Location

The church is located on the grounds of the Martuni region's Old Skhtorashen rural settlement, east of the famous Platanus tree (Figs. 1, 2), in the zone of visibility and direct aiming of the Azerbaijani military.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Skhtorashen-1.jpg?v=1678378609" width="1330" height="373" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Skhtorashen-1.jpg?v=1678378609 1330w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Skhtorashen-1-300x84.jpg?v=1678378609 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Skhtorashen-1-1024x287.jpg?v=1678378609 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Skhtorashen-1-768x215.jpg?v=1678378609 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Skhtorashen-1-370x104.jpg?v=1678378609 370w" sizes="(max-width: 1330px) 100vw, 1330px" title="Skhtorashen" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-scaled.jpg?v=1677656812" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-scaled.jpg?v=1677656812 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-300x169.jpg?v=1677656812 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1024x576.jpg?v=1677656812 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-768x432.jpg?v=1677656812 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1536x864.jpg?v=1677656812 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-2048x1152.jpg?v=1677656812 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-370x208.jpg?v=1677656812 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The church from the southwest, 2022, photo by G. Budaghyan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-scaled.jpg?v=1677656878" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-scaled.jpg?v=1677656878 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-300x225.jpg?v=1677656878 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1024x768.jpg?v=1677656878 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-768x576.jpg?v=1677656878 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1536x1152.jpg?v=1677656878 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-2048x1536.jpg?v=1677656878 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-370x278.jpg?v=1677656878 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The Church from the South, 2022, photo by A. Grigoryan.

Historical overview

The rural settlement of Old Skhtorashen is about 1-kilometer northwest of Karmir Shuka village. Makar Barkhudaryants claims that "...the residents of Skhtorashen are native to this land" (Barkhutareants 1895, 68). The church was built in 1731, according to the inscription on the lintel ("In the year of 1731", fig. 3).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-scaled.jpg?v=1677657221" width="2560" height="1440" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-scaled.jpg?v=1677657221 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-300x169.jpg?v=1677657221 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1024x576.jpg?v=1677657221 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-768x432.jpg?v=1677657221 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1536x864.jpg?v=1677657221 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2048x1152.jpg?v=1677657221 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-370x208.jpg?v=1677657221 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The lintel of the church, 2022, photo by G. Budaghyan.

Architectural-compositional examination

It is a rectangular single-nave hall with a semicircular tabernacle on the eastern side and two windows on the northern and southern walls. It is vaulted internally, with a gable roof externally. The vault rests on arrow-shaped arches rising from a pair of columns. The dimensions are 13.7 meters long, 7 meters wide, and 6 meters tall.

It is constructed of milky limestone, and the porch, outer corners of the hall, window parapets, niches, and baptismal font are all lined with large, polished stones. The western wall was reinforced internally and externally, along the width of the high altar, with a horizontal anti-seismic zone made of logs. Logs are no longer there.

The porch entrance faces south and has an architectural and sculptural design typical of the time: an external polished border, sculptured entrance curbstones, and a wide semicircular lintel (Fig. 4). The lower part of the lintel's horizontal sculptured zone continues and wraps up the decoration of the entrance curbs, highlighting its solemnity. The rest of the surface is taken up by lettered crosses embedded in the three arches, at the bottom of which the church's construction date is engraved in large regular majuscule writing (Fig. 3).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-scaled.jpg?v=1677657485" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-scaled.jpg?v=1677657485 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-225x300.jpg?v=1677657485 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-768x1024.jpg?v=1677657485 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1152x1536.jpg?v=1677657485 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1536x2048.jpg?v=1677657485 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-278x370.jpg?v=1677657485 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The entrance to the church, 2022, photo by A. Grigoryan.

The large upper curb on the right side of the entrance is decorated with four woven rosettes, the next slab attempts to depict a sundial, and the following two slabs have unfinished inscriptions that do not form a complete text (Fig. 5). The sculptures and inscriptions on the right side of the entrance were most likely added later.

The windows on the east and south sides provide lighting to the structure.

Another inscription later appended, and irregular can be found inside the church, in the lower part of the arch of the north wall. The names "Karapet... Harutyun/ Ter Poghosian" can be read here (Fig. 6).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-scaled.jpg?v=1677657642" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-scaled.jpg?v=1677657642 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-300x225.jpg?v=1677657642 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1024x768.jpg?v=1677657642 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-768x576.jpg?v=1677657642 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1536x1152.jpg?v=1677657642 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2048x1536.jpg?v=1677657642 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-370x278.jpg?v=1677657642 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The inscription on the right side of the entrance, 2022, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-scaled.jpg?v=1677657705" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-scaled.jpg?v=1677657705 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-300x225.jpg?v=1677657705 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1024x768.jpg?v=1677657705 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-768x576.jpg?v=1677657705 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1536x1152.jpg?v=1677657705 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2048x1536.jpg?v=1677657705 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-370x278.jpg?v=1677657705 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The inscription inside the church, 2022, photo by A. Grigoryan.

The baptismal font has been maintained on the northern wall, in the depth of which a khachkar from the 15th-16th centuries is enchased, and a part of the inscription is visible on the left side of the polished platband and the lower curbstones. The first slab of the inscription is now missing, so the name of its builder remains a mystery “..... And my parents: father Ohan, mother Adikhan, wife Maru, Ter Poghos, you who read may God have mercy on you" (Fig. 7).

The old cemetery surrounds the church, and the spring is not far from the Platanus tree.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-scaled.jpg?v=1677657820" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-scaled.jpg?v=1677657820 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-225x300.jpg?v=1677657820 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-768x1024.jpg?v=1677657820 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1152x1536.jpg?v=1677657820 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1536x2048.jpg?v=1677657820 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-278x370.jpg?v=1677657820 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 7 Baptismal font and inscription, 2022, photo by A. Grigoryan.

The condition before, during, and after the war

The church's vault has partially collapsed (Figs. 8, 9). It was unaffected by the military operations of 2020.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-scaled.jpg?v=1677657999" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-scaled.jpg?v=1677657999 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-300x225.jpg?v=1677657999 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-1024x768.jpg?v=1677657999 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-768x576.jpg?v=1677657999 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-1536x1152.jpg?v=1677657999 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-2048x1536.jpg?v=1677657999 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1-370x278.jpg?v=1677657999 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 9 The interior of the church, facing west, 2022, photo by A. Grigoryan.

Bibliography

Barkhutareants 1895 - Barkhutareants M., Artsakh, Baku.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-scaled.jpg?v=1677657942" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-scaled.jpg?v=1677657942 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-225x300.jpg?v=1677657942 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-768x1024.jpg?v=1677657942 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1152x1536.jpg?v=1677657942 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1536x2048.jpg?v=1677657942 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-278x370.jpg?v=1677657942 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 8 The interior of the church, facing west, 2022, photo by A. Grigoryan.

