During the 44-day war of 2020, the cultural heritage of Artsakh became one of the targets of Azerbaijan. The striking examples of this are the two shellings of Ghazanchetsots Surb Amenaprkich, occured in Shushi on October 8, 2020, which severely damaged the southern part of the temple, causing collapses. And after the occupation of the city, the Azerbaijani military left many inscriptions on the walls of the church.

Immediately after the end of the war, the Azerbaijani side announced that it would ensure the protection and restoration of the Christian churches in Karabakh. The official propaganda machine of Azerbaijan chose as its primary target the buildings of Shushi, which it had destroyed and damaged - the churches of Ghazanchetsots Surb Amenaprkich and Surb Hovhannes Mkrtich (Kanach Zham). The latter was blown up after the occupation of the city, as evidenced by the photos and videos taken by the Azerbaijani military.

Official Azerbaijan announced that the historic districts of the city, mosques and churches in Shushi will be restored. In its media it is emphasizing especially the restoration of the churches as an indicator of religious, national solidarity. It is noteworthy that almost all the delegations arriving in Shushi, the representatives of the organizations were shown the "restoration" of Ghazanchetsots, which will gain "its original appearance", and which, according to the Azerbaijanis, was not Armenian. The Azeri media presents Ghazanchetsots Surb Amenaprkich church, sometimes as an Orthodox, sometimes as an Udian church, which "the Armenians Armenianized that by transforming the dome after the occupation of the city".

More than a year after the restoration of the Church of Ghazanchetsots, in many videos and photos we can see that only some "renovation" work was done inside the temple in early January 2021, before the visit of Ilham Aliyev and his wife. This can be seen at Mehriban Aliyeva’s Instagram page.

The Azerbaijani side, after its double shelling, removed the pile of stones inside the temple, collapsed walls, scaffolding was erected around the temple, the church dome was removed, which thereby distorted the appearance of the temple, the inscriptions written with paint were removed. All videos show that no visible changes were made, except for these works. It can be seen that the green construction netting is frayed, and the part of the roof that collapsed after the shelling of the southern wing has not been restored, not even covered, the rest of the ceiling is in disrepair (Fig. 1). It can also be stated that the fence of the temple courtyard was destroyed, the gates, khachkars that were standing in the courtyard were displaced.

In a video shared on Telegram-channel of  the Armenian Military Portal on May 22, 2022, it is seen that a fairly dense grass cover has grown in some parts of the roof, the damage and collapse have not been eliminated (Fig. 2), and the entire area around the temple is in a state of disrepair.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-1.jpg?v=1653917865" width="966" height="544" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-1.jpg?v=1653917865 966w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-1-300x169.jpg?v=1653917865 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-1-768x432.jpg?v=1653917865 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-1-370x208.jpg?v=1653917865 370w" sizes="(max-width: 966px) 100vw, 966px" title="Fig. 1 General view of the church, photo by Armenian Military Portal." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-1.jpg?v=1653917888" width="828" height="457" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-1.jpg?v=1653917888 828w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-1-300x166.jpg?v=1653917888 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-1-768x424.jpg?v=1653917888 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/002-2-1-370x204.jpg?v=1653917888 370w" sizes="(max-width: 828px) 100vw, 828px" title="Fig. 2 The dome and the southern wing of the church, photo by Armenian Military Portal." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>About the Azerbaijani "restoration" of Surb Amenaprkich Ghazanchetsots Church in Shushi - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="About the Azerbaijani "restoration" of Surb Amenaprkich Ghazanchetsots Church in Shushi - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="During the 44-day war of 2020, the cultural heritage of Artsakh became one of the targets of Azerbaijan. The striking examples of this are the two shellings of Ghazanchetsots Surb Amenaprkich, occured in Shushi on October 8, 2020, which severely damaged the southern part of the temple, causing collapses. And after the occupation of the city, the Azerbaijani military left many inscriptions on the walls of the church. Immediately after the end of the war, the Azerbaijani side announced that it would ensure the protection and restoration of the Christian churches in Karabakh. The official propaganda machine of Azerbaijan chose as its primary target the buildings of Shushi, which it had destroyed and damaged - the churches of Ghazanchetsots Surb Amenaprkich and Surb Hovhannes Mkrtich (Kanach Zham). The latter was blown up after the occupation of the city, as evidenced by the photos and videos taken by the Azerbaijani military. Official Azerbaijan announced that the historic districts of the city, mosques and churches in Shushi will be restored. In its media it is emphasizing especially the restoration of the churches as an indicator of religious, national solidarity. It is noteworthy that almost all the delegations arriving in Shushi, the representatives of the organizations were shown the "restoration" of Ghazanchetsots, which will gain "its original appearance", and which, according to the Azerbaijanis, was not Armenian. The Azeri media presents Ghazanchetsots Surb Amenaprkich church, sometimes as an Orthodox, sometimes as an Udian church, which "the Armenians Armenianized that by transforming the dome after the occupation of the city". More than a year after the restoration of the Church of Ghazanchetsots, in many videos and photos we can see that only some "renovation" work was done inside the temple in early January 2021, before the visit of Ilham Aliyev and his wife. This can be seen at Mehriban Aliyeva’s Instagram page. The Azerbaijani side, after its double shelling, removed the pile of stones inside the temple, collapsed walls, scaffolding was erected around the temple, the church dome was removed, which thereby distorted the appearance of the temple, the inscriptions written with paint were removed. All videos show that no visible changes were made, except for these works. It can be seen that the green construction netting is frayed, and the part of the roof that collapsed after the shelling of the southern wing has not been restored, not even covered, the rest of the ceiling is in disrepair (Fig. 1). It can also be stated that the fence of the temple courtyard was destroyed, the gates, khachkars that were standing in the courtyard were displaced. In a video shared on Telegram-channel of  the Armenian Military Portal on May 22, 2022, it is seen that a fairly dense grass cover has grown in some parts of the roof, the damage and collapse have not been eliminated (Fig. 2), and the entire area around the temple is in a state of disrepair." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-06-04T17:44:39+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/05/001-1-1-1.jpg?v=1653917865" />
	<meta property="og:image:width" content="966" />
	<meta property="og:image:height" content="544" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="2 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/","url":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/","name":"About the Azerbaijani \"restoration\" of Surb Amenaprkich Ghazanchetsots Church in Shushi - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-05-30T13:38:57+00:00","dateModified":"2022-06-04T17:44:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-azerbaijani-restoration-of-surb-amenaprkich-ghazanchetsots-church-in-shushi/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"About the Azerbaijani “restoration” of Surb Amenaprkich Ghazanchetsots Church in Shushi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Գևորգավանի ռուսական եկեղեցու շուրջ

2021 թվականին Ադրբեջանը նկարահանել է ակնհայտ քարոզչական նշանակություն ունեցող ռուսալեզու վավերագրական  ֆիլմ, որը հակահայկականությունը սկսում է դեռ վերնագրից՝ «Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе» վերնագրով https://www.youtube.com/watch?v=cyacJfkSEiA: Ֆիլմի հեղինակն է Ադրբեջանում ռուսական համայնքի ղեկավարի տեղակալ Անաստասիա Լավրինան: Ֆիլմը թարգմանվել է ֆրանսերեն, հունարեն, սերբերեն լեզուներով: 2022 թվականի հունիսի 28-ին Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում գտնվող Ադրբեջանի մշակութային կենտրոնի շենքում տեղի ունեցավ այդ ֆիլմի ցուցադրությունը https://www.youtube.com/watch?v=6gI8Al-1Hkk:

Ֆիլմի հիմնական քարոզչական թեզն այն է, որ հայկական կողմը ոչնչացրել է թե' իսլամական, թե' ուղղափառ կրոնական ժառանգությունը: Որպես այս քարոզչական թեզի կենտրոնական օրինակ վերցվել է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Գևորգավան գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք կիսավեր վիճակում գտնվող ռուսական ուղղափառ եկեղեցին, որն ըստ ֆիլմի հեղինակի, ավերել են հայերը՝ չկարողանալով հայկականացնել այն: Ներկայումս Գևորգավանը օկուպացված է: Այս թեզով, ինչպես նշում է ֆիլմի հեղինակը, ադրբեջանական կողմը ցանկանում է ցուցադրել, որ հայերը անհանդուրժող էին անգամ քրիստոնեական հուշարձանների նկատմամբ:

19-րդ դարում Գևորգավանի տեղանքը կոչվում էր Կուրոպատկինո։ Այստեղ տեղակայված են եղել ռուսական զորամիավորումներ և եկեղեցին, որն իր ճարտարապետությամբ զորամասային տիպի էր, կառուցվել էր ռազմական կայազորի զինվորականության և նրանց ընտանիքների համար:

Առանձնակի զարմանք է առաջացնում այն միտքը, որ եկեղեցին ներկայացվում է անգամ որպես ռուս մոլոկանների ուխտագնացության կենտրոն, ինչն առհասարակ հակասում է մոլոկանների կրոնական հայացքներին, որոնք էականորեն տարբերվում են պաշտոնական Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հայացքներից:

Խորհրդային տարիներին եկեղեցին գործածվում էր որպես գյուղատնտեսական պահեստ, ինչպես Խորհրդային միության տարածքում գտնվող հարյուրավոր կրոնական կառույցները:

Հետազոտող Շահեն Մկրտչյանը Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում գտնվող հուշարձաններին նվիրված իր աշխատության մեջ թեև չի անդրադառնում եկեղեցուն, սակայն ներկայացնում  է եկեղեցու լուսանկարը, որտեղ րևում է, որ այն կանգուն է, ծածկված է թիթեղյա տանիքով, երևում է նաև, որ որոշ պատուհաններ վնասված են (Մկրտչյան, 1985, լուս. 123):

Արդբեջանական քարոզչամեքենան այս ֆիլմում պնդում է, որ եկեղեցին 21-րդ դարի սկզբին ավերել են հայերը, սակայն որևէ  փաստարկ չի բերում: Նկատենք, որ 1988-1992 թվականներին ամբողջ տարածքը տնօրինում էին ադրբեջանական զինված խմբավորումները, ովքեր տեղի հայ բնակչությանը դուրս էին հանել տարածքից՝ միաժամանակ կողոպտելով և ավերելով շրջակայքը: Եվ հուշարձանը տուժել է հենց այդ  ժամանակ։ Այդ տարածքն ազատագրելուց հետո Արցախի իշխանությունները եկեղեցին ընդգրկել են հանրապետական նշանակության պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում, կազմվել է նրա պահպանական գոտին, ահմանվել է մշտադիտարկում (նկ. Պահպանական գոտին)։ Իհարկե ֆիլմում այս փաստերի մասին ոչինչ չի ասվում։ Փոխարենը ներկայացվում է հնարած մի պատմություն, թե եկեղեցին՝ մոտակայքում տեղադրված Արցախի Պաշտպանության բանակի զինվորական վարժարաններից մեկի սաներն օգտագործել են որպես կրակային թիրախ, ինչի մասին, ըստ ֆիլմի հեղինակների, վկայում են եկեղեցու բազմաթիվ հրազենային հետքերը։

