Церковь в Пирумашене

Церковь расположена на территории общины Сарушен Аскеранского района в Арцахе, примерно в 0,5 км к юго-западу от села, у правого края трассы Степанакерт-Гадрут, недалеко от нынешней границы.

А. Описание и состояние перед Второй Арцахской войной.

Это однонефный сводчатый зал с восточной прямоугольной апсидой с двумя притворами. Церковь построена из грубо обработанного камня средних размеров на известковом растворе. Выделяется скульптурное украшение входа, сделанное из сочетания гладко тесанного белого известняка и черного песчаника. Объемное и скульптурное решение входа указывают на 17 век. Учитывая наличие надгробных плит и хачкаров XII-XIII веков, встроенных в стены церкви, не исключено, что она была построена на месте более ранней церкви XII-XIII веков.

Строение полностью восстановлено в 2012-2014 годах.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-1-1-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="001 (1)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-1-1-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="002 (1)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-3-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="003" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-3-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="004" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-scaled.jpg" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-scaled.jpg 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-199x300.jpg 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-681x1024.jpg 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-768x1155.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-1021x1536.jpg 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-1362x2048.jpg 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-4-246x370.jpg 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="005" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Б. Ситуация после войны.

Во время Второй Арцахской войны церковь не пострадала, однако требуется особый контроль, так как рядом проходит трасса, идущая в Шуши, по которой проходят азербайджанские военные колонны.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-2-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="001 (2)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="002 (2)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-1-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="003 (1)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-scaled.jpg" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-scaled.jpg 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-225x300.jpg 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-768x1024.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-1152x1536.jpg 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-1536x2048.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-1-1-277x370.jpg 277w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="004 (1)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-1-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="005 (1)" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь в Пирумашене - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/церковь-в-пирумашене/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь в Пирумашене - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Церковь расположена на территории общины Сарушен Аскеранского района в Арцахе, примерно в 0,5 км к юго-западу от села, у правого края трассы Степанакерт-Гадрут, недалеко от нынешней границы. Это однонефный сводчатый зал с восточной прямоугольной апсидой с двумя притворами. Церковь построена из грубо обработанного камня средних размеров на известковом растворе. Выделяется скульптурное украшение входа, сделанное из сочетания гладко тесанного белого известняка и черного песчаника. Объемное и скульптурное решение входа указывают на 17 век. Учитывая наличие надгробных плит и хачкаров XII-XIII веков, встроенных в стены церкви, не исключено, что она была построена на месте более ранней церкви XII-XIII веков. Строение полностью восстановлено в 2012-2014 годах.   Во время Второй Арцахской войны церковь не пострадала, однако требуется особый контроль, так как рядом проходит трасса, идущая в Шуши, по которой проходят азербайджанские военные колонны.  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/церковь-в-пирумашене/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-11T18:21:18+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-2-1.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="2000" />
	<meta property="og:image:height" content="1500" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b2-%d0%bf%d0%b8%d1%80%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b2-%d0%bf%d0%b8%d1%80%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b5/","name":"Церковь в Пирумашене - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-16T14:29:29+00:00","dateModified":"2021-06-11T18:21:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b2-%d0%bf%d0%b8%d1%80%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b2-%d0%bf%d0%b8%d1%80%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d0%b2-%d0%bf%d0%b8%d1%80%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь в Пирумашене"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Церковь в Пирумашене - Monument Watch

Церковь в Пирумашене - Monument Watch


Церковь Чурхуш в Тагаварде

Церковь располагалась в поселении Хин Тагвард (Старый Тагавард), в 40 метрах от нынешней границы, на территории подконтрольной Армении. Предполагаемое время постройки - 17 век.

А. Описание и состояние по данным 2002 года

Это однонефный сводчатый зал с единственным западным входом. Восточная апсида имеет прямоугольную форму, передняя часть которой отделена от молитвенного зала аркой из гладко обработанных камней. На южной и северной стене апсиды есть по одной прямоугольной нише. На входе сохранился гладко тесанный тимпан и краеугольные камни входа с северной стороны. Церковь построена на известковом растворе из грубо обработанных крупных камней снаружи и камней среднего размера изнутри. На камне, вставленном в кладку стены у основания западного фасада, сохранились очертания крестов. Скульптурных изображений и надписей нет.

