes="(max-width: 1076px) 100vw, 1076px" title="Նկ․ 6 Զանգակատան հարավային կողմում գտնվող խաչքարերը, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 6 Զանգակատան հարավային կողմում գտնվող խաչքարերը, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:

Եկեղեցուց հարավ-արևելք է գտնվում հյուրատունը (նկ․ 7)։ Այն հյուսիս-հարավ առանցքով ձգված երկհարկանի կառույց է։ Արևելյան ճակատապատում, մեծ սալաքարի վրա առկա է հետևյալ արձանագրությունը․ «Ի յիշատակ հանգուցեալ Գէորգի-բեկ Առստամեան Մելիք-Յովսէփեանի՝ կառոյց զկրկնայարկ սենեակն դուստր նորա Քեթեւան ժամհարեան, յամի 1896» (նկ․ 8)։ Հյուրատան առաջին հարկը թաղակապ է, երկու մասի բաժանված։ Պատերում կան պատրհան-խորշեր և բուխարիներ։ Երկրորդ հարկի ավերակները հուշում են, որ շենքն ունեցել է պաշգամբ, լայն պատուհաններ և գերանածածկ է եղել։

Վանքը պարսպապատված  է։ Պարիսպներից ներս՝ արևելյան կողմում պահպանվել է ջրհորը։ Այն շարված է քարերով և սվաղված։ Ունի մինչև 10 մետր խորություն և 4 մետր լայնություն։ Ջրհորի բերանը փակված է  40 սմ տրամագիծ ունեցող կափարիչով։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7.jpg?v=1656153872" width="1077" height="807" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7.jpg?v=1656153872 1077w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-300x225.jpg?v=1656153872 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-1024x767.jpg?v=1656153872 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-768x575.jpg?v=1656153872 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/009-7-370x277.jpg?v=1656153872 370w" sizes="(max-width: 1077px) 100vw, 1077px" title="Նկ․ 7 Ղևոնդաց անապատի հյուրատունը, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 7 Ղևոնդաց անապատի հյուրատունը, լուս․ ՀՃՈՒ հիմնադրամի:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-scaled.jpg?v=1656153915" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-scaled.jpg?v=1656153915 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-300x199.jpg?v=1656153915 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-1024x681.jpg?v=1656153915 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-768x511.jpg?v=1656153915 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-1536x1021.jpg?v=1656153915 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-2048x1362.jpg?v=1656153915 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-370x246.jpg?v=1656153915 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/010-8-272x182.jpg?v=1656153915 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 8 Ղևոնդաց անապատի հյուրատան կառուցման արձանագրությունը, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 8 Ղևոնդաց անապատի հյուրատան կառուցման արձանագրությունը, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։

Վանական համալիրի տարածքում կան տասնյակ գերեզմանաքարեր։

Վերոնշյալ ներկայացումից հետևում է, որ Ղևոնդաց անապատը զարգացած միջնադարում և նոր ժամանակներում եղել է Արցախի կարևոր ուխտատեղիներից մեկը և ժամանակի ընթացքում պարբերաբար վերանորոգվել է (նկ․ 9)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-scaled.jpg?v=1656153999" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-scaled.jpg?v=1656153999 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-300x199.jpg?v=1656153999 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-1024x681.jpg?v=1656153999 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-768x511.jpg?v=1656153999 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-1536x1021.jpg?v=1656153999 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-2048x1362.jpg?v=1656153999 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-370x246.jpg?v=1656153999 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/007-9-272x182.jpg?v=1656153999 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ․ 9 Անապատի վերանորոգման արձանագրությունը, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 9 Անապատի վերանորոգման արձանագրությունը, լուս. Հ․ Պետրոսյանի։

Մատենագրական քննություն

Ղևոնդաց անապատի  տեղադրութան, ճարտարապետության, թվագրության հարցերին անդրադարձել է Շ. Մկրտչյանը (Մկրտչյան 1985, 171-172): Անապատի համառոտ նկարագրությունը հանդիպում է նաև  հեղինակի գրքի ռուսերեն հրատարակության մեջ (Мкртчян 1989, 138-139):

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո

Մինչև 44-օրյա պատերազմը անապատի տարածքում պարբերաբար մաքրման աշխատանքներ են իրականացվել։ Պատերազմից հետո վիճակի մասին տեղեկություններ չկան:

Գրականության ցանկ

Լալայան 1898 - Լալայան Ե․, Վարանդա, (արտատպված «Ազգագրական հանդեսից»), Թիֆլիս։

Բարխուտարեանց 1895 – Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, «Արօր», Բագու:

Մկրտչյան 1985 - Մկրտչյան Շ., Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստան» հրատ., Երևան:

Мкртчян 1989 - Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха (второе издание), «Парберакан», Ереван․

Տեղադրությունը Ղևոնդաց կամ Ղևոնդիկ (բարբառային ձևով Ղոնդիկ) անապատը գտնվում է Մարտունու  շրջանում, լեռան կատարին՝ Սարգսաշեն, Մոշխմհատ, Զարդարաշեն, Ղարաբուլաղ և  Ավետարանոց գյուղերի արանքում (նկ․ 1)։ Շրջապատված է անտառներով և ճարտարապետության ու բնության ներդաշնակ միասնության օրինակ է։ Պատմական ակնարկ Պատմական աղբյուրների հաղորդած տեղեկություններն այս համալիրի մասին սակավ են։ Երվանդ Լալայանը   մեջբերում է Սարգիս Ջալալյանցի լսած ու գրի առած ավանդույթն այն մասին, որ «Սբ Ղևոնդ երիցի ազգականները Վարանդայում պտտվելով, նրա նշխարներից գտել են, բերել ամփոփել այդտեղ և կառուցել եկեղեցի» (Լալայան 1898, 45)։ Ճարտարապետական – հորինվածքային քննություն Ղևոնդաց  անապատը  պարսպապատ համալիր է։ Համալիրի կազմում են եկեղեցին, գավիթը, զանգակատունը, հյուրատունը, խցերը, ջրհորը։ Անապատի տարածքում պահպանվել են նաև խաչքարեր (նկ․ 2)։ Սրանք, ինչպես նաև շինությունների ավերակներն ու  նաև տեղաբնակների ավանդազրույցները վկայում են, որ անապատը ժամանակին հոգևոր և կրթական կարևոր  կենտրոն է եղել։ Պահպանված ավերակների հորինվածքն ու հարդարանքը  թույլ են տալիս բուն եկեղեցական կառույցները թվագրել 13-րդ դարով: Հետագայում դրանք մի քանի անգամ ավերվել և վերակառուցվել են։ Եկեղեցու պատերին պահպանված արձանագրությունները վերաբերում են 17-18-րդ դարերին (Մկրտչյան 1985, 171, 172)։ Եկեղեցին արևելյան կիսաշրջան խորանով, առանց ավանդատների միանավ սրահ է (նկ․ 3): Միակ մուտքը բացված է արևմտյան ճակատում։ Բեմը բարձրադիր է (0,8 մետր աղոթասրահի հատակից բարձրացված է, նկ․ 4)։ Խորանում կան երկու պատուհան-խորշեր։ Այստեղ՝ արևելյան պատի մեջ բացված է փոքրիկ պատուհան։ Աղոթասրահը ծածկված է գլանաձև թաղով։  Եկեղեցու ներսն ամբողջովին սվաղված է։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ղևոնդաց անապատը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/ղևոնդաց-անապատը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ղևոնդաց անապատը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Ղևոնդաց կամ Ղևոնդիկ (բարբառային ձևով Ղոնդիկ) անապատը գտնվում է Մարտունու  շրջանում, լեռան կատարին՝ Սարգսաշեն, Մոշխմհատ, Զարդարաշեն, Ղարաբուլաղ և  Ավետարանոց գյուղերի արանքում (նկ․ 1)։ Շրջապատված է անտառներով և ճարտարապետության ու բնության ներդաշնակ միասնության օրինակ է։ Պատմական ակնարկ Պատմական աղբյուրների հաղորդած տեղեկություններն այս համալիրի մասին սակավ են։ Երվանդ Լալայանը   մեջբերում է Սարգիս Ջալալյանցի լսած ու գրի առած ավանդույթն այն մասին, որ «Սբ Ղևոնդ երիցի ազգականները Վարանդայում պտտվելով, նրա նշխարներից գտել են, բերել ամփոփել այդտեղ և կառուցել եկեղեցի» (Լալայան 1898, 45)։ Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն Ղևոնդաց  անապատը  պարսպապատ համալիր է։ Համալիրի կազմում են եկեղեցին, գավիթը, զանգակատունը, հյուրատունը, խցերը, ջրհորը։ Անապատի տարածքում պահպանվել են նաև խաչքարեր (նկ․ 2)։ Սրանք, ինչպես նաև շինությունների ավերակներն ու  նաև տեղաբնակների ավանդազրույցները վկայում են, որ անապատը ժամանակին հոգևոր և կրթական կարևոր  կենտրոն է եղել։ Պահպանված ավերակների հորինվածքն ու հարդարանքը  թույլ են տալիս բուն եկեղեցական կառույցները թվագրել 13-րդ դարով: Հետագայում դրանք մի քանի անգամ ավերվել և վերակառուցվել են։ Եկեղեցու պատերին պահպանված արձանագրությունները վերաբերում են 17-18-րդ դարերին (Մկրտչյան 1985, 171, 172)։ Եկեղեցին արևելյան կիսաշրջան խորանով, առանց ավանդատների միանավ սրահ է (նկ․ 3): Միակ մուտքը բացված է արևմտյան ճակատում։ Բեմը բարձրադիր է (0,8 մետր աղոթասրահի հատակից բարձրացված է, նկ․ 4)։ Խորանում կան երկու պատուհան-խորշեր։ Այստեղ՝ արևելյան պատի մեջ բացված է փոքրիկ պատուհան։ Աղոթասրահը ծածկված է գլանաձև թաղով։  Եկեղեցու ներսն ամբողջովին սվաղված է։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/ղևոնդաց-անապատը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-25T12:22:51+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/03-5.jpg?v=1656153668" />
	<meta property="og:image:width" content="1064" />
	<meta property="og:image:height" content="798" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b2%d6%87%d5%b8%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d6%81-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b2%d6%87%d5%b8%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d6%81-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/","name":"Ղևոնդաց անապատը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-25T10:57:32+00:00","dateModified":"2022-06-25T12:22:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b2%d6%87%d5%b8%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d6%81-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b2%d6%87%d5%b8%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d6%81-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b2%d6%87%d5%b8%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d6%81-%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ղևոնդաց անապատը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Ղևոնդաց անապատը - Monument Watch