Ֆիլմում չի մոռացվել և ադրբեջանական պրոպագանդայի սիրած հերյուրանքը Շուշիի  Կանաչ ժամ և Ղազանչեցոց եկեղեցիների մասին. որ դրանք Ռուսական ուղղափառ եկեղեցիներ են, որ հայերը դրանք հայկականացրել են, և որ Շուշիի «ազատագրումից» հետո տաճարները բերվելու են «ուղղափառ տեսքի»։

Զարմանք և տարակուսանք է առաջացնում Ռուս ուղղափառ եկեղեցու նման ներգրավվածությունը ադրբեջանական քարոզչամեքենային։ Այդ մասին են վկայում Ռուս ուղղափառ եկեղեցու ներկայացուցչի խոսքերն առ այն, որ Ադրբեջանում երբեք չեն եղել ազգամիջյան կոնֆլիկտներ և հատկապես չի եղել  և չկա ոչ ազգային և ոչ էլ կրոնական անհանդուրժողականություն։

Այստեղ հարկ է մեջբերել «Զինված բախումների դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» 1954 թվականի կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածը և լրացուցիչ՝ 1999 թվականի երկրորդ արձանագրության 9-րդ հոդվածի գ կետը, որով արգելվում է  մշակութային արժեքի ցանկացած վերափոխումը, ինչպես նաև դրա օգտագործման ձևի փոփոխությունը, որոնք նպատակ ունեն թաքցնելու կամ ոչնչացնելու մշակութային, պատմական կամ գիտական վկայությունները։ Այս ամենով Ադրբեջանն ակնհայտորեն ոտնահարում է ժառանգության  պատմականության, վերջինիս իսկության և ամբողջականության հիմնարար սկզբունքները, որոնք բխում են 1994 թվականի Ճապոնիայում ընդունված մշակութային ժառանգության իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթղթից ինչպես նաև ԻԿՕՄՕՍ-ի կողմից 2017 թվականին Նյու Դելիում ընդուված փաստաթղթից  և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և այլ միջազգային կառույցների փաստաթղթերից: Իսկության սկզբունքների պահպանության Նարայի փաստաթուղթը նշում է, որ մշակութային արժեքների՝ հակամարտություններում հայտնվելու դեպքում պահանջվում է մշակութային արժեքների հանդեպ լեգիտիմության ճանաչում։ Մշակութային ժառանգության իսկության փաստը ոչ մի դեպքում չպետք է ստորադասվի (Իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթուղթ, 8-րդ կետ): Այս ամենից բացի` 2005 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Ֆարոյում (Պորտուգալիա) ԵԽ նախարարների կոմիտեի կողմից ընդունված «Մշակութային ժառանգության նշանակությունը հասարակության համար» կոնվենցիան ևս շեշտում է, որ մշակութային ժառանգության նշանակությունը որոշում է տվյալ համայնքը, և ցանկացած արժեք, որը տվյալ ժողովրդի հավաքական մտքի արտահայտությունն է, պետք է պահպանվի իր բնականության և իսկության սկզբունքներով։

Փոխելով քրիստոնեական կառույցների ինքնությունը,  Ադրբեջանը խախտում է նաև 2001 թ. «Մշակութային բազմազանության պաշտպանության մասին» և 2005 թ. «Մշակութային ինքնարտահայտման ձևերի բազմազանության պաշտպանության և խրախուսման մասին» կոնվենցիաների դրույթները, որոնց անդամ է։  Այսպիսի քաղաքականությունը խտրական վերաբերմունք է, որը խախտում է նաև «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրով» ամրագրված մտքի, խղճի, դավանանքի ազատությունը և այդ ազատության հետևանքով ստեղծված ժառանգությունը իր ուզած ձևով արժևորելու իրավունքը։    Մշակութային եղեռնը միայն բնաջնջելը չէ, այն նաև իրական պատմությունն ու ավանդույթը կեղծելն է, փաստերն անտեսելը, հիշողությունը խաթարելը, կեղծ մշակութային կամ կրոնական օրակարգեր ստեղծելը։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877" width="1104" height="1619" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877 1104w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-205x300.jpeg?v=1656926877 205w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-698x1024.jpeg?v=1656926877 698w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-768x1126.jpeg?v=1656926877 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-1047x1536.jpeg?v=1656926877 1047w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-252x370.jpeg?v=1656926877 252w" sizes="(max-width: 1104px) 100vw, 1104px" title="Նկ. 1 Պահպանական գոտին:" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Գևորգավանի ռուսական եկեղեցու շուրջ - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/գևորգավանի-ռուսական-եկեղեցու-շուրջ/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Գևորգավանի ռուսական եկեղեցու շուրջ - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="2021 թվականին Ադրբեջանը նկարահանել է ակնհայտ քարոզչական նշանակություն ունեցող ռուսալեզու վավերագրական  ֆիլմ, որը հակահայկականությունը սկսում է դեռ վերնագրից՝ «Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе» վերնագրով https://www.youtube.com/watch?v=cyacJfkSEiA: Ֆիլմի հեղինակն է Ադրբեջանում ռուսական համայնքի ղեկավարի տեղակալ Անաստասիա Լավրինան: Ֆիլմը թարգմանվել է ֆրանսերեն, հունարեն, սերբերեն լեզուներով: 2022 թվականի հունիսի 28-ին Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում գտնվող Ադրբեջանի մշակութային կենտրոնի շենքում տեղի ունեցավ այդ ֆիլմի ցուցադրությունը https://www.youtube.com/watch?v=6gI8Al-1Hkk: Ֆիլմի հիմնական քարոզչական թեզն այն է, որ հայկական կողմը ոչնչացրել է թե' իսլամական, թե' ուղղափառ կրոնական ժառանգությունը: Որպես այս քարոզչական թեզի կենտրոնական օրինակ վերցվել է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Գևորգավան գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք կիսավեր վիճակում գտնվող ռուսական ուղղափառ եկեղեցին, որն ըստ ֆիլմի հեղինակի, ավերել են հայերը՝ չկարողանալով հայկականացնել այն: Ներկայումս Գևորգավանը օկուպացված է: Այս թեզով, ինչպես նշում է ֆիլմի հեղինակը, ադրբեջանական կողմը ցանկանում է ցուցադրել, որ հայերը անհանդուրժող էին անգամ քրիստոնեական հուշարձանների նկատմամբ: 19-րդ դարում Գևորգավանի տեղանքը կոչվում էր Կուրոպատկինո։ Այստեղ տեղակայված են եղել ռուսական զորամիավորումներ և եկեղեցին, որն իր ճարտարապետությամբ զորամասային տիպի էր, կառուցվել էր ռազմական կայազորի զինվորականության և նրանց ընտանիքների համար: Առանձնակի զարմանք է առաջացնում այն միտքը, որ եկեղեցին ներկայացվում է անգամ որպես ռուս մոլոկանների ուխտագնացության կենտրոն, ինչն առհասարակ հակասում է մոլոկանների կրոնական հայացքներին, որոնք էականորեն տարբերվում են պաշտոնական Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հայացքներից: Խորհրդային տարիներին եկեղեցին գործածվում էր որպես գյուղատնտեսական պահեստ, ինչպես Խորհրդային միության տարածքում գտնվող հարյուրավոր կրոնական կառույցները: Հետազոտող Շահեն Մկրտչյանը Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում գտնվող հուշարձաններին նվիրված իր աշխատության մեջ թեև չի անդրադառնում եկեղեցուն, սակայն ներկայացնում  է եկեղեցու լուսանկարը, որտեղ րևում է, որ այն կանգուն է, ծածկված է թիթեղյա տանիքով, երևում է նաև, որ որոշ պատուհաններ վնասված են (Մկրտչյան, 1985, լուս. 123): Արդբեջանական քարոզչամեքենան այս ֆիլմում պնդում է, որ եկեղեցին 21-րդ դարի սկզբին ավերել են հայերը, սակայն որևէ  փաստարկ չի բերում: Նկատենք, որ 1988-1992 թվականներին ամբողջ տարածքը տնօրինում էին ադրբեջանական զինված խմբավորումները, ովքեր տեղի հայ բնակչությանը դուրս էին հանել տարածքից՝ միաժամանակ կողոպտելով և ավերելով շրջակայքը: Եվ հուշարձանը տուժել է հենց այդ  ժամանակ։ Այդ տարածքն ազատագրելուց հետո Արցախի իշխանությունները եկեղեցին ընդգրկել են հանրապետական նշանակության պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում, կազմվել է նրա պահպանական գոտին, ահմանվել է մշտադիտարկում (նկ. Պահպանական գոտին)։ Իհարկե ֆիլմում այս փաստերի մասին ոչինչ չի ասվում։ Փոխարենը ներկայացվում է հնարած մի պատմություն, թե եկեղեցին՝ մոտակայքում տեղադրված Արցախի Պաշտպանության բանակի զինվորական վարժարաններից մեկի սաներն օգտագործել են որպես կրակային թիրախ, ինչի մասին, ըստ ֆիլմի հեղինակների, վկայում են եկեղեցու բազմաթիվ հրազենային հետքերը։ Ֆիլմում չի մոռացվել և ադրբեջանական պրոպագանդայի սիրած հերյուրանքը Շուշիի  Կանաչ ժամ և Ղազանչեցոց եկեղեցիների մասին. որ դրանք Ռուսական ուղղափառ եկեղեցիներ են, որ հայերը դրանք հայկականացրել են, և որ Շուշիի «ազատագրումից» հետո տաճարները բերվելու են «ուղղափառ տեսքի»։ Զարմանք և տարակուսանք է առաջացնում Ռուս ուղղափառ եկեղեցու նման ներգրավվածությունը ադրբեջանական քարոզչամեքենային։ Այդ մասին են վկայում Ռուս ուղղափառ եկեղեցու ներկայացուցչի խոսքերն առ այն, որ Ադրբեջանում երբեք չեն եղել ազգամիջյան կոնֆլիկտներ և հատկապես չի եղել  և չկա ոչ ազգային և ոչ էլ կրոնական անհանդուրժողականություն։ Այստեղ հարկ է մեջբերել «Զինված բախումների դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» 1954 թվականի կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածը և լրացուցիչ՝ 1999 թվականի երկրորդ արձանագրության 9-րդ հոդվածի գ կետը, որով արգելվում է  մշակութային արժեքի ցանկացած վերափոխումը, ինչպես նաև դրա օգտագործման ձևի փոփոխությունը, որոնք նպատակ ունեն թաքցնելու կամ ոչնչացնելու մշակութային, պատմական կամ գիտական վկայությունները։ Այս ամենով Ադրբեջանն ակնհայտորեն ոտնահարում է ժառանգության  պատմականության, վերջինիս իսկության և ամբողջականության հիմնարար սկզբունքները, որոնք բխում են 1994 թվականի Ճապոնիայում ընդունված մշակութային ժառանգության իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթղթից ինչպես նաև ԻԿՕՄՕՍ-ի կողմից 2017 թվականին Նյու Դելիում ընդուված փաստաթղթից  և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և այլ միջազգային կառույցների փաստաթղթերից: Իսկության սկզբունքների պահպանության Նարայի փաստաթուղթը նշում է, որ մշակութային արժեքների՝ հակամարտություններում հայտնվելու դեպքում պահանջվում է մշակութային արժեքների հանդեպ լեգիտիմության ճանաչում։ Մշակութային ժառանգության իսկության փաստը ոչ մի դեպքում չպետք է ստորադասվի (Իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթուղթ, 8-րդ կետ): Այս ամենից բացի` 2005 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Ֆարոյում (Պորտուգալիա) ԵԽ նախարարների կոմիտեի կողմից ընդունված «Մշակութային ժառանգության նշանակությունը հասարակության համար» կոնվենցիան ևս շեշտում է, որ մշակութային ժառանգության նշանակությունը որոշում է տվյալ համայնքը, և ցանկացած արժեք, որը տվյալ ժողովրդի հավաքական մտքի արտահայտությունն է, պետք է պահպանվի իր բնականության և իսկության սկզբունքներով։ Փոխելով քրիստոնեական կառույցների ինքնությունը,  Ադրբեջանը խախտում է նաև 2001 թ. «Մշակութային բազմազանության պաշտպանության մասին» և 2005 թ. «Մշակութային ինքնարտահայտման ձևերի բազմազանության պաշտպանության և խրախուսման մասին» կոնվենցիաների դրույթները, որոնց անդամ է։  Այսպիսի քաղաքականությունը խտրական վերաբերմունք է, որը խախտում է նաև «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրով» ամրագրված մտքի, խղճի, դավանանքի ազատությունը և այդ ազատության հետևանքով ստեղծված ժառանգությունը իր ուզած ձևով արժևորելու իրավունքը։    Մշակութային եղեռնը միայն բնաջնջելը չէ, այն նաև իրական պատմությունն ու ավանդույթը կեղծելն է, փաստերն անտեսելը, հիշողությունը խաթարելը, կեղծ մշակութային կամ կրոնական օրակարգեր ստեղծելը։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/գևորգավանի-ռուսական-եկեղեցու-շուրջ/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877" />
	<meta property="og:image:width" content="1104" />
	<meta property="og:image:height" content="1619" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a3%d6%87%d5%b8%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%b8%d6%82-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a3%d6%87%d5%b8%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%b8%d6%82-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/","name":"Գևորգավանի ռուսական եկեղեցու շուրջ - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-07-04T09:29:11+00:00","dateModified":"2022-07-04T09:29:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a3%d6%87%d5%b8%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%b8%d6%82-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a3%d6%87%d5%b8%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%b8%d6%82-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a3%d6%87%d5%b8%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%b8%d6%82-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Գևորգավանի ռուսական եկեղեցու շուրջ"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ռուսաստանի միջնորդությամբ և ՀՀ վարչապետի, ԱՀ, ՌԴ նախագահների  կողմից ստորագրված համաձայնագրի արդյունքում պատմական ԼՂԻՄ մաս կազմող և Արցախի Հանրապետության մշակութային քաղաք համարվող Շուշին անցավ ադրբեջանական զինված  ուժերի վերահսկողության տակ, որից հետո առաջին «հարվածներից»  մեկն ուղղվեց հենց Շուշիի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ կամ Կանաչ ժամ եկեղեցուն։ Ադրբեջանական կողմը սկսեց «վերականգնել» եկեղեցին՝ իրականում այն նենգափոխելով, բռնյուրացնելով, հայ առաքելական հանրույթի ծիսական ավանդույթները խախտելով, ժառանգության պահպանության միջազգային հիմնական օրենքները ոտնահարելով, այն քանդելով և ավերելով։