Церковь в Тагаварде известное место паломничества как для жителей села, так и для жителей соседних деревень, на окружающих ее деревьях висят конечности и головы жертвенных животных. Свечи в церкви ставятся до сего дня.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186482481_202275125054245_4926915212212555781_n.jpg" width="818" height="472" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186482481_202275125054245_4926915212212555781_n.jpg 818w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186482481_202275125054245_4926915212212555781_n-300x173.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186482481_202275125054245_4926915212212555781_n-768x443.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186482481_202275125054245_4926915212212555781_n-370x213.jpg 370w" sizes="(max-width: 818px) 100vw, 818px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187309632_4029027990521395_4610291249726042902_n.jpg" width="787" height="484" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187309632_4029027990521395_4610291249726042902_n.jpg 787w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187309632_4029027990521395_4610291249726042902_n-300x184.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187309632_4029027990521395_4610291249726042902_n-768x472.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187309632_4029027990521395_4610291249726042902_n-370x228.jpg 370w" sizes="(max-width: 787px) 100vw, 787px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186532567_463461618216259_941024818079773749_n.jpg" width="817" height="464" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186532567_463461618216259_941024818079773749_n.jpg 817w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186532567_463461618216259_941024818079773749_n-300x170.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186532567_463461618216259_941024818079773749_n-768x436.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186532567_463461618216259_941024818079773749_n-370x210.jpg 370w" sizes="(max-width: 817px) 100vw, 817px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Б. Ситуация после Второй Арцахской войны

По словам жителей Тагаварда, церковь подверглась бомбардировке со стороны ВВС Азербайджана в час ночи 10 ноября 2020 года. В результате церковь была превращена в руины. В районе церкви и ее окрестностях погибло 12 солдат.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186884579_301179741584076_4503579544774880494_n.jpg" width="750" height="563" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186884579_301179741584076_4503579544774880494_n.jpg 750w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186884579_301179741584076_4503579544774880494_n-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186884579_301179741584076_4503579544774880494_n-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186486159_316233913431813_6870545404658894816_n.jpg" width="750" height="563" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186486159_316233913431813_6870545404658894816_n.jpg 750w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186486159_316233913431813_6870545404658894816_n-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186486159_316233913431813_6870545404658894816_n-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186472653_914170899421615_6700700484449927513_n.jpg" width="750" height="563" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186472653_914170899421615_6700700484449927513_n.jpg 750w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186472653_914170899421615_6700700484449927513_n-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186472653_914170899421615_6700700484449927513_n-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186910157_252815229924538_8114372265691705834_n.jpg" width="750" height="563" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186910157_252815229924538_8114372265691705834_n.jpg 750w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186910157_252815229924538_8114372265691705834_n-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186910157_252815229924538_8114372265691705834_n-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186508028_220671709519013_4460520029248397358_n.jpg" width="750" height="563" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186508028_220671709519013_4460520029248397358_n.jpg 750w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186508028_220671709519013_4460520029248397358_n-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186508028_220671709519013_4460520029248397358_n-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187342452_354744992728496_1158082764506568211_n.jpg" width="750" height="563" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187342452_354744992728496_1158082764506568211_n.jpg 750w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187342452_354744992728496_1158082764506568211_n-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/187342452_354744992728496_1158082764506568211_n-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Церковь Чурхуш в Тагаварде - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/церковь-чурхуш-в-тагаварде/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Церковь Чурхуш в Тагаварде - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Церковь располагалась в поселении Хин Тагвард (Старый Тагавард), в 40 метрах от нынешней границы, на территории подконтрольной Армении. Предполагаемое время постройки - 17 век. Это однонефный сводчатый зал с единственным западным входом. Восточная апсида имеет прямоугольную форму, передняя часть которой отделена от молитвенного зала аркой из гладко обработанных камней. На южной и северной стене апсиды есть по одной прямоугольной нише. На входе сохранился гладко тесанный тимпан и краеугольные камни входа с северной стороны. Церковь построена на известковом растворе из грубо обработанных крупных камней снаружи и камней среднего размера изнутри. На камне, вставленном в кладку стены у основания западного фасада, сохранились очертания крестов. Скульптурных изображений и надписей нет. Церковь в Тагаварде известное место паломничества как для жителей села, так и для жителей соседних деревень, на окружающих ее деревьях висят конечности и головы жертвенных животных. Свечи в церкви ставятся до сего дня.   По словам жителей Тагаварда, церковь подверглась бомбардировке со стороны ВВС Азербайджана в час ночи 10 ноября 2020 года. В результате церковь была превращена в руины. В районе церкви и ее окрестностях погибло 12 солдат.  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/церковь-чурхуш-в-тагаварде/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-11T18:28:01+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/186482481_202275125054245_4926915212212555781_n-1.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="818" />
	<meta property="og:image:height" content="472" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d1%83%d1%80%d1%85%d1%83%d1%88-%d0%b2-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b5/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d1%83%d1%80%d1%85%d1%83%d1%88-%d0%b2-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b5/","name":"Церковь Чурхуш в Тагаварде - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-16T12:50:40+00:00","dateModified":"2021-06-11T18:28:01+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d1%83%d1%80%d1%85%d1%83%d1%88-%d0%b2-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d1%83%d1%80%d1%85%d1%83%d1%88-%d0%b2-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d1%8c-%d1%87%d1%83%d1%80%d1%85%d1%83%d1%88-%d0%b2-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Церковь Чурхуш в Тагаварде"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Село Хайбалушен находится на левобережном склоне левого притока реки Каркар (Хайбалу, или также Каркар), у подножия северо-западного ущелья Шуши. В 18-20 вв. оно связывалось с городом Шуши дорогой, ведущей от Ереванских ворот в Хачен и пролегавшей через однопролетный мост (вероятная датировка – 17-18 вв) над рекой. После организованной турками резни 1919 года в Шуши, в результате которой жертвой пало большинство жителей, село было опустошено.