Ղևոնդաց անապատը - Monument Watch


Монастырь Ахбрадзор (Майреджк)

Локализация

Монастырь Майреджк находится на возвышенности правого берега притока реки Шалва Арахиш Кашатагского района Республики Арцах. Расположен на высоте 1850 метров над уровнем моря. Монастырь находится по соседству со средневековым поселением Ахбрадзор, от которого и получил свое второе название (рис. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank.jpg?v=1655750322" width="1354" height="406" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank.jpg?v=1655750322 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-300x90.jpg?v=1655750322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-1024x307.jpg?v=1655750322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-768x230.jpg?v=1655750322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-370x111.jpg?v=1655750322 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Mairajri vank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-300x199.jpg?v=1655722562 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-1024x681.jpg?v=1655722562 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-768x511.jpg?v=1655722562 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-1536x1021.jpg?v=1655722562 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-2048x1362.jpg?v=1655722562 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-370x246.jpg?v=1655722562 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-272x182.jpg?v=1655722562 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Рис. 1 Общий вид Ахбрадзора (Майреджка), фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид Ахбрадзора (Майреджка), фото Г. Петросяна.

Исторический обзор

История монастыря начинается именно с 11-го века. Об этом свидетельствует архитектурно-композиционный анализ и найденные на территории хачкары с надписями и надгробия. Монастырь идентичен Майреджку, упомянутому историком Самуэлом Анеци, из которого в Киликию переселился Ошин Ишхан (Акобян 2009, 227). Впоследствии монастырь продолжил свою деятельность как один из духовных центров Дизака (рис. 2).

Архитектурно-композиционный анализ

Монастырь Майреджк, или Ахбрадзор огорожен забором, от которого сохранились отдельные участки. Церковь представляет собой однонефный сводчатый зал малых размеров, датирующийся 11-ым веком, с высокими стенами и подковообразной абсидой. В правой и левой сторонах абсиды имеются ниши. Монастырь построен из местного необработанного камня на известковом растворе.

