Երևանի մահմեդական դամբարանի մասին

Ադրբեջանցի հնագետ Սաբուհի Հուսեյնովը վերջերս իր Facebook-յան էջում մի քանի գրառումներով անդրադարձել է դեռևս 2001 թվականին Երևանի կենտրոնում շինարարական աշխատանքների ժամանակ պատահաբար հայտնաբերված մահմեդական դամբարանին (նկ. 1, 2), որի պեղումները նույն թվականին իրականացրել է հնագետ Հուսիկ Մելքոնյանը, իսկ չափագրումը՝ ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանը:

Սաբուհի Հուսեյնովը, ծավալուն անդրադարձ կատարելով դամբարանին, անցնում է իր սիրած հակահայ մտավարժանքներին՝ թե իբր հայ հնագետները, հետազոտողները դամբարանի հայտնաբերումից հետո թաքցրել են նրա գոյությունը գիտական հանրույթից և նույնիսկ հայ հասարակությունից: Ադրբեջանցի հնագետը դամբարանը փորձում է ներկայացնել որպես ադրբեջանական մշակույթին բնորոշ տարր և դրանով է բացատրում, որ հայ գիտական միտքը հատուկ է այն թաքցրել, իսկ որոշ դեպքերում էլ այն ներկայացրել է որպես մոնղոլական՝ ոչ ցանկալի իրականությունը թաքցնելու համար: Մեկ այլ գրառման մեջ նա նշում է, որ անգամ չկան գիտական հրապարակումներ այս դամբարանի մասին և նա պատահական է իմացել նրա մասին դեռևս 2001 թվականին նկարահանված լրատվական տեսանյութից, որն էլ նա հղում է:

 https://www.facebook.com/huseynov.sabuhi/posts/pfbid0oYABTphoGo8JeJuVpXUykX3kVv14v4z8qWLavtJtQJaZYaxyMLS8gGzGL6Qj7B6nl https://www.facebook.com/huseynov.sabuhi/posts/pfbid0oqrKUeyHfafzTxdjakZxaFXHhjoZRzovgmVGmCjFE1LTRDTwPtMnSHhJofmZsJpMl :

Պեղված դամբարանի վրայի հայերեն և արաբերեն արձանագրությունների միասին լինելը նա ներկայացնում է որպես հայկական կողմի բացահայտ խարդախություն և իրականության խեղաթյուրում: Հուսեյնովը նաև նշում է, որ հայերը հատուկ թաքցված և իբր ադրբեջանցիների համար սրբավայր հանդիսացող շինության ավերակների վրա գիշերային ակումբ են կառուցել:՞

Չանդրադառնալով ադրբեջանցի հնագետի նման անհեթեթ հայտարարություններին՝ հիշեցնենք, որ դամբարանը հայտնաբերվել է արդեն գոյություն ունեցող և գործող ակումբի նկուղային հարկում իրականացվելիք շինարարական աշխատանքների ժամանակ։ Աշխատանքները կանգեցվել են և իրականացվել են պեղումներ: Պեղումները իրականացրած հնագետ Հուսիկ Մելքոնյանը գիտական հոդվածներով անդրադարձել է այս դամբարանին: Երևանի մահմեդական դամբարանին անդրադարձել են, նկարագրել նաև այլ հայ հետազոտողներ (մանրամասն տես՝ Քալանթարյան Ա., Մելքոնյան Հ., Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանում 1990-2003 , Երևան, 2005, էջ 121-122, Մելքոնյան Հ., Նորահայտ դամբարան Երևանի կենտրոնում, ‹‹Հայ արվեստ››, 2002, հ.1, էջ 23, Քորթոշյան Ր.,  Խաչեն-Դարբատլիի դամբարանի արաբերեն արձանագրությունը, ‹‹Վարձք›, 2020, հ.14, էջ 39, Հարությունյան Ա., Հին Երևանի եպիսկոպոսանիստ եկեղեցին, Սուրբ Էջմիածին, 2021, էջ 39-42):

Ինչպես օրինակ, ճարտարապետ Լ. Բրետանիցկին, ով առավել մանրամասն նկարագրել է Խաչենի մահմեդական դամբարանը (նկ. 3), ակնհայտ նմանություններ է տեսել այս դամբարանի և Եղվարդում գտնվող եկեղեցի-դամբարանի միջև (նկ. 4, Бретаницкий, 1961, 228, 232): 1301 թվականին կառուցված Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի-դամբարանի ճարտարապետն է Շահիկ վարդպետը, ինչի մասին է վկայում լուսամուտներից մեկի խոյակի վրայի արձանագրությունը (նկ. 5)՝ ‹‹Վ[ար]դ[պետ] Շահիկ›› (Յովսեփեան 1921-1922, 184): Խաչենի դամբարանի վերգետնյա մասը հիշեցնում է եկեղեցու գմբեթ, իսկ Խաչենի դամբարանի հարդարանքի, ճարտարապետության բազմաթիվ տարրեր ուղղակի իրենց զուգահեռներն ունեն Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցում: Վարդպետ Շահիկը հիշատակված է Խաչենի դամբարանի արաբերեն արձանագրության մեջ (վարդպետ Շահիկի մասին տես՝  https://monumentwatch.org/hy/facts_and_details/%d5%b1%d5%a5%d5%bc%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d6%80-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%ba%d5%a5%d5%bf-%d5%b7%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%af-14-%d6%80%d5%a4-%d5%a4%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%af/, Խաչենի դամբարանի, Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու միջև առկա նմանությունների, զուգահեռների մասին ավելի մանրամասն տես՝ https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/ )։

Շահիկ վարդպետի կողմից է կառուցվել նաև Երևանի կենտրոնում գտնվող այս դամբարանը, որը, ինչպես և Խաչենի դամբարանը, ունի խաչաձև հատակագիծ, ստալակտիտային թաղերով պսակված խաչթևեր (նկ. 6, 7): Երևանի դամբարանի մուտքի վերևում փորագրված է հայերեն և արաբերեն արձանագրությունը: Հայերենը՝ ‹‹Շահ[ի]կ վ[ար]դ[պետ] :ՉԿԸ: (1319 թ.)››, իսկ արաբերենը՝ ‹‹Ղմաուսի որդի Քալ Մուշա, թվին (հիջրի) 720 (1320/1321)››: Հետազոտող Ր. Քորթոշյանը, ով հանգամանալից անդրադարձել է Խաչենի դամբարանի արաբերեն արձանագրությանը, կարծում է, որ արձանագրության մեջ հիշատակված պատվիրատուն Երևանի մահմեդական դամբարանի պատվիրատու Մուշայի որդին է (Քորթոշյան 2020, 39):

Դամբարանի գոյությունը գաղտնիք չէ նաև հասարակության համար, այն երբեք չի թաքցվել, տարբեր հայ հետազոտողներ իրենց հարցազրույցներում, սոցիալական ցանցերի գրառումներում անդրադարձել են այս հուշարձանին:

Հայ գիտական միտքը երբեք չի թաքցրել կամ մերժել հայկական մշակույթի ունեցած առնչությունները հարևան ժողովուրդների ինչպես քրիստոնեական, այնպես էլ իսլամական և այլ մշակույթների հետ։  Այդ փոխառնչությունների   արդյունքում դրանցից յուրաքանչյուրը յուրացրել է նոր  հատկանիշներ, հարստացել է նոր ձեռքբերումներով։  Երևանի, Խաչենի և Վանոցայի մահմեդական դամբարանները և այլ հուշարձաններ ասվածի լավագույն վկայությունն են:

Գրականության ցանկ

Քալանթարյան Ա., Մելքոնյան Հ., Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանում 1990-2003, Երևան, 2005։

Մելքոնյան Հ., Նորահայտ դամբարան Երևանի կենտրոնում, ‹‹Հայ արվեստ››, 2002, հ. 1։

Քորթոշյան Ր. Խաչեն-Դարբատլիի դամբարանի արաբերեն արձանագրությունը, ‹‹Վարձք›, 2020, հ. 14։

Հարությունյան Ա., Հին Երևանի եպիսկոպոսանիստ եկեղեցին, Սուրբ Էջմիածին, 2021։

Յովսեփեան Գ., Ազիզբէկենք եւ նրանց շինարարական գործը, Բանբեր Հայաստանի Գիտական ինստիտուտի, գիրք Ա եւ Բ, Երևան, 1921-1922։

Бретаницкий Л., Крупкин Э., Мамиконов Л., Мавзолей в сел. Хачен-Дорбатлы, Советская археология, 1961, N 4․