А. Состояние после Первой арцахской войны

Сохранилась церковь Сурб Аствацацин, построенная в 17 в. и претерпевшая изменения в 19 в. Это однонефная сводчатая базилика с двускатной крышей, абсидой в восточной части, двумя ризницами в северной и южной сторонах, купелью в восточной части северной стены и единственным входом в южной стене. Сохранились также кладбище, мост и развалины нескольких мельниц.

Найдпись и изображение Христа в виде солнца, высеченные на тимпане портала церкви Хайбалушен, а также надписи верхней мельницы, были соскоблены шушинскими азербайджанцами еще до 1988 года.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-15-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="001-15" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-15-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-18-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-14-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-13-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-9-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-7-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5.jpg" width="1600" height="1200" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5.jpg 1600w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-5-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 1600px) 100vw, 1600px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Б. Состояние села после Второй арцахской войны

В результате артиллерийского обстрела во время войны трещина на западной стене стала еще шире, расшатались камни юго-восточного цоколя, появились трещины в различных частях абсиды и ризниц. Сегодня памятник находится непосредственно на границе и требует особого внимания.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-16.jpg" width="1500" height="2000" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-16.jpg 1500w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-16-225x300.jpg 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-16-768x1024.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-16-1152x1536.jpg 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/002-16-278x370.jpg 278w" sizes="(max-width: 1500px) 100vw, 1500px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/003-19-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15.jpg" width="2000" height="1349" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15-300x202.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15-1024x691.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15-768x518.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15-1536x1036.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15-370x250.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/004-15-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/005-14-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-10.jpg" width="1500" height="2000" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-10.jpg 1500w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-10-225x300.jpg 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-10-768x1024.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-10-1152x1536.jpg 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/006-10-278x370.jpg 278w" sizes="(max-width: 1500px) 100vw, 1500px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/007-8-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/008-6-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/009-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/010-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Хайбалушен - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/хайбалушен/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Хайбалушен - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Село Хайбалушен находится на левобережном склоне левого притока реки Каркар (Хайбалу, или также Каркар), у подножия северо-западного ущелья Шуши. В 18-20 вв. оно связывалось с городом Шуши дорогой, ведущей от Ереванских ворот в Хачен и пролегавшей через однопролетный мост (вероятная датировка – 17-18 вв) над рекой. После организованной турками резни 1919 года в Шуши, в результате которой жертвой пало большинство жителей, село было опустошено. Сохранилась церковь Сурб Аствацацин, построенная в 17 в. и претерпевшая изменения в 19 в. Это однонефная сводчатая базилика с двускатной крышей, абсидой в восточной части, двумя ризницами в северной и южной сторонах, купелью в восточной части северной стены и единственным входом в южной стене. Сохранились также кладбище, мост и развалины нескольких мельниц. Найдпись и изображение Христа в виде солнца, высеченные на тимпане портала церкви Хайбалушен, а также надписи верхней мельницы, были соскоблены шушинскими азербайджанцами еще до 1988 года.   В результате артиллерийского обстрела во время войны трещина на западной стене стала еще шире, расшатались камни юго-восточного цоколя, появились трещины в различных частях абсиды и ризниц. Сегодня памятник находится непосредственно на границе и требует особого внимания.  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/хайбалушен/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-18T09:16:59+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/001-16-1024x768.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="1024" />
	<meta property="og:image:height" content="768" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd/","name":"Хайбалушен - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-11T18:02:34+00:00","dateModified":"2021-06-18T09:16:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Хайбалушен"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Хайбалушен - Monument Watch


Монастырь Бри Ехци

Монастырь находится в Мартунийском районе в 0.6 км северо-восточнее села Хац.