Location The church is located on the grounds of the Martuni region’s Old Skhtorashen rural settlement, east of the famous Platanus tree (Figs. 1, 2), in the zone of visibility and direct aiming of the Azerbaijani military. Historical overview The rural settlement of Old Skhtorashen is about 1-kilometer northwest of Karmir Shuka village. Makar Barkhudaryants claims that “…the residents of Skhtorashen are native to this land” (Barkhutareants 1895, 68). The church was built in 1731, according to the inscription on the lintel (“In the year of 1731”, fig. 3). Architectural-compositional examination It is a rectangular single-nave hall with a semicircular tabernacle on the eastern side and two windows on the northern and southern walls. It is vaulted internally, with a gable roof externally. The vault rests on arrow-shaped arches rising from a pair of columns. The dimensions are 13.7 meters long, 7 meters wide, and 6 meters tall. It is constructed of milky limestone, and the porch, outer corners of the hall, window parapets, niches, and baptismal font are all lined with large, polished stones. The western wall was reinforced internally and externally, along the width of the high altar, with a horizontal anti-seismic zone made of logs. Logs are no longer there. The porch entrance faces south and has an architectural and sculptural design typical of the time: an external polished border, sculptured entrance curbstones, and a wide semicircular lintel (Fig. 4). The lower part of the lintel’s horizontal sculptured zone continues and wraps up the decoration of the entrance curbs, highlighting its solemnity. The rest of the surface is taken up by lettered crosses embedded in the three arches, at the bottom of which the church’s construction date is engraved in large regular majuscule writing (Fig. 3).

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>The Surb Astvatsatsin Church of Old Skhtorashen - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="The Surb Astvatsatsin Church of Old Skhtorashen - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church is located on the grounds of the Martuni region's Old Skhtorashen rural settlement, east of the famous Platanus tree (Figs. 1, 2), in the zone of visibility and direct aiming of the Azerbaijani military. Historical overview The rural settlement of Old Skhtorashen is about 1-kilometer northwest of Karmir Shuka village. Makar Barkhudaryants claims that "...the residents of Skhtorashen are native to this land" (Barkhutareants 1895, 68). The church was built in 1731, according to the inscription on the lintel ("In the year of 1731", fig. 3). Architectural-compositional examination It is a rectangular single-nave hall with a semicircular tabernacle on the eastern side and two windows on the northern and southern walls. It is vaulted internally, with a gable roof externally. The vault rests on arrow-shaped arches rising from a pair of columns. The dimensions are 13.7 meters long, 7 meters wide, and 6 meters tall. It is constructed of milky limestone, and the porch, outer corners of the hall, window parapets, niches, and baptismal font are all lined with large, polished stones. The western wall was reinforced internally and externally, along the width of the high altar, with a horizontal anti-seismic zone made of logs. Logs are no longer there. The porch entrance faces south and has an architectural and sculptural design typical of the time: an external polished border, sculptured entrance curbstones, and a wide semicircular lintel (Fig. 4). The lower part of the lintel's horizontal sculptured zone continues and wraps up the decoration of the entrance curbs, highlighting its solemnity. The rest of the surface is taken up by lettered crosses embedded in the three arches, at the bottom of which the church's construction date is engraved in large regular majuscule writing (Fig. 3)." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-03-09T16:16:59+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-scaled.jpg?v=1677656812" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1440" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/","name":"The Surb Astvatsatsin Church of Old Skhtorashen - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-03-01T08:08:11+00:00","dateModified":"2023-03-09T16:16:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/the-surb-astvatsatsin-church-of-old-skhtorashen/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Surb Astvatsatsin Church of Old Skhtorashen"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Խնուշինակ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում՝ Ճարտար և Գիշի բնակավայրերի միջև, շրջկենտրոն Մարտունուց 16 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղի արևմտյան կողմում՝ բարձրադիր հատվածում է գտնվում 19-րդ դարի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին (նկ․ 1)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Khnushinak.jpg?v=1678737281" width="1355" height="322" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Khnushinak.jpg?v=1678737281 1355w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Khnushinak-300x71.jpg?v=1678737281 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Khnushinak-1024x243.jpg?v=1678737281 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Khnushinak-768x183.jpg?v=1678737281 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Khnushinak-370x88.jpg?v=1678737281 370w" sizes="(max-width: 1355px) 100vw, 1355px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-scaled.jpg?v=1678700582" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-scaled.jpg?v=1678700582 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-300x225.jpg?v=1678700582 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-1024x768.jpg?v=1678700582 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-768x576.jpg?v=1678700582 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-1536x1152.jpg?v=1678700582 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-2048x1536.jpg?v=1678700582 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-370x278.jpg?v=1678700582 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 1 Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու հարավային ճակատը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

Պատմական ակնարկ

Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու մուտքի ճակտոնի վրա պահպանվել է կառույցի հիմնական արձանագրությունը, ըստ որի եկեղեցին 1860 թվականին կառուցել է Շուշի քաղաքից աղա Հայրապետ բէկ Դօլուխանեանցը․ «Ի ՌՅԹ. Կամաւն Աստուծոյ կառուցաւ եկեղեցիս Խնշինագ գեղջ անուն սուրբ Աստուածածնի սեպհական արդեամբք և ծախիւք Շուշի քաղքցի բարեպաշտօն, ազնուազգի աղա Հայրապետ բէկի Դօլուխանեանց ի յիշատակ հոգւոյ իւրոյ և ազնուհւոյ ամուսնոյն իւրոյ Բակումայ Մէլիք Բէկլարեանց և ծնողաց իւրոց հօրն Բաղդասար բէկի, մօրն Նազլու Խանին» (Բարխուտարեանց 1895, 120)։

Կառույցի երկրորդ արձանագրությունը գտնվում է թաղակիր որմնասյան վրա և հավանաբար վերաբերվում է տանիքի փոքր զանգակատան կառուցմանը, որից հիմա պահպանվել են միայն չորս սյուները․ «Սբ եկեղեցուն վերնատունն/ յիշատակ է Բաբա յԵփրեմե/անի, իւր որդւոյ Խաչատուրի/ և կողակից Մարգարիդի/ 1894 ամի 22 դեկտեմբերի» (նկ․ 2)։

Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու վերաբերյալ տեղեկություններ ենք ստանում կառույցի արձանագրություններից, ինչպես նաև Մակար Բարխուդարյանցի «Արցախ»  աշխատությունից, որտեղ այլ մանրամասների թվում նշվում է նաև, որ եկեղեցին ունեցել է երկու քահանա (Բարխուտարեանց 1895, 120)։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-scaled.jpg?v=1678700816" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-scaled.jpg?v=1678700816 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-300x225.jpg?v=1678700816 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-1024x768.jpg?v=1678700816 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-768x576.jpg?v=1678700816 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-1536x1152.jpg?v=1678700816 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-2048x1536.jpg?v=1678700816 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1-370x278.jpg?v=1678700816 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 2 Թաղակիր որմնասյան վրայի շինարարական արձանագրությունը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն

Եկեղեցին, խորանին երկու կողմից կից ավանդատներով, միանավ սրահ է։  Թաղը, թաղակիր կամարները և գմբեթարդն ընդգծված սլաքաձև են, ինչը աղոթասրահին հաղորդում է ուղղահայաց ձգվածություն (նկ․ 3): Պատերը շարված են տեղական անմշակ քարից, բացառությամբ  անկյունային հատվածների, ինչպես նաև մուտքի ու պատուհանների, թաղակիր կամարների ու բեմառեէջքի  քարերից, որոնք սրբատաշ են։ Եկեղեցին ներքուստ ծեփապատ է։  Հյուսիսային պատի մեջ մկրտության ավազանն է։ Կառույցի  երկարությունն է 17,45 մետր, լայնությունը` 8,80 մետր։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-scaled.jpg?v=1678700916" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-scaled.jpg?v=1678700916 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-300x225.jpg?v=1678700916 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-1024x768.jpg?v=1678700916 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-768x576.jpg?v=1678700916 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-1536x1152.jpg?v=1678700916 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-2048x1536.jpg?v=1678700916 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1-370x278.jpg?v=1678700916 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 3 Եկեղեցու ներքին տարածությունը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

Եկեղեցու միակ մուտքը հարավային կողմից է, իսկ մուտքի երկու կողմերում կան երկու մեծադիր, կամարաձև պատուհաններ։ Եվս մեկ մեծադիր լուսամուտ կա արևելյան կողմում (նկ․ 4)։ Կառույցն ունի վեց փոքր պատուհաններ․ երկուսը հյուսիսային պատի վրա, երկուսը՝ արևելյան, մեկական էլ հարավային և արևմտյան պատերին։ Մուտքի վերևի հատվածում՝ փոքր պատուհանի երկու կողմերում, տեղադրված են երկու վարդյակներ (նկ․ 5), իսկ խորանի բեմառեջքը և այլ հատվածներ զարդարված են պարզ խաչերով։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-scaled.jpg?v=1678701397" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-scaled.jpg?v=1678701397 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-300x225.jpg?v=1678701397 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-1024x768.jpg?v=1678701397 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-768x576.jpg?v=1678701397 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-1536x1152.jpg?v=1678701397 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-2048x1536.jpg?v=1678701397 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1-370x278.jpg?v=1678701397 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 4 Եկեղեցու տեսքն արևելքից, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-scaled.jpg?v=1678701442" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-scaled.jpg?v=1678701442 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-300x225.jpg?v=1678701442 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-1024x768.jpg?v=1678701442 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-768x576.jpg?v=1678701442 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-1536x1152.jpg?v=1678701442 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-2048x1536.jpg?v=1678701442 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1-370x278.jpg?v=1678701442 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ․ 5 Վարդյակներ եկեղեցու հարավային ճակատին, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ, ընթացքում և պատերազմից հետո

Խորհրդային շրջանում վնասվել է եկեղեցու տանիքն ու զանգակատունը։ Անձրևաջրերից պաշտպանելու համար 2010 թվականին վերանորոգվել է կառույցի տանիքը։ Եկեղեցու վիճակը հիմնականում այլ փոփոխությունների չի ենթարկվել։

Մատենագրական քննություն

Մակար եպիս․ Բարխուդարյանցն իր «Արցախ» գրքում բնակավայրն անվանում է Խունըշինակ (Խուն-շինակ), մանրամասն ներկայացնում եկեղեցին, ինչպես նաև դռան ճակատակալ քարի ընդարձակ շինարարական արձանագրությունը։ Անդրադառնում է նաև եկեղեցում գտնվող Ավետարանին և վերջինիս հիշատակարանին (Բարխուտարեանց 1895, 120,121)։

Շահեն Մկրտչյանը «Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները» գրքում Խնուշինակի եկեղեցու վերաբերյալ նշում է միայն, որ «շրջակայքում կան հին բնակավայրերի հետքեր, պաշտամունքային շինությունների ավերակներ»։

Գրականություն

1․ Բարխուդարյանց 1895 – Բարխուդարյանց Մ․, Արցախ, Բագու։

2․ Մկրտչյան 1980 – Մկրտչյան Շ․, Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/խնուշինակի-սբ․-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Խնուշինակ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում՝ Ճարտար և Գիշի բնակավայրերի միջև, շրջկենտրոն Մարտունուց 16 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղի արևմտյան կողմում՝ բարձրադիր հատվածում է գտնվում 19-րդ դարի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին (նկ․ 1)։ Պատմական ակնարկ Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու մուտքի ճակտոնի վրա պահպանվել է կառույցի հիմնական արձանագրությունը, ըստ որի եկեղեցին 1860 թվականին կառուցել է Շուշի քաղաքից աղա Հայրապետ բէկ Դօլուխանեանցը․ «Ի ՌՅԹ. Կամաւն Աստուծոյ կառուցաւ եկեղեցիս Խնշինագ գեղջ անուն սուրբ Աստուածածնի սեպհական արդեամբք և ծախիւք Շուշի քաղքցի բարեպաշտօն, ազնուազգի աղա Հայրապետ բէկի Դօլուխանեանց ի յիշատակ հոգւոյ իւրոյ և ազնուհւոյ ամուսնոյն իւրոյ Բակումայ Մէլիք Բէկլարեանց և ծնողաց իւրոց հօրն Բաղդասար բէկի, մօրն Նազլու Խանին» (Բարխուտարեանց 1895, 120)։ Կառույցի երկրորդ արձանագրությունը գտնվում է թաղակիր որմնասյան վրա և հավանաբար վերաբերվում է տանիքի փոքր զանգակատան կառուցմանը, որից հիմա պահպանվել են միայն չորս սյուները․ «Սբ եկեղեցուն վերնատունն/ յիշատակ է Բաբա յԵփրեմե/անի, իւր որդւոյ Խաչատուրի/ և կողակից Մարգարիդի/ 1894 ամի 22 դեկտեմբերի» (նկ․ 2)։ Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցու վերաբերյալ տեղեկություններ ենք ստանում կառույցի արձանագրություններից, ինչպես նաև Մակար Բարխուդարյանցի «Արցախ»  աշխատությունից, որտեղ այլ մանրամասների թվում նշվում է նաև, որ եկեղեցին ունեցել է երկու քահանա (Բարխուտարեանց 1895, 120)։ Ճարտարապետական-հորինվածքային քննություն Եկեղեցին, խորանին երկու կողմից կից ավանդատներով, միանավ սրահ է։  Թաղը, թաղակիր կամարները և գմբեթարդն ընդգծված սլաքաձև են, ինչը աղոթասրահին հաղորդում է ուղղահայաց ձգվածություն (նկ․ 3): Պատերը շարված են տեղական անմշակ քարից, բացառությամբ  անկյունային հատվածների, ինչպես նաև մուտքի ու պատուհանների, թաղակիր կամարների ու բեմառեէջքի  քարերից, որոնք սրբատաշ են։ Եկեղեցին ներքուստ ծեփապատ է։  Հյուսիսային պատի մեջ մկրտության ավազանն է։ Կառույցի  երկարությունն է 17,45 մետր, լայնությունը` 8,80 մետր։ Եկեղեցու միակ մուտքը հարավային կողմից է, իսկ մուտքի երկու կողմերում կան երկու մեծադիր, կամարաձև պատուհաններ։ Եվս մեկ մեծադիր լուսամուտ կա արևելյան կողմում (նկ․ 4)։ Կառույցն ունի վեց փոքր պատուհաններ․ երկուսը հյուսիսային պատի վրա, երկուսը՝ արևելյան, մեկական էլ հարավային և արևմտյան պատերին։ Մուտքի վերևի հատվածում՝ փոքր պատուհանի երկու կողմերում, տեղադրված են երկու վարդյակներ (նկ․ 5), իսկ խորանի բեմառեջքը և այլ հատվածներ զարդարված են պարզ խաչերով։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/խնուշինակի-սբ․-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-03-13T20:15:18+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1-scaled.jpg?v=1678700582" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-03-13T09:59:56+00:00","dateModified":"2023-03-13T20:15:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Խնուշինակի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Location