Внутреннее пространство церкви имеет длину 420 см и ширину 220-240 см. Абсида имеет глубину 200 см и ширину 215 см. В сооружении сохранился вход (рис. 3) с проемом 75 см с западной стороны (Акобян 2020, 250).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-scaled.jpg?v=1655722684" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-scaled.jpg?v=1655722684 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-199x300.jpg?v=1655722684 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-681x1024.jpg?v=1655722684 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-768x1155.jpg?v=1655722684 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-1021x1536.jpg?v=1655722684 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-1362x2048.jpg?v=1655722684 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-246x370.jpg?v=1655722684 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Рис. 2 Внутренний вид абсиды церкви, фото Г. Петросяна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Внутренний вид абсиды церкви, фото Г. Петросяна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3.jpg?v=1655722776" width="609" height="755" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3.jpg?v=1655722776 609w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3-242x300.jpg?v=1655722776 242w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3-298x370.jpg?v=1655722776 298w" sizes="(max-width: 609px) 100vw, 609px" title="Рис. 3 Вход в церковь изнутри, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Вход в церковь изнутри, фото З. Эркояна.

Церковь изнутри покрыта штукатуркой. Свод постройки и часть стен разрушены, вследствие чего засыпаны участки фундамента. В 150 метрах к северу простирается кладбище.

На территории монастыря и кладбища есть довольно примечательные хачкары и надгробия, некоторые из которых носят надписи. Надпись на одном из хачкаров гласит: «Господи помилуй Спата и родителей его. И пусть каждый, кто прочтет, помянет меня в своих молитвах». И 4 строки внизу хачкара: «Год 524-ый (1075-ый). Я, Саргис, воздвиг его» (Акобян 2009, 225). В другом случае надпись написана двумя частями на хачкаре и на пьедестале. Хачкар и пьедестал, лежавшие далеко друг от друга, идентифицируются друг с другом именно по надписи и соответствием выступа хачкара и отверстием в пьедестале. На хачкаре читаем: «Это было в год 518-ый (1069-ый). Я, князь князей Григор, сын Атр...», а на пьедестале – «Духовный владыка мой, вардапет Состанес ушел из мира сего к Христу. Я, сын его брата Степанос, воздвиг сей святой Крест в ходатайство перед Господом за владыку моего, чтобы причислил его к ряду святых патриархов своих». (Акобян 2020, 251). Хачкары принадлежат к Анийской школе и наглядно свидетельствуют о политическом влиянии и  культурных связях влияния царства Багратидов, существовавших  здесь до середины 11-го века  (рис. 4, 5, 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4.jpg?v=1655722819" width="960" height="641" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4.jpg?v=1655722819 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-300x200.jpg?v=1655722819 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-768x513.jpg?v=1655722819 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-370x247.jpg?v=1655722819 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-272x182.jpg?v=1655722819 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Рис. 4 Хачкар с надписью, 11-ый век, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Хачкар с надписью, 11-ый век, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006.jpg?v=1655722882" width="787" height="525" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006.jpg?v=1655722882 787w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-300x200.jpg?v=1655722882 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-768x512.jpg?v=1655722882 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-370x247.jpg?v=1655722882 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-272x182.jpg?v=1655722882 272w" sizes="(max-width: 787px) 100vw, 787px" title="Рис. 6 Хачкар, 11-ый век, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Хачкар, 11-ый век, фото З. Эркояна.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3.jpg?v=1655722850" width="674" height="857" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3.jpg?v=1655722850 674w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-236x300.jpg?v=1655722850 236w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-291x370.jpg?v=1655722850 291w" sizes="(max-width: 674px) 100vw, 674px" title="Рис. 5 Хачкар с надписью, 11-ый век, фото З. Эркояна." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Хачкар с надписью, 11-ый век, фото З. Эркояна.

Состояние до, во время и после войны

Монастырь Майреджк как до войны, так и после изменениям не подвергался.

Анализ письменных источников

Алексан Акобян в своих работах описывал монастырь, обращался к истории монастыря и упоминаниям о ней. Подробно были исследованы надписи хачкаров и надгробий кладбища (Акобян 2009, 224-227, Акобян 2020, 250-272).

