Ոչխարաբուծություն

 Արցախի Հանրապետությունում անասնաբուծության ոլորտում առաջատար ճյուղերից մեկը համարվում է ոչխարաբուծությունը, քանի որ մսի արտադրության 10-15 %-ը ստացվում է ոչխարաբուծությունից: Ոչխարաբուծությունը ժողովրդական տնտեսությանը մատակարարում բուրդ, ոչխարենի, գառնենի, ոչխարի միս, ճարպ իսկ մի շարք տեղերում՝ նաև կաթ։ Ոչխարները մեր երկրում ամենատարածված գյուղատնտեսական կենդանիներից են։ Նրանց բուծում են ամենուրեք և անգամ այնտեղ, ուր այլ տեսակի կենդանիներ պահելն անհնար է: Որպես տեքստիլ արդյունաբերության հումք բուրդը չի կորցնում իր նշանակությունը քիմիական մանրաթելերի մշտապես ավելացող արտադրության պայմաններում: Ելնելով տեղի ռելիեֆից, կլիմայից, ավանդույթներից և սովորույթներից, պետք է նշել անպայման այն փաստը, որ ոչխարի միսն ու բուրդը բնակչության կենցաղի անբաժանելի մասն են կազմում: Տեղական ոչխարի միսը շատ կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնակչության ճաշացանկում և իր համային հատկանիշներով գրավել է նաև այլ ազգությունների ուշադրությունը:

 Գյուղատնտեսական մյուս կենդանիների համեմատությամբ ոչխարները նկատելիորեն ավելի լավ են օգտագործում արոտային ու կոպիտ կերերը և կարող են բավարարվել այնպիսի արոտավայրերով, որոնք անհարմար են տավարի և ձիերի համար։ Դրան նպաստում են ոչխարների անատոմիական առանձնահատկությունները՝ բարակ, շարժուն շրթունքները և սուր ու կոր կտրիչ ատամները, որոնց շնորհիվ ոչխարներն ազատ ուտում են ցածր բուսած կանաչը և հավաքում են բարակ տերևները, թափված սերմերը և պտուղները։ Մոլախոտերի 600 տարատեսակներից ձին ուտում է 82-ը, կովը՝ միայն 56֊ը, իսկ ոչխարը՝ 570֊ը, հաշվի առնելով կենսաբանական այդ առանձնահատկությունը այն խորհուրդ է տրվում օգտագործել արոտավայրերի որակական հատկանիշների բարելավման աշխատանքներում Ոչխարի ոտքերն ամուր են, կճղակները և հոդերը պինդ, որի շնորհիվ լավ է դիմանում չոր տափաստաններով և նույնիսկ քարքարոտ տեղերով երկար քայլելուն։ Ճարպապոչավոր և դմակավոր ցեղի ոչխարների օրգանիզմում կուտակվում է մեծ քանակությամբ ճարպ, որի շնորհիվ ամռանը արոտավայրերի այրվելու և ձմռանը վատ եղանակներին նրանք կարողանում են բավարարվել կերի և ջրի նվազագույն քանակով։ Ոչխարները բավական դիմացկուն են նաև ցրտին։

  Կենսաբանական սկզբունքով ոչխարների ցեղերը ըստ պոչի ձևի կամ երկարության դասակարգում են՝ կարճ նիհարապոչավոր, երկար նիհարապոչավոր, կարճ ճարպապոչավոր, երկար ճարպապոչավոր և դմակավոր ոչխարներ:

 Ըստ արտադրական դասակարգման ոչխարների բոլոր ցեղերը բաժանվում են վեց խմբի՝ նրբագեղմ, կիսանրբագեղմ, կոպտաբուրդ, կիսակոպտաբուրդ, մուշտակատու և գառնենիատու ցեղեր, որոնք բուծվում են տարբեր գույնի և տարբեր ձևի խուճուճներով գառնենիներ ստանալու համար:

 Հաշվի առնելով  Արցախի Հանրապետության հողատարածքները՝ հեռագնա արոտավայրերը, ոչխարաբուծությունը՝ շնորհիվ ցածր ռիսկայնության, առկա ռեսուրսների լիարժեք օգտագործման արդյունքում կարող է դառնալ որոշիչ լծակ երկրի գյուղատնտեսական համախառն արտադրանքի ավելացման գործում:

 Ոչխարաբուծության զարգացումը մեր երկրի համար կարևոր և առաջնահերթ պահանջ է: Ոչխարաբուծությամբ զբաղվում են ԱՀ բոլոր շրջաններում: Արոտային անասնապահության զարգացման համար նպաստավոր են բոլոր շրջանները, որոնք հարուստ են ամառային խոտառատ արոտավայրերով: Անասնապահության այս ենթաճյուղի համար այստեղ կան տափաստանային նպաստավոր պայմաններ: Դաշտային մասում ընդարձակ տարածքներ զբաղեցնում են ձմեռային, իսկ լեռնային վայրերում՝ ամառային ալպյան հյութառատ խոտածածկով հարուստ արոտավայրեր: Դրանք հատկապես ընդարձակ են Մարտակերտի, Շահումյանի, Քաշաթաղի, Հադրութի և Ասկերանի շրջաններում: Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ ԱՀ-ում մանր եղջերավոր կենդանիների գլխաքանակը 1960-1986թթ. կազմել է 275-300 հազար գլուխ: Սակայն 1987 թ. այդ ցուցանիշը սկսել է նվազել: Մեծ չափով նվազել է 2000թ.՝ կազմելով 38450, 2001թ.՝ 41000 և 2002թ.՝ 42700 գլուխ: 2013 և 2014թթ. հանրապետությունում հաշվարկվել է համապատասխանաբար 107295 և 100089 գլուխ մանր եղջերավոր կենդանի: Այդ ցուցանիշը 2015 և 2016 թթ. կազմել է՝ համապատասխանաբար 103888 և 86611 գլուխ: Սակայն մանր եղջերավոր կենդանիների գլխաքանակի կտրուկ նվազում է նկատվել 2017թ.՝ կազմելով ընդամենը 58956 գլուխ: Ստորև ներկայացված է 2008-2017թթ. մանր եղջերավոր կենդանիների գլխաքանակը՝ ըստ շրջանների (աղյուսակ 1):

Աղյուսակ 1

ԱՀ ՄԵԿ-ի գլխաքանակը 2008-2017 թթ.

Հ/հ
Շրջանի անվանումը
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017

1
Ստեփանակերտ
250
1080
2180
3200
1600
680
550
560
407
40

2
Ասկերան
9337
11134
10464
13197
18562
22000
22144
20012
18760
11830

3
Հադրութ
4381
5167
5683
6381
22929
19463
8691
9967
6746
5824

4
Մարտակերտ
9764
11027
14422
13365
14478
15140
15291
14130
11669
9582

5
Մարտունի
8112
8854
9802
9437
11779
13806
13011
14068
12223
8670

6
Շահումյան
1697
1314
951
1180
2813
1638
1479
1707
1977
1450

7
Շուշի
659
566
548
681
846
1007
813
659
430
524

8
Քաշաթաղ
9112
10294
11844
14070
24146
33561
38110
42785
34399
19940

Ընդամենը
43312
49436
55894
61511
97153
107295
100089
103888
86611
57860

 Կովկասի լեռնային շրջաններում բուծում են մսա-բրդա-կաթնատու ոչխարներ, որոնք մթերատվությամբ համարվում են բազմակողմանի զարգացած: Կովկասյան ոչխարներից հայտնի են մի շարք տնտեսական արժեք ներկայացնող ցեղեր՝ թուշինյան, անդիական, օսեթական, կարաչաևյան, բալբաս, մազեխ, բոզախ, ղարաբաղյան, լեզգինյան և այլն:

Անասնապահական մթերքների արտադրությունը և կենդանիների մթերատվությունը 2010-2017 թթ.

2010թ.
2011թ.
2012թ.
2013թ.
2014թ.
2015թ.
2016թ.
2017թ.

Բուրդ, տոննա
98,1
175,9
153,6
190,1
289,9
288,7
306,2
262,9

1 ոչխարի բրդատվությունը, կգ
2,28
3,52
2,7
2,7
2,8
2,8
2,8
3,1

 Մեր կողմից առանձնահատուկ ուշադրության և ուսումնասիրության են ենթարկվել հանրապետությունում բուծվող՝ ղարաբաղյան, բալբաս և ներկրված՝ կարաչաևյան ցեղերի ոչխարները: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մեր տարածաշրջանի բնակչությունը առավել հակված է բազմացնելու այնպիսի ցեղեր, որոնք տալիս են համեղ միս և ունենում են բարձր սպանդային ելք: Ներկայացնում ենք ուսումնասիրվող ոչխարների ցեղերի առանձնահատկությունները.

Ղարաբաղյան ցեղ: Ոչխարները միջին մեծության են: Խոյի միջին կենդանի քաշը 60-70 կգ է, իսկ մաքիներինը՝ 47-50 կգ: Այս ոչխարների մարմնակազմը առանձնահատուկ է ճարպային պոչի ձևով, որը կազմում է երկու բարձիկներ, որոնց մաշկի կողմը ուղղված է դեպի դուրս: Ճարպապոչը երբեմն կշռում է 8 կգ և ավելի: Ոչխարները կարճ ականջներով են: Միսը շատ համեղ է և բարձր է գնահատվում: Բրդատվությունը ցածր է: Բուրդը լինում է սպիտակ և կեղտոտ սպիտակ գույնի, մեծ քանակությամբ մեռած և չոր մազեր է պարունակում: Երկու խուզի ընթացքում յուրաքանչյուր ոչխարից ստացվում է 1.8-2.4 կգ բուրդ: Ղարաբաղ ցեղը նախկինում լավացվել է մերինոսներով և ստացվել է դրական արդյունք:

Բալբաս ցեղ: Այս ցեղի ոչխարները լեռնային ոչխարներից ամենախոշորն են: Նրանց պոչը կազմում է երկու ճարպային բարձիկներ և ցատկիչ հոդերի գծից իջնում է ցած: Տոհմային խոյերի միջին կենդանի քաշը 80-90 կգ է, իսկ մաքիներինը՝ 55-60 կգ: Բալբաս ոչխարները գնահատվում են ըստ իրենց բրդի մթերատվության: Խոյերի տարեկան բրդատվությունը 3-4 կգ է, իսկ մաքիներինը՝ 2-2.5 կգ: Բալբաս ցեղի ոչխարները աչքի են ընկնում բարձր կաթնատվությամբ:

Կարաչաևյան ցեղ: Ոչխարների ամենահին կոպտաբուրդ ցեղն է, որը բուծվում է Հյուսիս-Օսեթական, Կաբարդինյան, Կարաչաևյան և Հյուսիսային Կովկասի այլ շրջաններում: Կենդանիները միջին մեծության են, խոյերի կենդանի քաշը կազմում է 60-70 կգ, մաքիներինը՝ 40-50կգ: Ունեն ուժեղ մարմնակազմ, լավ զարգացած վերջավորություններ, որոնք հարմարեցված են լեռնային գոտիներում արածելու համար: Այս ոչխարների մարմնակազմը առանձնահատուկ է՝ պոչի Z-անման ձևով, որի երկարությունը 44 սմ է, կարող է պարունակել մոտ 5-6կգ ճարպ: Այս ցեղի աչխարները ունեն եղջյուրներ, խոյերի մոտ եղջյուրները զսպանակաձև են: Գունավորումը մեծամասամբ սև է՝ 80 %: Խոյերի տարեկան բրդատվությունը 2,5-3 կգ է, իսկ մաքիներինը՝ 2-2,5 կգ: Համարվում է վաղահաս ցեղ, քանի որ 3 ամսական գառները ունենում են չափահաս կենդանիների մարմնի քաշի 40 %-ը: Սպանդային ելքը կազմում է 47-56 %: Կարաչաևյան ցեղը տեղացիների համար կատարյալ ցեղ է, քանի որ բարձր է գնահատվում թե միսը, և թե կաթն ու բուրդը: Երիտասարդ ոչխարների միսը շատ համեղ է, քանի որ բուծման ընթացքում կարևոր տեղ է հատկացվել մսային հատկանիշներին, որը հիմնականում պայմանավորված է Հյուսիսային Կովկասի առողջարանային գոտիներում համեղ ոչխարի մսի բարձր պահանջարկով: Այսպիսով, այս ցեղերի մեջ էական տարբերություն չկա. բոլորը համարվում են մսա-բրդա-կաթնատու ոչխարներ,  տարբերությունը նկատվում է հիմնականում մարմնակազմի մեջ:

Հանրապետությունում բուծվող ոչխարների ցեղերի բնութագրերը

Ցուցանիշներ
Կարաչաևյան
Բալբաս
Ղարաբաղյան

Քաշը՝   խոյ
60-70 կգ
80-90 կգ
60-70 կգ

            մաքի
40-50 կգ
55-60 կգ
47-50 կգ

            նորածին գառ
2,9-4,5 կգ
2.9-3.5 կգ
3-4 կգ

Բուրդը՝ խոյ
2,5-3 կգ
3-4 կգ
2,3-3 կգ

            մաքի
2-2,5 կգ
2-2,5 կգ
1.5-2,4 կգ

Կաթը
30-50 կգ
100-200 կգ
35-40 կգ

Յուղայնությունը
9,6%
7,5%
7.4%

Պտղաբերությունը
105-110 գառ
100-105
100-110 գառ

Սպանդային ելքը
47-56%
50-56%
56%

Բուրդը
կոպիտ
կոպիտ
կոպիտ

Արցախի Հանրապետությունում անասնաբուծության ոլորտում առաջատար ճյուղերից մեկը համարվում է ոչխարաբուծությունը, քանի որ մսի արտադրության 10-15 %-ը ստացվում է ոչխարաբուծությունից: Ոչխարաբուծությունը ժողովրդական տնտեսությանը մատակարարում բուրդ, ոչխարենի, գառնենի, ոչխարի միս, ճարպ իսկ մի շարք տեղերում՝ նաև կաթ։ Ոչխարները մեր երկրում ամենատարածված գյուղատնտեսական կենդանիներից են։ Նրանց բուծում են ամենուրեք և անգամ այնտեղ, ուր այլ տեսակի կենդանիներ պահելն անհնար […]


խոզաբուծություն

 Խոզաբուծությունը անասնաբուծության առավել վաղահաս ճյուղերից է։ Խոզերի գլխաքանակի հետագա ավելացումը և նրանց մթերատվության բարձրացումը թույլ են տալիս կարճ ժամանակում մեր երկրում նշանակալից չափով ավելացնել խոզի մսի արտադրությունը։ Խոզաբուծության նշանակությունը մսի արտադրության ավելացման համար պայմանավորված է խոզի կենսաբանական առանձնահատկություններով: Մյուս գյուղատնտեսական կենդանիներից խոզերը տարբերվում են բարձր պտղատվությամբ. մեկ մերունից մեկ ծնի ժամանակ ստացվում է 10-12 և ավելի խոճկոր։ Հայտնի են դեպքեր, երբ մերունից մեկ ծնի ժամանակ ստացվել է 28-30 խոճկոր։ Հղիության 114-116 օրվա ընթացքում և ծծկերության շրջանը 26-36 օր կրճատելով, յուրաքանչյուր մերունից տարեկան կարելի է ստանալ երկուսից ավելի ծին և, ինչպես ցույց է տվել առաջավոր խոզաբույծների փորձը, աճեցնել տարեկան 20-24 խոճկոր։ Մերունի պտղատվությունը կախված է նրա տարիքից և ցեղային առանձնահատկություններից։ Երկուսից հինգ տարեկան մերունները ունեն բարձր պտղատվություն, քան երիտասարդ խոզերն։ Ճարպային տիպի խոզերը ավելի քիչ պտղատու են, քան մսաճարպային տիպի խոզերը։ Խոզերի առանձնահատկություններից է բարձր վաղահասությունը: Ճիշտ կերակրման և աճեցման դեպքում 9-10 ամսական մատղաշը սեռապես հասունանում է և կարող է օգտագործվել նախիրի վերարտադրության համար։ Այդ դեպքում մերունների առաջին ծինը տեղի է ունենում 13-14 ամսականում։ Խոճկորները աճի նորմալ պայմաններում արագորեն աճում են և մեկ շաբաթականում նրանց քաշը ավելանում է մոտ երկու անգամ, իսկ 2 ամսականում նրանք կշռում են 16-20 կգ: Խոզերի բարձր պտղատվության և վաղահասության շնորհիվ տարվա սկզբին տնտեսությունում եղած յուրաքանչյուր մերունից սերնդի աճեցման և բտման դեպքում տարեկան կարելի է ստանալ մինչև 2000 կգ խոզի միս։ Խոզի մսի որակը փոխվում է կենդանու տարիքից, սնվածությունից, ցեղային առանձնահատկություններից ու նրանց օգտագործած կերերից։ Երիտասարդ կենդանիների միսը հյութալի է, պարունակում ավելի շատ սպիտակուց ու քիչ ճարպ, քան խոտանված վարազների և մերունների միսը, որոնց մսեղիքի մեջ բտումից հետո զգալիորեն ավելանում է ճարպի քանակը։ Խոզերի սպանդային ելքը, կախված սնվածության աստիճանից, տարիքից, սեռից և ցեղային առանձնահատկություններից, տատանվում է 55-70 %-ի սահմաններում, այսինքն’ զգալի չափով ավելի է տավարի ու ոչխարի համապատասխան ցուցանիշից։ Բացի մսից և ճարպից, խոզերից ստանում են մի ամբողջ շարք կողմնակի մթերքներ (կաշի,աղիքներ, մազ, արյուն և այլն), որոնք օգտագործվում են որպես հումք հետագա վերամշակման համար։ Բարձրորակ սննդային ճարպ ստանում են նաև խոզի մսեղիքի մասնատման պրոցեսում՝ խոզի ճարպի (ենթամաշկային ճարպի) մի մասը կտրում են, մսեղիքի վրա թողնելով 1,5-2 սանտիմետրանոց շերտ։ Հանված խոզաճարպը իրացվում է առանձին։ Խոզերը ամենակեր են, լավ են օգտագործում և բուսական, և կենդանական կերերը, ինչպես նաև տեխնիկական արտադրության ու հասարակական սննդի մնացուկները։ Այդ հանգամանքը նպաստում է նրանց բուծմանը մեր երկրի ամենատարբեր շրջաններում։ Ամենատարբեր կերերի օգտագործման դեպքում խոզերը մեկ կիլոգրամ քաշաճի վրա ծախսում են ավելի քիչ կերամիավոր, քան գյուղատնտեսական մյուս կենդանիները։ 1 կգ քաշաճի վրա խոզերի մատղաշները ծախսում են 3,5-4,5, իսկ հասունները 6-8 կերամիավոր։ Մսի գոյացման համար խոզերի օրգանիզմում օգտագործվում է կերի էներգիայի մինչև 32, տավարի օրգանիզմում՝ 25, իսկ ոչխարի օրգանիզմում` 20% ֊ը։

 Խոզերը շատ զգայուն են արտաքին միջավայրի ինչպես բարձր, այնպես էլ ցածր ջերմության նկատմամբ: Խոզերը, ինչպես նաև տաքարյուն մյուս կենդանիները, իրենց էներգիայի մի մասը օգտագործում են մարմնի կայուն ջերմաստիճանի պահպանման համար: Եթե խոզանոցում չկա օդափոխության սիստեմ, ապա 20 աստիճանից բարձր ջերմությունը բացասաբար է ազդում կերակրող մերունի վրա, նա դժվարանում  է ավելորդ ջերմությունից, քիչ է ուտում և քիչ էլ կաթ է արտադրում: Ընդանրապես, երբ խոզանոցներում ջերմությունը 25 և ավելի է լինում, խիստ ընկնում է բոլոր սեռահասակային խմբերի կենդանիների մթերատվությունը: Խոզերն զգայուն են նաև բարձր խոնավության նկատմամբ: Ինչպես բարձր, այնպես էլ ցածր ջերմությունը համեմատաբար հեշտ են տանում, եթե խոնավությունը նորմալ է (70% կամ ցածր): Կիրառվում է խոզերի պահվածքի 2 եղանակ` զբոսաբակային և ոչ զբոսաբակային:  Քանի որ հանրապետության և հարևան պետություների տարածքները անապահով են աֆրիկական ժանտախտի նկատմամբ ուստի երաշխավորվում է իրականացնել ոչ զբոսաբակային   (փակ)  պահվածքով:

 Հանրապետությունում  հիմնականում բուծվում են խոշոր սպիտակ, լանդրաս և դյուրոկ ցեղերը: Տեղական խոզերի մթերատվության բարձրացման նպատակով մեր մասնագետների կողմից իրականացվում է արհեստական սերմնավորում:

 Խոշոր սպիտակ ցեղ: Մեր երկրում բուծվող խոզերի խոշոր սպիտակ ցեղը ցտեղծվել է անգլիական սպիտակ ցեղի և տեղական խոզերի տրամախաչումից ստացված խառնածինների հետ կատարվող տևական տոհմային աշխատանքի հետևանքով։ Անգլիայում խոզերի խոշոր սպիտակ ցեղը ստացվել է մի քանի ցեղերի բարդ տրամախաչումից։ Եղած տվյալների համաձայն նրա ստեղծմանը մասնակցել են տեղական, պորտուգալական, նեապոլյան և չինական խոզերը։ Երկար ժամանակ խոշոր սպիտակ ցեղի կենդանիներին մեր երկրի բազմաթիվ շրջաններում օգտագործում էին տեղական խոզերի բարելավման համար, որի հետևանքով խոշոր սպիտակ խոզերի զանգվածը և նրանց խառնածինները զգալիորեն ավելացան։ Ներկայումս խոշոր սպիտակ ցեղը իր բարձր մթերատվության շնորհիվ ավելի է տարածվել մեր երկրում և կենդանիների թվով գրավում է առաջին տեղը մյուս ցեղերի մեջ։ Խոշոր սպիտակ ցեղի խոզերը բնութագրվում են ոչ մեծ գլխով, կորացած պրոֆիլով և լայն ճակատով։ Նրանց ականջները բարակ են, դեպի վեր, առաջ և կողմերը ուղղված, պարանոցը մկանուտ է, մնդավը լայն է, կուրծքը խոր և լայն, մեջքն ուղիղ է գոտկատեղը և սրբոսկրը լայն են, ազդրերը կլորացած են, իջնում են մինչև ցատկահոդերը, ոտքերը ամուր են, չոր, ճիշտ դրված, մաշկը ամուր է, առաձգական, առանց ծալքերի, մազը սպիտակ է, երկար, հարթ։ Այս ցեղի խոզերը խոշոր են, երեք տարեկան տոհմային մերուններր միջին հաշվով կշռում են 220-280 կգ, վարազները’ 300-350 կգ, իսկ առանձին արտադրողներ’ 500 կգ: Խոշոր սպիտակ ցեղի մերուններն աչքի են ընկնում բարձր պտղատվությամբ և կաթնատվությամբ։ Հասուն մերունից մեկ ծնի ժամանակ միջին հաշվով ստացվում է 10-12 խոճկոր’ 1-1,3 կգ քաշով, բայց հազվադեպ չէ 14-16 խոճկորի ծնունդը: Մերունների կաթնատությունը կազմում է 60-70 կգ և ավելի։ Այս ցեղի խոզերն աչքի են ընկնում բարձր վաղահասությամբ և աճի ու կերակրման նորմալ պայմաններում բարձր քաշաճով։ Խոշոր սպիտակ ցեղի խոզերը բուծվում են մեր երկրի տարածքի մեծ մասում։

 Լանդրաս ցեղ: Բեկոնային արդյունաբերության զարգացման հետ միասին Դանիայում ուշադրություն են դարձրել երկրում բուծվող տեղական ցեղային խմբի խոզերի բարելավման անհրաժեշտությանը, քանի որ նրանք չէին համապատասխանում այն պահանջներին, որ առաջադրվում էին բեկոնի արտադրության համար։ Այդ նպատակով Դանիա ներմուծվեցին անգլիական խոշոր սպիտակ ցեղի խոզեր։ Տեղական և անգլիական խոզերի խառնածինների հիման վրա այստեղ ստեղծվեց մսային տիպի կենդանիների նոր ցեղ, որ ստացավ լանդրաս անունը։ Այդ ցեղի խոզերը համեմատաբար խոշոր են, ձգված, խոր և լայն իրանով, լայն սրբանով, թեթևակի կախված հետույքով և տափակ ազդրերով։ նրանց գլուխը բավական երկար է, ուղիղ պրոֆիլով, մեծ, դեպի առաջ կախված ականջներով: Վարազները կշռում են մինչև 360 կգ, մերունները՝ մինչև 280 կգ: Մերունների պտղատվությունը 10-12 խոճկոր է, կաթնատվությունը՝ 60-70 կգ: Մատղաշը 170-180 օրականում հասնում է 85-95 կգ-ի: Լանդրաս ցեղի կենդանիներն աչքի են ընկնում լավ բեկոնային հատկանիշներով, որոնք պահպանվում են նրանց և խոշոր սպիտակ խոզերի խառնածինների մոտ։

 Դյուրոկ ցեղ: Խոզերի ամերիկյան ցեղատեսակ է, որը ստացել  են ԱՄՆ հյուսիսարեվելյան մասում, կարմիր գույնի խոզերի  տրամախաչումից: Վարազները կշռում են մինչև 300-360 կգ, մերուները մինչև 240-300 կգ: Մերուների պտղատվությունը 8-11 խոճկոր է: Դյուրոկը  170-180 օրականում հասնում է 100-110 կգ կենդանի քաշի: Խոզուկները ծնվում են բավականին մեծ (1100-1600 գ): 1կգ քաշաճի վրա ծախսում է 3,7-3,8 կերային միավոր: Սպանդային ելքը 70% է: Դյուրոկի առանձնահատկություներից է, հանգիստ բնավորություն, վաղահասունություն, օրգանիզմի բարձր դիմադրողականություն, մսեղիքի յուրահատուկ համ:

 Ստորև ներկայացված է 2013-2017թթ. խոզերի գլխաքանակը՝ ըստ շրջանների:

ԱՀ-ում խոզերի գլխաքանակը 2013-2017 թթ.