The church known as "Yeghtsadzor Yeghtsi" is located on the outskirts of Upper Sznek village in the Askeran region of the Republic of Artsakh (Fig. 1).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor.jpg?v=1678351277" width="1349" height="362" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor.jpg?v=1678351277 1349w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-300x81.jpg?v=1678351277 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-1024x275.jpg?v=1678351277 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-768x206.jpg?v=1678351277 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-370x99.jpg?v=1678351277 370w" sizes="(max-width: 1349px) 100vw, 1349px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-scaled.jpg?v=1678351309" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-scaled.jpg?v=1678351309 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-300x225.jpg?v=1678351309 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1024x768.jpg?v=1678351309 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-768x576.jpg?v=1678351309 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1536x1152.jpg?v=1678351309 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-2048x1536.jpg?v=1678351309 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-370x278.jpg?v=1678351309 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 1 The general view of the church from the west, photo by A. Grigoryan.

Historical overview

There is no historical information available about the church. In his description of Upper Sznek, Makar Barkhudareants only mentions the village square's church (Barkhutareants 1895, 101).

Architectural-compositional examination

The church is a rectangular vaulted single-nave hall with an eastern semi-circular tabernacle, a pair of sacristies, and windows built into the bema (Fig. 2). The burial arches are supported by pillars made of tombstones from the 16th and 17th centuries. A baptismal font is built into the northern wall near the bema. Reliefs on the bema, table, and curb stone at the entrance to the sacristies are also created by reusing khachkars, tombstones, and other polished stones (Fig. 3). In them, a khachkar from the 12th-13th centuries with a sculpture stands out. The church's measurements are 10x8 meters. It is made of rough limestone and sandstone, lime mortar, and is plastered internally. The western and eastern facades each have three narrow windows. The roof is made of asbestos roofing from the years of independence.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-scaled.jpg?v=1678351412" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-scaled.jpg?v=1678351412 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-300x225.jpg?v=1678351412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1024x768.jpg?v=1678351412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-768x576.jpg?v=1678351412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1536x1152.jpg?v=1678351412 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-2048x1536.jpg?v=1678351412 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-370x278.jpg?v=1678351412 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 2 The bema of the church, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-scaled.jpg?v=1678351453" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-scaled.jpg?v=1678351453 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-300x225.jpg?v=1678351453 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1024x768.jpg?v=1678351453 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-768x576.jpg?v=1678351453 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1536x1152.jpg?v=1678351453 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-2048x1536.jpg?v=1678351453 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-370x278.jpg?v=1678351453 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 3 The base-tombstone of the vaulted arch, photo by A. Grigoryan.

The church's only entrance is from the west (Fig. 4). It has double frames. The outer frame is rectangular in section, made of gray sandstone, with simple slab capitals and a pointed arch. The inner frame is composed of two upright limestone tombstones that serve as a lintel and are placed on them. Cross compositions can be found on all tombstones. On the opposite side of the right-hand tombstone (Fig. 5), there is a sculpture depicting the deceased in a family circle: the cupbearer hands him the cup of wine, while the mother holds the hand of his late son and the writing slate, on which the date is engraved but cannot be read clearly. "I, Zohrap, raised this cross for my son by the will and blessing of God," says the inscription on the left side (Fig. 6).

The cemetery typical of the 16th and 17th centuries surrounds the church.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-scaled.jpg?v=1678351532" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-scaled.jpg?v=1678351532 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-300x225.jpg?v=1678351532 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1024x768.jpg?v=1678351532 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-768x576.jpg?v=1678351532 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1536x1152.jpg?v=1678351532 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-2048x1536.jpg?v=1678351532 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-370x278.jpg?v=1678351532 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 4 The general view of the entrance, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-scaled.jpg?v=1678351578" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-scaled.jpg?v=1678351578 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-225x300.jpg?v=1678351578 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-768x1024.jpg?v=1678351578 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1152x1536.jpg?v=1678351578 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1536x2048.jpg?v=1678351578 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-278x370.jpg?v=1678351578 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 5 The tombstone on the right side of the entrance, viewed from the inside, photo by A. Grigoryan.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-scaled.jpg?v=1678351611" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-scaled.jpg?v=1678351611 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-225x300.jpg?v=1678351611 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-768x1024.jpg?v=1678351611 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-1152x1536.jpg?v=1678351611 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-1536x2048.jpg?v=1678351611 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-278x370.jpg?v=1678351611 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Fig. 6 The inscription on the tombstone on the entrance's right side, photo by A. Grigoryan.

The condition before and after the war

The church was not damaged during the Artsakh wars, but it is in disrepair and critical condition, with a large area covered with grass and vegetation (Fig. 5).

Following the 44-day war in 2020, the village has become cross-border, with enemy positions 600-800 meters away. Currently, Azerbaijan aims and targets the village and the church.

Bibliography

Barkhutareants M., Artsakh, Baku, 1895.