По занимаемой территории этот монастырь самый крупный в Арцахе. Он состоит из церкви-часовни, расположенной на вершине холма, двух отдельных цервей, объединенных общим притвором, четвертой церкви у подножия холма и трех обрамленных хачкаров. На территории монастыря сохранились несколько раннехристианских обелисков 5-7 вв. и кладбище 12-19 вв. Постройки изнутри были отштукатурены, отсюда и народное название монастыря: «бри» на арцахском диалекте означает «известковая штукатурка, обмазка».

Главное отличие церквей монастыря Бри Ехци, построенных во второй половине 13 в. заключается в том, что их западные стены выложены из специально вырезанных хачкаров. Среди них имеются также хачкары, найденные на территории.

Монастырский комплекс Бри Ехци один из немногих памятников второй половины 13 в., на стенах которых строители оставили свои имена: Хаченек (Хачинек) Анеци и Шаген.

Хаченек Анеци упомянул свое имя в надписи на обрамленном хачкаре в церкви-часовне, расположенной на холме: «Хаченек – архитектор Святой церкви, поминайте в молитвах Христу», «Я, Хачинек Анеци, архитектор Святого знамения, сын Варгама, кто прочтет, поминайте в молитвах Христу».

Шаген же увековечил свое имя на стене церкви, построенной у подножия холма:  «Архитектор церкви Шаген,  поминате (в молитвах к) Господу». Постройки монастыря не пострадали ни во время Первой войны, ни Второй. Церкви, расположенные на склоне, а также кровля притвора на грани разрушения. Крыша церкви, расположенной у подножия холма, разрушена давно.

Монастырь расположен на расстоянии 300-400 м от современной армяно-азербайджанской границы и требует особого наблюдения.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/01-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Բլրի գագաթի խումբը, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-scaled.jpg" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-scaled.jpg 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-199x300.jpg 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-681x1024.jpg 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-768x1155.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-1021x1536.jpg 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-1362x2048.jpg 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-246x370.jpg 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="Նկ. 3 Մատուռ-եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/02-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Մատուռ-եկեղեցին հարավ-արևմուտքից, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/04-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 4 Գավիթը և եկեղեցիներից մեկի մուտքը, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/05-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="Նկ. 5 Չորրորդ եկեղեցու տեսքը հյուսիս-արևմուտքից, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/06-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="Նկ. 6 Չորորդ եկեղեցու արևմտյան ճակատը, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07.jpg" width="2000" height="1500" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07.jpg 2000w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/07-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2000px) 100vw, 2000px" title="Նկ. 7 Որմնափակ խաչքարեր, լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n.jpg" width="1880" height="1250" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n.jpg 1880w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/193774686_5571048149633613_3289406029131099495_n-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 1880px) 100vw, 1880px" title="Նկ. 8 լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n.jpg" width="1880" height="1250" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n.jpg 1880w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/192360059_5571053002966461_8244930588295252774_n-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 1880px) 100vw, 1880px" title="Նկ. 8 լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n.jpg" width="1880" height="1250" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n.jpg 1880w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/189584969_5571056836299411_2771495350893698646_n-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 1880px) 100vw, 1880px" title="Նկ. 9 լուս․ Հ․ Պետրոսյան։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Монастырь Бри Ехци - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/монастырь-бри-ехци/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Монастырь Бри Ехци - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Монастырь находится в Мартунийском районе в 0.6 км северо-восточнее села Хац. По занимаемой территории этот монастырь самый крупный в Арцахе. Он состоит из церкви-часовни, расположенной на вершине холма, двух отдельных цервей, объединенных общим притвором, четвертой церкви у подножия холма и трех обрамленных хачкаров. На территории монастыря сохранились несколько раннехристианских обелисков 5-7 вв. и кладбище 12-19 вв. Постройки изнутри были отштукатурены, отсюда и народное название монастыря: «бри» на арцахском диалекте означает «известковая штукатурка, обмазка». Главное отличие церквей монастыря Бри Ехци, построенных во второй половине 13 в. заключается в том, что их западные стены выложены из специально вырезанных хачкаров. Среди них имеются также хачкары, найденные на территории. Монастырский комплекс Бри Ехци один из немногих памятников второй половины 13 в., на стенах которых строители оставили свои имена: Хаченек (Хачинек) Анеци и Шаген. Хаченек Анеци упомянул свое имя в надписи на обрамленном хачкаре в церкви-часовне, расположенной на холме: «Хаченек – архитектор Святой церкви, поминайте в молитвах Христу», «Я, Хачинек Анеци, архитектор Святого знамения, сын Варгама, кто прочтет, поминайте в молитвах Христу». Шаген же увековечил свое имя на стене церкви, построенной у подножия холма:  «Архитектор церкви Шаген,  поминате (в молитвах к) Господу». Постройки монастыря не пострадали ни во время Первой войны, ни Второй. Церкви, расположенные на склоне, а также кровля притвора на грани разрушения. Крыша церкви, расположенной у подножия холма, разрушена давно. Монастырь расположен на расстоянии 300-400 м от современной армяно-азербайджанской границы и требует особого наблюдения." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/монастырь-бри-ехци/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2021-06-18T09:27:50+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/05/03-scaled.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="1702" />
	<meta property="og:image:height" content="2560" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b1%d1%80%d0%b8-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8/","url":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b1%d1%80%d0%b8-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8/","name":"Монастырь Бри Ехци - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2021-05-31T11:12:43+00:00","dateModified":"2021-06-18T09:27:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b1%d1%80%d0%b8-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b1%d1%80%d0%b8-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/monitoring_watch/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8b%d1%80%d1%8c-%d0%b1%d1%80%d0%b8-%d0%b5%d1%85%d1%86%d0%b8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Монастырь Бри Ехци"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Монастырь Бри Ехци - Monument Watch