Հ/հ
Շրջանի անվանումը
2013
2014
2015
2016
2017

1
Ստեփանակերտ
980
1320
2220
747
411

2
Ասկերան
3369
2822
5488
3940
4385

3
Հադրութ
3099
2337
3173
4030
3437

4
Մարտակերտ
1931
1257
2962
1812
2255

5
Մարտունի
3827
2401
4791
4534
5048

6
Շահումյան
755
744
1029
386
509

7
Շուշի
396
213
357
251
219

8
Քաշաթաղ
3391
2154
3269
3799
3924

Ընդամենը
17748
13248
23289
19499
20188

Խոզաբուծությունը անասնաբուծության առավել վաղահաս ճյուղերից է։ Խոզերի գլխաքանակի հետագա ավելացումը և նրանց մթերատվության բարձրացումը թույլ են տալիս կարճ ժամանակում մեր երկրում նշանակալից չափով ավելացնել խոզի մսի արտադրությունը։ Խոզաբուծության նշանակությունը մսի արտադրության ավելացման համար պայմանավորված է խոզի կենսաբանական առանձնահատկություններով: Մյուս գյուղատնտեսական կենդանիներից խոզերը տարբերվում են բարձր պտղատվությամբ. մեկ մերունից մեկ ծնի ժամանակ ստացվում է 10-12 և […]


Թռչնաբուծություն

 Ժամանակակից արդյունաբերական թռչնաբուծությունը անասնաբուծության բարձր եկամտաբեր ճյուղերից է։ Այն մեր տնտեսությանը տալիս է բարձրորակ դիետիկ սննդամթերքներ՝ ձու և թռչունի միս։ Այս ճյուղի ինտենսիվացումը և մասնագիտացումը նպաստում են թռչնաբուծական տնտեսություններում գիտականորեն հիմնավորված տեխնոլոգիայի լայն կիրառմանը’ աշխատատար պրոցեսների լիակատար մեքենայացումով, առավել բարձր մթերատու հիբրիդային թռչունի օգտագործմանը, գիտության և առաջավոր պրակտիկայի նվաճումների կիրառմանը և տարեցտարի արտադրանքի յուրաքանչյուր միավորի համար աշխատանքի ու միջոցների նվազագույն ծախսով ամեն տարի թռչունի ձվի և մսի արտադրության տեմպերի աճին։

 Թռչնաբուծությունը անասնաբուծության առավել վաղահաս ճյուղերից է։  Թռչունների ձվի և մսի արտադրության հաջորդական աճը բացատրվում է գլխավորապես թռչունի մթերատվության բարձրացումով, ինչպես նաև նրա գլխաքանակի ավելացումով: Սննդի ձվի և մսի արտադրության համար ավելի արդյունավետ է հիբրիդային թռչունը՝ ըստ մթերատվության և կենսունակության այն գերազանցում է ելքային գծերի մաքրացեղ թռչուններին։ Մաքրացեղ թռչունների բուծման համեմատությամբ հիբրիդացումը հնարավորություն է տալիս ավելի կարճ ժամանակում ավելացնել թռչնաբուծական մթերքների արտադրությունը, միաժամանակ իջեցնելով նրա ինքնարժեքը։ Գյուղատնտեսական թռչունը, բացի վաղահասությունից, աչքի է ընկնում նաև բարձր վերարտադրական հատկանիշներով, ինտենսիվ աճով, բարձր մթերատվությամբ ու կենսունակությամբ և արտադրանքի մեկ միավորին ընկնող կերերի համեմատաբար փոքր ծախսով։ Ունենալով ոչ մեծ սեփական կշիռ, բայց բարձր պտղատվություն, թռչունը, այլ տեսակի ընտանի կենդանիների հետ համեմատած, արտադրում է շատ մթերքներ։

 Սննդային նպատակներով օգտագործում են հիմնականում հավի, լորի և խայտահավի ձվերը։ Հնդկահավերից, բադերից և սագերից ստանում են մսային արտադրանք։ Թռչունի ձուն եզակի դիետիկ մթերք է՝  բաղկացած լիարժեք սպիտակուցներից, ճարպերից, ածխաջրերից, վիտամիններից և հանքային նյութերից։ Ձուն պարունակում է 74%֊ից ավելի ջուր, 12֊ական % սպիտակուցներ ու ճարպեր և մոտավորապես 1-ական % ածխաջրեր ու անօրգանական նյութեր, ընդ որում ջրում լողացող թռչունների ձուն ցամաքային թռչունի ձվից մի փոքր ավելի հարուստ է ճարպով (13-14%) և աղքատ է ջրից։ Բարձր սննդարարությամբ և դիետիկ հատկություններով է բնութագրվում նաև գյուղատնտեսական թռչունի միսը։ Հավերի և.հնդկահավերի մսի մեջ կա մինչև 23 % պրոտեին, 17-24 % ճարպ և 71-74% ջուր, բադերի մսի մեջ` մինչև 23 % պրոտեին, 34 % ճարպ և 71 % ջուր, սագերի մսի մեջ` մինչև 16 պրոտեին, 46 % ճարպ և 47 % ջուր, խայտահավերի մսի մեջ` մինչև 23 % պրոտեին, 21 % ճարպ և 71 % ջուր։

 Բացի այդ, թռչունից լրացուցիչ ստանում են փետուր, բմբուլ և կողմնակի արտադրանք’ թռչունի ծերտ։ Վերջինը չորացած ձևով օգտագործում են որպես կենդանիների կեր և արժեքավոր պարարտանյութ։ Թռչունի ինկուբացիայի և մորթի մնացորդները վերամշակում ու ստանում են բարձր սննդատու կերային և փետուրային ալյուր։

 Ձվատվությունը գյուղատնտեսական թռչունի կարևորագույն մթերային հատկանիշն է։ Ձվային թռչնաբուծության մեջ հիմնական ապրանքային արտադրանքը որոշվում է ձվերի թվով։ Մսատու թռչնաբուծության մեջ թռչունի ձվատվությունից է կախված տնտեսությունում ճտերի ստացման, մատղաշների թվի և, հետևապես նաև’ թռչունի մսի արտադրությունը։ Ձվատվությունը պայմանավորված է հիմնականում արտաքին միջավայրի գործոններով, թռչունի ֆիզիոլոգիական վիճակով, նրա օրգանիզմում նյութափոխանակության ինտենսիվությամբ, ինչպես նաև ժառանգական հատկանիշներով։ Հավերի ձվատվության ժառանգելիության գործակիցը բարձր չէ, միջին հաշվով հավասար է 20-25%: Հետևաբար, այն արտաքին միջավայրի գործոնների ազդեցությամբ ենթակա է մեծ փոփոխականության։ Տարվա ընթացքում հավից ստանում են միջին հաշվով 230-250 ձու, լավագույն հիբրիդ ածան հավերից՝ 270 և ավելի ձու, իսկ առանձին հավերից’ 365 ձու, լորերից’ 200-300 ձու, բադերից’ 120-160 ձու, հնդկահավերից’ 80-120 ձու, խայտահավերից’ 80-150 ձու, սագերից 40-60 ձու։

 Ձվային արտադրանք ստանալու համար արդյունաբերական հավերին պահում են տնտեսություններում ձվարկման տարվա ընթացքում, որը համապատասխանում է մոտավորապես թռչունի 17-18 ամսականին։ Արժեքավոր տոհմային թռչուններին պահում են 2-3 տարի։ Հավերի տարեկան ձվատվությունը, բացի արտաքին միջավայրի պայմաններից (կերակրում, պահվածք, շենքերի օդափոխությունը, լույսը, օդի ջերմաստիճանը և խոնավությունը), կախում ունի թռչունի ցեղից և գծից, նրա անհատական ժառանգական հատկանիշներից, տարիքից, սեռական հասունացումից (որոշված առաջին ձուն ածելու տարիքով’ օրերով հաշված), ձվարկման տևողությունից, ցիկլերի մեծությունից (ձվերի թիվը, որ հավը ածել է առանց ընդմիջումների տարվա ընթացքում ձվարկման դադարից, փետրափոխությունից, թուխս նստելու բնազդից և առողջական վիճակից։ Բարձր ձվարկման փոխանցման վրա ժառանգաբար ազդում է ինչպես մոր, այնպես էլ հոր օրգանիզմը։ Սակայն կարծում են, որ ձվատվության և սեռական հասունացման վրա ավելի մեծ ազդեցություն է գործում ոչ թե մոր, այլ հոր Ժառանգականությունը։ Թռչունների առաջին ձվի ածելը վկայում է այն մասին, որ նրա օրգանիզմը հիմնականում ավարտել է զարգացումը և արդեն սեռականապես հասունանում է։ Հավերը սկսում են ձու ածել 120-190 օրականից, հնդկահավերր և խայտահավերը՝ 190-240 օրականից, իսկ բադերը և սագերը 230-300 օրականից։ Հիբրիդային ածանները օրգանիզմի լավ աճի ու զարգացման դեպքում հետերոզիսի երևույթների հետ կապված բնութագրվում են ավելի վաղ սեռական հասունացումով: Հավերի միջին սեռական հասունացումը, որի դեպքում նրանք աչքի են ընկնում ամենաբարձր ձվային մթերատվությամբ, տեղի է ունենում 150-180֊րդ օրերին։ Լավ ածան են համարում ձվարկման ամենատևական ցիկլերով հավերին, այսինքն’ որոնք իրար ետևից առանց ընդմիջման ածում են 25-30 ձու։ Նրանց բնորոշ է նաև ձվարկման դադարի լրիվ բացակայությունը (կամ ոչ մեծ դադարները)։ Որպես կանոն, փետրափոխությունը սկսվելու հետ ձվատվությունն իջնում է և կարող է բոլորովին դադարել։ Որքան հաճախ և տևական է թռչունի փետրափոխությունը, այնքան ցածր է նրա մթերատվությունը։ Փետրափոխության ժամանակ ածող թռչունը կարող է լինել ավելի լավ այն թռչունից, որը դադարեցրել է ձվարկումը։ Սակայն դա տեղի է ունենում ոչ միշտ, որովհետև փետրափոխության ընթացքում շարունակվող ձվարկությունը դանդաղեցնում է փետրափոխության արագությունը:

 Թռչունի թուխս նստելու բնազդի երևան գալը բացասաբար է աղդում նրա ձվատվության վրա, քանի որ այդ շրջանում ձվարկումը դադարում է։ Ձվատու ցեղի հավերը համարյա թուխս չեն նստում, թուխս նստելու բնազդը հաճախ ունենում են մսաձվատու և մսատու թռչունները: Բոլոր տեսակների և ցեղերի թռչունների ձվատվությունը տարիքի հետ իջնում է, բայց տվյալ դեպքում նշվում են նաև տեսակային տարբերությունները։ Հավերի ձվատվությունը ձվարկության առաջին ամիսներին միջին հաշվով կազմում է 30-40%, այնուհետև երկրորդ և երրորդ ամիսներին բարձրանում է՝ հասնելով ամենաբարձրին’ 80-90%֊ի, և ավելի՝ ձվարկության երրորդից մինչև յոթերորդ ամիսներին, որից հետո այն սովորաբար իջնում է։ Թռչունների ամենաբարձր ձվատվությունը լինում է ձվարկության առաջին տարում, սակայն սագերի ձվատվությունը ավելանում է կյանքի առաջին 2-3 տարիներին, այնուհետև նույնպես իջնում է։ Լավագույն պայմանների պահպանման դեպքում թռչունների պահվածքի ներկայումս կիրառվող ինտենսիվ եղանակները ազդեցություն չեն գործում նրանց ձվատվության վրա, այնպես որ հավերը միատեսակ լավ ածում են և վանդակային և հատակային պահվածքների դեպքում:

 Ֆերմերային տնտեսություններում երեք տարածված եղանակներն են. ազատ զբոսանքային պահվածք (էքստենսիվ եղանակ), զբոսաբակային պահվածք  (կիսաինտենսիվ եղանակ), հատակային պահվածք` չփոխվող խոր ցամքարի վրա (ինտենսիվ եղանակ):

 Ներկայումս հանրապետությունում բուծվում է երևանյան  ցեզի հավեր:

 Երևանյան ցեղ: Երևանյան ցեղի թռչունները ստացվել են Հայաստանում ակադեմիկոս Ս. Կ. Կարապետյանի ընդհանուր ղեկավարությամբ։ Որպես ինքնուրույն ցեղ հաստատվել է 1973թ., ստացվել է տեղական հավերի և ռոդ-այլենդ, ավստրալորպ և նյու-հեմշիր ցեղի տրամախաչումների արդյունքում։ Փետրածածկը հիմնականում կարմրահարդագույն է (կազմում են ցեղի գլխաքանակի ավելի քան 95%-ը), իսկ թափահարող և ղեկային փետրածածկների ծայրերը սև են։ Այս ցեղի թռչուններն ունեն երկու տարատեսակ՝ մեկը կարմիր-հարդագույն է, մթերատվությունը մսային, մյուսը՝ սև է, ոսկեգույն բաշով ձվային տիպ։ Հավերի ձվատվությունը սկսվում է 6-6,5 ամսականից։ Միջին տարեկան ձվատվությունը կազմում է 180-200 ձու, հավերի կենդանի զանգվածը 2,2-2,4 կգ, աքաղաղներինը 3,3-3,5 կգ։

 Ստորև ներկայացնում եմ 2010-2017 թթ. անասնագլխաքանակի աճի դինամիկան, մթերքների արտադրությունը և մթերատվությունը.

Թռչուններ
2010թ
2011թ
2012թ
2013թ
2014թ
2015թ
2016թ
2017թ

Գլխաքանակ, (թև)
312681
355764
357933
347907
342614
386638
354812
380140

Ձու (հազ. հատ)
22734.3
22910.2
25850.5
29595.3
40462.0
40712.0
40658.4
40033.0

1 ածան հավի միջին ձվատվությունը, հատ
144
134
144
147
193
190
216
217

Ժամանակակից արդյունաբերական թռչնաբուծությունը անասնաբուծության բարձր եկամտաբեր ճյուղերից է։ Այն մեր տնտեսությանը տալիս է բարձրորակ դիետիկ սննդամթերքներ՝ ձու և թռչունի միս։ Այս ճյուղի ինտենսիվացումը և մասնագիտացումը նպաստում են թռչնաբուծական տնտեսություններում գիտականորեն հիմնավորված տեխնոլոգիայի լայն կիրառմանը’ աշխատատար պրոցեսների լիակատար մեքենայացումով, առավել բարձր մթերատու հիբրիդային թռչունի օգտագործմանը, գիտության և առաջավոր պրակտիկայի նվաճումների կիրառմանը և տարեցտարի արտադրանքի յուրաքանչյուր միավորի […]


Մեղվաբուծություն

Մեղվաբուծությունը գյուղատնտեսության կարևոր ճյուղերից մեկն է: Մի կողմից այն աչքի է ընկնում իր բարձր եկամտաբերությամբ, իսկ մյուս կողմից՝ մեղուն՝ որպես գյուղատնտեսական մի շարք կուլտուրաների հիմնական փոշոտող, բարձրացնում է պտղատու ծառերի, խոտաբույսերի, բանջարեղենի և բամբակենու բերքատվությունն ու սերմնակալումը: Հետազոտողների կողմից պարզվել է, որ մեղուն կորնգանի բերքատվությունը բարձրացնում է 100%-ով, առվույտինը` 40-50%, իսկ խնձորենու պտղակալումը` 60%-ով: Այսպիսով` հաշվարկված է, որ մեղուներն անուղղակի ճանապարհով 15 անգամ ավելի շատ եկամուտ են տալիս տնտեսությանը, քան ուղղակի ճանապարհով նրանց տված մեղրը և մոմը: Մեղվաբուծությունից ստացած թանկարժեք սննդամթերքը` մեղրը, ծառայում է նաև որպես մի շարք հիվանդությունների բուժման միջոց: Խիստ կարևոր նշանակություն ունի նաև մեղրամոմը: Այն օգտագործվում է արդյունաբերության 40 ճյուղերում (ռազմական, կաշեգործության, տպագրության, էլեկտրաարդյունաբերության, տեքստիլ արդյունաբերության, զանազան մոդելների պատրաստման ասպարեզում և այլն): Մեղրամոմը կիրառվում է նաև որպես բուժիչ նյութ: Մեղվից ստացված երրորդ արտադրանքն ակնամոմն է: Այն օգտագործվում է ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ: Մեղվի մթերքների թվում չորրորդ արտադրանքը` ծաղկափոշին է, որը մեղուները հավաքում են ծաղիկներից: Ծաղկափոշին կարելի է օգտագործել որպես համեղ սննդամթերք: Այն հարուստ է սպիտակուցային նյութերով և վիտամիններով, որոնք շատ օգտակար են մարդու օրգանիզմի համար: Ծաղկափոշին օգտագործվում է նաև դեղորայք պատրաստելու համար: Այն ունի բուժիչ հատկություններ: Մեղվից ստացված հինգերորդ արտադրանքը մեղվի թույնն է: Դեռ վաղուց հայտնի է եղել այն, որ մեղվի թույնը ռևմատիզմի, իշիասի և մի շարք հիվանդությունների բուժման միջոց է հանդիսացել: Այժմ մեղվի թույնը կարելի է ստանալ հատուկ եղանակով` առանց մեղվին վնասելու:

Մեղվաբուծությունը հայկական լեռնաշխարհում  որպես գյուղատնտեսության ճյուղերից մեկը զարգացել է անհիշելի ժամանակներից և ներկայումս դժվար է բացատրել նրանց ծագումն ու արմատը: Մեղվապահներն իրենց սեփական փորձերն ավանդել են սերնդից սերունդ, իրենց հաջորդներին թողել են ոչ միայն խոսքեր ու պատմվածքներ, այլև գրավոր խրատներ: Հայ ժողովուրդը նույնպես անտարբեր չի եղել հրաշագործ մեղվի քաղցր արտադրանքի նկատմամբ: Մեղրը որպես թանկարժեք սննդամթերք և բուժման միջոց հայ ժողովրդի լայն խավերին ծանոթ է եղել դեռ շատ վաղուց: Հայերի մոտ մեղրը և մեղրի օշարակը (շարբաթ) հանդիսացել են հյուրասիրության լավագույն միջոցներից մեկը: Հայաստանում մեղրը ծառայել է նաև որպես բուժիչ միջոց, և այն պահպանվել է մինչև մեր օրերը: Սրտի արատ ունեցողներին, սրտի աշխատանքը կարգավորելու համար, խորհուրդ էին տալիս օգտագործել սպիտակ մեղրահացով մեղր` փայտածուխի հետ խառնած: Արյան պակասությամբ, սրտի թուլությամբ, ջղայնությամբ կամ ուժեղ գլխապտույտով տառապող հիվանդներին առաջարկում էին ամեն առավոտ քաղցած վիճակում խմեցնել մեկ բաժակ մեղրի, հալած յուղի և կաթի խառնուրդ: Աչքացավով տառապող հիվանդներին առաջարկում էին ցավող աչքերին քսել մեղր: Մաքուր սպիտակ մեղրամոմից ու կարագի խառնուրդից պատրաստում էին հատուկ քսուքներ, և դրանք օգտագործում էին այրվածքների և տարբեր վերքերի բուժման համար:

Մեղվի նորմալ ընտանիքը բաղկացած է երեք տեսակ անդամներից (անհատներից), որոնք տարբերվում են իրենց կատարած աշխատանքով, կազմությամբ, մեծությամբ, գույնով ու մի շարք այլ հատկանիշներով: Նորմալ ընտանիքը ունի մեկ մայր, որը փեթակում կատարում է բազմացման ֆունկցիա: Ընտանիքի մյուս հիմնական անդամը աշխատավոր մեղուն է (էգը), որի քանակը ամառվա ընթացքում կարող է հասնել մինչև 80 հազարի, երբեմն էլ` ավելի: Աշխատավոր մեղուները ունեն չզարգացած սեռական օրգաններ և զուրկ են բոռի հետ զուգավորվելու ընդունակությունից: Նրանք ընտանիքում կատարում են բոլոր տեսակի աշխատանքները: Գլխավոր մեղրաբերքից հետո աշխատավոր մեղվի քանակն աստիճանաբար պակասում է: Լեռնային շրջաններում աշնանը յուրաքանչյուր ընտանիքում մնում է շուրջ 15-20 հազար, իսկ դաշտային շրջաններում մոտ 12-15 հազար մեղու: Մեղվի ընտանիքում գարնան երկրորդ կեսից մինչև ամառվա երկրորդ կեսը առաջանում են բոռեր (արու), որոնց քանակը կարող է հասնել 11 հազարի: Բոռերն ընտանիքում ոչ մի աշխատանք չեն կատարում, բացի երիտասարդ մայրերին բեղմնավորելուց: Գլխավոր մեղրաբերքից հետո աշխատավոր մեղուները բոռերին ոչնչացնում են: Մեղվի ընտանիքում այս երեք տեսակի մեղուներն ապրում են որպես կենսաբանական և տնտեսական մեկ միավոր:

Հանրապետությունում բուծվում է կովկասյան մեղրատու մեղուներ: Այդ ցեղի մեղուները ունեն խաղաղ բնավորություն, սրանց հետ կարելի է աշխատել առանց քողի և ծխախոտի: Մարդկանց կամ կենդանիներին խայթելիս պտտվում են նրանց չորս կողմը և խայթում այն դեպքում, երբ նրանք շարժվում են: Կովկասյան մեղուներին կարելի է բաժանել երեք հիմնական խմբերի` ա) Կովկասյան լայնաթաթ մեղուներ: Այս խմբի մեղուները տարածված են եղել Հյուսիսային Կովկասում: Մի շարք տեղերում նրանք կորցրել են իրենց սկզբնական հատկությունները, որովհետև տրամախաչվել են մեծ մասամբ իտալական մեղուների հետ: Սրանց կնճիթի երկարությունը հասնում է 6,62-6,74 մմ-ի: բ) Կովկասյան լեռնային գորշ մեղուներ: Տարածված են Կովկասյան լեռնաշղթայում և Անդրկովկասի լեռնային շրջաններում, իրենց ցեղային հատկություններով այնքան էլ մաքուր չեն: Կնճիթի երկարությունը հասնում է 7-7,7 մմ-ի: Նրանք գորշ գույն ու հանգիստ բնավորություն ունեն: Իրենց բույնը լավ պաշտպանում են վնասատուներից և թշնամիներից: գ) Կովկասյան դեղին կամ հայկական դեղին մեղուներ: Տարածված են ՀՀ և ԱՀ դաշտավայրերում և ցածրադիր տաք շրջաններում: Աստիճանաբար բարձրանալով լեռնային բարձունքներ` որոշ շրջաններում նրանք խառնվել են լեռնային գորշ մեղուների հետ և կորցրել իրենց մի շարք բիոլոգիական հատկանիշները: Սրանք ունեն հանգիստ բնավորություն, ձագատվության ժամանակ գործում են մեծ քանակությամբ մայրաբջիջներ, կուտակում են մեծ քանակությամբ ակնամոմ և լավ են պաշտպանվում վնասատուներից ու թշնամիներից: Դեղին մեղուների կնճիթների երկարությունն առանձին շրջաններում հասնում է մինչև 7,2 մմ:

Մեղվի մթերքների արտադրությունը 2010-2017 թվականների դրությամբ ներկայացված է աղյուսակ 1-ում:

Աղյուսակ 1

2010թ
2011թ
2012թ
2013թ
2014թ
2015թ
2016թ
2017թ

Մեղր,տ
213.1
314.4
347.8
580.6
311.1
321.9
341.1
361.1

1 մեղվաընտանիքի միջին մեղվատվությունը
10.4
14.5
13.1
20.0
12.7
12.2
12.7
13.9

ԱՀ-ում մեղվաընտանիքների քանակը 01. 01. 2018թ-ի դրությամբ ներկայացված է աղյուսակ 2-ում:

Աղյուսակ 2

Հ/հ
Շրջաններ
Անասնատեսակը

Մեղվաընտանիք

1
Ստեփանակերտ
780

2
Ասկերան
4558

3
Հադրութ
2021

4
Մարտակերտ
5133

5
Մարտունի
3179

6
Շահումյան
2451

7
Շուշի
2088

8
Քաշաթաղ
5933

Ընդամենը
26143

Մեղվաբուծությունը գյուղատնտեսության կարևոր ճյուղերից մեկն է: Մի կողմից այն աչքի է ընկնում իր բարձր եկամտաբերությամբ, իսկ մյուս կողմից՝ մեղուն՝ որպես գյուղատնտեսական մի շարք կուլտուրաների հիմնական փոշոտող, բարձրացնում է պտղատու ծառերի, խոտաբույսերի, բանջարեղենի և բամբակենու բերքատվությունն ու սերմնակալումը: Հետազոտողների կողմից պարզվել է, որ մեղուն կորնգանի բերքատվությունը բարձրացնում է 100%-ով, առվույտինը` 40-50%, իսկ խնձորենու պտղակալումը` 60%-ով: Այսպիսով` […]


Ձկնաբուծություն

 Ձկները մարդու սննդակարգում կարևոր նշանակություն ունեն՝ հանդիսանալով սպիտակուցային սննդի և որոշ այլ օգտակար տարրերի կարևորագույն աղբյուր: Աշխարում ձկնային արտադրանքի մոտ 79%-ը օգտագործված է եղել մարդու սննդի համար, իսկ մնացած մասը օգտագործվում է ոչ մթերային նպատակներով՝ ձկան ալյուրի, ձկան յուղի, սոսինձի արտադրության դեղագործական նպատակներով և այլն: Հեռանկարում սպասվում է, որ արհեստական ձկնաբուծությունն իր ծավալով կգերազանցի բնության մեջ կատարվող որսին:

 Հաշվի առնելով մեր հանրապետության աշխարագրական դիրքը և ծովերի ու օվկիանոսների հետ անմիջական կապի բացակայությունը, ներկրված է ձկնամթերքի թանկությունը, անհրաժեշտություն է առաջացել ձկնաբուծության զարգացմանն ուղղված քայլեր ձեռնարկել: Հանրապետության տարածքում ձկան պաշարները հիմնականում համարվում են գետերը, գետակները բնական և արհեստական լճակները:

 Սիրողական ձկնորսության հիմնական օբյեկտներն են կարմրախայտը, քուռի բեղլուն, կողակները, ծածանը, ճանարը, թեփուղը, հայկական կամրականը, հաշամը, կլիմայավարժեցված ձկներից՝ արծաթափայլ կարասը:

 Հիմնականում սիրող ձկնորսները ձուկ են վորսում կարթերով, երբեմն՝ թոռով կամ արգելված որսամիջոցներով՝ հոսանքով, պայթուցիկ նյութերով, թունավոր նյութերով, գետի հունը փոխելով, և այլն: Վերջին, արգելված որսամիջոցներից օգտվելը հանրապետությունում արգելված է և օրենսդրորեն պատժելի:

 Բացի անմիջական ազդեցությունից, մարդ ձկնաշխարի վրա ազդում է  նաև անուղղակի ճանապարհով: Ձկների վրա էական բացասական ազդեցություն է թողնում նաև ջրակալների աղտոտում զանազան քիմիական և այլ նյութերով: Քանի որ մարդու սննդակարգում ձուկն ունի մեծ նշանակություն, ապա մարդը հետաքրքրված է ձկնային տնտեսությունն այնպես վարել, որպեսզի այն տա առավելագույն հնարավոր արտադրաք, այսինքն մարդը հետաքրքրված է արդյունավետ ձկնային տնտեսության կազմակերպման մեջ: Արդյունավետ ձկնային տնտեսություն ասելով հասկացվում է  տնտեսության այնպիսի վարում, որի արդյունքում ապահովվում է բարձրագույն որակի և առավելագույն քանակի ձկնային ապրանք՝ ծախսերի և միջոցների նվազագույն վատնման պայմաններում:

 Արդյունագործական ձկների հաջող վերարտադրման համար մեծ նշանակություն ունի բազմացման վայրերի (ձվադրավայրերի) պահպանությունը, մանրաձկների և ոչ սեռահասուն առանձնյակների որսի արգելումը: Արդյունագործական նպատակով մեր հանրապետությունում աճեցվող հիմնական ձկնատեսակներն են՝ թառափը (ասետրինա), սազանը, կարպը, ծիածանափայլ իշխանը:

 Ընդհանուր առմամբ, արդյունավետ ձկնային տնտեսության վարման համար անհրաժեշտ են հետևյալ միջոցառումների իրականացումը.

 Այնպիսի չափերի ու տարիքի ձկների որսի իրականացում, որի ընթացքում ապահովվում է առավել բարձր որակի ձկնային արտադրանք և կերի առավել արդյունավետ օգտագործում,

 Վտառի անհրաժեշտ քանակով ու բարձր որակով համալրման ապահովում, ինչը իրականացվում է ձվադրման վայրերում (ծնողների) անհրաժեշտ քանակի բարձր որակ ունեցող արտադրողների ձվադրման և մանրաձկների բնականոն զարգացման ապահովմամբ,

 Ձկան որսի իրականացումն այն վայրում և տարվա այն եղանակին, երբ նա հասել է բարձր որակի և որտեղ գտնվում են առավել բտված և ճարպոտ առանձնյակները,

 Ձկների որսն այն ժամանակ, երբ նա հիմնականում ավարտել է բտման շրջանը և օգտագոծել իր կերային բազան: Բացի վերոգրյալից, կարևոր նշանակություն ունի նաև վտառի վերարտադրման և կենսազանգվածի աճի կառավարումը:

 Ստորև ներկայացված է համախառն արտադրանքը 2016-2017 թթ. դրությամբ:

 Ձուկ
Արտադրության ծավալը, ցենտներ 2016 թ.
Արտադրության ծավալը, ցենտներ 2017 թ.

             61.6
49.6

Ձկները մարդու սննդակարգում կարևոր նշանակություն ունեն՝ հանդիսանալով սպիտակուցային սննդի և որոշ այլ օգտակար տարրերի կարևորագույն աղբյուր: Աշխարում ձկնային արտադրանքի մոտ 79%-ը օգտագործված է եղել մարդու սննդի համար, իսկ մնացած մասը օգտագործվում է ոչ մթերային նպատակներով՝ ձկան ալյուրի, ձկան յուղի, սոսինձի արտադրության դեղագործական նպատակներով և այլն: Հեռանկարում սպասվում է, որ արհեստական ձկնաբուծությունն իր ծավալով կգերազանցի բնության […]


Հակահամաճարակային միջոցառումներ

 Հանրապետությունում կայուն անասնահամաճարակային իրավիճակ ապահովելու, ինչպես նաև կենդանիների և մարդկանց համար ընդհանուր վարակիչ հիվանդությունները կանխելու նպատակով հանրապետությունում պետպատվերի շրջանակներում իրականացվում են հակաանասնահամաճարակային կանխարգելիչ պարտադիր միջոցառումներ հետևյալ 13 հիվանդությունների նկատմամբ.

1.  Բրուցելոզ

2. Տուբերկուլոզ

3. Սիբիրախտ

4. Դաբաղ

5. Էմկար
6.  Պաստերելոզ խեա

7.  Պաստերելոզ խոզ

8.  ՊՊԴ

9.  Բրադզոտ

10. Ժանտախտ խոզերի
 11.  Կեղծ ժանտախտ H

12.  Կատաղություն

13.  Մատղաշների պնեվմոենտերիտ

14. Դեղնախտ

 Նշված հիվանդությունների նկատմամբ կանխարգելիչ միջոցառումների իրականացմանը խոչնդոտ է հանդիսանում բնակչության դիրքորոշումը: Անասնատերերի մեծ մասը, հավանաբար, չի գիտակցում, թե այդպիսով ինչպիսի վտանգավոր համաճարակային իրավիճակ է ստեղծվում մարդկանց և կենդանիների համար, քանի որ վերոնշյալ հիվանդություններից մի մասն ընդհանուր են  մարդկանց և կենդանիների համար:

Հանրապետությունում կայուն անասնահամաճարակային իրավիճակ ապահովելու, ինչպես նաև կենդանիների և մարդկանց համար ընդհանուր վարակիչ հիվանդությունները կանխելու նպատակով հանրապետությունում պետպատվերի շրջանակներում իրականացվում են հակաանասնահամաճարակային կանխարգելիչ պարտադիր միջոցառումներ հետևյալ 13 հիվանդությունների նկատմամբ. 1.  Բրուցելոզ 2. Տուբերկուլոզ 3. Սիբիրախտ 4. Դաբաղ 5. Էմկար 6.  Պաստերելոզ խեա 7.  Պաստերելոզ խոզ 8.  ՊՊԴ 9.  Բրադզոտ 10. Ժանտախտ խոզերի  11.  Կեղծ ժանտախտ […]


Հիվանդություններ

Բրուցելոզ

Տուբերկուլոզ

Սիբիրախտ

Դաբաղ

Էմկար

Պաստերելոզ ԽԵԱ

Բրադզոտ

Խոզերի աֆրիկյան ժանտախտ

Կեղծ ժանտախտ H

Կատաղություն

Մատղաշների պնեվմոենտերիտ


Արտեզյան ջրհորներ

 Ջուրը, Համաշխարհային օվկիանոսից գոլորշիանալով, անցնում է մթնոլորտ, այնտեղից տեղումների ձևով թափվում է ցամաքի վրա, որտեղից էլ՝ գետերի ու աղբյուրների միջոցով նորից վերադառնում օվկիանոս: Ջրի ծավալը Երկրի վրա միշտ հաստատուն է և չի փոփոխվում: Սակայն ջուրը գտնվում է անընդհատ շարժման մեջ՝ անցնելով ջրոլորտի մի բաղադրիչից մյուսին, ինչպես նաև՛ մի վիճակից մյուսին:

 Ստորգետնյա են կոչվում այն բոլոր ջրերը, որոնք գտնվում են երկրակեղևի տարբեր խորություններում՝ ապարների ծակոտիներում ու ճեղքերում:

 Երկրակեղևը կազմող ապարները բաժանվում են 3 խմբի, ջրաթափանց (խիճ, ավազ) կիսաթափանց (լյոս, տորֆ, մերգելներ), ջրակայուն կամ ջրամերժ (կավ, գրանիտ, մարմար): Ջրակայուն շերտում կուտակված ստորերկրյա ջրերը կոչվում են գրունտային ջրեր (գետնաջրեր):

 Ջրակայուն շերտերում կուտակված ստորերկրյա ջրերը կոչվում են գրունտային ջրեր (գետնաջրեր): Երբեմն դրանք այնքան մոտ են լինում երկրի մակերևույթին, որ շրջապատը ճահճալակում է: Հարթավայրերում, որտեղ գետնաշերտերը հորիզոնական են, ջրերը, կուտակվելով, գոյացնում են ջրատար շերտ: Ստորգետնյա ջրերը դուրս հանելու համար փորում են ջրհորեր: Ստորգետնյա ջուրը կուտակվում է նաև երկու ջրամերժ շերտի միջև: Բավական է այդպիսի տեղանքում ջրակայուն վերին շերտում հորատանցք փորել, և ջուրը հիդրոստատիկ ճնշման տակ շատրվանով կցայտի դուրս: Այդ կարգի ջրհորերը, ի տարբերություն սովորականների, կոչվում են արտեզյան:

 Լեռնային երկրներում, այդ թվում նաև Արցախի Հանրապետության լեռնային տարածքում, որտեղ ապարաշերտերն ունենում են, որոշակի թեքություն, ստորգետնյա ջրերը շարժվում են և, տեղանքի երկրաբանական կառուցվածքից կախված, դուրս են գալիս երկրի մակերևույթ (սովորաբար՝ գետահովիտներում և ձորերում)՝ առաջացնելով աղբյուրներ:

 Բնական ժայթքող աղբյուր Արցախում

 Ներկայումս բնապահպանական լուրջ խնդիր է ստորգետնյա ջրերի մաքրությունն ու պահպանումը:

Ջուրը, Համաշխարհային օվկիանոսից գոլորշիանալով, անցնում է մթնոլորտ, այնտեղից տեղումների ձևով թափվում է ցամաքի վրա, որտեղից էլ՝ գետերի ու աղբյուրների միջոցով նորից վերադառնում օվկիանոս: Ջրի ծավալը Երկրի վրա միշտ հաստատուն է և չի փոփոխվում: Սակայն ջուրը գտնվում է անընդհատ շարժման մեջ՝ անցնելով ջրոլորտի մի բաղադրիչից մյուսին, ինչպես նաև՛ մի վիճակից մյուսին: Ստորգետնյա են կոչվում այն բոլոր […]


Ոռոգման եղանակները

 Ոռոգման ամենահին և ամենաշատ օգտագործվող ձևը դա մակերեսային ոռոգումն է՝ ավանդական ոռոգումը, որը տարածված է նաև ԱՀ-ում: Այս դեպքում, պահանջվում է գրունտի որոշակի հարթեցման աշխատանքներ: Մակերեսային ոռոգումը իրականացվում է ակոսների, մարգերի և քարտերի միջոցով: Տվյալ պարագայում, ջուրը տեղափոխվում է հողի մակերեսով: Մակերեսային ոռոգման դեպքում մարգերի, ակոսների և քարտերի իրականացման համար պահանջվում են բավականին մեղմ թեքություններ:

 Ակոսների ձևը՝ երկարությունը, լայնությունը և խորությունը, կախված են ռելիեֆի թեքությունից, հողի տեսակից և բույսի պահանջարկից: Ակոսների լայնության ընտրությունը պայմանավորված է գրունտի ջրաթափանցելությամբ. թեթև հողերում ջրաթափանցելությունը մեծ է, և ջուրը ծծվում է ավելի մեծ խորությամբ, իսկ ծանր հողերում՝ հակառակը: Ուստի թեթև հողերում ակոսների լայնությունը ավելի փոքր է արվում, քան ծանր հողերում: Ջրաթափանցելությամբ է պայմանավորված նաև ակոսների երկարությունը, մեծ ջրաթափանցելությամբ գրունտներում ակոսների երկարությունը արվում է կարճ, հակառակ դեպքում՝ երկար: Ակոսներով ոռոգման տեսակներից են լճացումով և չլճացումով ոռոգումը:

 Մարգերով ոռոգման ժամանակ՝ տեղամասը բաժանվում է 10-20սմ բարձրությամբ թմբերով, որոնց լայնությունը արվում է ցանող մեքենայի 3-8 պատիկը: Մարգերը արվում են ոռոգիչին ուղղահայց: Մարգերի երկարությունն իրականացվում է մինչև 300մ, կախված գրունտի տեսակից: Մակերեսային ոռոգումն, ինչքան էլ ճիշտ կազմակերպվի, չի կարող ունենալ գրունտի համաչափ խոնավացում, ինչն ենթադրում է նաև անհամաչափ բերքատվություն: Չնայած նրան, որ մակերեսային ոռոգման դեպքում սկզբնական ծախսերը փոքր են, սակայն պահանջվում են բավականին մեծ շահագործման ծախսեր. թեքությունների սխալ կազմակերպման դեպքում իրականացվում է հողերի ողողում:

 Մակերեսային ոռոգման ժամանակ՝ ճանապարհային կորուստները պակասեցնելու համար, օգտագործվում են պոլիէթիլենային ճկուն խողովակներ՝ հիդրոֆիքս խողովակներ: Դրանք տեղադրվում են մոտեցող ոռոգման առուներում և ժամանակավոր բաժանարարանում: Հիդրրոֆիքսն ունի հատուկ կափույրներ, ինչով ջուրն անմիջապես մատուցվում է մարգերին կամ ակոսներին: Հիդրոֆիքսը կիրառվում է հիմնականում ջրի կորուստները նվազեցնելու համար: Այն իրենից ներկայացնում է մինչև 500մմ տրամագծի պոլիէթիլենային ճկուն՝ 1.5-3մմ պատի հաստությամբ, խողովակ: Հիդրոֆիքսի օգտագործմամբ կարելի է ոռոգել որոշակի խորդուբորդություններ ունցող դաշտեր, անտեսելով ռելիեֆի գործոնը:

 Անձևացումն իրակացվում է հատուկ մեքենաների միջոցով, դրանք լինում են ստացիոնար (անշարժ) և շարժական: Ստացիոնար ոռոգման համակարգերը նախագծվում են որոշակի դաշտի համար և ենթակա չեն տեղաշարժման: Դրանց թվին են պատկանում ստացիոնար ատրճանակային ոռոգիչները, իր առանցքի շուրջը պտտվուղ պիվոտները, համընթաց շարժվող անձրևացման համակարգերը և դաշտում ներքին ոռոգման ցանցին անմիջապես ամրացված անձրևացման համակարգերը: Բանջարաբոստանային կուլտուրաները ոռոգելու համար կան նաև միկրոանձրևացման համակարգեր: Շարժական ոռոգման համակարգերը կցվում են տարբեր մեքենաների և հնարավոր է տեղափոխել կամայական դաշտի ոռոգման նպատակով: Անձրևացման համակարգերը լինում են ցածր, միջին և բարձր ճնշման: Անձրևացման համակարգերը պակասեցնում են ջրի ճանապարհային կորուստները, սակայն պահանջում բավական մուտքային ճնշում, որը բերում է էլեկտրաէներգիայի լրացուցիչ ծախսերի: Ջրի խնայողությունը մեծ չէ: Այս եղանակի առավելություններն են ջրի կորուստների նվազեցում, ոռոգման գործընթացի շահագործման ծախսերի նվազեցում, հողմասի համաչափ խոնավացում: Այս տարբերակը թույլ է տալիս ոռոգումն իրականացնել խիտ գրաֆիկներով, ըստ բույսի պահանջարկի: Անձրևացման դեպքում հնարավոր է բույսին տրամադրել և՛ պարարտանյութ և՛ բուժման համար անհրաժեշտ դեղորայքներ: Այս տարբերակի թերություններից են մեծ սկզբնական ծախսերը, որոշ կուլտուրաների դեպքում՝ պայքարը հիվանդությունների դեմ, մեծ մուտքային ճնշումները, ինչն իր հերթին բերում է մեծ էներգետիկ ծախսերի: Ռելիեֆի նկատմամբ պահանջները մեղմ են:

 Ենթահողային ոռոգումը դա ժամանակակից ոռոգման տեսակներից է, տվյալ ոռոգման դեպքում՝ ջուրը պարարտանյութերի հետ միասին մատակարարվում է անմիջապես արմատային համակարգին: Այս տարբերակն ունի բոլոր առավելություններն, ինչ որ ունի կաթիլային համակարգը: Ենթահողային ոռոգման տարբերակի հիմնական թերությունը սկզբնական ներդրման բավականին մեծ լինելն է: Սակայն այս եղանակի ջրախնայողությունը ամենամեծն է և, քանի որ այն գրունտի տակ է, կյանքն ավելի երկար է: Հիմա արդեն ստեղծվել են հատուկ խողովակներ, որոնք խոնավությունը բաց են թողնում իրենց ամբողջ պատերով, և տեղադրվելով գրունտում դրանք զերծ են մնում դրսի միջավայրի տարբեր ազդեցություններից: Սա ավելի առաջավոր տեխնոլոգիա է:

 Ոռոգելի երկրագործությունում կիրառում են ոռոգման տարբեր եղանակներ, որոնցից կաթիլայինը հիմնված է բույսի արմատային համակարգին՝ ջրի անմիջական մատուցման վրա: Կաթիլային ոռոգումը բույսի արմատային հատվածի դանդաղ և երկարատև ջրամատակարարումն է ողջ վեգետացիայի շրջանում՝ բույսի խոնավության օպտիմալ մակարդակն ապահովելու համար:

Կաթիլային ոռոգման դեպքում ջրի սպառման նորման կրճատվում է 20-50%:  Ոռոգմա այս համակարգն ունի մի շարք առավելություններ, որոնցից են՝

ջուրը դանդաղ է ներծծվում, հողն էրոզիայի չի ենթարկվում և խոնավության կորուստ տեղի չի ունենում.

լուծված պարարտանյութերը ջրի հետ անմիջապես ներծծվում են արմատային հատված, կատարվում է սննդանյութերի արագ և ինտենսիվ կլանում.

բույսի տերևները չեն խոնավացվում, նվազում է հիվանդությունների տարածման հավանականությունը.

մատուցվող ջրի և դրանում լուծված պարարտանյութերի քանակության կարգավորում.

ավելի բարձր որակի արտադրանքի թողարկում.

աշխատուժի վրա կատարվող ծախսերի նվազում.

մոլախոտերի բազմացման կրճատում.

համակարգի ավտոմատացված կառավարում:

 Այս համակարգի բարձր արդյունավետությունն ու առավելությունները մակերեսային ոռոգման համեմատությամբ արտահայտվել են նաև հետևյալում.

խնայվում է զգալի քանակությամբ ոռոգման ջուր՝ ոռոգման նորմը կրճատվում է 1,5-3,0 անգամ

20-50 % -ով բարձրանում է խաղողի և պտղատու այգիների բերքատվությունը

միավոր բերքի հաշվով ծախսվող ջրի քանակը նվազում է 4-6 անգամ

կարելի է կիրառել բարդ ռելիեֆային պայմաններում օգտագործելով թեք լանջերը, կտրտված ռելեֆը և ուժեղ ջրանցիկություն ունեցող հողագրունտները

ոռոգման կաթիլային համակարգը թույլ է տալիս ամբողջովին մեքենայնացնել և ավտոմատացնել ջրման գործընթացը՝ բարձրացնելով աշխատանքի արտադրողականությունը

լիովին բացառվում է իռիգացիոն էռոզիան

Կաթիլային ոռոգումը ավտոմատացված ցածր ճնշումային համակարգ է:

Կաթիլային ոռոգման ցանցի սկզբունքային սխեմա.