Location The church known as “Yeghtsadzor Yeghtsi” is located on the outskirts of Upper Sznek village in the Askeran region of the Republic of Artsakh (Fig. 1). Historical overview There is no historical information available about the church. In his description of Upper Sznek, Makar Barkhudareants only mentions the village square’s church (Barkhutareants 1895, 101). Architectural-compositional examination The church is a rectangular vaulted single-nave hall with an eastern semi-circular tabernacle, a pair of sacristies, and windows built into the bema (Fig. 2). The burial arches are supported by pillars made of tombstones from the 16th and 17th centuries. A baptismal font is built into the northern wall near the bema. Reliefs on the bema, table, and curb stone at the entrance to the sacristies are also created by reusing khachkars, tombstones, and other polished stones (Fig. 3). In them, a khachkar from the 12th-13th centuries with a sculpture stands out. The church’s measurements are 10×8 meters. It is made of rough limestone and sandstone, lime mortar, and is plastered internally. The western and eastern facades each have three narrow windows. The roof is made of asbestos roofing from the years of independence.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Yeghtsadzor Church of Upper Sznek - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Yeghtsadzor Church of Upper Sznek - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Location The church known as "Yeghtsadzor Yeghtsi" is located on the outskirts of Upper Sznek village in the Askeran region of the Republic of Artsakh (Fig. 1). Historical overview There is no historical information available about the church. In his description of Upper Sznek, Makar Barkhudareants only mentions the village square's church (Barkhutareants 1895, 101). Architectural-compositional examination The church is a rectangular vaulted single-nave hall with an eastern semi-circular tabernacle, a pair of sacristies, and windows built into the bema (Fig. 2). The burial arches are supported by pillars made of tombstones from the 16th and 17th centuries. A baptismal font is built into the northern wall near the bema. Reliefs on the bema, table, and curb stone at the entrance to the sacristies are also created by reusing khachkars, tombstones, and other polished stones (Fig. 3). In them, a khachkar from the 12th-13th centuries with a sculpture stands out. The church's measurements are 10x8 meters. It is made of rough limestone and sandstone, lime mortar, and is plastered internally. The western and eastern facades each have three narrow windows. The roof is made of asbestos roofing from the years of independence." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-03-13T10:06:24+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-scaled.jpg?v=1678351309" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/","url":"https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/","name":"Yeghtsadzor Church of Upper Sznek - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-03-09T08:48:10+00:00","dateModified":"2023-03-13T10:06:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/monument/yeghtsadzor-church-of-upper-sznek/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Yeghtsadzor Church of Upper Sznek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Церковь Ехцадзора села Верин Сзнек

Локализация

Церковь, которую называют «Ехцадзори ехци» находится в административных границах села Верин (Вехний) Сзнек Аскеранского района Республики Арцах, на краю села (рис. 1).

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor.jpg?v=1678351277" width="1349" height="362" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor.jpg?v=1678351277 1349w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-300x81.jpg?v=1678351277 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-1024x275.jpg?v=1678351277 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-768x206.jpg?v=1678351277 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Verin-Sznek-Yeghtsadzor-370x99.jpg?v=1678351277 370w" sizes="(max-width: 1349px) 100vw, 1349px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-scaled.jpg?v=1678351309" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-scaled.jpg?v=1678351309 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-300x225.jpg?v=1678351309 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1024x768.jpg?v=1678351309 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-768x576.jpg?v=1678351309 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-1536x1152.jpg?v=1678351309 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-2048x1536.jpg?v=1678351309 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-370x278.jpg?v=1678351309 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 1 Общий вид церкви с запада, фото А. Григоряна.

Исторический очерк

Исторические сведения о церкви отсутствуют. Макар Бархударянц при описании села Верин Сзнек упоминает лишь о сельской церкви (Бархударянц 1895, 101).

Архитектурно-композиционное описание

Церковь представляет собой сводчатый однонефный зал с прямоугольной планировкой, восточной полукруглой абсидой, парой ризниц и нишами, открытыми в алтарной части (рис. 2). Подпружные арки опираются на выполняющие роль колонн надгробные камни 16-17-х веков. В северной стене, у алтарной части находится крестильная купель. Солея, престол, обрамления входов в ризницы также облицованы хачкарами, надгробными камнями и другими тесаными камнями вторичного использования (рис. 3). Среди них выделяется один хачкар 12-13-х веков, носящий скульптурное изображение. Размеры церкви  – 10х8 метров. Она построена из груботесаных камней известняка и песчаника на известковом растворе, внутри оштукатурена. В западном и восточном фасадах открываются три узких окна. В годы независимости крыша церкви была покрыта асбестовым кровельным листом.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-scaled.jpg?v=1678351412" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-scaled.jpg?v=1678351412 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-300x225.jpg?v=1678351412 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1024x768.jpg?v=1678351412 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-768x576.jpg?v=1678351412 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-1536x1152.jpg?v=1678351412 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-2048x1536.jpg?v=1678351412 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2-1-370x278.jpg?v=1678351412 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 2 Алтарнаячасть церкви, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-scaled.jpg?v=1678351453" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-scaled.jpg?v=1678351453 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-300x225.jpg?v=1678351453 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1024x768.jpg?v=1678351453 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-768x576.jpg?v=1678351453 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-1536x1152.jpg?v=1678351453 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-2048x1536.jpg?v=1678351453 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-1-370x278.jpg?v=1678351453 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 3 Надгробие как основание подпружной арки, фото А. Григоряна.

Единственный вход в церковь - с запада (рис. 4). Он имеет двойную рамку. Внешняя рамка представляет собой прямоугольные в сечении колонны из серого песчаника, с простыми капителями в виде плит и стрельчатой аркой. Внутренняя рамка выполнена из двух вертикально установленных и горизонтально поставленной на них третьей, в качестве тимпана, надгробных плит из известняка.  Все надгробия носят крестовые композиции. На правом надгробии с противоположной стороны вырезана скульптура (рис. 5), изображающая умершего в семейном кругу. Виночерпий подает ему чашу с вином, одну руку покойного держит его мать, в другой руке она держит табличку с высеченной на ней датой, которая прочитывается с трудом: «Я, З[о]гр[а]п, по воле Б[ожьей] воздвиг сей кр[е]ст для сын[а] моего...».

Вокруг церкви простирается типичное для 16-17-ых веков кладбище.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-scaled.jpg?v=1678351532" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-scaled.jpg?v=1678351532 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-300x225.jpg?v=1678351532 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1024x768.jpg?v=1678351532 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-768x576.jpg?v=1678351532 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-1536x1152.jpg?v=1678351532 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-2048x1536.jpg?v=1678351532 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-1-370x278.jpg?v=1678351532 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 4 Общий вид вхожа в церковь, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-scaled.jpg?v=1678351578" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-scaled.jpg?v=1678351578 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-225x300.jpg?v=1678351578 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-768x1024.jpg?v=1678351578 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1152x1536.jpg?v=1678351578 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-1536x2048.jpg?v=1678351578 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-1-278x370.jpg?v=1678351578 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 5 Правый хачкар входа с внутренней стороны, фото А. Григоряна.