Монастырь Бри Ехци - Monument Watch


Շոշի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին

Տեղադրությունը

Շոշ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում: Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է գյուղի հյուսիս-արևմտյան եզրամասում, որի շուրջը տարածվում է հին ու նոր գերեզմանոցը: 44-օրյա պատերազմից հետո Շոշը հայտնվել է օկուպացիոն սահմանի վրա։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc.jpg" width="1354" height="1354" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc.jpg 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc-300x300.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc-1024x1024.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc-150x150.jpg 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc-768x768.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekegeci-Acc-370x370.jpg 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Ekegeci Acc" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին հատակագծում ուղղանկյուն միանավ սրահ է։ Կառուցված է սպիտակավուն փոքր ու միջին չափերի անմշակ ու կիսամշակ կրաքարով, սրբատաշ են միայն մուտքի և լուսամուտների եզրաքարերը, ինչպես նաև պատերի անկյունաքարերը։ Շինության միակ մուտքը  հարավային կողմից է (նկ. 1, 2, 3, 4)։ Այն ներքուստ թաղակապ է, ունի ցածրիկ բեմ և երկու ավանդատուն (նկ. 9):  Պատերին կան ագուցված 17-18-րդ դարերի փոքրիկ խաչքարեր և տապանաքար (նկ. 5, 6, 7, 8): Եկեղեցու շքամուտքի վերնամասի արձանագրությունը հայտնում է․ (նկ. 10). ‹‹Յիշատակ կառուցեց ս[ու]րբ/ եկեղեցիս շուշվեցի Բաղ/դասար ս[ա]ր[կաւա]գն Աբարեանց/ ու իր ընկեր Առուսդամ Գափ/իեան Խառադեա[ն]ց. 1918 թ./, որ (է) ցորնի փո[ւ]թ էր 20 ր[ուբլի]››: Ավագ խորանի աջակողմյան արձանագրությունը հայտնում է (նկ. 11).  ‹‹Յիշատակ կառու/ցեց եկեղեցիս շուշ/վեցի Բաղտասարը, հոգւ[ո]ցն փրկութեան/՝ իր և իր կին Մարգա/րիտի Աբարեանց, 1915 թ.»:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-scaled.jpg" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-300x199.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-1024x681.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-768x511.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-1536x1021.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-2048x1362.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-370x246.jpg 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-272x182.jpg 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Եկեղեցու տեսքը հարավից, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-5-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 3 Եկեղեցու տեսքը հյուսիսից, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու պատին ագուցված խաչաքանդակ, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 7 Եկեղեցու պատին ագուցված խաչաքանդակ, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 9 Եկեղեցու ներքին տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու տեսքը արևմուտքից, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 4 Եկեղեցու գլխավոր մուտքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 6 Եկեղեցու պատին ագուցված խաչաքանդակ, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 8 Եկեղեցու պատին ագուցված խաչաքանդակ, լուս. Հ. Պետրոսյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 10 Եկեղեցու մուտքից վերև գտնվող շինարարական արձանագրությունը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 11 Եկեղեցու ներսում գտնվող շինարարական արձանագրությունը, լուս․ Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Արցախյան պատերազմների ժամանակ եկեղեցին չի տուժել, խորհրդային տարիներինտագործվել է տնտեսական նպատակներով: 2022 թվականին ավարտվել են սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները https://www.youtube.com/watch?v=ViV7rNaGOgA: Վերանորոգման ժամանակ, նախկին, չպահպանաած զանգակատան փոխարեն հավելվել է նորը, որն իր ծավալային լուծումով հավելյալ գմբեթ է հիշեցնում և համահունչ չէ եկեղեցու պատմական տեսքին:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Շոշի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/շոշի-սբ․-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Շոշի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Շոշ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում: Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է գյուղի հյուսիս-արևմտյան եզրամասում, որի շուրջը տարածվում է հին ու նոր գերեզմանոցը: 44-օրյա պատերազմից հետո Շոշը հայտնվել է օկուպացիոն սահմանի վրա։ Պատմական ակնարկ Եկեղեցու մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն Եկեղեցին հատակագծում ուղղանկյուն միանավ սրահ է։ Կառուցված է սպիտակավուն փոքր ու միջին չափերի անմշակ ու կիսամշակ կրաքարով, սրբատաշ են միայն մուտքի և լուսամուտների եզրաքարերը, ինչպես նաև պատերի անկյունաքարերը։ Շինության միակ մուտքը  հարավային կողմից է (նկ. 1, 2, 3, 4)։ Այն ներքուստ թաղակապ է, ունի ցածրիկ բեմ և երկու ավանդատուն (նկ. 9):  Պատերին կան ագուցված 17-18-րդ դարերի փոքրիկ խաչքարեր և տապանաքար (նկ. 5, 6, 7, 8): Եկեղեցու շքամուտքի վերնամասի արձանագրությունը հայտնում է․ (նկ. 10). ‹‹Յիշատակ կառուցեց ս[ու]րբ/ եկեղեցիս շուշվեցի Բաղ/դասար ս[ա]ր[կաւա]գն Աբարեանց/ ու իր ընկեր Առուսդամ Գափ/իեան Խառադեա[ն]ց. 1918 թ./, որ (է) ցորնի փո[ւ]թ էր 20 ր[ուբլի]››: Ավագ խորանի աջակողմյան արձանագրությունը հայտնում է (նկ. 11).  ‹‹Յիշատակ կառու/ցեց եկեղեցիս շուշ/վեցի Բաղտասարը, հոգւ[ո]ցն փրկութեան/՝ իր և իր կին Մարգա/րիտի Աբարեանց, 1915 թ.»:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/շոշի-սբ․-աստվածածին-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-09-24T20:11:59+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-6-scaled.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1702" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Շոշի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-09-24T20:05:29+00:00","dateModified":"2022-09-24T20:11:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%be%d5%a1%d5%ae%d5%a1%d5%ae%d5%ab%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Շոշի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Շոշի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին

Տեղադրությունը

Շոշ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում: Գյուղի սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է գյուղամիջում (նկ. 1, 2):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos.jpg" width="1354" height="1354" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos.jpg 1354w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos-300x300.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos-1024x1024.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos-150x150.jpg 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos-768x768.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/Tr-Ekexeci-Stepanos-370x370.jpg 370w" sizes="(max-width: 1354px) 100vw, 1354px" title="Tr Ekexeci Stepanos" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/002-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 2 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին համաձայն հյուսիսային մուտքի բարավորի վրայի կիսաեղծ շինարարական արձանագրության (նկ. 3) կառուցվել է 1655 թվականին. ‹‹…  շինեցաք զսուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցիս յիշատակ հոգոց մերոց և ննջեցելոց. ի հայրապետութեան Աղուանից տեառն Երեմիայի … եւ ի մերոցս նահանգի աթոռն … տէր Գրիգորն եւ տէր Դավիթ եպիսկոպոսաց: Ես մեղաւորս տէր Դաւիթ էրեցս եղէ պատկառ. Յիշ[եցեք] ի տէր հանդերձ :ԺԵ: (15) քահանայիւ. զտէր Առաքել քահանայն յիշեցէք ի տէր. թվ. :ՌՃԴ: (1655) էր: Յաղաւթս յիշեցէք: Տէր Յիսուս Քրիստոս Աստուած ողորմեա ննջեցելոցն›› (ԴՀՎ 5, 145-146): Արձանագրությունը որոշ տարբերություններով հանդերձ, իր «Արցախ» աշխատության մեջ առաջինը հրատարակել է Մակար Բարխուդարյանցը: Թեև արաձանգրությունը եկեղեցին կոչում է սուրբ Ամենափրկիչ, այն գյուղում հայտնի է Սուրբ Ստեփանոս անվամբ (Բարխուտարեանց 1895, 133)