Литература

Акобян 2009 – Новонайденные надписи долины верхнего течения реки Хакари, 2, Страны и народы Ближнего и Среднего Востока, т.27, Ереван (на арм.яз.)․

Акобян 2020 – Акобян А., Царские и княжеские династии в Агванке и в Восточных пределах Армении с античности до 13-ого века (историко-источниковедческий анализ), изд. «Гитуцюн», Ереван (на арм.яз.).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Монастырь Ахбрадзор (Майреджк) - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырь-ахбрадзор-майреджк/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Монастырь Ахбрадзор (Майреджк) - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Монастырь Майреджк находится на возвышенности правого берега притока реки Шалва Арахиш Кашатагского района Республики Арцах. Расположен на высоте 1850 метров над уровнем моря. Монастырь находится по соседству со средневековым поселением Ахбрадзор, от которого и получил свое второе название (рис. 1). Исторический обзор История монастыря начинается именно с 11-го века. Об этом свидетельствует архитектурно-композиционный анализ и найденные на территории хачкары с надписями и надгробия. Монастырь идентичен Майреджку, упомянутому историком Самуэлом Анеци, из которого в Киликию переселился Ошин Ишхан (Акобян 2009, 227). Впоследствии монастырь продолжил свою деятельность как один из духовных центров Дизака (рис. 2). Архитектурно-композиционный анализ Монастырь Майреджк, или Ахбрадзор огорожен забором, от которого сохранились отдельные участки. Церковь представляет собой однонефный сводчатый зал малых размеров, датирующийся 11-ым веком, с высокими стенами и подковообразной абсидой. В правой и левой сторонах абсиды имеются ниши. Монастырь построен из местного необработанного камня на известковом растворе. Внутреннее пространство церкви имеет длину 420 см и ширину 220-240 см. Абсида имеет глубину 200 см и ширину 215 см. В сооружении сохранился вход (рис. 3) с проемом 75 см с западной стороны (Акобян 2020, 250). Церковь изнутри покрыта штукатуркой. Свод постройки и часть стен разрушены, вследствие чего засыпаны участки фундамента. В 150 метрах к северу простирается кладбище." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/монастырь-ахбрадзор-майреджк/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-25T12:23:38+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b0%d1%85%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80-%d0%bc%d0%b0%d0%b9%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%b6%d0%ba/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b0%d1%85%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80-%d0%bc%d0%b0%d0%b9%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%b6%d0%ba/","name":"Монастырь Ахбрадзор (Майреджк) - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-20T11:03:26+00:00","dateModified":"2022-06-25T12:23:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b0%d1%85%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80-%d0%bc%d0%b0%d0%b9%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%b6%d0%ba/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b0%d1%85%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80-%d0%bc%d0%b0%d0%b9%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%b6%d0%ba/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b0%d1%85%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80-%d0%bc%d0%b0%d0%b9%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%b6%d0%ba/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Монастырь Ахбрадзор (Майреджк)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The monastery of Mayrejur is located in the Qashatagh region of the Artsakh Republic, to the right of an elevated section of the Arakhish tributary valley of the Shalva rivulet. It is 1850 meters above sea level. The monastery is located close to the medieval settlement of Aghbradzor, from which it derived its second name (Fig. 1).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank.jpg?v=1655750322" width="1354" height="406" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank.jpg?v=1655750322 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-300x90.jpg?v=1655750322 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-1024x307.jpg?v=1655750322 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-768x230.jpg?v=1655750322 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/Tr-Mairajri-vank-370x111.jpg?v=1655750322 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Mairajri vank" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-300x199.jpg?v=1655722562 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-1024x681.jpg?v=1655722562 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-768x511.jpg?v=1655722562 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-1536x1021.jpg?v=1655722562 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-2048x1362.jpg?v=1655722562 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-370x246.jpg?v=1655722562 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-272x182.jpg?v=1655722562 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Fig. 1 The general view of Aghbradzor (Mayrajur), photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of Aghbradzor (Mayrajur), photo by H. Petrosyan.

Historical overview

The monastery's history most likely dates back to the 11th century. The architectural-compositional examination of the monument, khachkars, and tombstones with inscriptions found in the area attest to this. The monastery is identified as the Mayrejur, which historian Samuel Anetsi mentions as the location from which Lord Oshin moved to Cilicia (Hakobyan 2009, 227). Later, the monastery continued to function as one of Dizak's spiritual centers (Fig. 2).