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733" width="960" height="640" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-300x200.jpg?v=1668064733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-768x512.jpg?v=1668064733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-370x247.jpg?v=1668064733 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-272x182.jpg?v=1668064733 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733" width="960" height="640" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-300x200.jpg?v=1668064733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-768x512.jpg?v=1668064733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-370x247.jpg?v=1668064733 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-272x182.jpg?v=1668064733 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-scaled.jpg?v=1668064876" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-scaled.jpg?v=1668064876 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-300x199.jpg?v=1668064876 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-1024x681.jpg?v=1668064876 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-768x511.jpg?v=1668064876 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-1536x1021.jpg?v=1668064876 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-2048x1362.jpg?v=1668064876 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-370x246.jpg?v=1668064876 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-272x182.jpg?v=1668064876 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-scaled.jpg?v=1668065004" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-scaled.jpg?v=1668065004 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-199x300.jpg?v=1668065004 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-681x1024.jpg?v=1668065004 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-768x1155.jpg?v=1668065004 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-1021x1536.jpg?v=1668065004 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-1362x2048.jpg?v=1668065004 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-246x370.jpg?v=1668065004 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-scaled.jpg?v=1668065121" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-scaled.jpg?v=1668065121 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-300x199.jpg?v=1668065121 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-1024x681.jpg?v=1668065121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-768x511.jpg?v=1668065121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-1536x1021.jpg?v=1668065121 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-2048x1362.jpg?v=1668065121 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-370x246.jpg?v=1668065121 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-272x182.jpg?v=1668065121 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-scaled.jpg?v=1668065274" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-scaled.jpg?v=1668065274 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-199x300.jpg?v=1668065274 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-681x1024.jpg?v=1668065274 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-768x1155.jpg?v=1668065274 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-1021x1536.jpg?v=1668065274 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-1362x2048.jpg?v=1668065274 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-246x370.jpg?v=1668065274 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-scaled.jpg?v=1668065393" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-scaled.jpg?v=1668065393 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-300x199.jpg?v=1668065393 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-1024x681.jpg?v=1668065393 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-768x511.jpg?v=1668065393 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-1536x1021.jpg?v=1668065393 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-2048x1362.jpg?v=1668065393 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-370x246.jpg?v=1668065393 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-272x182.jpg?v=1668065393 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Երևանի մահմեդական դամբարանի մասին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/երևանի-մահմեդական-դամբարանի-մասին/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Երևանի մահմեդական դամբարանի մասին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Ադրբեջանցի հնագետ Սաբուհի Հուսեյնովը վերջերս իր Facebook-յան էջում մի քանի գրառումներով անդրադարձել է դեռևս 2001 թվականին Երևանի կենտրոնում շինարարական աշխատանքների ժամանակ պատահաբար հայտնաբերված մահմեդական դամբարանին (նկ. 1, 2), որի պեղումները նույն թվականին իրականացրել է հնագետ Հուսիկ Մելքոնյանը, իսկ չափագրումը՝ ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանը: Սաբուհի Հուսեյնովը, ծավալուն անդրադարձ կատարելով դամբարանին, անցնում է իր սիրած հակահայ մտավարժանքներին՝ թե իբր հայ հնագետները, հետազոտողները դամբարանի հայտնաբերումից հետո թաքցրել են նրա գոյությունը գիտական հանրույթից և նույնիսկ հայ հասարակությունից: Ադրբեջանցի հնագետը դամբարանը փորձում է ներկայացնել որպես ադրբեջանական մշակույթին բնորոշ տարր և դրանով է բացատրում, որ հայ գիտական միտքը հատուկ է այն թաքցրել, իսկ որոշ դեպքերում էլ այն ներկայացրել է որպես մոնղոլական՝ ոչ ցանկալի իրականությունը թաքցնելու համար: Մեկ այլ գրառման մեջ նա նշում է, որ անգամ չկան գիտական հրապարակումներ այս դամբարանի մասին և նա պատահական է իմացել նրա մասին դեռևս 2001 թվականին նկարահանված լրատվական տեսանյութից, որն էլ նա հղում է:  https://www.facebook.com/huseynov.sabuhi/posts/pfbid0oYABTphoGo8JeJuVpXUykX3kVv14v4z8qWLavtJtQJaZYaxyMLS8gGzGL6Qj7B6nl https://www.facebook.com/huseynov.sabuhi/posts/pfbid0oqrKUeyHfafzTxdjakZxaFXHhjoZRzovgmVGmCjFE1LTRDTwPtMnSHhJofmZsJpMl : Պեղված դամբարանի վրայի հայերեն և արաբերեն արձանագրությունների միասին լինելը նա ներկայացնում է որպես հայկական կողմի բացահայտ խարդախություն և իրականության խեղաթյուրում: Հուսեյնովը նաև նշում է, որ հայերը հատուկ թաքցված և իբր ադրբեջանցիների համար սրբավայր հանդիսացող շինության ավերակների վրա գիշերային ակումբ են կառուցել:՞ Չանդրադառնալով ադրբեջանցի հնագետի նման անհեթեթ հայտարարություններին՝ հիշեցնենք, որ դամբարանը հայտնաբերվել է արդեն գոյություն ունեցող և գործող ակումբի նկուղային հարկում իրականացվելիք շինարարական աշխատանքների ժամանակ։ Աշխատանքները կանգեցվել են և իրականացվել են պեղումներ: Պեղումները իրականացրած հնագետ Հուսիկ Մելքոնյանը գիտական հոդվածներով անդրադարձել է այս դամբարանին: Երևանի մահմեդական դամբարանին անդրադարձել են, նկարագրել նաև այլ հայ հետազոտողներ (մանրամասն տես՝ Քալանթարյան Ա., Մելքոնյան Հ., Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանում 1990-2003 , Երևան, 2005, էջ 121-122, Մելքոնյան Հ., Նորահայտ դամբարան Երևանի կենտրոնում, ‹‹Հայ արվեստ››, 2002, հ.1, էջ 23, Քորթոշյան Ր.,  Խաչեն-Դարբատլիի դամբարանի արաբերեն արձանագրությունը, ‹‹Վարձք›, 2020, հ.14, էջ 39, Հարությունյան Ա., Հին Երևանի եպիսկոպոսանիստ եկեղեցին, Սուրբ Էջմիածին, 2021, էջ 39-42): Ինչպես օրինակ, ճարտարապետ Լ. Բրետանիցկին, ով առավել մանրամասն նկարագրել է Խաչենի մահմեդական դամբարանը (նկ. 3), ակնհայտ նմանություններ է տեսել այս դամբարանի և Եղվարդում գտնվող եկեղեցի-դամբարանի միջև (նկ. 4, Бретаницкий, 1961, 228, 232): 1301 թվականին կառուցված Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի-դամբարանի ճարտարապետն է Շահիկ վարդպետը, ինչի մասին է վկայում լուսամուտներից մեկի խոյակի վրայի արձանագրությունը (նկ. 5)՝ ‹‹Վ[ար]դ[պետ] Շահիկ›› (Յովսեփեան 1921-1922, 184): Խաչենի դամբարանի վերգետնյա մասը հիշեցնում է եկեղեցու գմբեթ, իսկ Խաչենի դամբարանի հարդարանքի, ճարտարապետության բազմաթիվ տարրեր ուղղակի իրենց զուգահեռներն ունեն Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցում: Վարդպետ Շահիկը հիշատակված է Խաչենի դամբարանի արաբերեն արձանագրության մեջ (վարդպետ Շահիկի մասին տես՝  https://monumentwatch.org/hy/facts_and_details/%d5%b1%d5%a5%d5%bc%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d6%80-%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%ba%d5%a5%d5%bf-%d5%b7%d5%a1%d5%b0%d5%ab%d5%af-14-%d6%80%d5%a4-%d5%a4%d5%a1%d6%80%d5%ab-%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%af/, Խաչենի դամբարանի, Եղվարդի սուրբ Աստվածածին եկեղեցու միջև առկա նմանությունների, զուգահեռների մասին ավելի մանրամասն տես՝ https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a8/ )։ Շահիկ վարդպետի կողմից է կառուցվել նաև Երևանի կենտրոնում գտնվող այս դամբարանը, որը, ինչպես և Խաչենի դամբարանը, ունի խաչաձև հատակագիծ, ստալակտիտային թաղերով պսակված խաչթևեր (նկ. 6, 7): Երևանի դամբարանի մուտքի վերևում փորագրված է հայերեն և արաբերեն արձանագրությունը: Հայերենը՝ ‹‹Շահ[ի]կ վ[ար]դ[պետ] :ՉԿԸ: (1319 թ.)››, իսկ արաբերենը՝ ‹‹Ղմաուսի որդի Քալ Մուշա, թվին (հիջրի) 720 (1320/1321)››: Հետազոտող Ր. Քորթոշյանը, ով հանգամանալից անդրադարձել է Խաչենի դամբարանի արաբերեն արձանագրությանը, կարծում է, որ արձանագրության մեջ հիշատակված պատվիրատուն Երևանի մահմեդական դամբարանի պատվիրատու Մուշայի որդին է (Քորթոշյան 2020, 39): Դամբարանի գոյությունը գաղտնիք չէ նաև հասարակության համար, այն երբեք չի թաքցվել, տարբեր հայ հետազոտողներ իրենց հարցազրույցներում, սոցիալական ցանցերի գրառումներում անդրադարձել են այս հուշարձանին: Հայ գիտական միտքը երբեք չի թաքցրել կամ մերժել հայկական մշակույթի ունեցած առնչությունները հարևան ժողովուրդների ինչպես քրիստոնեական, այնպես էլ իսլամական և այլ մշակույթների հետ։  Այդ փոխառնչությունների   արդյունքում դրանցից յուրաքանչյուրը յուրացրել է նոր  հատկանիշներ, հարստացել է նոր ձեռքբերումներով։  Երևանի, Խաչենի և Վանոցայի մահմեդական դամբարանները և այլ հուշարձաններ ասվածի լավագույն վկայությունն են: Գրականության ցանկ Քալանթարյան Ա., Մելքոնյան Հ., Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանում 1990-2003, Երևան, 2005։ Մելքոնյան Հ., Նորահայտ դամբարան Երևանի կենտրոնում, ‹‹Հայ արվեստ››, 2002, հ. 1։ Քորթոշյան Ր. Խաչեն-Դարբատլիի դամբարանի արաբերեն արձանագրությունը, ‹‹Վարձք›, 2020, հ. 14։ Հարությունյան Ա., Հին Երևանի եպիսկոպոսանիստ եկեղեցին, Սուրբ Էջմիածին, 2021։ Յովսեփեան Գ., Ազիզբէկենք եւ նրանց շինարարական գործը, Բանբեր Հայաստանի Գիտական ինստիտուտի, գիրք Ա եւ Բ, Երևան, 1921-1922։ Бретаницкий Л., Крупкин Э., Мамиконов Л., Мавзолей в сел. Хачен-Дорбатлы, Советская археология, 1961, N 4․" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/երևանի-մահմեդական-դամբարանի-մասին/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-12T09:49:21+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-3.jpg?v=1668064681" />
	<meta property="og:image:width" content="640" />
	<meta property="og:image:height" content="960" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a5%d6%80%d6%87%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a5%d6%80%d6%87%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/","name":"Երևանի մահմեդական դամբարանի մասին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-10T07:33:24+00:00","dateModified":"2022-11-12T09:49:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a5%d6%80%d6%87%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a5%d6%80%d6%87%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a5%d6%80%d6%87%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a5%d5%a4%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Երևանի մահմեդական դամբարանի մասին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


О мусульманской усыпальнице Еревана

Недавно азербайджанский археолог Сабуи Гусейнов в публикациях на своей странице в Facebook писал о мусульманской усыпальнице, которая еще в 2001-ом году была случайно обнаружена во время ремонтных работ в центре Еревана (рис. 1, 2). В том же году в ней производились раскопки под руководством археолога Усика Мелконяна, а архитектором Артаком Гуляном – обмеры.