Օրեր առաջ, հունիսի 29-ին ֆեյսբուքյան հարթակում տարածված լուսանկարները հավաստում են եկեղեցու ավերման մասին․ քանդված է գմբեթը, վնասված են սուրբ խորանը և սուրբ սեղանը, ջարդուփշուր են արված մոմավառության համար նախատեսված մոմակալները և այլն, իսկ եկեղեցու սրբազան քարերն աղբի տեսքով կույտի են վերածվել: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid034GLxbSc7swhvbLQ6fMc9aYDWzAh7w9dHyXVRYg9GvU9QtVmDgLAtgTgNHa3pvW6Pl&id=100064926077027 ։ Եվ սա արվում է պետականորեն՝ բարձր մակարդակով խթանվող քաղաքականության արդյունքում, համաձայն որի բռնյուրացվում են արցախյան քրիստոնեական կառույցները, այն ինչ հնարավոր է ոչնչացվում է, այն ինչը ոչ` աղվանացվում, ադրբեջանականացվում, իսկ այս դեպքում՝ ռուսականացվում։ Կարող ենք վստահաբար նշել, որ այս վերականգնումներն ու եկեղեցու ներքին հատվածի ավերումներն արգելված են Հաագայի Արդարադատության միջազգային դատարանի՝ դեկտեմբերի 7-ի որոշմամբ, որով դատարանը հորդորել էր Ադրբեջանին ձեռնարկել բոլոր միջոցները արգելելու կամ կանխելու հայկական մշակութային արժեքների ոչնչացումն ու դրանց վնասումը, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով հոգևոր կառույցներով։ Բացի այդ ԵԽ-ն իր  «Լեռնային Ղարաբաղում մշակութային ժառանգության ոչնչացման մասին թիվ 2582 բանաձևով» վերահաստատել էր Հաագայի դատարանի պահանջը և  անդրադառնալով եկեղեցիների վնասմանն ու նենգափոխմանը,  հորդորել էր զերծ մնալ նման դատապարտելի ու մերժելի գործելակերպից։

Կարող եք նաև կարդալ «Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին որպես Ռուս ուղղափառ եկեղեցի ներկայացնելու և այնտեղ կազմակերպված անօրինական ծիսակատարության մասին» 2021 թվականի հուլիսի 10-ին www.monumetnwatch.org կայքի ներկայացրած հոդվածը հետևյալ հղմամբ

https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%af%d5%b8%d5%b2%d5%b4%d5%ab%d6%81-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5/

Մեր արձագանքը

 Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցու անօրինական վերականգնումները, կառույցի նենգափոխումն ու հռչակումը որպես ռուս ուղղափառ, ակնհայտորեն ոտնահարում է հուշարձանի պատմականության, վերջինիս իսկության և ամբողջականության հիմնարար սկզբունքները, որոնք բխում են 1994 թվականի Ճապոնիայում ընդունված մշակութային ժառանգության իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթղթից (https://www.icomos.org/charters/nara-e.pdf), ինչպես նաև ԻԿՕՄՕՍ-ի կողմից 2017 թվականին Նյու Դելիում ընդուված փաստաթղթից (http://www.icomos-isc20c.org/pdf/madrid-new-delhi-document-2017.pdf) և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և այլ միջազգային կառույցների փաստաթղթերից: Իսկության սկզբունքների պահպանության Նարայի փաստաթուղթը նշում է, որ մշակութային արժեքների՝ հակամարտություններում հայտնվելու դեպքում պահանջվում է մշակութային արժեքների հանդեպ լեգիտիմության ճանաչում: Կարևոր է ընդգծել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գործունեության հիմնարար սկզբունքները, համաձայն որոնց՝ մշակութային ժառանգության պահպանության և կառավարման պատասխանատվությունը վերապահված է այն համայնքին, որը ստեղծել է մշակութային ժառանգությունը: Իսկ մշակութային ժառանգության իսկության փաստը ոչ մի դեպքում չպետք է ստորադասվի (Իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթուղթ, 8-րդ կետ): Բացի այդ` 2005 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Ֆարոյում (Պորտուգալիա) ԵԽ նախարարների կոմիտեի կողմից ընդունված «Մշակութային ժառանգության նշանակությունը հասարակության համար» կոնվենցիան ևս շեշտում է, որ մշակութային ժառանգության նշանակությունը որոշում է տվյալ համայնքը, և ցանկացած արժեք, որը տվյալ ժողովրդի հավաքական մտքի արտահայտությունն է, պետք է պահպանվի իր բնականության և իսկության սկզբունքներով։ Ժառանգության պահպանությունն իր պատմական բոլոր դրսևորումներով և ժամանակագրությամբ արմատավորված է ժառանգությանը վերաբերող արժեքներում: Այդ մշակութային արժեքներն ընկալելու մեր ունակությունը կախված է դրանց վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուրների արժանահավատության կամ վստահելի լինելու աստիճանից, որոնք ստեղծում են անհրաժեշտ հիմք իսկության բոլոր կողմերի սահմանման համար, որոնք պետք է թույլ տան հասկանալու մշակութային ժառանգության տեսակը, առանձնահատկությունները, նշանակությունը և պատմությունը (Իսկության մասին Նարայի փաստաթուղթ, 1994թ․ Ճապոնիա): Իսկության ընկալումը հիմնարար դերակատարություն ունի մշակութային ժառանգության, պահպանությանն առնչվող բոլոր գործընթացներում: Հուշարձանները պետք է քննության առնվեն և գնահատվեն դրանց պատկանելության մշակութային համատեքստի հիման վրա: Այդ իսկ պատճառով մեծ կարևորություն և հրատապություն է ձեռք բերում ժառանգության արժեքների առանձնահատկությունների ճանաչումը յուրաքանչյուր առանձին մշակույթի (արցախահայության մշակույթի) համատեքստում, ինչպես նաև դրանց վերաբերող տեղեկատվական աղբյուրների արժանահավատությունը և ճշմարտացիությունը: Իսկության հատկանիշները կարող են ընդգրկել ձևը և նախագծումը, նյութերը և նյութակազմը, օգտագործումը և գործառույթը, ավանդույթները, գտնվելու վայրը և կատարողական եղանակը, ոգին և զգացմունքները, ինչպես նաև արտաքին և ներքին այլ գործոնները:

Հարկ է նշել նաև, որ համաձայն  Հաագայի 1954 թվականի «Զինված հակամարտության ժամանակ մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» կոնվենցիային կից երկրորդ արձանագրության (1999) 9-րդ հոդվածի գ ենթակետի՝ «Մշակութային արժեքների պաշտպանությունը բռնազավթված տարածքներում», արգելվում է մշակութային արժեքի ցանկացած վերափոխում, այդ թվում` օգտագործման ձևի և գործառույթի որևէ փոփոխություն:

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n.jpg?v=1657275776" width="2048" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n.jpg?v=1657275776 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n-300x300.jpg?v=1657275776 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n-1024x1024.jpg?v=1657275776 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n-150x150.jpg?v=1657275776 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n-768x768.jpg?v=1657275776 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n-1536x1536.jpg?v=1657275776 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/290898663_401254015382131_1515660572520822935_n-370x370.jpg?v=1657275776 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Նկ. 1 Կանաչ ժամ եկեղեցու ներքնատեսքը ադրբեջանական միջամտություններից հետո։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n.jpg?v=1657275906" width="2048" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n.jpg?v=1657275906 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n-300x300.jpg?v=1657275906 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n-1024x1024.jpg?v=1657275906 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n-150x150.jpg?v=1657275906 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n-768x768.jpg?v=1657275906 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n-1536x1536.jpg?v=1657275906 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/291467686_401253915382141_1584424477476332670_n-370x370.jpg?v=1657275906 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Նկ. 2 Կանաչ ժամ եկեղեցու ներքնատեսքը ադրբեջանական միջամտություններից հետո։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n.jpg?v=1657275931" width="2048" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n.jpg?v=1657275931 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n-300x300.jpg?v=1657275931 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n-1024x1024.jpg?v=1657275931 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n-150x150.jpg?v=1657275931 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n-768x768.jpg?v=1657275931 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n-1536x1536.jpg?v=1657275931 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n-370x370.jpg?v=1657275931 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Նկ. 3 Կանաչ ժամ եկեղեցու ներքնատեսքը ադրբեջանական միջամտություններից հետո։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n.jpg?v=1657275957" width="2048" height="2048" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n.jpg?v=1657275957 2048w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n-300x300.jpg?v=1657275957 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n-1024x1024.jpg?v=1657275957 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n-150x150.jpg?v=1657275957 150w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n-768x768.jpg?v=1657275957 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n-1536x1536.jpg?v=1657275957 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289330624_401253855382147_8772360080383453336_n-370x370.jpg?v=1657275957 370w" sizes="(max-width: 2048px) 100vw, 2048px" title="Նկ. 4 Կանաչ ժամ եկեղեցու ներքնատեսքը ադրբեջանական միջամտություններից հետո։" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին ավերվում է ադրբեջանցիների կողմից - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/շուշիի-կանաչ-ժամ-եկեղեցին-ավերվում-է-ա/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին ավերվում է ադրբեջանցիների կողմից - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ռուսաստանի միջնորդությամբ և ՀՀ վարչապետի, ԱՀ, ՌԴ նախագահների  կողմից ստորագրված համաձայնագրի արդյունքում պատմական ԼՂԻՄ մաս կազմող և Արցախի Հանրապետության մշակութային քաղաք համարվող Շուշին անցավ ադրբեջանական զինված  ուժերի վերահսկողության տակ, որից հետո առաջին «հարվածներից»  մեկն ուղղվեց հենց Շուշիի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ կամ Կանաչ ժամ եկեղեցուն։ Ադրբեջանական կողմը սկսեց «վերականգնել» եկեղեցին՝ իրականում այն նենգափոխելով, բռնյուրացնելով, հայ առաքելական հանրույթի ծիսական ավանդույթները խախտելով, ժառանգության պահպանության միջազգային հիմնական օրենքները ոտնահարելով, այն քանդելով և ավերելով։ Օրեր առաջ, հունիսի 29-ին ֆեյսբուքյան հարթակում տարածված լուսանկարները հավաստում են եկեղեցու ավերման մասին․ քանդված է գմբեթը, վնասված են սուրբ խորանը և սուրբ սեղանը, ջարդուփշուր են արված մոմավառության համար նախատեսված մոմակալները և այլն, իսկ եկեղեցու սրբազան քարերն աղբի տեսքով կույտի են վերածվել: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid034GLxbSc7swhvbLQ6fMc9aYDWzAh7w9dHyXVRYg9GvU9QtVmDgLAtgTgNHa3pvW6Pl&id=100064926077027 ։ Եվ սա արվում է պետականորեն՝ բարձր մակարդակով խթանվող քաղաքականության արդյունքում, համաձայն որի բռնյուրացվում են արցախյան քրիստոնեական կառույցները, այն ինչ հնարավոր է ոչնչացվում է, այն ինչը ոչ` աղվանացվում, ադրբեջանականացվում, իսկ այս դեպքում՝ ռուսականացվում։ Կարող ենք վստահաբար նշել, որ այս վերականգնումներն ու եկեղեցու ներքին հատվածի ավերումներն արգելված են Հաագայի Արդարադատության միջազգային դատարանի՝ դեկտեմբերի 7-ի որոշմամբ, որով դատարանը հորդորել էր Ադրբեջանին ձեռնարկել բոլոր միջոցները արգելելու կամ կանխելու հայկական մշակութային արժեքների ոչնչացումն ու դրանց վնասումը, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով հոգևոր կառույցներով։ Բացի այդ ԵԽ-ն իր  «Լեռնային Ղարաբաղում մշակութային ժառանգության ոչնչացման մասին թիվ 2582 բանաձևով» վերահաստատել էր Հաագայի դատարանի պահանջը և  անդրադառնալով եկեղեցիների վնասմանն ու նենգափոխմանը,  հորդորել էր զերծ մնալ նման դատապարտելի ու մերժելի գործելակերպից։ Կարող եք նաև կարդալ «Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին որպես Ռուս ուղղափառ եկեղեցի ներկայացնելու և այնտեղ կազմակերպված անօրինական ծիսակատարության մասին» 2021 թվականի հուլիսի 10-ին www.monumetnwatch.org կայքի ներկայացրած հոդվածը հետևյալ հղմամբ https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%af%d5%b8%d5%b2%d5%b4%d5%ab%d6%81-%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5/ Մեր արձագանքը  Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցու անօրինական վերականգնումները, կառույցի նենգափոխումն ու հռչակումը որպես ռուս ուղղափառ, ակնհայտորեն ոտնահարում է հուշարձանի պատմականության, վերջինիս իսկության և ամբողջականության հիմնարար սկզբունքները, որոնք բխում են 1994 թվականի Ճապոնիայում ընդունված մշակութային ժառանգության իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթղթից (https://www.icomos.org/charters/nara-e.pdf), ինչպես նաև ԻԿՕՄՕՍ-ի կողմից 2017 թվականին Նյու Դելիում ընդուված փաստաթղթից (http://www.icomos-isc20c.org/pdf/madrid-new-delhi-document-2017.pdf) և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և այլ միջազգային կառույցների փաստաթղթերից: Իսկության սկզբունքների պահպանության Նարայի փաստաթուղթը նշում է, որ մշակութային արժեքների՝ հակամարտություններում հայտնվելու դեպքում պահանջվում է մշակութային արժեքների հանդեպ լեգիտիմության ճանաչում: Կարևոր է ընդգծել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գործունեության հիմնարար սկզբունքները, համաձայն որոնց՝ մշակութային ժառանգության պահպանության և կառավարման պատասխանատվությունը վերապահված է այն համայնքին, որը ստեղծել է մշակութային ժառանգությունը: Իսկ մշակութային ժառանգության իսկության փաստը ոչ մի դեպքում չպետք է ստորադասվի (Իսկության վերաբերյալ Նարայի փաստաթուղթ, 8-րդ կետ): Բացի այդ` 2005 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Ֆարոյում (Պորտուգալիա) ԵԽ նախարարների կոմիտեի կողմից ընդունված «Մշակութային ժառանգության նշանակությունը հասարակության համար» կոնվենցիան ևս շեշտում է, որ մշակութային ժառանգության նշանակությունը որոշում է տվյալ համայնքը, և ցանկացած արժեք, որը տվյալ ժողովրդի հավաքական մտքի արտահայտությունն է, պետք է պահպանվի իր բնականության և իսկության սկզբունքներով։ Ժառանգության պահպանությունն իր պատմական բոլոր դրսևորումներով և ժամանակագրությամբ արմատավորված է ժառանգությանը վերաբերող արժեքներում: Այդ մշակութային արժեքներն ընկալելու մեր ունակությունը կախված է դրանց վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուրների արժանահավատության կամ վստահելի լինելու աստիճանից, որոնք ստեղծում են անհրաժեշտ հիմք իսկության բոլոր կողմերի սահմանման համար, որոնք պետք է թույլ տան հասկանալու մշակութային ժառանգության տեսակը, առանձնահատկությունները, նշանակությունը և պատմությունը (Իսկության մասին Նարայի փաստաթուղթ, 1994թ․ Ճապոնիա): Իսկության ընկալումը հիմնարար դերակատարություն ունի մշակութային ժառանգության, պահպանությանն առնչվող բոլոր գործընթացներում: Հուշարձանները պետք է քննության առնվեն և գնահատվեն դրանց պատկանելության մշակութային համատեքստի հիման վրա: Այդ իսկ պատճառով մեծ կարևորություն և հրատապություն է ձեռք բերում ժառանգության արժեքների առանձնահատկությունների ճանաչումը յուրաքանչյուր առանձին մշակույթի (արցախահայության մշակույթի) համատեքստում, ինչպես նաև դրանց վերաբերող տեղեկատվական աղբյուրների արժանահավատությունը և ճշմարտացիությունը: Իսկության հատկանիշները կարող են ընդգրկել ձևը և նախագծումը, նյութերը և նյութակազմը, օգտագործումը և գործառույթը, ավանդույթները, գտնվելու վայրը և կատարողական եղանակը, ոգին և զգացմունքները, ինչպես նաև արտաքին և ներքին այլ գործոնները: Հարկ է նշել նաև, որ համաձայն  Հաագայի 1954 թվականի «Զինված հակամարտության ժամանակ մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» կոնվենցիային կից երկրորդ արձանագրության (1999) 9-րդ հոդվածի գ ենթակետի՝ «Մշակութային արժեքների պաշտպանությունը բռնազավթված տարածքներում», արգելվում է մշակութային արժեքի ցանկացած վերափոխում, այդ թվում` օգտագործման ձևի և գործառույթի որևէ փոփոխություն:" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/շուշիի-կանաչ-ժամ-եկեղեցին-ավերվում-է-ա/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-10T18:11:41+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/289290458_401253872048812_7275878252506315333_n.jpg?v=1657275931" />
	<meta property="og:image:width" content="2048" />
	<meta property="og:image:height" content="2048" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="1 minute" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%a1/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%a1/","name":"Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին ավերվում է ադրբեջանցիների կողմից - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-07-08T10:26:23+00:00","dateModified":"2022-07-10T18:11:41+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%a1/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%a1/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b7%d5%b8%d6%82%d5%b7%d5%ab%d5%ab-%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9-%d5%aa%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%a1/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին ավերվում է ադրբեջանցիների կողմից"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Հատիսի ավերումը