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-scaled.jpg?v=1678351611" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-scaled.jpg?v=1678351611 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-225x300.jpg?v=1678351611 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-768x1024.jpg?v=1678351611 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-1152x1536.jpg?v=1678351611 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-1536x2048.jpg?v=1678351611 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-1-278x370.jpg?v=1678351611 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Рис. 6 Надпись на правом хачкаре входа, фото А. Григоряна.

Состояние до, во время и после войны

Церковь не пострадала во время Арцахских войн, однако находится в аварийном состоянии, значительная ее часть покрыта травой и растительностью (рис. 5).

После 44-дневной войны 2020-го года село стало пограничным, позиции противника находятся в 600-800 метрах от села. Село и церковь оказались под прицелом азербайджанских военных.

Литература

Бархударянц 1895 – Бархударянц М., Арцах, «Арор», Баку.

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Ехцадзора села Верин Сзнек - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-ехцадзора-села-верин-сзнек/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Ехцадзора села Верин Сзнек - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Локализация Церковь, которую называют «Ехцадзори ехци» находится в административных границах села Верин (Вехний) Сзнек Аскеранского района Республики Арцах, на краю села (рис. 1). Исторический очерк Исторические сведения о церкви отсутствуют. Макар Бархударянц при описании села Верин Сзнек упоминает лишь о сельской церкви (Бархударянц 1895, 101). Архитектурно-композиционное описание Церковь представляет собой сводчатый однонефный зал с прямоугольной планировкой, восточной полукруглой абсидой, парой ризниц и нишами, открытыми в алтарной части (рис. 2). Подпружные арки опираются на выполняющие роль колонн надгробные камни 16-17-х веков. В северной стене, у алтарной части находится крестильная купель. Солея, престол, обрамления входов в ризницы также облицованы хачкарами, надгробными камнями и другими тесаными камнями вторичного использования (рис. 3). Среди них выделяется один хачкар 12-13-х веков, носящий скульптурное изображение. Размеры церкви  – 10х8 метров. Она построена из груботесаных камней известняка и песчаника на известковом растворе, внутри оштукатурена. В западном и восточном фасадах открываются три узких окна. В годы независимости крыша церкви была покрыта асбестовым кровельным листом." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monument/церковь-ехцадзора-села-верин-сзнек/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-03-14T08:41:48+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/001-1-scaled.jpg?v=1678351309" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80%d0%b0-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%b2%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd-%d1%81%d0%b7%d0%bd%d0%b5%d0%ba/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80%d0%b0-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%b2%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd-%d1%81%d0%b7%d0%bd%d0%b5%d0%ba/","name":"Церковь Ехцадзора села Верин Сзнек - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-03-09T08:48:10+00:00","dateModified":"2023-03-14T08:41:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80%d0%b0-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%b2%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd-%d1%81%d0%b7%d0%bd%d0%b5%d0%ba/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80%d0%b0-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%b2%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd-%d1%81%d0%b7%d0%bd%d0%b5%d0%ba/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monument/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b0%d0%b4%d0%b7%d0%be%d1%80%d0%b0-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b0-%d0%b2%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd-%d1%81%d0%b7%d0%bd%d0%b5%d0%ba/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Ехцадзора села Верин Сзнек"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տեղադրությունը

Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում՝ Հաթերք գյուղից մոտ 8 կմ հյուսիս-արևելք, Թրղի գետի աջ կողմով ձգվող անտառապատ լեռնաշղթայի բարձրադիր մասում (Կարապետյան 1986, 86):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1.jpg?v=1679940855" width="1350" height="1351" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1.jpg?v=1679940855 1350w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1-300x300.jpg?v=1679940855 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1-1024x1024.jpg?v=1679940855 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1-150x150.jpg?v=1679940855 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1-768x769.jpg?v=1679940855 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/Tr-Mesis-1-370x370.jpg?v=1679940855 370w" sizes="(max-width: 1350px) 100vw, 1350px" title="Tr Mesis" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Վանքի մասին ստույգ տեղեկությունները բացակայում են։ Վանքի պատերին և տարածքում կան մի շարք արձանագրություններ, սակայն, դրանց թերի պահպանված լինելու պատճառով՝ տեղեկատվությունն ամբողջական չէ: Հստակ չի ստուգաբանվում նաև վանքի անվանումը: Մակար Բարխուդարյանցը հիշատակում է վանքը Մասիս կամ Մսիս անվամբ, ինչը ժողովրդական անվանումն է (Բարխուտարեանց 1895, 202): Հաթերքցիներն այն կոչում են Մեսիս:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Հուշարձանախումբը կազմված է եկեղեցուց, գավթից, երկհարկ մատուռից, ինչպես նաև պարսպապատերից, որոնց կից պահպանվել են սենյակների ավերակներ (նկ. 1):  Համալիրի պատերի մեջ տեսանելի են որպես շինաքար օգտագործված վաղ խաչքարեր և խաչաքանդակ սալեր. երևույթ, որ հատկապես տարածված էր 13-րդ դարում։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/image-17-03-23-09-43.jpeg?v=1679031997" width="1170" height="715" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/image-17-03-23-09-43.jpeg?v=1679031997 1170w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/image-17-03-23-09-43-300x183.jpeg?v=1679031997 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/image-17-03-23-09-43-1024x626.jpeg?v=1679031997 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/image-17-03-23-09-43-768x469.jpeg?v=1679031997 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/image-17-03-23-09-43-370x226.jpeg?v=1679031997 370w" sizes="(max-width: 1170px) 100vw, 1170px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 1 Վանքի ընդհանուր հատակագիծը, Կարապետյան Ս., Հաթերքի պատմաճարտարապետական հուշարձանները Լրաբեր հասարակական գիտությունների, Երևան, N 5, էջ 87:

Եկեղեցին միանավ թաղածածկ շինություն է, ունի երկու մուտք՝ արևմուտքից, որ բացվում է գավթի մեջ և հյուսիսից, որ բացվում է դեպի մատուռը (նկ. 2): Եկեղեցու խորանը կտրվածքում թեթևակի կորություն ունի, ավանդատներ չունի (նկ. 3): Միակ լուսամուտը արևելյան ճակատին է (նկ. 4): Եկեղեցին ամբողջությամբ կառուցված է անտաշ ու կոպտատաշ քարերով, կրաշաղախով (նկ. 5): Համալիրի կառուցման ամենահավանական ժամանակը 12-13-րդ դարերն են։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-scaled.jpg?v=1679032232" width="1703" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-scaled.jpg?v=1679032232 1703w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-200x300.jpg?v=1679032232 200w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-681x1024.jpg?v=1679032232 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-768x1154.jpg?v=1679032232 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-1022x1536.jpg?v=1679032232 1022w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-1363x2048.jpg?v=1679032232 1363w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/003-2-246x370.jpg?v=1679032232 246w" sizes="(max-width: 1703px) 100vw, 1703px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 3 Եկեղեցու ներքին տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Ներսից եղել է ծեփված՝ հետքերը երևում են ավագ խորանի հատվածում: Արևմտյան մուտքի բարավորը կազմել են սրբատաշ մի քանի քարերով, որոնց վրա փորագրված է եղել չորս տողանոց շինարարական արձանագրությունը: Ցավոք պահպանված հատվածներից կարելի է միայն դատել, որ այն վերաբերում է եկեղեցու կառուցմանը (Կարապետյան 1986, 87):