Сабуи Хусейнов, написав объемный текст о мавзолее, как всегда, не забыл затронуть свою излюбленную антиармянскую тему: якобы после обнаружения усыпальницы, армянские археологи и исследователи скрыли ее существование от научной общественности и даже от армянского сообщества. Азербайджанский археолог пытается представить этот мавзолей как типичный элемент азербайджанской культуры, и именно этим объясняет факт его сокрытия армянскими учеными, которые иногда даже выдавали его за монгольский памятник с целью скрыть не желаемую реальность.

В другой публикации он отмечает, что об этой усыпальнице даже нет научных публикаций, что он узнал о ней совершенно случайно из новостного репортажа, снятого еще в 2001-ом году, на который он и ссылается.

Наличие армянских и арабских надписей на стене раскопанной гробницы он считает откровенной ложью и искажением действительности со стороны армянской стороны. Гусейнов также отмечает, что армяне намеренно сокрыли памятник, и на руинах сооружения, являющегося для азербайджанцев священным местом, построили ночной клуб.

Не вдаваясь в подробности столь абсурдного заявления азербайджанского археолога, напомним, что усыпальница была обнаружена во время строительных работ, которые проводились в подвале уже существовавшего и действовавшего клуба. Работы были приостановлены, производились раскопки. Археолог Усик Мелконян, проводивший раскопки, упоминал об этой усыпальнице в научных публикациях. Ереванская мусульманская усыпальница упоминалась и была описана также другими армянскими исследователями (подробнее см: Калантарян А., Мелконян У., Археологические работы в Армении 1990-2003-х годов, Ереван, 2005, стр. 121-122; Мелконян У., Новонайденная усыпальница в центре Еревана, «Ай арвест», 2002, т.1, стр. 23; Кортошян Р., Арабские надписи усыпальницы Хачена-Дорбатли, «Вардзк», 2020, т.14, стр.39; Арутюнян А., Церковь-резиденция епископа Старого Еревана, Святой Эчмиадзин, 2021, стр. 39-42).

Например, архитектор Л. Бретаницкий, подробно описавший мусульманский мавзолей Хачена (рис. 3), видел явное сходство между ним и церковью-усыпальницей в Егварде (рис. 4, Бретаницкий, 1961, 228, 232). Архитектором построенной в 1301-ом году в Егварде церкви-усыпальницы Сурб Аствацацин был мастер Шагик-вардапет, о чем свидетельствует надпись, оставленная на капители одного из окон (рис. 5): «В[ар]д[апет] Шагик» (Овсепян 1921-1922, 184). Наземная часть усыпальницы Хачена напоминает купол церкви, а многие элементы декора и архитектуры усыпальницы Хачена находят параллели с Егвардской церковью Сурб Аствацацин. Имя Шагика-вардапета упоминается в арабской надписи усыпальницы  Хачена (о мастере Шагике-вардапете читайте здесь, о сходстве и параллелях  между усыпальницей Хачена и церковью Сурб Аствацацин в Егварде подробнее читайте здесь).

Архитектором Шагиком была построена также усыпальница, расположенная в центре Еревана. Она, как и усыпальница Хачена, имеет крестовую планировку, а «рукава креста» венчают сталактитовые своды (рис. 6, 7).  У входа в ереванскую усыпальницу высечены надписи на армянском и арабском языках. Армянская надпись сообщает: «Шаг[и]к в[ар]д[апет]. 768-ой  (1319) год», а арабская гласит: «Сын Хмауси Кал Муша, в 720-ый год Хиджры (1320/1321)». Исследователь Р. Кортошян, который подробно писал о надписи усыпальницы Хачена на арабском языке, считает, что заказчик, упомянутый в той надписи является сыном Муши, заказчика ереванской мусульманской усыпальницы (Кортошян 2020, 39).

Существование усыпальницы не является тайной для общественности, ее никогда не прятали. Более того, на этот памятник ссылались различные армянские исследователи в своих интервью и публикациях в соцсетях.

Армянская научная мысль никогда не скрывала и не отрицала связь армянской культуры с христианской, исламской и другими культурами соседних народов. В результате этих взаимодействий каждая из них приобрела новые характеристики, обогатилась новыми достижениями. Мусульманские усыпальницы Еревана, Хачена, Ваноцы и другие памятники – лучшее тому доказательство.

Список литературы

Калантарян А., Мелконян У., Археологические работы в Армении 1990-2003-х годов, Ереван, 2005 (на арм.яз.).

Мелконян У., Новонайденная усыпальница в центре Еревана, «Ай арвест», 2002, т.1 (на арм.яз.).

Кортошян Р., Арабские надписи усыпальницы Хачена-Дорбатли, «Вардзк», 2020, т.14 (на арм.яз.).

Арутюнян А., Церковь-резиденция епископа Старого Еревана, Святой Эчмиадзин, 2021 (на арм.яз.).

Овсепян Г., Азизбеки и их строительное дело, Вестник научного иститута Армении, книги А и Б., Ереван, 1921-1922 (на арм.яз.).

Бретаницкий Л., Крупкин Э., Мамиконов Л., Мавзолей в селе Хачен-Дорбатлы, Советская археология, 1961, N 4․

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733" width="960" height="640" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-300x200.jpg?v=1668064733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-768x512.jpg?v=1668064733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-370x247.jpg?v=1668064733 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-272x182.jpg?v=1668064733 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733" width="960" height="640" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-300x200.jpg?v=1668064733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-768x512.jpg?v=1668064733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-370x247.jpg?v=1668064733 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-272x182.jpg?v=1668064733 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-scaled.jpg?v=1668064876" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-scaled.jpg?v=1668064876 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-300x199.jpg?v=1668064876 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-1024x681.jpg?v=1668064876 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-768x511.jpg?v=1668064876 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-1536x1021.jpg?v=1668064876 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-2048x1362.jpg?v=1668064876 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-370x246.jpg?v=1668064876 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-272x182.jpg?v=1668064876 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-scaled.jpg?v=1668065004" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-scaled.jpg?v=1668065004 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-199x300.jpg?v=1668065004 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-681x1024.jpg?v=1668065004 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-768x1155.jpg?v=1668065004 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-1021x1536.jpg?v=1668065004 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-1362x2048.jpg?v=1668065004 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-246x370.jpg?v=1668065004 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-scaled.jpg?v=1668065121" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-scaled.jpg?v=1668065121 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-300x199.jpg?v=1668065121 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-1024x681.jpg?v=1668065121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-768x511.jpg?v=1668065121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-1536x1021.jpg?v=1668065121 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-2048x1362.jpg?v=1668065121 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-370x246.jpg?v=1668065121 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-272x182.jpg?v=1668065121 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-scaled.jpg?v=1668065274" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-scaled.jpg?v=1668065274 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-199x300.jpg?v=1668065274 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-681x1024.jpg?v=1668065274 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-768x1155.jpg?v=1668065274 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-1021x1536.jpg?v=1668065274 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-1362x2048.jpg?v=1668065274 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-246x370.jpg?v=1668065274 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-scaled.jpg?v=1668065393" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-scaled.jpg?v=1668065393 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-300x199.jpg?v=1668065393 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-1024x681.jpg?v=1668065393 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-768x511.jpg?v=1668065393 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-1536x1021.jpg?v=1668065393 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-2048x1362.jpg?v=1668065393 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-370x246.jpg?v=1668065393 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-272x182.jpg?v=1668065393 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>О мусульманской усыпальнице Еревана - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/alerts/о-мусульманской-усыпальнице-еревана/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="О мусульманской усыпальнице Еревана - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Недавно азербайджанский археолог Сабуи Гусейнов в публикациях на своей странице в Facebook писал о мусульманской усыпальнице, которая еще в 2001-ом году была случайно обнаружена во время ремонтных работ в центре Еревана (рис. 1, 2). В том же году в ней производились раскопки под руководством археолога Усика Мелконяна, а архитектором Артаком Гуляном – обмеры. Сабуи Хусейнов, написав объемный текст о мавзолее, как всегда, не забыл затронуть свою излюбленную антиармянскую тему: якобы после обнаружения усыпальницы, армянские археологи и исследователи скрыли ее существование от научной общественности и даже от армянского сообщества. Азербайджанский археолог пытается представить этот мавзолей как типичный элемент азербайджанской культуры, и именно этим объясняет факт его сокрытия армянскими учеными, которые иногда даже выдавали его за монгольский памятник с целью скрыть не желаемую реальность. В другой публикации он отмечает, что об этой усыпальнице даже нет научных публикаций, что он узнал о ней совершенно случайно из новостного репортажа, снятого еще в 2001-ом году, на который он и ссылается. Наличие армянских и арабских надписей на стене раскопанной гробницы он считает откровенной ложью и искажением действительности со стороны армянской стороны. Гусейнов также отмечает, что армяне намеренно сокрыли памятник, и на руинах сооружения, являющегося для азербайджанцев священным местом, построили ночной клуб. Не вдаваясь в подробности столь абсурдного заявления азербайджанского археолога, напомним, что усыпальница была обнаружена во время строительных работ, которые проводились в подвале уже существовавшего и действовавшего клуба. Работы были приостановлены, производились раскопки. Археолог Усик Мелконян, проводивший раскопки, упоминал об этой усыпальнице в научных публикациях. Ереванская мусульманская усыпальница упоминалась и была описана также другими армянскими исследователями (подробнее см: Калантарян А., Мелконян У., Археологические работы в Армении 1990-2003-х годов, Ереван, 2005, стр. 121-122; Мелконян У., Новонайденная усыпальница в центре Еревана, «Ай арвест», 2002, т.1, стр. 23; Кортошян Р., Арабские надписи усыпальницы Хачена-Дорбатли, «Вардзк», 2020, т.14, стр.39; Арутюнян А., Церковь-резиденция епископа Старого Еревана, Святой Эчмиадзин, 2021, стр. 39-42). Например, архитектор Л. Бретаницкий, подробно описавший мусульманский мавзолей Хачена (рис. 3), видел явное сходство между ним и церковью-усыпальницей в Егварде (рис. 4, Бретаницкий, 1961, 228, 232). Архитектором построенной в 1301-ом году в Егварде церкви-усыпальницы Сурб Аствацацин был мастер Шагик-вардапет, о чем свидетельствует надпись, оставленная на капители одного из окон (рис. 5): «В[ар]д[апет] Шагик» (Овсепян 1921-1922, 184). Наземная часть усыпальницы Хачена напоминает купол церкви, а многие элементы декора и архитектуры усыпальницы Хачена находят параллели с Егвардской церковью Сурб Аствацацин. Имя Шагика-вардапета упоминается в арабской надписи усыпальницы  Хачена (о мастере Шагике-вардапете читайте здесь, о сходстве и параллелях  между усыпальницей Хачена и церковью Сурб Аствацацин в Егварде подробнее читайте здесь). Архитектором Шагиком была построена также усыпальница, расположенная в центре Еревана. Она, как и усыпальница Хачена, имеет крестовую планировку, а «рукава креста» венчают сталактитовые своды (рис. 6, 7).  У входа в ереванскую усыпальницу высечены надписи на армянском и арабском языках. Армянская надпись сообщает: «Шаг[и]к в[ар]д[апет]. 768-ой  (1319) год», а арабская гласит: «Сын Хмауси Кал Муша, в 720-ый год Хиджры (1320/1321)». Исследователь Р. Кортошян, который подробно писал о надписи усыпальницы Хачена на арабском языке, считает, что заказчик, упомянутый в той надписи является сыном Муши, заказчика ереванской мусульманской усыпальницы (Кортошян 2020, 39). Существование усыпальницы не является тайной для общественности, ее никогда не прятали. Более того, на этот памятник ссылались различные армянские исследователи в своих интервью и публикациях в соцсетях. Армянская научная мысль никогда не скрывала и не отрицала связь армянской культуры с христианской, исламской и другими культурами соседних народов. В результате этих взаимодействий каждая из них приобрела новые характеристики, обогатилась новыми достижениями. Мусульманские усыпальницы Еревана, Хачена, Ваноцы и другие памятники – лучшее тому доказательство. Список литературы Калантарян А., Мелконян У., Археологические работы в Армении 1990-2003-х годов, Ереван, 2005 (на арм.яз.). Мелконян У., Новонайденная усыпальница в центре Еревана, «Ай арвест», 2002, т.1 (на арм.яз.). Кортошян Р., Арабские надписи усыпальницы Хачена-Дорбатли, «Вардзк», 2020, т.14 (на арм.яз.). Арутюнян А., Церковь-резиденция епископа Старого Еревана, Святой Эчмиадзин, 2021 (на арм.яз.). Овсепян Г., Азизбеки и их строительное дело, Вестник научного иститута Армении, книги А и Б., Ереван, 1921-1922 (на арм.яз.). Бретаницкий Л., Крупкин Э., Мамиконов Л., Мавзолей в селе Хачен-Дорбатлы, Советская археология, 1961, N 4․  " />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/alerts/о-мусульманской-усыпальнице-еревана/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-24T17:06:44+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-3.jpg?v=1668064681" />
	<meta property="og:image:width" content="640" />
	<meta property="og:image:height" content="960" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d0%bc%d1%83%d1%81%d1%83%d0%bb%d1%8c%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5-%d0%b5%d1%80%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d0%bc%d1%83%d1%81%d1%83%d0%bb%d1%8c%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5-%d0%b5%d1%80%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/","name":"О мусульманской усыпальнице Еревана - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-10T07:33:24+00:00","dateModified":"2022-11-24T17:06:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d0%bc%d1%83%d1%81%d1%83%d0%bb%d1%8c%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5-%d0%b5%d1%80%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d0%bc%d1%83%d1%81%d1%83%d0%bb%d1%8c%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5-%d0%b5%d1%80%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d0%bc%d1%83%d1%81%d1%83%d0%bb%d1%8c%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%83%d1%81%d1%8b%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5-%d0%b5%d1%80%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"О мусульманской усыпальнице Еревана"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