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/003-6-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 3 Եկեղեցու շինարարական արձանագրությունը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով թաղածածկ շինություն է։ Կառուցված է հիմնականում կոպտատաշ և անտաշ փոքր քարերով և կրաշաղախով։  Սրբատաշ են միայն մուտքի քարերը, եկեղեցու անկյունաքարերը և լուսամուտների անկյունաքարերը  (նկ. 4, 5 Կառույցի սկզբնական լուսամուտները (ինչպես օրինակ արևելյան ճակատի պահպանված լուսամուտը) փոքր են, հետագայում՝ թերևս 19-րդ դարում կամ խորհրդային տարիներին, երբ  շինությունն օգտագործվել է տնտեսական նպատակներով հարավային և հյուսիսային պատերին բացվել են ևս երկու անհամաչափ մեծ  լուսամուտներ։ (նկ. 6, 7)։ Եկեղեցին, ինչպես նշում է Մակար Բարխուդարյանցը, ‹‹կառուցեալ երկու կամարների վերայ, երկարութիւնն 17 մետր 50 սանթիմ, լայնութիւնն 10 մետր 60 սանթիմ›› (Բարխուտարեանց 1895, 132):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/004-4-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 4 Եկեղեցու անկյունայի ճակատներից, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/006-4-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 6 Եկեղեցու հյուսիսային ճակատի լուսամուտը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/005-4-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Եկեղեցու արևելյան ճակատը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/007-3-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 7 Եկեղեցու հարավային ճակատի լուսամուտը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Եկեղեցու պատերի մեջ կարելի է տեսնել խաչքարերի բեկորներ, որոնց վրա կան արձանագրություններ (նկ. 8, 9): Այսպես, բեմի ճակատին ագուցված է խաչքարի բեկոր թվակիր արձանագրությամբ. ‹‹Թ[վին] :ՌՃԴ: էր (1655 թ.)››, սրա կողքին ագուցված է ևս մի խաչքարի բեկոր ‹‹թվ[ին] :ՌՃ: (1651)››, ևս մի խաչքարի բեկոր ագուցված է եկեղեցու հյուսիսային ավանդատան մուտքի ճակատին, վրա կարդում ենք. ‹‹Թի[ի]ն :ՌՃԿԱ: (1712 թ.)›› (ԴՀՎ, 5, 146): Ներքուստ ընդարձակ այս շինության թաղակապ ծածկը հենվում է աղոթասրահի երկայնական պատերի որմնամույթերից սկզբնավորվող կամարների վրա (նկ. 10, 11):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/008-2-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 8 Եկեղեցու պատի մեջ ագուցված խաչքարի արձանագիր բեկոր, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/010-2-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 10 Եկեղեցու ներքին տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/009-2-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 9 Եկեղեցու բեմի ճակատի մեջ ագուցված արձանագիր խաչքարի բեկոր, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/011-2-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 11 Եկեղեցու ներքին տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Եկեղեցին թեև չի տուժել Արցախյան պատերազմների ժամանակ, սակայն գտնվում է վթարային վիճակում, առկա են խոշոր ճաքեր պատերին, տանիքին փլվածքի հետևանքով անցք է գոյացել (նկ. 12):

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/012-1-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 12 Եկեղեցու տանիքի վնասված հատվածը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Գրականություն

Բարխուտարեանց 1895 - Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու, «Արօր»։

ԴՀՎ 5 - Դիվան հայ վիմագրության, պ. 5, Արցախ, Երևան, 1982։

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Շոշի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/շոշի-սբ․-ստեփանոս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Շոշի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Շոշ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում: Գյուղի սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է գյուղամիջում (նկ. 1, 2):" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/շոշի-սբ․-ստեփանոս-եկեղեցին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/09/001-7-scaled.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/","name":"Շոշի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-09-28T19:06:02+00:00","dateModified":"2022-09-28T19:06:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%b7%d5%b8%d5%b7%d5%ab-%d5%bd%d5%a2%e2%80%a4-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Շոշի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Տեղադրությունը

Կամուրջ-սելավատարը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Խաչեն գյուղի վարչական սահմաններում՝ գյուղից 4․5-5 կմ արևմուտք, ‹‹Նովավոր աղբյուր›› տեղավայրում (նկ. 1): Այստեղ, 1992 թվականին, ծնունդով Խաչեն գյուղից և Քարագլխի համար մղվող մարտերում զոհված ազատամարտիկ Ստեփանյան Սլավիկի հիշատակին կանգնեցվել է  աղբյուր (նկ. 2)։  Վերջինիս կառույցի մեջ՝ ստորին հատվածում, ագուցված է շրջակա տարածքից բերված, փոքր չափի մի խաչքար։ Այն քիվի հատվածում ունի հյուսկեն զարդաքանդակ, իսկ կենտրոնում պատկերված են երկու երկբլթակ խաչեր: Ոճով 12-13-րդ դարերին վերաբերող այս խաչքարի վրա դեռևս տեսանելի են դժվարընթեռնելի արձանագրության որոշ հետքեր (նկ. 3)։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 1 Կամրջի և տարածքի ընդհանուր տեսքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-scaled.jpg" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-scaled.jpg 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-225x300.jpg 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-768x1024.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-1152x1536.jpg 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-1536x2048.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/002-278x370.jpg 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 2 Աղբյուրի կառույցը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-scaled.jpg" width="1920" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-scaled.jpg 1920w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-225x300.jpg 225w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-768x1024.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-1152x1536.jpg 1152w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-1536x2048.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/003-278x370.jpg 278w" sizes="(max-width: 1920px) 100vw, 1920px" title="Նկ. 3 Աղբյուրի կառույցի մեջ ագուցված միջնադարյան խաչքարը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Պատմական ակնարկ