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-scaled.jpg?v=1679032185" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-scaled.jpg?v=1679032185 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-300x200.jpg?v=1679032185 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-1024x681.jpg?v=1679032185 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-768x511.jpg?v=1679032185 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-1536x1022.jpg?v=1679032185 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-2048x1363.jpg?v=1679032185 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-370x246.jpg?v=1679032185 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-272x182.jpg?v=1679032185 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 2 Եկեղեցու և մատուռ-դամբարանի ընդհանուր տեսքը արևմուտքից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-scaled.jpg?v=1679032311" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-scaled.jpg?v=1679032311 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-300x200.jpg?v=1679032311 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-1024x681.jpg?v=1679032311 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-768x511.jpg?v=1679032311 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-1536x1022.jpg?v=1679032311 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-2048x1363.jpg?v=1679032311 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-370x246.jpg?v=1679032311 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/004-2-272x182.jpg?v=1679032311 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 4 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-scaled.jpg?v=1679032385" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-scaled.jpg?v=1679032385 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-300x200.jpg?v=1679032385 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-1024x681.jpg?v=1679032385 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-768x511.jpg?v=1679032385 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-1536x1022.jpg?v=1679032385 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-2048x1363.jpg?v=1679032385 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-370x246.jpg?v=1679032385 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/005-2-272x182.jpg?v=1679032385 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 5 Եկեղեցու և գավթի ընդհանուր տեսքը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Հաջորդ կառույցը երկհարկ մատուռն է (նկ. 6), որը  հետագայում կցվել է եկեղեցուն հյուսիսից, թերևս գավթի հետ միաժամանակ։ Կառուցված է շինարարական նույն տեխնիկայով և ոճով, ինչ եկեղեցին:   Առաջին հարկը հատակագծում ուղղանկյուն է և ունի արևմուտք-արևելք ձգվածություն:  Վերջինիս մուտքը, որին իբրև բարավոր է ծառայում 12-13-րդ դարերին բնորոշ զարդաձևերով անարձանագիր մի խաչքար,  արևմուտքից է՝ միանավ եկեղեցու մուտքի կողքին։ Մատուռի երկրորդ հարկը խիստ ավերված է։ Եկեղեցական կառույցներին կից նոր մատուռներ հիմնելը լայնորեն տարածված էր հատկապես 13-րդ դարի երկրորդ կեսին (Պետրոսյան, Կիրակոսյան, Սաֆարյան 2009, 30)։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-scaled.jpg?v=1679032491" width="1338" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-scaled.jpg?v=1679032491 1338w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-157x300.jpg?v=1679032491 157w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-535x1024.jpg?v=1679032491 535w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-768x1469.jpg?v=1679032491 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-803x1536.jpg?v=1679032491 803w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-1071x2048.jpg?v=1679032491 1071w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/006-2-193x370.jpg?v=1679032491 193w" sizes="(max-width: 1338px) 100vw, 1338px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 6 Մատուռ-դամբարանի արևմտյան ճակատը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Եկեղեցուն արևմուտքից հարել է քառակուսի հատակագիծ ունեցող գավիթը: Այն կառուցված է նույն կերպ, ինչ եկեղեցին և մատուռ-դամբարանը: Ներկայումս գավիթը ծածկ չունի: Այն ունի երկու մուտք. առաջինը և գլխավորը հարավային ճակատի արևմտյան անկյան մոտ է, իսկ երկրորդը՝ հյուսիսային ճակատի արևելյան անկյան մոտ (նկ. 7, 8): Գլխավոր մուտքի անկյունաքարերից մեկի վրա կա 12-13-րդ դարերին բնորոշ գրչությամբ հինգ տողանոց ընդարձակ արձանագրություն (նկ. 9). ‹‹Ես Աբուհսրամ միաբանեցա/ ս[ուր]բ ուխտիս եւ միաբանքս խոստ/ացան ի տարումն :Ա: աւր պատար/ագ իմ եղբաւրն Հազարոյ. անխ/ափան կատարեն›› (Կարապետյան 1986, 87): Մեսիս վանքում էր գտնվում և Վերին Խաչենի իշխան Գրիգոր Ա Ծարեցու (իշխել է մոտ 1224-1260 թվականներին, տե՛ս Պետրոսյան, Կիրակոսյան, Սաֆարյան 2009, 30) մի կարևոր արձանագրություն, որից պահպանվել էր․ «Ես Գրիգոր՝ որդի Դոփին և Հասանայ, որ տ[է]ր էի Չարաբերդոյ, Ականաբերդոյ, Ճխընկանից։ ։Յ։ (30) ամի Չարաբերդ տաճկին էր։ Ես զաւրութեամբ Ա[ստուծո]յ պահեցի զԱկանա…» (Հ. Պետրոսյանի դաշտային օրագրից)։ Ցավոք, 2020 թվականի մեր այցելության ժամանակ արձանագրասալը գտնել չհաջողվեց։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-scaled.jpg?v=1679032851" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-scaled.jpg?v=1679032851 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-300x200.jpg?v=1679032851 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-1024x681.jpg?v=1679032851 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-768x511.jpg?v=1679032851 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-1536x1022.jpg?v=1679032851 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-2048x1363.jpg?v=1679032851 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-370x246.jpg?v=1679032851 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/007-1-272x182.jpg?v=1679032851 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 7 Գավթի արևմտյան մուտքը ներսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-scaled.jpg?v=1679032949" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-scaled.jpg?v=1679032949 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-300x200.jpg?v=1679032949 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1024x681.jpg?v=1679032949 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-768x511.jpg?v=1679032949 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-1536x1022.jpg?v=1679032949 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-2048x1363.jpg?v=1679032949 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-370x246.jpg?v=1679032949 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/009-272x182.jpg?v=1679032949 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 9 Գվաթի հարավային մուտքի արձանագիր եզրաքարը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-scaled.jpg?v=1679032904" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-scaled.jpg?v=1679032904 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-300x200.jpg?v=1679032904 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-1024x681.jpg?v=1679032904 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-768x511.jpg?v=1679032904 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-1536x1022.jpg?v=1679032904 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-2048x1363.jpg?v=1679032904 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-370x246.jpg?v=1679032904 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/008-1-272x182.jpg?v=1679032904 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 8 Գավթի հարավային մուտքը դրսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Գավթի հարավային կողմում՝ մի քանի մետր հեռու, պահպանվել է նաև երկու մասի բաժանված մի հսկա խաչքար հետևյալ արձանագրությամբ. ‹‹ՈԾԴ (1205) ես Գորգ կան(գ)նեցի խաչս եղբաւր իմոյ Իշխանիկի›› (Կարապետյան 1986, 87):  Սա վանքի ամենահին թվակիր արձանագրությունն է: Հաջորդ երկու խաչքարերը 1247 թվականի են. ‹‹Թ[վին] ։ՈՂԶ։ (1247) ես Խա… (յիշե)ցէք›› (նկ. 10) և  ‹‹Թի(ւ) ։ՈՂԶ։ (1247) ես Զաիր…›› (Կարապետյան 1986, 88): Գավթի պատերի մեջ նույնպես ագուցված են մի շարք խաչքարեր (նկ. 11-13)։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-scaled.jpg?v=1679033104" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-scaled.jpg?v=1679033104 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-300x200.jpg?v=1679033104 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-1024x681.jpg?v=1679033104 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-768x511.jpg?v=1679033104 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-1536x1022.jpg?v=1679033104 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-2048x1363.jpg?v=1679033104 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-370x246.jpg?v=1679033104 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/010-272x182.jpg?v=1679033104 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 10 Արձանագիր խաչքար, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-scaled.jpg?v=1679033259" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-scaled.jpg?v=1679033259 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-300x200.jpg?v=1679033259 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-1024x681.jpg?v=1679033259 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-768x511.jpg?v=1679033259 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-1536x1022.jpg?v=1679033259 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-2048x1363.jpg?v=1679033259 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-370x246.jpg?v=1679033259 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/012-272x182.jpg?v=1679033259 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 12 Գավթի հարավային պատի մեջ ագուցված խաչքարերը դրսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-scaled.jpg?v=1679033169" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-scaled.jpg?v=1679033169 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-300x200.jpg?v=1679033169 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-1024x681.jpg?v=1679033169 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-768x511.jpg?v=1679033169 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-1536x1022.jpg?v=1679033169 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-2048x1363.jpg?v=1679033169 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-370x246.jpg?v=1679033169 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/011-272x182.jpg?v=1679033169 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 11 Գավթի արևմտյան պատի մեջ ներսից ագուցված խաչքարերը, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-scaled.jpg?v=1679033316" width="2560" height="1703" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-scaled.jpg?v=1679033316 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-300x200.jpg?v=1679033316 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-1024x681.jpg?v=1679033316 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-768x511.jpg?v=1679033316 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-1536x1022.jpg?v=1679033316 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-2048x1363.jpg?v=1679033316 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-370x246.jpg?v=1679033316 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/013-272x182.jpg?v=1679033316 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Նկ. 13 Գավթի հարավային պատի մեջ ագուցված խաչքարերը դրսից, լուս. Հ. Պետրոսյանի։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Վանքը Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել, այն կիսաքանդ էր արդեն 19-րդ դարում:

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895-Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու։

Կարապետյան 1986-Կարապետյան Ս., Հաթերքի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Լրաբեր հասարակական գիտությունների, Երևան, N 5:

Պետրոսյան, Կիրակոսյան, Սաֆարյան 2009- Պետրոսյան Հ., Կիրակոսյան Լ., Սաֆարյան Վ., Հանդաբերդի վանքը և նրա պեղումները, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., Փրինթինֆո։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Մեսիս վանքը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monument/մեսիս-վանքը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Մեսիս վանքը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Վանքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում՝ Հաթերք գյուղից մոտ 8 կմ հյուսիս-արևելք, Թրղի գետի աջ կողմով ձգվող անտառապատ լեռնաշղթայի բարձրադիր մասում (Կարապետյան 1986, 86): Պատմական ակնարկ Վանքի մասին ստույգ տեղեկությունները բացակայում են։ Վանքի պատերին և տարածքում կան մի շարք արձանագրություններ, սակայն, դրանց թերի պահպանված լինելու պատճառով՝ տեղեկատվությունն ամբողջական չէ: Հստակ չի ստուգաբանվում նաև վանքի անվանումը: Մակար Բարխուդարյանցը հիշատակում է վանքը Մասիս կամ Մսիս անվամբ, ինչը ժողովրդական անվանումն է (Բարխուտարեանց 1895, 202): Հաթերքցիներն այն կոչում են Մեսիս: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Հուշարձանախումբը կազմված է եկեղեցուց, գավթից, երկհարկ մատուռից, ինչպես նաև պարսպապատերից, որոնց կից պահպանվել են սենյակների ավերակներ (նկ. 1):  Համալիրի պատերի մեջ տեսանելի են որպես շինաքար օգտագործված վաղ խաչքարեր և խաչաքանդակ սալեր. երևույթ, որ հատկապես տարածված էր 13-րդ դարում։ Եկեղեցին միանավ թաղածածկ շինություն է, ունի երկու մուտք՝ արևմուտքից, որ բացվում է գավթի մեջ և հյուսիսից, որ բացվում է դեպի մատուռը (նկ. 2): Եկեղեցու խորանը կտրվածքում թեթևակի կորություն ունի, ավանդատներ չունի (նկ. 3): Միակ լուսամուտը արևելյան ճակատին է (նկ. 4): Եկեղեցին ամբողջությամբ կառուցված է անտաշ ու կոպտատաշ քարերով, կրաշաղախով (նկ. 5): Համալիրի կառուցման ամենահավանական ժամանակը 12-13-րդ դարերն են։ Ներսից եղել է ծեփված՝ հետքերը երևում են ավագ խորանի հատվածում: Արևմտյան մուտքի բարավորը կազմել են սրբատաշ մի քանի քարերով, որոնց վրա փորագրված է եղել չորս տողանոց շինարարական արձանագրությունը: Ցավոք պահպանված հատվածներից կարելի է միայն դատել, որ այն վերաբերում է եկեղեցու կառուցմանը (Կարապետյան 1986, 87):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monument/մեսիս-վանքը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-03-27T18:14:20+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2023/03/002-scaled.jpg?v=1679032185" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1703" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%a5%d5%bd%d5%ab%d5%bd-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%a5%d5%bd%d5%ab%d5%bd-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/","name":"Մեսիս վանքը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2023-03-17T06:10:47+00:00","dateModified":"2023-03-27T18:14:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%a5%d5%bd%d5%ab%d5%bd-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%a5%d5%bd%d5%ab%d5%bd-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%a5%d5%bd%d5%ab%d5%bd-%d5%be%d5%a1%d5%b6%d6%84%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Մեսիս վանքը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Մեսիս վանքը - Monument Watch