An Azerbaijani archaeologist Sabuhi Huseynov has recently written a post on his Facebook page about a Muslim tomb, which was accidentally discovered back in 2001 in the center of Yerevan during the renovations (Fig. 1, 2). In the same year, the archaeologist Husik Melkonyan directed excavations of the newly discovered mausoleum, and the architect Artak Ghulyan took measurements of the structure.

Sabuhi Huseynov, having written a long text about the mausoleum, as always, did not forget to turn to his favorite anti-Armenian topic as well: allegedly after the discovery of the mausoleum, Armenian archaeologists and researchers obscured its existence from the scientific community and even from Armenians. The Azerbaijani archaeologist is trying to present this mausoleum as a typical element of Azerbaijani culture, and to explain this way the fact of its concealment by Armenian scientists, who sometimes even passed it off as a Mongolian monument in order to hide an undesirable reality.

In another publication, he notes that there are none of scientific publications about this tomb, and that he learned about the discovery by accident from a news report in 2001, to which he refers. He claims the presence of the Armenian and Arabic inscriptions on the wall of the excavated mausoleum to be an obvious lie and a distortion of reality on the part of the Armenian side. Huseynov also claims that the Armenians deliberately concealed the monument, and that the nightclub was built on the ruins of the structure, which is considered a sacred place for Azerbaijanis.

Not focusing on such an absurd statement made by an Azerbaijani archaeologist, let us recall that the mausoleum was discovered during construction work that was carried out in the basement of an existing and working club. Work was suspended, excavations were started. Archaeologist Husik Melkonyan, who conducted the excavations, mentioned this mausoleum in his scientific publications. The Yerevan Muslim mausoleum was mentioned and was also described by other Armenian researchers (for more details, see: Kalantaryan A., Melkonyan H., Archaeological works in Armenia in 1990-2003, Yerevan, 2005, pp. 121-122; Melkonyan H., The newly discovered mausoleum in the center of Yerevan, "Hay arvest", 2002, v.1, p. 23; Kortoshyan R., The Arabic inscriptions of Khachen-Dorbatli mausoleum, "Vardzk", 2020, v.14, p.39; Harutyunyan A., The church - bishop’s residence of Old Yerevan, Holy Etchmiadzin, 2021, pp. 39-42).

For example, the architect L. Bretanitsky, who described the Muslim mausoleum of Khachen in details (Fig. 3), saw a clear similarity between that and the church-mausoleum of Yeghvard (Fig. 4, Bretanitsky, 1961, 228, 232). The architect of the St. Astvatsatsin church-mausoleum built in 1301 in Yeghvard was the master Shahik-vardapet, as evidenced by the inscription left on a capital of one of the windows (Fig. 5): “V[ar]d[apet] Shahik” (Hovsepyan 1921-1922, 184). The upper (ground) part of the mausoleum of Khachen resembles the dome of a church, and many elements of the decor and architecture of the mausoleum of Khachen find parallels with the Church of St. Astvatsatsin in Yeghvard. The name of Shahik the architect is mentioned in the Arabic inscription of the mausoleum of Khachen (read about the master Shahik here, and about the similarities and parallels between the mausoleum of Khachen and the Church of St. Astvatsatsin in Yeghvard, read more here).

The architect Shahik also built the mausoleum located in the center of Yerevan. Just like the mausoleum of Khachen, that represents a cross in plan, and the “arms of the cross” are crowned with stalactite vaults (Fig. 6, 7). The entrance of the Yerevan mausoleum bears inscriptions in Armenian and Arabic. The Armenian inscription says: “Shah[i]k  v[ar]d[apet]. The 768th (1319 year)", and the Arabic: "The son of Ghmausi Kal Musha, in the 720th Hijri year (1320/1321)". Researcher R. Kortoshyan, who gave a detailed presentation of the inscription of the Khachen mausoleum in Arabic, believes that the customer mentioned in that inscription is the son of Musha, the customer of the Yerevan Muslim mausoleum (Kortoshyan 2020, 39).

The existence of the mausoleum is not a secret to the public, it has never been hidden. Moreover, various Armenian researchers referred to this monument in their interviews and publications on social networks. Armenian scientists have never concealed or denied the links between the Armenian culture and Christian, Islamic and other cultures of neighboring peoples. As a result of these interactions, each of them acquired new characteristics, enriched with new achievements. The Muslim mausoleums of Yerevan, Khachen, Vanotsa and other monuments are the best proof of this.