Architectural-compositional examination

The monastery of Mayrejur, or Aghbradzor, had a rock fence, with some wall sections preserved. The church is small in size and dates from the 11th century. It is a vaulted single-nave hall with slender walls and a horseshoe-shaped tabernacle. There are windows on the left and right sides of the tabernacle, one on each side. It is constructed of unpolished stones and lime mortar. The church's inner dimensions are 420 cm long and 220-240 cm wide. The tabernacle has a 200-centimeter aperture and a depth of 215 cm. The construction has a single preserved entrance (Fig. 3) with a 75 cm opening on the west side (Hakobyan 2020, 250).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-scaled.jpg?v=1655722684" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-scaled.jpg?v=1655722684 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-199x300.jpg?v=1655722684 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-681x1024.jpg?v=1655722684 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-768x1155.jpg?v=1655722684 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-1021x1536.jpg?v=1655722684 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-1362x2048.jpg?v=1655722684 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/002-2-2-246x370.jpg?v=1655722684 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Fig. 2 The tabernacle of the church from the inside, photo by H. Petrosyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The tabernacle of the church from the inside, photo by H. Petrosyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3.jpg?v=1655722776" width="609" height="755" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3.jpg?v=1655722776 609w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3-242x300.jpg?v=1655722776 242w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/003-1-3-298x370.jpg?v=1655722776 298w" sizes="(max-width: 609px) 100vw, 609px" title="Fig. 3 The entrance of the church from the inside, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The entrance of the church from the inside, photo by Z. Rkoyan.

The interior of the church has been plastered. The structure's vault and some of its walls have collapsed. As a result, the areas near the ground are obscured. The medieval cemetery is located 150 meters from the church.

In the monastery and cemetery areas, there are several notable khachkars and tombstones, some of which have inscriptions. On one of the khachkars, it is written, "May God have mercy on Spat and his parents, and those reading, remember us in your prayers." and under the cross, it is written in four lines: "I, Sargis, raised this cross in 1075." (Hakobyan 2009, 225).

In another instance, the inscription is written in two parts on the khachkar's pedestal, and the inscription identifies the khachkar and the pedestal by the protrusion of the khachkar and the pit of the pedestal. The khachkar and the pedestal are separated. The khachkar reads, "It was 1069 in Armenia; I, Grigor, lord of the lords, son of the Atr," and the pedestal reads, "My master and vardapet Sostenes quit the worldly life for the sake of Christ." I, his nephew, raised this sacred sign in prayer to God on behalf of the holy patriarch, Amen” (Hakobyan 2020, 251). The khachkars are from the Ani school of architecture and clearly demonstrate the Bagratuni kingdom's political and cultural ties in the region until the middle of the 11th century (Figs. 4, 5, 6).

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4.jpg?v=1655722819" width="960" height="641" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4.jpg?v=1655722819 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-300x200.jpg?v=1655722819 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-768x513.jpg?v=1655722819 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-370x247.jpg?v=1655722819 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/004-4-272x182.jpg?v=1655722819 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="Fig. 4 A khachkar with an inscription, 11th century, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 A khachkar with an inscription, 11th century, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006.jpg?v=1655722882" width="787" height="525" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006.jpg?v=1655722882 787w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-300x200.jpg?v=1655722882 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-768x512.jpg?v=1655722882 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-370x247.jpg?v=1655722882 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/006-272x182.jpg?v=1655722882 272w" sizes="(max-width: 787px) 100vw, 787px" title="Fig. 6 A khachkar, 11th century, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 A khachkar, 11th century, photo by Z. Rkoyan.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3.jpg?v=1655722850" width="674" height="857" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3.jpg?v=1655722850 674w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-236x300.jpg?v=1655722850 236w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/005-3-291x370.jpg?v=1655722850 291w" sizes="(max-width: 674px) 100vw, 674px" title="Fig. 5 A khachkar with an inscription, 11th century, photo by Z. Rkoyan." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 A khachkar with an inscription, 11th century, photo by Z. Rkoyan.

The condition before and after the war

The Monastery of Mayrejur was not changed significantly before or after the war.