Կամրջի մասին պատմական տեղեկությունները բացակայում են: Հիմք ընդունելով կամրջի ճարտարապետական տեսքը, ոճը՝ այն վերաբերում է 19-րդ դարին կամ 20-րդ դարի սկզբին:

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Կամուրջն ունի 7 մետր լայնություն և 3,5 մետր բարձրություն: Երկարությունը 10 մետր է: Կամուրջն ունի աստիճանաձև կառուցվածք: Դատելով նրա կառուցվածքային բնույթից՝ կամուրջն ունեցել է նաև սելավատարի նշանակություն․ այն կառուցվել է ուժեղ անձրևաջրերի պայմաններում հեղեղաջրերը հեռացնելու և անցանելիությունն ապահովելու համար  (նկ. 4, 5):  Կառուցված է սրբատաշ քարերով: Կամրջի թռիչքը 108 սմ է:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/004-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 4 Կամրջի կառուցվածքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-scaled.jpg" width="2560" height="1920" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-scaled.jpg 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-300x225.jpg 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-1024x768.jpg 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-768x576.jpg 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-1536x1152.jpg 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-2048x1536.jpg 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/005-370x278.jpg 370w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="Նկ. 5 Կամրջի կառուցվածքը, լուս. Ա․ Գրիգորյանի։ " alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո

Կամուրջը Արցախյան պատերազմների ժամանակ չի տուժել:

Գրականություն

Կամրջի մասին մատենագրական տեղեկություններ չկան: Մեր տեղեկությունները հենվում են Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության կողմից կազմված հուշարձանի վկայագրի ներկայացված տեղեկությունների վրա:

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>‹‹Ցեխի ձորի›› կամ ‹Մթին›› կամուրջ-սելավատարը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/ցեխի-ձորի-կամ-մթին-կամուրջ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="‹‹Ցեխի ձորի›› կամ ‹Մթին›› կամուրջ-սելավատարը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Տեղադրությունը Կամուրջ-սելավատարը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Խաչեն գյուղի վարչական սահմաններում՝ գյուղից 4․5-5 կմ արևմուտք, ‹‹Նովավոր աղբյուր›› տեղավայրում (նկ. 1): Այստեղ, 1992 թվականին, ծնունդով Խաչեն գյուղից և Քարագլխի համար մղվող մարտերում զոհված ազատամարտիկ Ստեփանյան Սլավիկի հիշատակին կանգնեցվել է  աղբյուր (նկ. 2)։  Վերջինիս կառույցի մեջ՝ ստորին հատվածում, ագուցված է շրջակա տարածքից բերված, փոքր չափի մի խաչքար։ Այն քիվի հատվածում ունի հյուսկեն զարդաքանդակ, իսկ կենտրոնում պատկերված են երկու երկբլթակ խաչեր: Ոճով 12-13-րդ դարերին վերաբերող այս խաչքարի վրա դեռևս տեսանելի են դժվարընթեռնելի արձանագրության որոշ հետքեր (նկ. 3)։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/ցեխի-ձորի-կամ-մթին-կամուրջ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/10/001-scaled.jpg" />
	<meta property="og:image:width" content="2560" />
	<meta property="og:image:height" content="1920" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d6%81%d5%a5%d5%ad%d5%ab-%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%b4%d5%a9%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/","url":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d6%81%d5%a5%d5%ad%d5%ab-%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%b4%d5%a9%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/","name":"‹‹Ցեխի ձորի›› կամ ‹Մթին›› կամուրջ-սելավատարը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-10-03T06:40:08+00:00","dateModified":"2022-10-03T06:40:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d6%81%d5%a5%d5%ad%d5%ab-%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%b4%d5%a9%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d6%81%d5%a5%d5%ad%d5%ab-%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%b4%d5%a9%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d6%81%d5%a5%d5%ad%d5%ab-%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%b4%d5%a9%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"‹‹Ցեխի ձորի›› կամ ‹Մթին›› կամուրջ-սելավատարը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->