Bibliography

Kalantaryan A., Melkonyan H., The archaeological works in Armenia in 1990-2003, Yerevan, 2005 (in Armenian)

Melkonyan H., The newly discovered mausoleum in the center of Yerevan, “Hay arvest”, 2002, v.1 (in Armenian)

Kortoshyan R., The Arabic inscriptions of Khachen-Dorbatli mausoleum, “Vardzk”, 2020, v.14 (in Armenian)

Harutyunyan A., A Church – bishop’s residence of Old Yerevan, Holy Etchmiadzin, 2021 (in Armenian)

Hovsepyan G., The Azizbeks and their construction business, Bulletin of the Scientific Institute of Armenia, book A and B., Yerevan, 1921-1922 (in Armenian)

Bretanitsky L., Krupkin E., Mamikonov L., The mausoleum at the village of Khachen-Dorbatly, Soviet archeology, 1961, N 4 (in Russian)․

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733" width="960" height="640" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-300x200.jpg?v=1668064733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-768x512.jpg?v=1668064733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-370x247.jpg?v=1668064733 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-272x182.jpg?v=1668064733 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733" width="960" height="640" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1.jpg?v=1668064733 960w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-300x200.jpg?v=1668064733 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-768x512.jpg?v=1668064733 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-370x247.jpg?v=1668064733 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/002-1-272x182.jpg?v=1668064733 272w" sizes="(max-width: 960px) 100vw, 960px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-scaled.jpg?v=1668064876" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-scaled.jpg?v=1668064876 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-300x199.jpg?v=1668064876 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-1024x681.jpg?v=1668064876 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-768x511.jpg?v=1668064876 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-1536x1021.jpg?v=1668064876 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-2048x1362.jpg?v=1668064876 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-370x246.jpg?v=1668064876 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/003-1-272x182.jpg?v=1668064876 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-scaled.jpg?v=1668065004" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-scaled.jpg?v=1668065004 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-199x300.jpg?v=1668065004 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-681x1024.jpg?v=1668065004 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-768x1155.jpg?v=1668065004 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-1021x1536.jpg?v=1668065004 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-1362x2048.jpg?v=1668065004 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/004-1-246x370.jpg?v=1668065004 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-scaled.jpg?v=1668065121" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-scaled.jpg?v=1668065121 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-300x199.jpg?v=1668065121 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-1024x681.jpg?v=1668065121 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-768x511.jpg?v=1668065121 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-1536x1021.jpg?v=1668065121 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-2048x1362.jpg?v=1668065121 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-370x246.jpg?v=1668065121 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/005-1-272x182.jpg?v=1668065121 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-scaled.jpg?v=1668065274" width="1702" height="2560" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-scaled.jpg?v=1668065274 1702w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-199x300.jpg?v=1668065274 199w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-681x1024.jpg?v=1668065274 681w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-768x1155.jpg?v=1668065274 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-1021x1536.jpg?v=1668065274 1021w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-1362x2048.jpg?v=1668065274 1362w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/006-1-246x370.jpg?v=1668065274 246w" sizes="(max-width: 1702px) 100vw, 1702px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