Արցախի մշակութային ժառանգության բռնայուրացման դեմ այս ծանր պայքարի կիզակետում ձեռքերդ թուլանում են, ցանկություններդ մթագնում, երբ տեսնում ես, որ ադրբեջանական սանձարձակությունը որդեգրել են և քո հայրենակիցները։

Առանց սարսուռի հնարավոր չէ նայել Հատիսի ավերումները, որ արվում են հայաստանյան իշխանությունների համաձայնությամբ ու թողտվությամբ։

Սա մշակութային ժառանգության պահպանության հայաստանյան օրենսդրության կոպտագույն խախտում է։ Նույնիսկ հպանցիկ ծանոթացումն այդ օրենսդրությանը, որի հիմնական կերտերը բերում ենք ստորև, պարզից էլ պարզ են դարձնում իշխանությունների չիմացությունը, անպատասխանատվությունը և օրեսդրության կապիտ խախտումները։

Հուշարձանների պահպանության իրավա-օրենսդրական հիմքը կազմում են «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին» օրենքն ՝ ընդունված 1998 թվականի նոյեմբերի 11-ին (https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=38019), «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական հաշվառման, ուսումնասիրման, պահպանության, ամրակայման, նորոգման, վերականգնման և օգտագործման կարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2002 թվականի ապրիլի 20-ին ընդունված որոշումը (<a href="https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.arlis.am%2Fdocumentview.aspx%3FdocID%3D22601%26fbclid%3DIwAR0fQoguoerFYNs4EiMY3IbiL7eYcGCzGNt8lFmgZENkQsXyMbE4NvBPxbA&h=AT03vySsnjxaJthxPde8NQZ8iHe395ohRqHGIwQ2wCxmiku5YRDvgQ01Dkaj3-9g-FWyyfuLLd6moZyTobSKl7yNhpnSgtzHno9Qcp_bbmmcA0iEVAKta9-DsR_PR584O0Rj&__tn__=-UK-R&c%5b0%5d=AT3zIAfrS9R1uLO_qCYaBjIWBEXaTKgc2NrdULgSQppS7T9FWCIAy3vBypQujLYc93WM1nwPjV2P31deEHidn5y3hK6kPLViX5doIVULus1CBqHLzNpxgNR8piofQ2SKDSWmfy6dpJDcxEujGdqFJc9qhL2tPMewReDo6ErngRSHljAQe-oN">https://www.arlis.am/documentview.aspx?docID=22601) և «Մշակութային օրենսդրության հիմունքների մասին» ՀՀ օրենքն՝ ընդունված 2002 թվականի նոյեմբերի 20-ին։

Համաձայն «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքի հոդված 22-ի՝ «Հուշարձաններ ներառող տարածքներում շինարարական, գյուղատնտեսական և այլ կարգի աշխատանքների համար հողի հատկացումները, կառուցապատման, ինժեներատրանսպորտային հաղորդակցության ուղիների նախագծերը սահմանված կարգով համաձայնեցվում են լիազորված մարմնի հետ»:

Եթե նշված աշխատանքները կարող են վտանգել այդ տարածքներում գտնվող հուշարձանների պահպանությունն ու անվթարությունը, նախապես, աշխատանքների պատվիրատուի միջոցներով իրագործվում են հուշարձանների պահպանությունն ու անվթարությունն ապահովող միջոցառումներ` հետախուզություն, պեղումներ, վերականգնման աշխատանքներ, բացառիկ դեպքերում` տեղափոխում և լիազորված մարմնի կողմից առաջարկվող այլ աշխատանքներ:

Հոդված 24-ի բ ենթակետը սահմանում է հուշարձանների կամ դրանց պահպանության գոտիների տարածքներում գյուղատնտեսական, շինարարական կամ այլ աշխատանքների ընթացքում հուշարձանները ուսումնասիրելու, վավերագրելու, պահպանելու, իսկ բացառիկ դեպքերում` տեղափոխելու անհրաժեշտությունը։

Համաձայն «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական հաշվառման, ուսումնասիրման, պահպանության, ամրակայման, նորոգման, վերականգնման և օգտագործման կարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2002 թվականի ապրիլի 20-ին ընդունված որոշման 33-րդ կետի՝ Հուշարձանի զբաղեցրած տարածքում արգելվում են հուշարձանի նպատակային օգտագործմանը չհամապատասխանող շինարարական, գյուղատնտեսական և այլ աշխատանքների կատարումը, ինչպես նաև տնտեսական ու արտադրական գործունեությունը: Այդ տարածքում կարող են կատարվել միայն հուշարձանի ուսումնասիրման, պահպանման, թանգարանացման և ցուցադրության կազմակերպման, ինչպես նաև հուշարձանի նպատակային օգտագործմանը նպաստող վերականգնողական և նորոգման աշխատանքներ: Սույն որոշման 42-րդ կետի համաձայն «Հուշարձաններ ընդգրկող տարածքներում շինարարական, ճանապարհաշինարարական, երկրաբանական և այլ աշխատանքների նախագծերը լիազորված մարմնի հետ համաձայնեցվում են նոր շինարարության նախագծման ու տեխնիկատնտեսական հիմնավորման առաջադրանքի մշակման նախապատրաստման փուլում»:

Քանի որ Հատիս լեռան գագաթին գտնվող բրոնզ-երկաթեդարյան ամրոցը (ժողովրդական անունը՝ Շամիրամի կամ Քյոռօղլու բերդ) և օժանդակ շինությունները գրանցված չեն ՀՀ հուշարձանների պետական ցուցակում և համարվում են նորահայտ հուշարձան՝ համաձայն «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքի հոդված 20-ի «Պատմական, գիտական, գեղարվեստական կամ մշակութային այլ արժեք ունեցող նոր հայտնաբերված կամ նոր արժեքավորված օբյեկտն ստանում է նորահայտ հուշարձանի կարգավիճակ և պահպանվում է մինչև հուշարձանների պետական ցուցակում ընդգրկվելը` օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:

Նորահայտ հուշարձանը տնօրինող իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձը պարտավոր է ապահովել դրա անվթարությունը, իսկ պետության կողմից այն վերցնելու դեպքում սեփականատիրոջ կրած վնասը փոխհատուցվում է օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Հուշարձանի հայտնաբերման փաստը թաքցնող, այն հաշվառելու և ուսումնասիրելու համար արգելքներ ստեղծող, ինչպես նաև գտածոները ոչնչացնող կամ յուրացնող անձը պատասխանատվություն է կրում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով»:

Հավելենք նաև, որ Հատիսը որպես բնության հուշարձան գրանցվել է դեռ 2008 թվականին, տե՛ս Simon Maghakyan

2008 թվականից ի վեր (ահա և որոշումը` <a href="https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.arlis.am%2Fdocumentview.aspx%3Fdocid%3D93314%26fbclid%3DIwAR0PcbS-qV6ub7Kb9ZLTaEVIi3sNt_FgVKJgRpJrtFMxoqiMNEXpjiRWhH4&h=AT3fpJWlR88PlXnExg5Bc_X8-QMNu75CuZ38AMWEAsE1GEEiEIfx2CoKu6Ce2NC8ZKobY4cinisBlZmzfJeyaFW4N2-0cD-S46KFw0yZAxOAXkGF9jkq5Coe4onMkJ9uYu-E&__tn__=-UK-R&c%5b0%5d=AT3zIAfrS9R1uLO_qCYaBjIWBEXaTKgc2NrdULgSQppS7T9FWCIAy3vBypQujLYc93WM1nwPjV2P31deEHidn5y3hK6kPLViX5doIVULus1CBqHLzNpxgNR8piofQ2SKDSWmfy6dpJDcxEujGdqFJc9qhL2tPMewReDo6ErngRSHljAQe-oN">https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=93314) Հատիսը ճանաչված է որպես բնության հուշարձան, ինչպես նկատել էր Irina Ghaplanyanը: ՀՀ օրենքն այսպես է դասակարգում բնության հուշարձանը. «գիտական, պատմամշակութային և գեղագիտական առանձնահատուկ արժեք ներկայացնող բնական օբյեկտ»: Ըստ նույն օրենքի՝ «Հայաստանի Հանրապետությունում բնության հուշարձանի զբաղեցրած տարածքում արգելվում է ցանկացած գործունեություն, որը սպառնում է դրա պահպանությանը» https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=29624:

Լուսանկարները՝ Ռոբերտո Դանի և Ազատություն TV-ի։

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292921467_7692226520849088_1889275798490939993_n.jpg?v=1657450379" width="720" height="480" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292921467_7692226520849088_1889275798490939993_n.jpg?v=1657450379 720w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292921467_7692226520849088_1889275798490939993_n-300x200.jpg?v=1657450379 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292921467_7692226520849088_1889275798490939993_n-370x247.jpg?v=1657450379 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292921467_7692226520849088_1889275798490939993_n-272x182.jpg?v=1657450379 272w" sizes="(max-width: 720px) 100vw, 720px" title="Նկ. 1" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/293164664_7692226527515754_8301060006181398231_n.jpg?v=1657450417" width="720" height="480" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/293164664_7692226527515754_8301060006181398231_n.jpg?v=1657450417 720w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/293164664_7692226527515754_8301060006181398231_n-300x200.jpg?v=1657450417 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/293164664_7692226527515754_8301060006181398231_n-370x247.jpg?v=1657450417 370w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/293164664_7692226527515754_8301060006181398231_n-272x182.jpg?v=1657450417 272w" sizes="(max-width: 720px) 100vw, 720px" title="Նկ. 2" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n.jpg?v=1657450397" width="1662" height="960" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n.jpg?v=1657450397 1662w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n-300x173.jpg?v=1657450397 300w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n-1024x591.jpg?v=1657450397 1024w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n-768x444.jpg?v=1657450397 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n-1536x887.jpg?v=1657450397 1536w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292902513_7692228824182191_688446781654783925_n-370x214.jpg?v=1657450397 370w" sizes="(max-width: 1662px) 100vw, 1662px" title="Նկ. 3" alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Հատիսի ավերումը - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/hy/alerts/հատիսի-ավերումը/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="Հատիսի ավերումը - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="Արցախի մշակութային ժառանգության բռնայուրացման դեմ այս ծանր պայքարի կիզակետում ձեռքերդ թուլանում են, ցանկություններդ մթագնում, երբ տեսնում ես, որ ադրբեջանական սանձարձակությունը որդեգրել են և քո հայրենակիցները։ Առանց սարսուռի հնարավոր չէ նայել Հատիսի ավերումները, որ արվում են հայաստանյան իշխանությունների համաձայնությամբ ու թողտվությամբ։ Սա մշակութային ժառանգության պահպանության հայաստանյան օրենսդրության կոպտագույն խախտում է։ Նույնիսկ հպանցիկ ծանոթացումն այդ օրենսդրությանը, որի հիմնական կերտերը բերում ենք ստորև, պարզից էլ պարզ են դարձնում իշխանությունների չիմացությունը, անպատասխանատվությունը և օրեսդրության կապիտ խախտումները։ Հուշարձանների պահպանության իրավա-օրենսդրական հիմքը կազմում են «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին» օրենքն ՝ ընդունված 1998 թվականի նոյեմբերի 11-ին (https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=38019), «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական հաշվառման, ուսումնասիրման, պահպանության, ամրակայման, նորոգման, վերականգնման և օգտագործման կարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2002 թվականի ապրիլի 20-ին ընդունված որոշումը (https://www.arlis.am/documentview.aspx?docID=22601) և «Մշակութային օրենսդրության հիմունքների մասին» ՀՀ օրենքն՝ ընդունված 2002 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Համաձայն «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքի հոդված 22-ի՝ «Հուշարձաններ ներառող տարածքներում շինարարական, գյուղատնտեսական և այլ կարգի աշխատանքների համար հողի հատկացումները, կառուցապատման, ինժեներատրանսպորտային հաղորդակցության ուղիների նախագծերը սահմանված կարգով համաձայնեցվում են լիազորված մարմնի հետ»: Եթե նշված աշխատանքները կարող են վտանգել այդ տարածքներում գտնվող հուշարձանների պահպանությունն ու անվթարությունը, նախապես, աշխատանքների պատվիրատուի միջոցներով իրագործվում են հուշարձանների պահպանությունն ու անվթարությունն ապահովող միջոցառումներ` հետախուզություն, պեղումներ, վերականգնման աշխատանքներ, բացառիկ դեպքերում` տեղափոխում և լիազորված մարմնի կողմից առաջարկվող այլ աշխատանքներ: Հոդված 24-ի բ ենթակետը սահմանում է հուշարձանների կամ դրանց պահպանության գոտիների տարածքներում գյուղատնտեսական, շինարարական կամ այլ աշխատանքների ընթացքում հուշարձանները ուսումնասիրելու, վավերագրելու, պահպանելու, իսկ բացառիկ դեպքերում` տեղափոխելու անհրաժեշտությունը։ Համաձայն «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական հաշվառման, ուսումնասիրման, պահպանության, ամրակայման, նորոգման, վերականգնման և օգտագործման կարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2002 թվականի ապրիլի 20-ին ընդունված որոշման 33-րդ կետի՝ Հուշարձանի զբաղեցրած տարածքում արգելվում են հուշարձանի նպատակային օգտագործմանը չհամապատասխանող շինարարական, գյուղատնտեսական և այլ աշխատանքների կատարումը, ինչպես նաև տնտեսական ու արտադրական գործունեությունը: Այդ տարածքում կարող են կատարվել միայն հուշարձանի ուսումնասիրման, պահպանման, թանգարանացման և ցուցադրության կազմակերպման, ինչպես նաև հուշարձանի նպատակային օգտագործմանը նպաստող վերականգնողական և նորոգման աշխատանքներ: Սույն որոշման 42-րդ կետի համաձայն «Հուշարձաններ ընդգրկող տարածքներում շինարարական, ճանապարհաշինարարական, երկրաբանական և այլ աշխատանքների նախագծերը լիազորված մարմնի հետ համաձայնեցվում են նոր շինարարության նախագծման ու տեխնիկատնտեսական հիմնավորման առաջադրանքի մշակման նախապատրաստման փուլում»: Քանի որ Հատիս լեռան գագաթին գտնվող բրոնզ-երկաթեդարյան ամրոցը (ժողովրդական անունը՝ Շամիրամի կամ Քյոռօղլու բերդ) և օժանդակ շինությունները գրանցված չեն ՀՀ հուշարձանների պետական ցուցակում և համարվում են նորահայտ հուշարձան՝ համաձայն «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքի հոդված 20-ի «Պատմական, գիտական, գեղարվեստական կամ մշակութային այլ արժեք ունեցող նոր հայտնաբերված կամ նոր արժեքավորված օբյեկտն ստանում է նորահայտ հուշարձանի կարգավիճակ և պահպանվում է մինչև հուշարձանների պետական ցուցակում ընդգրկվելը` օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Նորահայտ հուշարձանը տնօրինող իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձը պարտավոր է ապահովել դրա անվթարությունը, իսկ պետության կողմից այն վերցնելու դեպքում սեփականատիրոջ կրած վնասը փոխհատուցվում է օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Հուշարձանի հայտնաբերման փաստը թաքցնող, այն հաշվառելու և ուսումնասիրելու համար արգելքներ ստեղծող, ինչպես նաև գտածոները ոչնչացնող կամ յուրացնող անձը պատասխանատվություն է կրում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով»: Հավելենք նաև, որ Հատիսը որպես բնության հուշարձան գրանցվել է դեռ 2008 թվականին, տե՛ս Simon Maghakyan 2008 թվականից ի վեր (ահա և որոշումը` https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=93314) Հատիսը ճանաչված է որպես բնության հուշարձան, ինչպես նկատել էր Irina Ghaplanyanը: ՀՀ օրենքն այսպես է դասակարգում բնության հուշարձանը. «գիտական, պատմամշակութային և գեղագիտական առանձնահատուկ արժեք ներկայացնող բնական օբյեկտ»: Ըստ նույն օրենքի՝ «Հայաստանի Հանրապետությունում բնության հուշարձանի զբաղեցրած տարածքում արգելվում է ցանկացած գործունեություն, որը սպառնում է դրա պահպանությանը» https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=29624: Լուսանկարները՝ Ռոբերտո Դանի և Ազատություն TV-ի։" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/hy/alerts/հատիսի-ավերումը/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-10T18:25:58+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/292921467_7692226520849088_1889275798490939993_n-1.jpg?v=1657450455" />
	<meta property="og:image:width" content="720" />
	<meta property="og:image:height" content="480" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b0%d5%a1%d5%bf%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a8/","url":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b0%d5%a1%d5%bf%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a8/","name":"Հատիսի ավերումը - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-07-10T10:54:24+00:00","dateModified":"2022-07-10T18:25:58+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b0%d5%a1%d5%bf%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a8/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b0%d5%a1%d5%bf%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a8/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b0%d5%a1%d5%bf%d5%ab%d5%bd%d5%ab-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a8/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Հատիսի ավերումը"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->

Հատիսի ավերումը - Monument Watch

Հատիսի ավերումը - Monument Watch


О русской церкви Геворгавана

В 2021-ом году Азербайджан снял русскоязычный фильм явно пропагандисткого значения, антиармянский характер которого начинается уже с его названия: «Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе». Автор фильма - Анастасия Лаврина, заместитель главы русской общины Азербайджана. Фильм был переведен на французский, греческий и, сербский языки. 28 июня 2022-го года фильм был показан в здании Азербайджанского культурного центра в Париже, столице Франции.

Главный пропагандистская концепция фильма заключается в том, что армянская сторона уничтожила как исламское, так и православное религиозное наследие. В качестве центрального примера этой пропагандистской концепции был взят русский православный храм в полуразрушенном состоянии в 2 км юго-западнее села Геворгаван Мартунинского района Республики Арцах, который, по мнению автора фильма, был разрушен армянами, не сумевшими его арменизировать.

В настоящее время Геворгаван оккупирован. Своей концепцией, как отмечает автор фильма, азербайджанская сторона хочет показать нетерпимость армян даже к христианским памятникам.

В 19 веке местность Геворгаван называлось Куропаткино. Здесь размещались русские воинские части, а церковь по своей архитектуре являлась типовой, построенной специально для солдат военного гарнизона и членов их семей.

Особенно удивляет мысль о том, что храм даже преподносится как центр паломничества русских молокан, что в целом противоречит религиозным воззрениям молокан, существенно отличающимся от взглядов официальной Русской Православной Церкви.

В советские годы церковь использовалась в качестве сельскохозяйственного склада, как и сотни других религиозных сооружений на территории Советского Союза. Исследователь Шаген Мкртчян в своей работе о памятниках, расположенных на территории Нагорного Карабаха, хотя и не упоминает церковь, но приводит фото церкви, на котором видно, что она целая, покрытая жестяной кровлей, и также видно, что некоторые окна повреждены (Мкртчян 1988, рис. 156).

В этом фильме азербайджанская пропагандистская машина утверждает, что церковь была разрушена армянами в начале 21-го века, но не приводит никаких аргументов. Отметим, что в 1988-1992 годах вся территория находилась под контролем азербайджанских вооруженных формирований, которые изгнали местное армянское население с территории, одновременно грабя и разрушая окрестности. И памятник был поврежден именно тогда.

После освобождения этой территории власти Арцаха включили церковь в список памятников истории и культуры республиканского значения, была составлена ее охранная зона, и за ней осуществлялось постоянное наблюдение (рис. Охранная зона). Разумеется, в фильме об этих фактах ничего не сказано. Вместо этого представлена сфабрикованная версия о том, что церковь использовалась в качестве мишени курсантами одного из расположенных поблизости военных училищ Армии обороны Арцаха, о чем, по мнению авторов фильма, свидетельствуют многочисленные следы от пуль на стенах церкви.