Bibliographic examination

In his works, Alexan Hakobyan described the monastery in depth, referring to the monastery's history and memories. The khachkars and tombstones of the area and cemetery were thoroughly examined (Hakobyan 2009, 224-227, Hakobyan 2020, 250 –272).

Bibliography

Hakobyan 2009-Hakobyan A., The newly discovered lithographs of the Hakari valley B //Near and Middle Eastern countries and nations, volume 27, Yerevan.

Hakobyan 2020-Hakobyan A., Dynasties in Caucasian Albania and Eastern Armenia from ancient times to the thirteenth century, Yerevan.

Location The monastery of Mayrejur is located in the Qashatagh region of the Artsakh Republic, to the right of an elevated section of the Arakhish tributary valley of the Shalva rivulet. It is 1850 meters above sea level. The monastery is located close to the medieval settlement of Aghbradzor, from which it derived its second name (Fig. 1). Historical overview The monastery’s history most likely dates back to the 11th century. The architectural-compositional examination of the monument, khachkars, and tombstones with inscriptions found in the area attest to this. The monastery is identified as the Mayrejur, which historian Samuel Anetsi mentions as the location from which Lord Oshin moved to Cilicia (Hakobyan 2009, 227). Later, the monastery continued to function as one of Dizak’s spiritual centers (Fig. 2). Architectural-compositional examination The monastery of Mayrejur, or Aghbradzor, had a rock fence, with some wall sections preserved. The church is small in size and dates from the 11th century. It is a vaulted single-nave hall with slender walls and a horseshoe-shaped tabernacle. There are windows on the left and right sides of the tabernacle, one on each side. It is constructed of unpolished stones and lime mortar. The church’s inner dimensions are 420 cm long and 220-240 cm wide. The tabernacle has a 200-centimeter aperture and a depth of 215 cm. The construction has a single preserved entrance (Fig. 3) with a 75 cm opening on the west side (Hakobyan 2020, 250). The interior of the church has been plastered. The structure’s vault and some of its walls have collapsed. As a result, the areas near the ground are obscured. The medieval cemetery is located 150 meters from the church.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Aghbradzor “Mayrejri Vank՛՛ monastery - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank՛՛-monastery/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Aghbradzor “Mayrejri Vank՛՛ monastery - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The monastery of Mayrejur is located in the Qashatagh region of the Artsakh Republic, to the right of an elevated section of the Arakhish tributary valley of the Shalva rivulet. It is 1850 meters above sea level. The monastery is located close to the medieval settlement of Aghbradzor, from which it derived its second name (Fig. 1). Historical overview The monastery's history most likely dates back to the 11th century. The architectural-compositional examination of the monument, khachkars, and tombstones with inscriptions found in the area attest to this. The monastery is identified as the Mayrejur, which historian Samuel Anetsi mentions as the location from which Lord Oshin moved to Cilicia (Hakobyan 2009, 227). Later, the monastery continued to function as one of Dizak's spiritual centers (Fig. 2). Architectural-compositional examination The monastery of Mayrejur, or Aghbradzor, had a rock fence, with some wall sections preserved. The church is small in size and dates from the 11th century. It is a vaulted single-nave hall with slender walls and a horseshoe-shaped tabernacle. There are windows on the left and right sides of the tabernacle, one on each side. It is constructed of unpolished stones and lime mortar. The church's inner dimensions are 420 cm long and 220-240 cm wide. The tabernacle has a 200-centimeter aperture and a depth of 215 cm. The construction has a single preserved entrance (Fig. 3) with a 75 cm opening on the west side (Hakobyan 2020, 250). The interior of the church has been plastered. The structure's vault and some of its walls have collapsed. As a result, the areas near the ground are obscured. The medieval cemetery is located 150 meters from the church." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank՛՛-monastery/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-25T12:25:10+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/06/001-1-3-scaled.jpg?v=1655722562" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank%d5%9b%d5%9b-monastery/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank%d5%9b%d5%9b-monastery/","name":"Aghbradzor “Mayrejri Vank՛՛ monastery - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-06-20T11:03:26+00:00","dateModified":"2022-06-25T12:25:10+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank%d5%9b%d5%9b-monastery/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank%d5%9b%d5%9b-monastery/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/aghbradzor-mayrejri-vank%d5%9b%d5%9b-monastery/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Aghbradzor “Mayrejri Vank՛՛ monastery"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->