			<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-scaled.jpg?v=1668065393" width="2560" height="1702" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-scaled.jpg?v=1668065393 2560w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-300x199.jpg?v=1668065393 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-1024x681.jpg?v=1668065393 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-768x511.jpg?v=1668065393 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-1536x1021.jpg?v=1668065393 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-2048x1362.jpg?v=1668065393 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-370x246.jpg?v=1668065393 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/007-1-272x182.jpg?v=1668065393 272w" sizes="(max-width: 2560px) 100vw, 2560px" title="" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>About the Muslim mausoleum of Yerevan - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="About the Muslim mausoleum of Yerevan - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="An Azerbaijani archaeologist Sabuhi Huseynov has recently written a post on his Facebook page about a Muslim tomb, which was accidentally discovered back in 2001 in the center of Yerevan during the renovations (Fig. 1, 2). In the same year, the archaeologist Husik Melkonyan directed excavations of the newly discovered mausoleum, and the architect Artak Ghulyan took measurements of the structure. Sabuhi Huseynov, having written a long text about the mausoleum, as always, did not forget to turn to his favorite anti-Armenian topic as well: allegedly after the discovery of the mausoleum, Armenian archaeologists and researchers obscured its existence from the scientific community and even from Armenians. The Azerbaijani archaeologist is trying to present this mausoleum as a typical element of Azerbaijani culture, and to explain this way the fact of its concealment by Armenian scientists, who sometimes even passed it off as a Mongolian monument in order to hide an undesirable reality. In another publication, he notes that there are none of scientific publications about this tomb, and that he learned about the discovery by accident from a news report in 2001, to which he refers. He claims the presence of the Armenian and Arabic inscriptions on the wall of the excavated mausoleum to be an obvious lie and a distortion of reality on the part of the Armenian side. Huseynov also claims that the Armenians deliberately concealed the monument, and that the nightclub was built on the ruins of the structure, which is considered a sacred place for Azerbaijanis. Not focusing on such an absurd statement made by an Azerbaijani archaeologist, let us recall that the mausoleum was discovered during construction work that was carried out in the basement of an existing and working club. Work was suspended, excavations were started. Archaeologist Husik Melkonyan, who conducted the excavations, mentioned this mausoleum in his scientific publications. The Yerevan Muslim mausoleum was mentioned and was also described by other Armenian researchers (for more details, see: Kalantaryan A., Melkonyan H., Archaeological works in Armenia in 1990-2003, Yerevan, 2005, pp. 121-122; Melkonyan H., The newly discovered mausoleum in the center of Yerevan, "Hay arvest", 2002, v.1, p. 23; Kortoshyan R., The Arabic inscriptions of Khachen-Dorbatli mausoleum, "Vardzk", 2020, v.14, p.39; Harutyunyan A., The church - bishop’s residence of Old Yerevan, Holy Etchmiadzin, 2021, pp. 39-42). For example, the architect L. Bretanitsky, who described the Muslim mausoleum of Khachen in details (Fig. 3), saw a clear similarity between that and the church-mausoleum of Yeghvard (Fig. 4, Bretanitsky, 1961, 228, 232). The architect of the St. Astvatsatsin church-mausoleum built in 1301 in Yeghvard was the master Shahik-vardapet, as evidenced by the inscription left on a capital of one of the windows (Fig. 5): “V[ar]d[apet] Shahik” (Hovsepyan 1921-1922, 184). The upper (ground) part of the mausoleum of Khachen resembles the dome of a church, and many elements of the decor and architecture of the mausoleum of Khachen find parallels with the Church of St. Astvatsatsin in Yeghvard. The name of Shahik the architect is mentioned in the Arabic inscription of the mausoleum of Khachen (read about the master Shahik here, and about the similarities and parallels between the mausoleum of Khachen and the Church of St. Astvatsatsin in Yeghvard, read more here). The architect Shahik also built the mausoleum located in the center of Yerevan. Just like the mausoleum of Khachen, that represents a cross in plan, and the “arms of the cross” are crowned with stalactite vaults (Fig. 6, 7). The entrance of the Yerevan mausoleum bears inscriptions in Armenian and Arabic. The Armenian inscription says: “Shah[i]k  v[ar]d[apet]. The 768th (1319 year)", and the Arabic: "The son of Ghmausi Kal Musha, in the 720th Hijri year (1320/1321)". Researcher R. Kortoshyan, who gave a detailed presentation of the inscription of the Khachen mausoleum in Arabic, believes that the customer mentioned in that inscription is the son of Musha, the customer of the Yerevan Muslim mausoleum (Kortoshyan 2020, 39). The existence of the mausoleum is not a secret to the public, it has never been hidden. Moreover, various Armenian researchers referred to this monument in their interviews and publications on social networks. Armenian scientists have never concealed or denied the links between the Armenian culture and Christian, Islamic and other cultures of neighboring peoples. As a result of these interactions, each of them acquired new characteristics, enriched with new achievements. The Muslim mausoleums of Yerevan, Khachen, Vanotsa and other monuments are the best proof of this. Bibliography Kalantaryan A., Melkonyan H., The archaeological works in Armenia in 1990-2003, Yerevan, 2005 (in Armenian) Melkonyan H., The newly discovered mausoleum in the center of Yerevan, “Hay arvest”, 2002, v.1 (in Armenian) Kortoshyan R., The Arabic inscriptions of Khachen-Dorbatli mausoleum, “Vardzk”, 2020, v.14 (in Armenian) Harutyunyan A., A Church – bishop’s residence of Old Yerevan, Holy Etchmiadzin, 2021 (in Armenian) Hovsepyan G., The Azizbeks and their construction business, Bulletin of the Scientific Institute of Armenia, book A and B., Yerevan, 1921-1922 (in Armenian) Bretanitsky L., Krupkin E., Mamikonov L., The mausoleum at the village of Khachen-Dorbatly, Soviet archeology, 1961, N 4 (in Russian)․" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-11-24T17:08:17+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/11/001-3.jpg?v=1668064681" />
	<meta property="og:image:width" content="640" />
	<meta property="og:image:height" content="960" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/","url":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/","name":"About the Muslim mausoleum of Yerevan - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-11-10T07:33:24+00:00","dateModified":"2022-11-24T17:08:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-muslim-mausoleum-of-yerevan/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"About the Muslim mausoleum of Yerevan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Նոր փաստեր Մեծ Թաղեր գյուղի, գերեզմանատան, դպրոցի և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ավերման մասին միջազգային BBC լրատվականից - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/նոր-փաստեր-մեծ-թաղեր-գյուղի-գերեզմանա/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Նոր փաստեր Մեծ Թաղեր գյուղի, գերեզմանատան, դպրոցի և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ավերման մասին միջազգային BBC լրատվականից - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="2022 թվականի նոյեմբերի 10-ին BBC news թղթակից Օլգա Իվշինան՝ Լեռնային Ղարաբաղ BBC լրատվական թիմի այցելությունից հետո,  հրապարակեց «Հաղթանակի ցուցադրություն․ ինչպես է ապրում Ղարաբաղը 2 տարի անց» ծավալուն հոդվածը https://www.bbc.com/russian/features-63556517, որտեղ հստակ նկարագրություններով ու մանրամասներով ներկայացված են Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղի գերեզմանատան, գյուղի դպրոցի և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ադրբեջանական ոչնչացումները ու պղծման գործողությունները: Հոդվածը սկսվում է պատերազմում երկու կողմերի կրած ծանր հետևանքների նկարագրությամբ․ «ավելի քան 8 հազար զինվորի մահ, 10 հազար անտուն մարդ, լքված ու ավերված բնակավայրեր»,- նշված է հոդվածում: Լրագրողն իր ծավալուն հոդվածում անդրադառնում է նաև «Մեծ Թաղեր» կոչվող գերեզմանատան՝ ադրբեջանցիների կողմից իրականացված ավերման փաստին և նշում, որ 100 տարի առաջ այստեղ հայեր են ապրել, ովքեր փախել են պատերազմից։ Այնուհետև, նկարագրելով գլխավոր ճանապարհից մի քանի տասնյակ մետր հեռավորության վրա գտնվող  գյուղը, և այնտեղ 1846 թվականին կառուցված Սբ․ Ամենափրկիչ եկեղեցին (եկեղեցու մասին առավել մանրամասն տես՝ https://monumentwatch.org/hy/monument/%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%a1%d5%b4%d5%a5%d5%b6%d5%a1%d6%83%d6%80%d5%af%d5%ab%d5%b9- %d5%a5%d5%af%d5%a5/ հոդվածում), հոդվածագիրը բազմաթիվ մանրամասներ է հաղորդում այստեղ ադրբեջանցիների կողմից  իրականացված ավերման, պղծման, ինչպես նաև վանդալիզմի մի շարք այլ փաստացի գործողությունների մասին։ Ի մասնավորի․ լրագրողը նշում է․ «Մուտքի փայտյա դռները կոտրված  են, եկեղեցու դռան մոտ Հիսուս Քրիստոսի կոտրված քարե գլուխն է։ Մուտքի կամարի տակ  եկեղեցու դետալների փշրանքներ են։ Հյուսիսային պատի մոտ գտնվող հին տապանաքարերից մի քանիսը կոտրված են, իսկ ոտքերի տակ գլորվում են սպիտակ քարեր»։ Անդրադառնալով աղոթասրահին՝ լրագրողը նշում է. «Աղոթասրահի կենտրոնում փայտե նստարան է՝ ծածկված փոշու հաստ, հավասար շերտով։ Եվս մեկը՝ շրջված, ընկած է մոտակայքում։ Երրորդ նստարանը ինչ-ինչ պատճառներով հենված է  Ավագ խորանին։ Խորանի վրա և որոշ պատերի վրա կարմիր մեծ տառեր են՝ անուններ, որոնք այստեղ թողել են ադրբեջանցի զինծառայողները, ովքեր 2020 թվականի աշնանը առաջինն են մտել գյուղ։ Եկեղեցական կահ կարասուց  գրեթե ոչինչ չի մնացել։ Ադրբեջանցիները թողել են միայն պատռված սրբապատկերի կեսը»։ Հոդվածի հաջորդ բաժնում լրագրողն անդրադառնում է նաև Մեծ Թաղեր գյուղին, որտեղից բռնի տեղահանվեցին արցախցիները պատերազմի հետևանքով։ Լրագրողը նկարագրում է գյուղի լքված կյանքը․ կոտրված դարպասներ, փշրված ապակիներ, ինչ որ մեկի մեքենայի ժանգոտվող մետաղ և այլն։ Լրագրողն անդրադառնում է նաև գյուղի  եռահարկ դպրոցին, նշելով, որ հայերի կողմից վերանորոգված դպրոցի պատերին հայերեն գրություններ կան։ Լրագրողը փաստում է  դպրոցի գույքի թալանման մասին, միջանցքների պատերին գրված են ադրբեջաներեն բառեր։ Լրագրողը նշում է. «այն միջանցքները, որտեղ երկու տարի առաջ վազում էին երեխաները, այսօր դատարկ են»։ Հոդվածի շարունակական ընթերցումը թույլ է տալիս մեզ տեղեկանալ նաև Մեծ Թաղեր գյուղի գերեզմանատան (Գերեզմանատան ավերման մասին տես՝ https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b3%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d6%87-%d5%be%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%a3/ հոդվածում) ավերման նոր փաստերի մասին։ Արցախյան երկրորդ պատերազմի ավարտից վեց ամիս անց Caucasus Heritage Watch-ը, որը արբանյակային համակարգով Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում է իրականացնում, հրապարակել էր արբանյակային նկարներ, որոնք փաստում են  գերեզմանատան՝ ադրբեջանցիների կողմից ավերման մասին։ Լրագրողը, հաստատելով գերեզմանոցի ավերման փաստը, նշում է բուլդոզերի տեսանելի հետքերի մասին և փաստում, որ վերջինիս կիրառման հետևանքով  կիսաքանդ տապանաքարերը ավերված գերեզմանոցի վերջին հետքերն են։ Մեր արձագանքը Հարկ է հիշեցնել, որ յուրաքանչյուր ժողովրդի մշակութային արժեքներին հասցվող վնասը հարված է  ողջ մարդկության մշակութային ժառանգությանը, քանզի յուրաքանչյուր ժողովուրդ իր ներդրումն ունի  համաշխարհային մշակութային բազմազանության մեջ։ Ըստ 1954 թվականի Հաագայի կոնվենցիայի, որը նաև մյուս միջազգային պայմանագրերի հիմքն է, այն իր առաջին հոդվածով սահմանում է հետևյալը՝ մշակութային արժեքը «․․․անկախ ծագումից կամ սեփականատիրոջից,  յուրաքանչյուր ժողովրդի  համար մեծ նշանակություն ունեցող շարժական կամ անշարժ ժառանգությունն է, ինչպիսիք են ճարտարապետության, արվեստի կամ պատմության հուշարձանները, անկախ դրանց կրոնական կամ աշխարհիկ բնույթից»։ Համաձայն «Զինված հակամարտությունների ժամանակ մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» 1954 թվականի Հաագայի կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի՝ արգելված է մշակութային  ժառանգության հանդեպ վանդալիզմի, գողության, կողոպուտի, յուրացման, թշնամանքի և հաշվեհարդարի  ցանկացած գործողություն։ Ըստ Հաագայի 1954 թվականի առաջին արձանագրության՝ արգելված է գրավյալ տարածքներում ոչնչացնել մշակութային կամ հոգևոր արժեքները։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/նոր-փաստեր-մեծ-թաղեր-գյուղի-գերեզմանա/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-04T08:46:20+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/127558181_ca82ea59-3abb-46a6-9e5a-2c1cf3e5a6a6.jpg-1.webp" />
	<meta property="og:image:width" content="800" />
	<meta property="og:image:height" content="450" />