В фильме не забыли излюбленную выдумку азербайджанской пропаганды о церквях «Канач Жам» и Казанчецоц в Шуши, о том, что это - русские православные храмы, что армяне их арменизировали, и что после «освобождения» Шуши храмы будут приведены в «православный вид».

Такая вовлеченность Русской Православной Церкви в азербайджанскую пропагандистскую машину вызывает удивление и недоумение. Об этом свидетельствуют слова представителя РПЦ о том, что в Азербайджане никогда не было межэтнических конфликтов, а тем более не было и нет национальной или религиозной нетерпимости.

Здесь необходимо процитировать 4-ую статью  Конвенции 1954 года «О защите культурных ценностей в случае вооруженного конфликта» и пункт 3 9-ой статьи дополнительного Второго протокола 1999 года, который запрещает любое видоизменение культурных ценностей, а также изменение способа его использования, направленное на сокрытие или уничтожение культурных, исторических или научных свидетельств. При всем этом Азербайджан явно нарушает основополагающие принципы историчности, подлинности и целостности наследия, которые вытекают из Нараского документа о подлинности культурного наследия, принятого в Японии в 1994 году, а также из документа, принятого ИКОМОС в Нью-Дели в 2017 году, а также из документов ЮНЕСКО и других международных организаций.

В Нарском документе о защите принципов подлинности говорится, что в случае, если культурные ценности оказываются вовлеченными в вооруженный конфликт, требуется признание их легитимности. Факт подлинности культурного наследия же не должен ставиться под сомнение ни при каких обстоятельствах (Нарский документ о подлинности, пункт 8). Помимо всего этого, в рамочной Конвенции «О значении культурного наследия для общества», принятой Комитетом Министров Совета Европы 13-го октября 2005 года в Фару (Португалия), также подчеркивается, что важность культурного наследия определяет данная община, и всякая ценность, являющаяся выражением коллективной мысли данного народа, должна сохраняться на принципах ее естественности и подлинности.

Видоизменяя самобытность христианских структур, Азербайджан также нарушает положения Конвенций 2001-го года «Об охране культурного разнообразия» и 2005 года «Об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения», участником которых она является. Такого рода политика является дискриминационным отношением, которое также нарушает свободу мысли, совести, религии и право ценить наследие, созданное в результате этой свободы, по своему усмотрению. Культурный геноцид — это не только истребление, но и фальсификация реальной истории и традиций, игнорирование фактов, разрушение памяти, создание ложных культурных или религиозных программ.

Использованная литература и видеоматериал

Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988.

“Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе”, https://www.youtube.com/watch?v=cyacJfkSEiA.

Презентация в Париже фильма “Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе”, https://www.youtube.com/watch?v=6gI8Al-1Hkk.

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877" width="1104" height="1619" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877 1104w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-205x300.jpeg?v=1656926877 205w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-698x1024.jpeg?v=1656926877 698w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-768x1126.jpeg?v=1656926877 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-1047x1536.jpeg?v=1656926877 1047w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-252x370.jpeg?v=1656926877 252w" sizes="(max-width: 1104px) 100vw, 1104px" title="Рис. 1 Охранная зона." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>О русской церкви Геворгавана - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/ru/alerts/о-русской-церкви-геворгавана/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="О русской церкви Геворгавана - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="В 2021-ом году Азербайджан снял русскоязычный фильм явно пропагандисткого значения, антиармянский характер которого начинается уже с его названия: «Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе». Автор фильма - Анастасия Лаврина, заместитель главы русской общины Азербайджана. Фильм был переведен на французский, греческий и, сербский языки. 28 июня 2022-го года фильм был показан в здании Азербайджанского культурного центра в Париже, столице Франции. Главный пропагандистская концепция фильма заключается в том, что армянская сторона уничтожила как исламское, так и православное религиозное наследие. В качестве центрального примера этой пропагандистской концепции был взят русский православный храм в полуразрушенном состоянии в 2 км юго-западнее села Геворгаван Мартунинского района Республики Арцах, который, по мнению автора фильма, был разрушен армянами, не сумевшими его арменизировать. В настоящее время Геворгаван оккупирован. Своей концепцией, как отмечает автор фильма, азербайджанская сторона хочет показать нетерпимость армян даже к христианским памятникам. В 19 веке местность Геворгаван называлось Куропаткино. Здесь размещались русские воинские части, а церковь по своей архитектуре являлась типовой, построенной специально для солдат военного гарнизона и членов их семей. Особенно удивляет мысль о том, что храм даже преподносится как центр паломничества русских молокан, что в целом противоречит религиозным воззрениям молокан, существенно отличающимся от взглядов официальной Русской Православной Церкви. В советские годы церковь использовалась в качестве сельскохозяйственного склада, как и сотни других религиозных сооружений на территории Советского Союза. Исследователь Шаген Мкртчян в своей работе о памятниках, расположенных на территории Нагорного Карабаха, хотя и не упоминает церковь, но приводит фото церкви, на котором видно, что она целая, покрытая жестяной кровлей, и также видно, что некоторые окна повреждены (Мкртчян 1988, рис. 156). В этом фильме азербайджанская пропагандистская машина утверждает, что церковь была разрушена армянами в начале 21-го века, но не приводит никаких аргументов. Отметим, что в 1988-1992 годах вся территория находилась под контролем азербайджанских вооруженных формирований, которые изгнали местное армянское население с территории, одновременно грабя и разрушая окрестности. И памятник был поврежден именно тогда. После освобождения этой территории власти Арцаха включили церковь в список памятников истории и культуры республиканского значения, была составлена ее охранная зона, и за ней осуществлялось постоянное наблюдение (рис. Охранная зона). Разумеется, в фильме об этих фактах ничего не сказано. Вместо этого представлена сфабрикованная версия о том, что церковь использовалась в качестве мишени курсантами одного из расположенных поблизости военных училищ Армии обороны Арцаха, о чем, по мнению авторов фильма, свидетельствуют многочисленные следы от пуль на стенах церкви. В фильме не забыли излюбленную выдумку азербайджанской пропаганды о церквях «Канач Жам» и Казанчецоц в Шуши, о том, что это - русские православные храмы, что армяне их арменизировали, и что после «освобождения» Шуши храмы будут приведены в «православный вид». Такая вовлеченность Русской Православной Церкви в азербайджанскую пропагандистскую машину вызывает удивление и недоумение. Об этом свидетельствуют слова представителя РПЦ о том, что в Азербайджане никогда не было межэтнических конфликтов, а тем более не было и нет национальной или религиозной нетерпимости. Здесь необходимо процитировать 4-ую статью  Конвенции 1954 года «О защите культурных ценностей в случае вооруженного конфликта» и пункт 3 9-ой статьи дополнительного Второго протокола 1999 года, который запрещает любое видоизменение культурных ценностей, а также изменение способа его использования, направленное на сокрытие или уничтожение культурных, исторических или научных свидетельств. При всем этом Азербайджан явно нарушает основополагающие принципы историчности, подлинности и целостности наследия, которые вытекают из Нараского документа о подлинности культурного наследия, принятого в Японии в 1994 году, а также из документа, принятого ИКОМОС в Нью-Дели в 2017 году, а также из документов ЮНЕСКО и других международных организаций. В Нарском документе о защите принципов подлинности говорится, что в случае, если культурные ценности оказываются вовлеченными в вооруженный конфликт, требуется признание их легитимности. Факт подлинности культурного наследия же не должен ставиться под сомнение ни при каких обстоятельствах (Нарский документ о подлинности, пункт 8). Помимо всего этого, в рамочной Конвенции «О значении культурного наследия для общества», принятой Комитетом Министров Совета Европы 13-го октября 2005 года в Фару (Португалия), также подчеркивается, что важность культурного наследия определяет данная община, и всякая ценность, являющаяся выражением коллективной мысли данного народа, должна сохраняться на принципах ее естественности и подлинности. Видоизменяя самобытность христианских структур, Азербайджан также нарушает положения Конвенций 2001-го года «Об охране культурного разнообразия» и 2005 года «Об охране и поощрении разнообразия форм культурного самовыражения», участником которых она является. Такого рода политика является дискриминационным отношением, которое также нарушает свободу мысли, совести, религии и право ценить наследие, созданное в результате этой свободы, по своему усмотрению. Культурный геноцид — это не только истребление, но и фальсификация реальной истории и традиций, игнорирование фактов, разрушение памяти, создание ложных культурных или религиозных программ. Использованная литература и видеоматериал Мкртчян Ш., Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Изд-во «Айастан», Ереван, 1988. “Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе”, https://www.youtube.com/watch?v=cyacJfkSEiA. Презентация в Париже фильма “Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе”, https://www.youtube.com/watch?v=6gI8Al-1Hkk." />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/ru/alerts/о-русской-церкви-геворгавана/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-10T18:16:28+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877" />
	<meta property="og:image:width" content="1104" />
	<meta property="og:image:height" content="1619" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%b2%d0%b8-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/","url":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%b2%d0%b8-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/","name":"О русской церкви Геворгавана - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-07-04T09:29:11+00:00","dateModified":"2022-07-10T18:16:28+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%b2%d0%b8-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%b2%d0%b8-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/ru/alerts/%d0%be-%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9-%d1%86%d0%b5%d1%80%d0%ba%d0%b2%d0%b8-%d0%b3%d0%b5%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b3%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"О русской церкви Геворгавана"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


In 2021, Azerbaijan made a Russian-language film with obvious propaganda overtones, the anti-Armenian nature of which begins already with its title: “The war of Armenian separatists with churches in Karabakh” The author of the film is Anastasia Lavrina, deputy head of the Russian community in Azerbaijan. The film has been translated into French, Greek and Serbian. On June 28, 2022, the film was shown at the Azerbaijan Cultural Center in Paris, France.

The main propaganda concept of the film is that the Armenian side destroyed both the Islamic and Orthodox religious heritage. As a central example of this propaganda concept, they considered a dilapidated Russian Orthodox church located 2 km southwest of Gevorgavan village in the Martuni region of the Republic of Artsakh, which, according to the author of the film, was destroyed by Armenians who failed to Armenize it.

Currently, Gevorgavan is occupied by Azerbaijan. With its concept, as the author of the film notes, the Azerbaijani side wants to show the intolerance of Armenians even towards Christian monuments. In the 19th century, the area of Gevorgavan was called Kuropatkino. Russian military units were housed here, and the church was typical in its architecture, built specifically for the soldiers of the military garrison and their families. Particularly surprising is the idea that the temple is even presented as a center of pilgrimage for Russian Molokans, which generally contradicts the religious views of the Molokans, which differ significantly from the views of the official Russian Orthodox Church.