	<meta property="og:image:type" content="image/webp" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="3 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d6%83%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%a6%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d6%83%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%a6%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1/","name":"Նոր փաստեր Մեծ Թաղեր գյուղի, գերեզմանատան, դպրոցի և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ավերման մասին միջազգային BBC լրատվականից - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-04T08:44:48+00:00","dateModified":"2022-12-04T08:46:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d6%83%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%a6%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d6%83%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%a6%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d6%83%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d5%a9%d5%a1%d5%b2%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%a6%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Նոր փաստեր Մեծ Թաղեր գյուղի, գերեզմանատան, դպրոցի և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու ավերման մասին միջազգային BBC լրատվականից"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Новые факты о селе Мец Тагер, разрушении кладбища, школы и церкви Сурб Аствацацин от международной службы новостей BBC - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/alerts/новые-факты-о-селе-мец-тагер-разрушени/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Новые факты о селе Мец Тагер, разрушении кладбища, школы и церкви Сурб Аствацацин от международной службы новостей BBC - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="10-го ноября 2022-го года корреспондент русской службы Би-би-си Ньюз Ольга Ившина после посещения Нагорного Карабаха, опубликовала статью под заголовком «Витрина победы. Как живет Карабах через два года после войны». В ней с четкими описаниями, в деталях представлены акты уничтожения и осквернения азербайджанцами кладбища села Мец Тагер, сельской школы и церкви Сурб Аствацацин. Статья начинается с описания тяжелых последствий, понесенных обеими сторонами во время войны. «Более 8 тысяч солдат погибли, 10 тысяч человек остались без крова, заброшены и разрушены населенные пункты», — говорится в статье. В своей объемной статье корреспондент также ссылается на факт разрушения азербайджанцами кладбища под названием «Мец Тагер» и отмечает, что 100 лет назад здесь жили армяне, бежавшие от войны. Затем, описывая деревню, находящуюся в нескольких десятках метров от главной дороги, и построенную здесь церковь Сурб Аменапркич (подробнее о церкви читай статью «Церковь Сурб Аменапркич в селе Мец Тагер»), автор приводит множество подробностей о разрушениях, осквернениях, а также ряде других реальных актов вандализма, совершенных здесь азербайджанцами. В частности, журналист пишет: «Деревянные входные двери выбиты, на пороге - разбитая каменная голова Иисуса Христа, отколотая от распятия. Под входной аркой — чернеющая пустота. Часть старых надгробий у северной стены разбита — белые камни валяются под ногами». При описании молельного зала она отмечает, что  «в центре молельного зала стоит деревянная скамейка, покрытая толстым ровным слоем пыли. Еще одна, опрокинутая, валяется рядом. Третья скамья почему-то прислонена к алтарю. На самом алтаре и на нескольких стенах — большие красные буквы — имена, оставленные здесь азербайджанскими военнослужащими, которые первыми вошли в село осенью 2020 года. Из церковной утвари почти ничего не осталось. Только разодранная половина иконы». В следующем разделе статьи корреспондент говорит также о селе Мец Тагер, откуда в результате войны были насильственным образом депортированы жители Арцаха. Она описывает заброшенное село, разбитые ворота, битое стекло, поржавевший металл чьей-то машины и т. д. Описывается также сельская трехэтажная школа и говорится о том, что на стенах отремонтированного здания висят географические карты с надписями на русском и армянском языках. Корреспондент утверждает, что школьное имущество разграблено, стены коридора расписаны надписями на азербайджанском языке. Она отмечает: "Те коридоры, по которым два года назад бегали дети, сегодня пусты". Данная статья информирует нас о новых фактах разрушений кладбища села Мец Тагер (о разрушении кладбища читайте в статье: «Азербайджанские дороги» и угроза армянскому культурному наследию»). Через шесть месяцев после окончания Второй Арцахской войны организация «Caucasus Heritage Watch», отслеживающая культурное наследие Арцаха через спутниковую систему, опубликовала снимки, на которых зафиксировано разрушение кладбища азербайджанцами. Журналист, подтверждая факт разрушения кладбища, упоминает видимые следы бульдозера и заявляет, что полуразрушенные надгробия — это последние следы разрушенного им кладбища. Наш ответ Необходимо отметить, что ущерб, нанесенный культурным ценностям каждого народа, является ударом по культурному наследию всего человечества, ведь каждый народ вносит свой вклад в мировое культурное разнообразие. Согласно Гаагской конвенции 1954-го года, которая также является основой других международных договоров, и ее первой статье, культурная ценность - это «…независимо от происхождения или владельца, движимое или недвижимое наследие, имеющее большое значение для каждого народа, такое как архитектурные памятники, памятники искусства или истории, независимо от их религиозного или светского характера». Согласно 4-ой статье  Гаагской конвенции 1954-го года о защите культурных ценностей во время вооруженного конфликта запрещены любые акты вандализма, кражи, грабежа, незаконного присвоения, вражеского отношения и мести к культурному наследию. Согласно Первому протоколу Гаагской конвенции 1954-го года, на оккупированных территориях запрещено уничтожать культурные или духовные ценности" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/alerts/новые-факты-о-селе-мец-тагер-разрушени/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-06T08:12:54+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/127558181_ca82ea59-3abb-46a6-9e5a-2c1cf3e5a6a6.jpg-1.webp" />
	<meta property="og:image:width" content="800" />
	<meta property="og:image:height" content="450" />
	<meta property="og:image:type" content="image/webp" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b5-%d1%84%d0%b0%d0%ba%d1%82%d1%8b-%d0%be-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b5%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b8/","url":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b5-%d1%84%d0%b0%d0%ba%d1%82%d1%8b-%d0%be-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b5%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b8/","name":"Новые факты о селе Мец Тагер, разрушении кладбища, школы и церкви Сурб Аствацацин от международной службы новостей BBC - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-04T08:44:48+00:00","dateModified":"2022-12-06T08:12:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b5-%d1%84%d0%b0%d0%ba%d1%82%d1%8b-%d0%be-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b5%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b5-%d1%84%d0%b0%d0%ba%d1%82%d1%8b-%d0%be-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b5%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b5-%d1%84%d0%b0%d0%ba%d1%82%d1%8b-%d0%be-%d1%81%d0%b5%d0%bb%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%86-%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%b5%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b5%d0%bd%d0%b8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Новые факты о селе Мец Тагер, разрушении кладбища, школы и церкви Сурб Аствацацин от международной службы новостей BBC"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>New facts by the BBC World News about the destruction of the cemetery, school and the church of Surb Astvatsatsin in Mets Tagher village - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="New facts by the BBC World News about the destruction of the cemetery, school and the church of Surb Astvatsatsin in Mets Tagher village - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="On November 10, 2022, Olga Ivshina, BBC News Russian journalist, after visiting Nagorno-Karabakh, published an article entitled “Showcase of Victory. How Karabakh lives two years after the war”. The article in details presents the acts of destruction and desecration of the cemetery of Mets Tagher village, the village school and the church of St. Astvatsatsin committed by the Azerbaijanis. The article begins with a description of severe consequences of the war both sides suffered. “More than 8 thousand soldiers died, 10 thousand people were left homeless, settlements were abandoned and destroyed,” the article says. In her extensive article, the correspondent also refers to the fact that the Azerbaijanis destroyed the cemetery called "Mets Tagher" and notes that 100 years ago, Armenians who fled the war lived here. Then, describing the village, located a few tens of meters from the main road, and the church of Surb Amenaprkich built here (for more details about the church, read the article “St. Amenaprkich Church of Mets Tagher Village”), the author gives many details about the destruction, desecration, and a number of other real acts of vandalism committed here by Azerbaijanis. In particular, the journalist writes: “The wooden entrance doors are broken, on the threshold there is the shattered stone head of Jesus Christ, broken off from the crucifixion. Under the entrance arch there is a dark hollow. Some of the old tombstones near the northern wall are broken - white stones are scattered underfoot. Describing the prayer hall, the correspondent notes that “in the center of the prayer hall there is a wooden bench covered with a thick, even layer of dust. Another one, overturned, lies nearby. The third bench is leaning against the altar for some reason. On the altar itself and on several walls there are large red letters - the names left here by the Azerbaijani servicemen who were the first to enter the village in the autumn of 2020. Almost nothing remained of the church utensils, just the icon torn into half”. In the next section of the article, the correspondent also speaks about the village of Mets Tagher, from where, as a result of the war, the residents of Artsakh were forcibly deported. She describes the abandoned village, broken gates, broken glass, rusted metal of someone's car, etc. She also writes about the three-story school of the village. There are still Russian and Armenian geographical maps hanging on the walls of the renovated building. The correspondent claims that the school property has been looted; the walls of the corridor are painted with Azerbaijani inscriptions. She notes: "Those corridors where children were running two years ago are empty today." This article informs us about the new facts of the destruction of the cemetery in Mets Tagher village (read about the destruction of the cemetery in the following article: “The roads of Azerbaijan” and threats to the Armenian Cultural Heritage”). Six months after the end of the Second Artsakh War, Caucasus Heritage Watch, which monitors the cultural heritage of Artsakh through the satellite system, published images showing the destruction of the cemetery committed by Azerbaijanis. The journalist, confirming the destruction of the cemetery, mentions the visible traces of a bulldozer and states that the dilapidated tombstones are the last traces of the cemetery it destroyed. Our response It is worth recalling that the damage caused to the cultural values of each nation is a threat to the cultural heritage of all mankind, because each nation contributes to the world's cultural diversity. According to The Hague Convention of 1954, which is also the basis of other international treaties, and its first article, cultural property is “movable or immovable property of great importance to the cultural heritage of every people, such as monuments of architecture, art or history, whether religious or secular”. According to Article 4 of The 1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the event of Armed Conflict, any acts of vandalism, theft, robbery, misappropriation, hostility and revenge against cultural heritage are prohibited. According to the First Protocol of The 1954 Hague Convention, it is forbidden to destroy cultural or spiritual property in the occupied territories" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-12-19T11:52:21+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/127558181_ca82ea59-3abb-46a6-9e5a-2c1cf3e5a6a6.jpg-1.webp" />
	<meta property="og:image:width" content="800" />
	<meta property="og:image:height" content="450" />
	<meta property="og:image:type" content="image/webp" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="4 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/","url":"https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/","name":"New facts by the BBC World News about the destruction of the cemetery, school and the church of Surb Astvatsatsin in Mets Tagher village - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-04T08:44:48+00:00","dateModified":"2022-12-19T11:52:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/new-facts-by-the-bbc-world-news-about-the-destruction-of-the-cemetery-school-and-the-church-of-surb-astvatsatsin-in-mets-tagher-village/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"New facts by the BBC World News about the destruction of the cemetery, school and the church of Surb Astvatsatsin in Mets Tagher village"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Բերձորի (Լաչինի) միջանցքի փակման և ստեղծված հումանիտար ճգնաժամի հետևանքով խախտվել են արցախահայերի մշակութային հիմնարար իրավունքները - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/բերձորի-լաչինի-միջանցքի-փակման-և-ստեղ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Բերձորի (Լաչինի) միջանցքի փակման և ստեղծված հումանիտար ճգնաժամի հետևանքով խախտվել են արցախահայերի մշակութային հիմնարար իրավունքները - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ին առավոտյան ժամը 10:30-ից մի խումբ ադրբեջանցիներ` բնապահպանական պատճառաբանություններով, փակել են Բերձորի (Լաչինի) միջանցքը։ Ճանապարհի փակ լինելու պատճառով հարյուրավոր քաղաքացիներ, այդ թվում՝ անչափահասներ, չեն կարողանում Արցախ վերադառնալ, իսկ արցախահայերն (այդ թվում առողջապահական օգնության կարիք ունեցող անձինք) չեն կարողանում անգամ հումանիտար հրատապ կարիքների համար ապավինել Հայաստանի և աշխարհի օգնությանը: Ընդհատված է Շուշիի շրջանի Լիսագոր, Մեծ Շեն, Հին Շեն և Եղցահող գյուղերի տրանսպորտային կապը մայրաքաղաք Ստեփանակերտի հետ https://armenpress.am/arm/news/1099909/։ Բացի այդ ադրբեջանցիները՝ շարունակելով արդեն իսկ մի քանի անգամ «հաջողությամբ» իրագործված ծրագիրը, դեկտեմբերի 13-ից դիտավորությամբ փակել էին  Հայաստանից դեպի Արցախ գազ մատակարարող, սակայն իրենց վերահսկողության տարածքում գտնվող Արցախի միակ գազատարը, օրեր շարունակ (4 օր) առանց վառելիքի թողնելով հազարավոր արցախահայերի և ձմռան պայմաններում ստեղծելով հումանիտար աղետ։ Նախևառաջ նշենք, որ Ադրբեջանի կողմից իրականացվող էթնիկ զտման՝ վախի, ֆիզիկական և հոգեբանական ճնշման, հայաթափման, Արցախի ժողովրդի բնականոն կյանքն իրենց  պատմական հայրենիքում անհնարին դարձնելուն ուղղված գործողությունները ոչ թե իրարից անջատ արարքներ են, այլ մեկ միասնական քաղաքականության բաղկացուցիչ մասեր։ Սույն քաղաքականության արդյունքում՝ իրենց հիմնարար իրավունքներն իրացնելու անհնարինության պայմաններում, միջանցքի փակ լինելու և ստեղծված հումանիտար ճգնաժամի արդյունքում, ի թիվս այլ իրավունքների (ազատ տեղաշարժման, առաջին անհրաժեշտության ապրանքների և սննդամթերքի մատակարարման անհնարինության), խախտվել  և խախտվում է նաև արցախահայերի մշակութային կյանքին ազատորեն մասնակցելու, իրենց բնականոն կյանքը իրենց պատկերացումներին և մշակութային պրակտիկաներին համապատասխան ապրելու իրավունքը, որը որպես հիմնարար իրավունք հաստատված է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 27-րդ հոդվածով և վերահաստատված ԵԽ ընդունած «Մշակութային ժառանգությունը հասարակության համար՝ Ֆարոյի կոնվենցիայով»։ Հավելենք, որ մշակութային իրավունքը մարդու մշակութային կյանքին և կրթությանը մասնակցելու իրավունքն է, որի սահմանափակումը մարդու իրավունքների լուրջ խախտում է, քանզի մարդու իրավունքները համընդհանուր են և հետևաբար պետք է զերծ լինեն երկակի ստանդարտներից և  տարբերակված մոտեցումներից։ Կարևոր է հիշատակել նաև ՄԱԿ-ի կողմից 1966 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ընդունված «Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագիրը (այն ստորագրել է Ադրբեջանը դեռևս 1992 թվականի օգոստոսի 13-ին https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-3&chapter=4 ), համաձայն որի,  վախից ու կարիքից անկախ, պետք է ստեղծվեն այնպիսի պայմաններ, որոնցում յուրաքանչյուր ոք կարող է օգտվել իր տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքներից (Դաշնագիր, նախաբան https://treaties.un.org/doc/Treaties/1976/01/19760103%2009-57%20PM/Ch_IV_03.pdf ): Դաշնագրի 15-րդ հոդվածը հատուկ կարևորում է մարդու մշակութային իրավունքը և դրա իրացումը, ի մասնավորի նշելով, որ ՄԱԿ-ի 1966 թվականի «Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային» դաշնագրին անդամակցող պետությունները (Ադրբեջանը) պետք է ճանաչեն յուրաքանչյուր մարդու` ա/ մշակութային կյանքին մասնակցելու իրավունքը, ա/ գիտական առաջադիմության արդյունքներից և դրանց գործնական կիրառումից օգտվելու իրավունքը։ Դաշնագրի 15-րդ հոդվածի 3-րդ կետը հավելում է, որ  դաշնագրին մասնակցող պետությունները պարտավորվում են հարգել այն ազատությունը, որն, անհրաժեշտ է մշակութային ստեղծագործական գործունեության համար (Հոդված 15, 3-րդ մաս https://treaties.un.org/doc/Treaties/1976/01/19760103%2009-57%20PM/Ch_IV_03.pdf ): Եթե այս ամենին հավելենք նաև այն, որ  «Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից 2003 թվականին ընդունված կոնվենցիան» շեշտում է, որ ոչ նյութական ժառանգությունը   կյանքի է կոչվում այն  կրողների կողմից՝ իրացման միջոցով, ապա պարզ կդառնա, որ  հենց ժառանգության իրացումն է, որ թույլ է տալիս ապահովել ոչ նյութականի պաշտպանությունը, իսկ իրացման անհնարինությունը՝ հետևաբար՝ խոչընդոտ է հանդիսանում ոչ նյութական ժառանգության պահպանությանը։ Այս ամենը հիմք է տալիս վավերացնել, որ Արցախի ժողովրդի նկատմամբ էթնիկ զտման քաղաքականությունն Ադրբեջանի պետական առաջնահերթությունն է, որին ստորադասվում են այդ իսկ պետության կողմից ստանձնած միջազգային իրավունքի պարտավորությունները:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/բերձորի-լաչինի-միջանցքի-փակման-և-ստեղ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/321414190_5348822738579901_351091212926375761_n.jpg?v=1672053358" />
	<meta property="og:image:width" content="670" />
	<meta property="og:image:height" content="450" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%ac%d5%a1%d5%b9%d5%ab%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%ab%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d6%81%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%a1%d5%af%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d6%87-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d5%b2/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%ac%d5%a1%d5%b9%d5%ab%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%ab%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d6%81%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%a1%d5%af%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d6%87-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d5%b2/","name":"Բերձորի (Լաչինի) միջանցքի փակման և ստեղծված հումանիտար ճգնաժամի հետևանքով խախտվել են արցախահայերի մշակութային հիմնարար իրավունքները - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-26T11:16:20+00:00","dateModified":"2022-12-26T11:16:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%ac%d5%a1%d5%b9%d5%ab%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%ab%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d6%81%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%a1%d5%af%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d6%87-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d5%b2/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%ac%d5%a1%d5%b9%d5%ab%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%ab%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d6%81%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%a1%d5%af%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d6%87-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d5%b2/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%ac%d5%a1%d5%b9%d5%ab%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%ab%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d6%81%d6%84%d5%ab-%d6%83%d5%a1%d5%af%d5%b4%d5%a1%d5%b6-%d6%87-%d5%bd%d5%bf%d5%a5%d5%b2/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Բերձորի (Լաչինի) միջանցքի փակման և ստեղծված հումանիտար ճգնաժամի հետևանքով խախտվել են արցախահայերի մշակութային հիմնարար իրավունքները"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Ադրբեջանը շարունակում է Հայաստանի դեմ մեղադրանքները. 2022 թ. դեկտեմբերի 15-16-ը Փարիզում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Զինված բախումների  դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի» 17-րդ նստաշրջանում Ադրբեջանի զրպարտչական ելույթի մասին - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/ադրբեջանը-շարունակում-է-հայաստանի-դե/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Ադրբեջանը շարունակում է Հայաստանի դեմ մեղադրանքները. 2022 թ. դեկտեմբերի 15-16-ը Փարիզում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Զինված բախումների  դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի» 17-րդ նստաշրջանում Ադրբեջանի զրպարտչական ելույթի մասին - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Մինչ Ադրբեջանը շարունակում է էթնիկ զտման՝ վաղուց որդեգրած քաղաքականության նորովի գործարկումը օրեր շարունակ փակ պահելով Բերձորի (Լաչինի) միջանցքը՝ խախտելով արցախահայերի մի շարք իրավունքներ՝ այդ թվում կրթության, մշակութային կյանքին հասանելության հիմնարար իրավունքը,  Ադրբեջանի  պետական պաշտոնյաները արցախահայերի իրավունքների վերականգնման փոխարեն, շարունակում են դրանք ոտնահարել և մեղադրանքներ ներկայացնել հայ ժողովրդին միջազգային հարթակներում։ Ի մասնավորի, Ադրբեջանի մշակույթի նախարարությանը կից մշակութային ժառանգության պաշտպանության, զարգացման և վերականգնման պետական ծառայության ղեկավար Ազադ Ջաֆարլիի գլխավորած պատվիրակությունը դեկտեմբերի 15-16-ին Փարիզում  մասնակցել են  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Զինված բախումների   դեպքում  մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի» 17-րդ նստաշրջանին։  Ադրբեջանը՝ որպես Կոմիտեի անդամ (2021-2025 թթ․)՝ ունենալով ելույթի հնարավորություն, առիթը բաց չի թողել  հայերին վարկաբեկելու և իբրև թե հայերի կողմից  ոչնչացված մշակութային արժեքների վերաբերյալ  հերթական մեղադրանքները հնչեցնելու համար https://apa.az/en/culture-policy/issue-on-mines-planted-by-armenians-raised-at-the-unesco-session-392059: Կոմիտեի նիստի օրակարգում, ի թիվս  1954 թվականի Հաագայի կոնվենցիայի երկրորդ արձանագրության կատարման կանոնակարգի, մոնիտորինգի և վերահսկման մեխանիզմների փոփոխությունների ընդունման, մշակութային ռեսուրսների պահպանության և Ուկրաինայում մշակութային ժառանգության պաշտպանությանն առնչվող հարցերի, քննարկվեց նաև լրատվամիջոցի նշմամբ Հայաստանի կողմից ականապատված տարածքների  հարցը https://caliber.az/en/post/131519/։ Մեր արձագանքը Ադրբեջանի մշակույթի ոլորտի պաշտոնատար անձինք միջազգային ամենաբարձր ատյաններում շարունակում են զրպարտել Հայաստանին և  խոսել մշակութային արժեքների պաշտպանության անհրաժեշտության մասին։ Այնինչ միջազգային կոնվենցիաները  մատնացույց անող Ադրբեջանը բազմիցս փաստացիորեն խախտել է  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Զինված բախումների դեպքում մշակութային արժեքների պահպանության» կոնվենցիան և դրան կից արձանագրությունների դրույթները, որոնց անդամ է: Հարկ է կարևորել այն փաստը, որ հենց Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարության՝ դեռևս 2021 թվականի հունիսի 3-ի  հաղորդագրության համաձայն, Ռուսաստանի Դաշնության նախաձեռնությամբ, Հայաստանը ադրբեջանական կողմին է փոխանցել Ֆիզուլիի և Զանգիլանի շրջաններում տեղադրված շուրջ 92 հազար հակատանկային և հակահետևակային ականների քարտեզ (https://infocom.am/hy/Article/58544)։ Իսկ Հաագայի դատարանում Ադրբեջանի ներկայացուցչի կողմից հայտարարվել է, որ Հայաստանն իրենց տեղեկություն է փոխանցել շուրջ 189 հազար ականների տեղադրման վայրերի մասին  https://www.azatutyun.am/a/31517743.html։  Այս ամենը թույլ է տալիս մեզ եզրակացնել, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նիստի ժամանակ հնչած մեղադրանքներն ընդդեմ Հայաստանի և հայ ժողովրդի՝ էթնիկ զտման քաղաքականության բաղկացուցիչ մաս են կազմում, որոնց նպատակը հայերին հեղինակազրկելն ու զրպարտելն է։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/ադրբեջանը-շարունակում-է-հայաստանի-դե/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2023-01-20T09:36:42+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/12/image-31-12-23-01-02.jpeg?v=1672477349" />
	<meta property="og:image:width" content="1017" />
	<meta property="og:image:height" content="594" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a4%d5%a5/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a4%d5%a5/","name":"Ադրբեջանը շարունակում է Հայաստանի դեմ մեղադրանքները. 2022 թ. դեկտեմբերի 15-16-ը Փարիզում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Զինված բախումների դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի» 17-րդ նստաշրջանում Ադրբեջանի զրպարտչական ելույթի մասին - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-12-31T09:02:33+00:00","dateModified":"2023-01-20T09:36:42+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a4%d5%a5/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a4%d5%a5/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d5%b7%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a4%d5%a5/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ադրբեջանը շարունակում է Հայաստանի դեմ մեղադրանքները. 2022 թ. դեկտեմբերի 15-16-ը Փարիզում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Զինված բախումների դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի» 17-րդ նստաշրջանում Ադրբեջանի զրպարտչական ելույթի մասին"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->