During the Soviet period, the church was used as an agricultural warehouse, like hundreds of other religious buildings in the Soviet Union. Researcher Shahen Mkrtchyan in his monograph dedicated to the monuments located on the territory of Nagorno-Karabakh, does not mention the church, but presents a photo of it, which shows that it was intact then, covered with a tin roof, and it is also clear that some windows were damaged (Mkrtchyan 1985, Fig. 123).

In this film, the Azerbaijani propaganda machine claims that the church was destroyed by the Armenians at the beginning of the 21st century, but does not provide any arguments. It should be noted that in 1988-1992 the entire territory was under the control of the Azerbaijani armed forces, which expelled the local Armenian population from the territory, simultaneously looting and destroying the surroundings. And the monument was damaged just in that period.

After the liberation of this territory, the authorities of Artsakh included the church in the list of historical and cultural monuments of republican significance, its protection zone was drawn up, and it was constantly monitored (Fig. Protection zone). Of course, nothing is said about these facts in the film. Instead, a fabricated version is presented that the church was used as a target by cadets of one of the nearby military schools of the Artsakh Defense Army, which, according to the authors of the film, is evidenced by numerous bullet holes on the walls of the church.

The film did not forget to mention the favorite fiction of Azerbaijani propaganda about the churches of Kanach Zham and Ghazanchetsots in Shushi, that these are Russian Orthodox churches, that the Armenians Armenianized them, and that after the “liberation” of Shushi, the churches will be brought into the “Orthodox look”. Such involvement of the Russian Orthodox Church in the Azerbaijani propaganda machine is surprising and bewildering. This is evidenced by the words of the representative of the Russian Orthodox Church that there have never been inter-ethnic conflicts in Azerbaijan, and even more so, there has never been and there is no national or religious intolerance.

Here it is necessary to quote the 4th article of the 1954 Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict and paragraph 3 of the 9th article of the additional Second Protocol of 1999, which prohibits any modification of cultural property, as well as a change in the way it is used, aimed at concealing or the destruction of cultural, historical or scientific evidence. With all this, Azerbaijan clearly violates the fundamental principles of historicity, authenticity and integrity of the heritage, which follow from the Nara Document on the Authenticity of Cultural Heritage adopted in Japan in 1994, as well as from the document adopted by ICOMOS in New Delhi in 2017, as well as from documents of UNESCO and other international organizations. The Nara Document on the Protection of the Principles of Authenticity states that if cultural property becomes involved in an armed conflict, recognition of its legitimacy is required. The fact of the authenticity of cultural heritage should not be called into question under any circumstances (Nara Document on Authenticity, paragraph 8). In addition to all this, The Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society, adopted on October 13, 2005 in Faro (Portugal), also emphasizes that the importance of cultural heritage is determined by this community, and any value that is an expression collective thought of a given people, must be preserved on the principles of its naturalness and authenticity.

By modifying the identity of Christian structures, Azerbaijan also violates the provisions of the 2001 “On the Protection of Cultural Diversity” and 2005 “On the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions” Conventions, being a party of which. This kind of policy is a discriminatory attitude that also violates the freedom of thought, conscience, belief and the right to value the heritage created as a result of this freedom on their own. Cultural genocide is not only extermination, but also falsification of real history and traditions, ignoring facts, destruction of memory, and creation of false cultural or religious programs.

Bibliography and video materials

Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, "Hayastan" publishing house, Yerevan, 1985

“The war of Armenian separatists with churches in Karabakh” (originally: «Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе») - https://www.youtube.com/watch?v=cyacJfkSEiA, in Russian

The presentation of the film “War of Armenian separatists with temples in Karabakh” in Paris - https://www.youtube.com/watch?v=6gI8Al-1Hkk (in Russian)

		<img src="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877" width="1104" height="1619" srcset="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877 1104w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-205x300.jpeg?v=1656926877 205w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-698x1024.jpeg?v=1656926877 698w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-768x1126.jpeg?v=1656926877 768w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-1047x1536.jpeg?v=1656926877 1047w, https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36-252x370.jpeg?v=1656926877 252w" sizes="(max-width: 1104px) 100vw, 1104px" title="Fig. 1 Protection zone." alt="" loading="lazy" 		class="so-widget-image"/>

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.1 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>About the Russian Church of Gevorgavan - Monument Watch</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="article" />
<meta property="og:title" content="About the Russian Church of Gevorgavan - Monument Watch" />
<meta property="og:description" content="In 2021, Azerbaijan made a Russian-language film with obvious propaganda overtones, the anti-Armenian nature of which begins already with its title: “The war of Armenian separatists with churches in Karabakh” The author of the film is Anastasia Lavrina, deputy head of the Russian community in Azerbaijan. The film has been translated into French, Greek and Serbian. On June 28, 2022, the film was shown at the Azerbaijan Cultural Center in Paris, France. The main propaganda concept of the film is that the Armenian side destroyed both the Islamic and Orthodox religious heritage. As a central example of this propaganda concept, they considered a dilapidated Russian Orthodox church located 2 km southwest of Gevorgavan village in the Martuni region of the Republic of Artsakh, which, according to the author of the film, was destroyed by Armenians who failed to Armenize it. Currently, Gevorgavan is occupied by Azerbaijan. With its concept, as the author of the film notes, the Azerbaijani side wants to show the intolerance of Armenians even towards Christian monuments. In the 19th century, the area of Gevorgavan was called Kuropatkino. Russian military units were housed here, and the church was typical in its architecture, built specifically for the soldiers of the military garrison and their families. Particularly surprising is the idea that the temple is even presented as a center of pilgrimage for Russian Molokans, which generally contradicts the religious views of the Molokans, which differ significantly from the views of the official Russian Orthodox Church. During the Soviet period, the church was used as an agricultural warehouse, like hundreds of other religious buildings in the Soviet Union. Researcher Shahen Mkrtchyan in his monograph dedicated to the monuments located on the territory of Nagorno-Karabakh, does not mention the church, but presents a photo of it, which shows that it was intact then, covered with a tin roof, and it is also clear that some windows were damaged (Mkrtchyan 1985, Fig. 123). In this film, the Azerbaijani propaganda machine claims that the church was destroyed by the Armenians at the beginning of the 21st century, but does not provide any arguments. It should be noted that in 1988-1992 the entire territory was under the control of the Azerbaijani armed forces, which expelled the local Armenian population from the territory, simultaneously looting and destroying the surroundings. And the monument was damaged just in that period. After the liberation of this territory, the authorities of Artsakh included the church in the list of historical and cultural monuments of republican significance, its protection zone was drawn up, and it was constantly monitored (Fig. Protection zone). Of course, nothing is said about these facts in the film. Instead, a fabricated version is presented that the church was used as a target by cadets of one of the nearby military schools of the Artsakh Defense Army, which, according to the authors of the film, is evidenced by numerous bullet holes on the walls of the church. The film did not forget to mention the favorite fiction of Azerbaijani propaganda about the churches of Kanach Zham and Ghazanchetsots in Shushi, that these are Russian Orthodox churches, that the Armenians Armenianized them, and that after the “liberation” of Shushi, the churches will be brought into the “Orthodox look”. Such involvement of the Russian Orthodox Church in the Azerbaijani propaganda machine is surprising and bewildering. This is evidenced by the words of the representative of the Russian Orthodox Church that there have never been inter-ethnic conflicts in Azerbaijan, and even more so, there has never been and there is no national or religious intolerance. Here it is necessary to quote the 4th article of the 1954 Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict and paragraph 3 of the 9th article of the additional Second Protocol of 1999, which prohibits any modification of cultural property, as well as a change in the way it is used, aimed at concealing or the destruction of cultural, historical or scientific evidence. With all this, Azerbaijan clearly violates the fundamental principles of historicity, authenticity and integrity of the heritage, which follow from the Nara Document on the Authenticity of Cultural Heritage adopted in Japan in 1994, as well as from the document adopted by ICOMOS in New Delhi in 2017, as well as from documents of UNESCO and other international organizations. The Nara Document on the Protection of the Principles of Authenticity states that if cultural property becomes involved in an armed conflict, recognition of its legitimacy is required. The fact of the authenticity of cultural heritage should not be called into question under any circumstances (Nara Document on Authenticity, paragraph 8). In addition to all this, The Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society, adopted on October 13, 2005 in Faro (Portugal), also emphasizes that the importance of cultural heritage is determined by this community, and any value that is an expression collective thought of a given people, must be preserved on the principles of its naturalness and authenticity. By modifying the identity of Christian structures, Azerbaijan also violates the provisions of the 2001 “On the Protection of Cultural Diversity” and 2005 “On the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions” Conventions, being a party of which. This kind of policy is a discriminatory attitude that also violates the freedom of thought, conscience, belief and the right to value the heritage created as a result of this freedom on their own. Cultural genocide is not only extermination, but also falsification of real history and traditions, ignoring facts, destruction of memory, and creation of false cultural or religious programs.   Bibliography and video materials Mkrtchyan Sh., Historical and architectural monuments of Nagorno Karabakh, "Hayastan" publishing house, Yerevan, 1985 “The war of Armenian separatists with churches in Karabakh” (originally: «Война армянских сепаратистов с храмами в Карабахе») - https://www.youtube.com/watch?v=cyacJfkSEiA, in Russian The presentation of the film “War of Armenian separatists with temples in Karabakh” in Paris - https://www.youtube.com/watch?v=6gI8Al-1Hkk (in Russian)" />
<meta property="og:url" content="https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/" />
<meta property="og:site_name" content="Monument Watch" />
<meta property="article:modified_time" content="2022-07-10T18:18:31+00:00" />
<meta property="og:image" content="https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2022/07/image-04-07-22-12-36.jpeg?v=1656926877" />
	<meta property="og:image:width" content="1104" />
	<meta property="og:image:height" content="1619" />
	<meta property="og:image:type" content="image/jpeg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:label1" content="Est. reading time" />
	<meta name="twitter:data1" content="5 minutes" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/","url":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/","name":"About the Russian Church of Gevorgavan - Monument Watch","isPartOf":{"@id":"https://monumentwatch.org/#website"},"datePublished":"2022-07-04T09:29:11+00:00","dateModified":"2022-07-10T18:18:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https://monumentwatch.org/en/alerts/about-the-russian-church-of-gevorgavan/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https://monumentwatch.org/en/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"About the Russian Church of Gevorgavan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https://monumentwatch.org/#website","url":"https://monumentwatch.org/","name":"Monument Watch","description":"Monitoring the Cultural Heritage of Artsakh","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://monumentwatch.org/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->