1 — ջրառու հանգույց

2 — ճնշումային հանգույց

3 — գլխավոր փական

4 — ֆիլտր

5 — ջրաչափ

6 — մանոմետր

7 — պարարտացման բաք

8 — կապի ուղիներ

9 — մայր խողովակաշար

10 — բաժանարար խողովակաշար

11 — հեռակառավարման փական

12 — ջրման խողովակ

13 — կաթոցիկ

14 — խոնավության տվիչ

15 — հեռակառավարման վահանակ:

 Կաթիլային ոռոգման դեպքում հանքային պարարտանյութերը հող են ներմուծվում լուծված վիճակում անմիջապես բույսի արմատային համակարգի գոտում:

 Հանքային պարարտանյութերը պետք է ամբողջովին լուծվեն ջրում՝ առանց նստվածք առաջացնելու: Թույլ լուծվող կամ չլուծվող պարարտանյութերը պետք է հող ներմուծել չոր վիճակում: Պարարտացումը կատարվում է ջրման ժամանակաշրջանի երկրորդ կեսից, իսկ պարարտացման լուծույթը համակարգի մեջ կարող է մղվել տարբեր եղանակով: Առավել արդյունավետ է այն եղանակը, երբ պարարտացման լուծույթը պատրաստում են առանձին, որից հետո պոմպի օգնությամբ մղում ոռոգման ցանցի մեջ:

 Կաթիլային ոռոգման ցանցը ցածր ճնշումային համակարգ է, որի բաղկացուցիչ մասերն են գլխավոր, բաժանարար, դաշտային և ջրման խողովակաշարերը:

 Գլխավոր և բաժանարար խողովակաշարերը ջուրը տեղափոխում են ոռոգման աղբյուրից մինչև ջրվող տարածք: Սովորաբար դրանք տեղադրում են հողի մակերեսից 0,7-0,8մ խորության վրա: Խողովակաշարերը պատրաստում են պոլիէթիլենային նյութերից: Թեթև խողովակների համար առավելագույն թույլատրելի ճնշումը կարող է լինել 250 ԿՊա, միջին և ծանր խողովակների համար՝ համապատասխանաբար 600 և 1000 ԿՊա: Ջրման խողովակների երկարությունը չպետք է գերազանցի 200մ: Խողովակների տրամագծերը որոշում են հիդրավլիկական և տեխնիկատնտեսական հաշվարկներով: Ջրման խողովակաշարերի վրա տեղադրում են 0,9-10,8 լ/ժամ ծախսով կաթոցիկներ: 100-200 ԿՊա ճնշման տակ ջուրը մղվում է ջրման խողովակաշարից կաթոցիկի ծայրապանակ, որտեղից կաթիլ առ կաթիլ թափվում հողի մակերեսի վրա: Կաթոցիկի կարևոր բաղկացուցիչ մասն է ճնշման և ջրի ծախսի կարգավորիչ թաղանթը, որի շնորհիվ անկախ ցանցում ճնշման փոփոխության, կաթոցիկի ջրի ծախսը մնում է հաստատուն: Կաթոցիկների հեռավորությունը պայմանավորված է միջբուսային հեռավորությամբ և կաթիլային ոռոգման ռեժիմով:

 Պտղատու բույսերի համար պահանջվող ջրի քանակը, նրա արդյունավետ ու խնայողաբար օգտագործումը շատ բանով կախված են ջրելու եղանակներից: Ջրում են հիմնականում 4 ձևով՝ մակերեսային ենթահողային աձրևացման կաթիլային: Արցախում ամենատարածված և ընդունված ձևը մակերեսային ջրումն է, որի դեպքում ջուրը տալիս են հողի մակերեսին, որտեղից այն ներծծվելով թափանցում և անցնում է հողի խոր շերտերը: Ենթահողային տարբերակով ջրելու դեպքում հողի մեջ անցկացվում են ծակոտկեն խողովակներ (ստորին շերտերից) ու ջուրը բաց են թողնում նրանց մեջ: Ջուրը խողովակներով հոսելիս ծակոտիներից դուրս է գալիս ու ներծծվում հողի մեջ՝ ինչպես վերին, այնպես էլ ստորին շերտերով՝ խոնավացնելով ամբողջ վարելաշերտը: Ջրման այս տարբերակը ընդհանրապես քիչ է տարածված և Արցախում այդքան էլ կիրառելի չէ: Անձրևացման եղանակով ջրում են այն դեպքում, երբ տեղանքի պատճառով հնարավոր չէ իրականացնել մակերեսային ջրում. Այսպիսի դեպքերում միայն կարելի է դիմել ջրելու այդ եղանակին: Անձրևացում է կոչվում ջրելու այն եղանակը, երբ այդ նպատակի համար ծառայող անձրևացնող մեքենաների ցրող խողովակներից մեծ ճնշման տակ ջուրը բարձրանում, օդում որոշ բարձրության վրա վերածվում է մանր կաթիլների, անձրևի նման թափվում և խոնավացնում է հողը: Սակայն ոռոգման այս տարբերակը Արցախում պտղաբուծության մեջ չի կիրառվում: Վերջին տարիներին Արցախում լայն տարածում է ստանում կաթիլային ոռոգումը, որը համարվում է ջրի խնայողության ամենաարդյունավետ տարբերակը:

 Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի խոնավապահովվածության ցուցանիշի կարգավորումը գործնականում իրականացվում է ջրման նորմերի միջոցով: Ջրման նորմը ջրի այն քանակն է, որը տրվում է մեկ հեկտար գյուղատնտեսական մշակաբույսերով զբաղեցված հողատարածությանը մեկ ջրման թնթացքում՝ հողի ակտիվ շերտում անհրաժեշտ խոնավության պաշար ստեղծելու համար:

 Որոշակի պայմանների համար ջրման նորմի մեծությունը կախված է նախաջրումային խոնավությունից, որի վրա ազդում են մշակաբույսի տեսակը, զարգացման փուլը, հողային, կլիմայական և հիդրոերկրաբանական պայմանները: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ջրային ռեժիմի ճշգրիտ կարգավորումը կատարվում է համապատասխան ոռոգման ռեժիմով, որի բաղկացուցիչ մասն է միջջրումային տևողությունը, ջրումների թիվը և առկայությունը:

 Գոյություն ունեն ջրելու տարբեր ժամկետներ՝ կախված տեղի հողակլիմայական պայմաններից և մշակվող ծառաբույսերի՝ ջրի նկատմամբ պահանջի առանձնահատկություններից: Առաջինը պետք է ջրել վաղ գարնանը՝ ծաղկելուց 1-2 շաբաթ առաջ: Խորհուրդ չի տրվում ջրել ծաղկման շրջանում, քանի որ ծառերի տերևային ապարատը ձևավորված չի լինում, նամանավանդ կորիզավորները ջրելիս ծառերի արմատները միանգամից կլանում են ջուրը, իսկ տերևային ապարատի բացակայության կամ թույլ զարգացած լինելու պատճառով գոլորշիացում տեղի չի ունենում, ինչի հետևանքով ծաղիկները թափվում են: Խորհուրդ է տրվում առաջին ջրումը կատարել ծաղկելուց 1-2 շաբաթ առաջ: Երկրորդ անգամ պետք է ջրել ծաղկաթափից անմիջապես հետո՝ տերևային մակերեսի և նոր սաղմանավորված պտուղների արագ կազմավորման համար: Երրորդ անգամ պետք է ջրել վեգետատիվ մասերի աճն ուժեղացնելու, պտղալիցը կազմակերպելու և հաջորդ տարվա բերքի համար նոր ծաղկաբողբոջներ ստեղծելու համար: Չորրորդ անգամ պետք է ջրել ուժեղ վեգետատիվ աճի փուլում, սրա հիմնական նպատակն է ապահովել վեգետատիվ մասերի վերընթաց աճը, նպաստել պտուղների արագ խոշորացմանը: Հինգերորդ անգամ պետք է ջրելկորիզավորների (ծիրանենի, բալենի, կեռասենի) համատարած բերքահավաքից 15-20 օր առաջ: Բերքի հասունացման շրջանում չի կարելի ջրել, քանի որ ջրելու հետևանքով պտուղները սկսում են ճաքճքել, պտուղները դառնում են ջրալի, պակասում է նրանց քաղցրությունն ու բույրը: Վեցերորդ ջուրը պետք է ջրել կորիզավորների բերքահավաքից անմիջապես հետո՝ մոտավորապես հուլիսի 10-15-ից հետո: Այս ջրման նպատակն է՝ ուժեղացնել տերևների ֆոտոսինթետիկ գործունեությունը, ստեղծել մեծ քանակությամբ օրգանական սննդանյութեր: Խորհուրդ է տրվում ուշ աշնանը կամ վաղ ձմռանը հիմնական ցրտերն սկսվելուց 5-10 օր առաջ այգիները ջրել: Սխալ է հատկապես այն կարծիքը, որ տևական չորությունից հետո պետք է անմիջապես բույսերը ջրել, օրինակ օպտիմալ աճի համար բանջարեղանային բույսերը բավարար քանակությամբ ջրի կարիք ունեն:

 Ոռոգման մելիորացիայի նպատակն է հողի ջրային ռեժիմի օպտիմալացման միջոցով կարգավորել ջերմաստիճանային, սննդային, աղային և օդային ռեժիմները գյուղատնտեսական մշակաբույսերի առավելագույն և կայուն բերք ապահովելու համար: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի պահանջը խոնավության նկատմամբ պայմանավորված է մի շարք գործոններով (հողային, կլիմայական, հիդրոլոգիական) և փոփոխվում է ըստ զարգացման փուլի: Մշակաբույսի զարգացման յուրաքանչյուր փուլ իրեն բնորոշ պահանջներն է ներկայացոնւմ նշված գործոնների նկատմամբ, ընդ որում, երբ զարգացման տվյալ փուլը լիարժեքորեն չի ավարտվում, ապա զարգացման հաջորդ փուլին անցնելիս դիտվում է բերքատվության աստիճանական նվազեցում:

 Տարբերում են բույսի զարգացման հետևյալ հիմնական փուլերը. ծլում, թփակալում, ծաղկում և հասունացում: Գյուղատնտեսական մշակաբույսի ոռոգման ռեժիմ սահմանելու համար անհրաժեշտ է ունենալ վեգետացիայի ընթացքում հողում խոնավության փոփոխությունների պատկերը: Ոչ բավարար խոնավացման գոտում գտնվող հողատարածություններում խոնավությունը ենթարկվում է փոփոխման, ընդ որում՝ վեգետացիայի սկզբում մշակաբույսերին անհրաժեշտ է չնչին քանակություն, ամռան ամիսներին այն հասնում է առավելագույնի, իսկ աշնանը կրկին նվազում է:

 Մշակաբույսի զարգացման տարբեր փուլերին համապատասխանող ջրային ռեժիմը ստեղծվում է ոռոգման ռեժիմի կիրառման միջոցով, որի մշակումը կախված է բնական, կլիմայական, հողային և բույսի կենսաբանական առանձնահատկություններից:

 Ոռոգումն էապես ազդում  է հողի ջրաֆիզիկական, ֆիզիկամեխանիկական, կենսաբանական հատկությունների, գետնամերձ միկրոկլիմայի, մշակաբույսի ֆիզիոլոգիական հատկանիշների և բերքատվության վրա: Ոռոգումը գյուղատնտեսական մշակաբույսերին մատուցվող ջրի  սոսկ քանակական արտահայտությունը չէ: Դրա առաջնային պայմանն է, որպեսզի մշակաբույսերն իրենց զարգացման յուրաքանչյուր փուլում  անընդհատ և միաժամանակ ապահովված լինեն սննդանյութերով, ջերմությամբ, լույսով և օդով:

 Եթե որոշակի ագրոտեխնիկական և կլիմայական պայմաններում, երբ մշակաբույսերն ապահովված են ջերմությամբ, լույսով և սննդանյութերով, ավելացվի ոռոգման ջրի քանակությունը, ապա սկզբնական շրջանում բերքատվությունը կբարձրանա, այնուհետև այդ աճը կանգ կառնի և նույնիսկ կնվազի՝ մյուս գործոնների ազդեցության անփոփոխ մնալու պարագայում: Այսինքն՝ ոռոգումն իր մեջ անվերապահորեն պետք է ներառի մյուս գործոնների քանակական և որակական փոփոխությունները և պայմաններ ստեղծի դրանց ամբողջական կարգավորման համար:

 Ոռոգման ջուրն էական ազդեցություն է թողնում հողագոյացման դինամիկայի, հողի  ֆիզիկական, քիմիական և մանրէաբանական հատկությունների վրա: Ջրի առատությունը քայքայում է հողի կնձիկները, հողի մասնիկները վերադասավորվում և ավելի են խտանում, իսկ չորանալուց հետո առաջացնում են կեղև և ճաքճքում:

 Հողի խտացումը վատացնում է դրա  ջրանցիկությունն ու օդափոխանակությունը: Հողի խոնավությունը բարձրացնող ոռոգման ջուրն իր մեջ պարունակում է տարբեր տիպի լուծված և կախյալ նյութեր, սննդանյութեր, որոնք իրենց հերթին հարստացնում են հողը բույսերի համար կարևոր տարրերով:

 Ոռոգումը պետք է իրականացվի այնպես, որպեսզի տեղի չունենան ոռոգման ջրի մակերեսային և ստորգետնյա վանումներ, քանի որ նման պայմաններում հնարավոր է ոչ միայն ջրի և սննդանյութերի կորուստ, այլև գրունտային ջրերի մակարդակի բարձրացում, հողերի գերխոնավացում, աղակալում և ճահճացում: Հողի ֆիզիկական հատկությունների վրա ոռոգման ջրի ազդեցությունը բարելավելու նպատակով անհրաժեշտ է, որպեսզի ճիշտ ընտրվեն ու նախագծվեն ջրման տեխնիկայի տարրերն ու ոռոգման ռեժիմը: Ոռոգումն ազդում է հողում ընթացող մանրէաբանական պրոցեսների վրա: Դրա ճիշտ ռեժիմի կիրառման դեպքում ստեղծվում են աերոբ պայմաններ և տարբեր տիպի հողային ֆերմենտների ազդեցությունից տեղի է ունենում օրգանական նյութերի քայքայում, իսկ միկրոօրգանիզմների և ֆերմենտների ակտիվությունն իր առավելագույն արժեքն է ստանում հողի օպտիմալ խոնավության պայմաններում:

 Ոռոգումն ազդում է հողի, բույսի և գետնամերձ ջերմաստիճանի վրա: Շոգ եղանակին նվազում է բույսերի ջերմաստիճանը, մեծանում է հողի ջերմունակությունը, իսկ ջրի գոլորշացման ժամանակ նվազում է ջերմաստիճանը: Չորի համեմատությամբ խոնավ հողն ունի ավելի բարձր ջերմահաղորդականություն: Հողի և օդի ջերմաստիճանի բարձրացումը մեծացնում է տրանսպիրացիայի ինտենսիվությունը, դանդաղում և նվազում են կենսաբանական պրոցեսները, խախտվում է բույսերի սննդային ռեժիմը: Նշելով ոռոգման ազդեցությունը հողագոյացման պրոցեսների և միկրոկլիմայի վրա՝ անհրաժեշտ է կարևորել այն փաստը, որ գարնանային և աշնանային ցրտահարությունների ժամանակ ոռոգման ջուրն իր հետ բերում է լրացուցիչ ջերմության քանակ, որը, բարձրացնելով միջավայրի ջերմաստիճանը, մշակաբույսերը պաշտպանում է ցրտահարությունից: Ոռոգումը նաև ազդում է գյուղատնտեսական  մշակաբույսերի բերքատվության և բերքի որակի վրա: Համաձայն բազմաթիվ դաշտային հետազոտությունների՝ ոռոգման պայմաններում բերքատվությունը բարձրանում է 2-3 անգամ և բերքի մեջ անհամեմատ ավելանում է սպիտակուցների, շաքարի, ճարպերի, ածխաջրերի, օսլայի քանակությունը:

Ոռոգման ամենահին և ամենաշատ օգտագործվող ձևը դա մակերեսային ոռոգումն է՝ ավանդական ոռոգումը, որը տարածված է նաև ԱՀ-ում: Այս դեպքում, պահանջվում է գրունտի որոշակի հարթեցման աշխատանքներ: Մակերեսային ոռոգումը իրականացվում է ակոսների, մարգերի և քարտերի միջոցով: Տվյալ պարագայում, ջուրը տեղափոխվում է հողի մակերեսով: Մակերեսային ոռոգման դեպքում մարգերի, ակոսների և քարտերի իրականացման համար պահանջվում են բավականին մեղմ թեքություններ: […]


ԱՀ ոռոգովի տարածքները

 Ոռոգումը (իռիգացիան)՝ անբավարար խոնավությամբ հողերի ջրային պաշարների արհեստական լրացումն է։ Այն կոչված է օգնելու մշակաբույսերի մշակմանը, լանդշաֆտների պահպանմանը և ամայացած կանաչ ծածկույթի վերակենդանացմանը։ Նպաստում է հողում բույսերի աճմանն ու զարգացմանն անհրաժեշտ ջրային, օդային, ջերմային և սննդային ռեժիմների ստեղծմանը։ Ոռոգումը մելիորացիայի տեսակ է, որի նպատակն է բույսի վեգետացիայի ընթացքում հողում ապահովել անհրաժեշտ խոնավություն: Հողի ոռոգման հետ առնչվող հատկությունները հիմնականում  գրունտի ֆիզիկական հատկություններն են: Գրունտը անօրգանական և օրգանական տարբեր խոշորության մասնիկներից կազմված ծակոտկեն գոյացություն է, որտեղ բնակվում են նաև կենդանի միկրոօրգանիզմներ: Գրունտի այն հատվածը, որտեղ գտնվում է բույսի արմատային համակարգի ավելի քան 90%, կոչվում է ակտիվ շերտ: Գրունտը հիմնականում կազմված է կարծր, տարբեր խոշորության միներալներից՝ դասավորված այնպես, որ նրանց միջակայքերում առաջանում են օդով և ջրով լցված ծակոտիներ: Գրունտի ծակոտիների կառուցվածքով պայմանավորված՝ այն ունի խոնավանալու, խոնավություն պահելու, հաղորդելու հատկություններ:

 Ոռոգման տեսակները

 Տարբերում են խոնավացման, պարարտացման, աղազերծման ու ջերմային, իսկ ըստ ջրման հաճախականության՝ նաև կանոնավոր և պարբերական ոռոգման տիպեր։ Խոնավացմանոռոգմամբ (կիրառվում է չորային շրջաններում) հողում ստեղծվում ու պահպանվում են անհրաժեշտ ջրային և օդային ռեժիմներ, պարարտացման ոռոգմամբ՝ ջրի հետ ներմուծվում են պարարտանյութեր: Աղազերծման ոռոգումը կիրառվում է հողերից վնասակար աղեր հեռացնելու, ջերմային ոռոգումը (տաք ջրով)՝ վեգետացիայի շրջանը երկարացնելու համար։

 Ոռոգումը կիրառվում է նաև վնասատուների դեմ պայքարելու նպատակով։ Կանոնավոր ոռոգման դեպքում դաշտերը ջրում են ըստ ռեժիմի, իսկ պարբերական ոռոգման դեպքում՝ 1 անգամ (օրինակ՝ գետերի հորդացման ժամանակ՝ լիմանային ոռոգում)։

 Կարելի է տարանջատել ոռոգման հետևյալ եղանակները.

 Մակերեսային (ակոսներ, մարգեր և քարտեր), անձրևացման, ենթահողային, կաթիլային:

 Եթե ոռոգման ռեժիմը՝ ջրի և պարարտանյութի չափաբաժինները, ճիշտ է ընտրված, ապա ոռոգման եղանակի ընտրությունը կարևոր չէ: Սակայն շատ դեպքերում տեղանքի առանձնահատկություններով, ջրի քանակով, ագրոտեխնիկական պայմաններով և այլ գործոններով պայմանավորված` ոռոգման եղանակի ընտրությունը սահմանափակված է: Արցախի Հանրապետությունն ունի բարդ ռելիեֆ և բնակլիմայական բազմազան պայմաններ:

 ԱՀ գյուղատնտեսության զարգացման համար ջրային ռեսուսների դերը անգնահատելի է՝ ոռոգման համակարգերի երկարությունը կազմում է մոտ 540 կմ (ներառյալ՝ 217 կմ Քաշաթաղի շրջանում): Հողային ջրանցքների երկարությունը 378,0 կմ կամ 70 %, բետոնապատ ջրանցքներ՝ 32,4 կմ-6%, մետաղյա խողովակաշար՝ 130կմ-24% , որոնց տակ առկա ոռոգման ենթակա պոտենցիալ հողատարածքները կազմում են մոտ 13,5 հազ. հա: Հանրապետության տարածքում առկա մեծ ջրամբարների ընդհանուր օգտակար ծավալը կազմում է 620,0 մլն խ/մ, որից Սարսանգի ջրամբարը՝ 600մ3, Մատաղիսի ջրամբարը՝ 5մ3, Խաչենի ջրամբարը՝ 15մ3: Ոռոգման նպատակով այսօր ԱՀ տարածքում օգտագործվում են միայն Խաչենի և մի շարք ներհամայնքային փոքր ջրամբարներ: ԱՀ ոռոգման համակարգերի զարգացման ծրագիրը մշակվում է ԱՀ ջրային օրենսգրքի և գյուղատնտեսության զարգացման ծրագրերի հիման վրա:

 Ոռոգման համակարգերի զարգացման ծրագրի հիմանական նպատակներն են՝

գյուղատնտեսական մթերքների հուսալի արտադրության ապահովումը, բերքատվության և գյուղատնտեսության արտադրության եկամտաբերության բարձրացումը

հանրապետության ոռոգելի հողատարածքների ջրապահովվածության բարձրացումը

ոռոգման համակարգերի շահագործման ծախսերի նվազեցմամբ՝ հողերի մելիորատիվ վիճակի բարելավումը:

 Ոռոգման համակարգերի ռազմավարության գերակա միջոցառումներն են.

գործող ջրատնտեսական օբյեկտների վերականգնում և վերակառուցում

արտեզյան ջրհորների, պոմպերի և պոմպակայանների վերականգնում

ջրաչափական հանգույցների կառուցում

պատվարների կայունության ապահովում

նոր ջրանցքների կառուցում

նոր տեխնոլոգիաների ներդրում ոռոգման համակարգերում:

Ոռոգումը (իռիգացիան)՝ անբավարար խոնավությամբ հողերի ջրային պաշարների արհեստական լրացումն է։ Այն կոչված է օգնելու մշակաբույսերի մշակմանը, լանդշաֆտների պահպանմանը և ամայացած կանաչ ծածկույթի վերակենդանացմանը։ Նպաստում է հողում բույսերի աճմանն ու զարգացմանն անհրաժեշտ ջրային, օդային, ջերմային և սննդային ռեժիմների ստեղծմանը։ Ոռոգումը մելիորացիայի տեսակ է, որի նպատակն է բույսի վեգետացիայի ընթացքում հողում ապահովել անհրաժեշտ խոնավություն: Հողի ոռոգման հետ առնչվող հատկությունները հիմնականում  գրունտի ֆիզիկական հատկություններն են: Գրունտը անօրգանական և օրգանական տարբեր խոշորության մասնիկներից […]


ԱՄԵՆՕՐՅԱ ՕԴԵՐԵՎՈՒԹԱԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 09.04.2018 թ.


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 10.04.2018 թ.


Քննարկվել են շրջանում գյուղոլորտի զարգացման հարցեր

 Ապրիլի 10-ին ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը, ուղեկցությամբ տեղակալ Տիգրան Առստամյանի և խորհրդական Միքայել Սողոմոնյանի, այցելել է Շահումյանի շրջան, որտեղ ունեցել է աշխատանքային մի շարք հանդիպումներ:

 Շրջանային վարչակազմում ղեկավարության հետ կայացած հանդիպման ընթացքում նախարարն անդրադարձել է գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարությանը, այդ ուղղությամբ կատարվելիք աշխատանքներին՝ հատուկ անդրադարձ կատարելով գյուղատնտեսական կենդանիների պահման կանոններին, որի անհրաժեշտությունը զգացվում է հատկապես Մարտակերտ-Վարդենիս ավտոմայրուղուն հարակից համայնքներում:

 Քննարկվեցին մի շարք օրախնդիր հարցեր ևս՝ կապված  շրջանը գյուղատնտեսական տեխնիկայով հագեցվածության, ոռոգման, կերակուտակման, մեղվաբուծության և վարկավորման հետ:

 Այնուհետև Շահումյանի շրջանի վարչակազմի ղեկավար Հարութ Մնացականյանի ուղեկցությամբ նախարարն այցելեց Ծար համայնք, որտեղ տեղի ունեցավ հանդիպում համայնքի բնակիչների հետ:

 Արդեն օրվա վերջում ժիրայր Միրզոյանն այցելեց Նոր Գետաշենում տեղակայված՝ Շահումյանի շրջանի անասնաբուժական սպասարկման կայան, որտեղ ծանոթացավ տեխնիկական հագեցվածությանը և իրականացվող աշխատանքներին:

Ապրիլի 10-ին ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը, ուղեկցությամբ տեղակալ Տիգրան Առստամյանի և խորհրդական Միքայել Սողոմոնյանի, այցելել է Շահումյանի շրջան, որտեղ ունեցել է աշխատանքային մի շարք հանդիպումներ: Շրջանային վարչակազմում ղեկավարության հետ կայացած հանդիպման ընթացքում նախարարն անդրադարձել է գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարությանը, այդ ուղղությամբ կատարվելիք աշխատանքներին՝ հատուկ անդրադարձ կատարելով գյուղատնտեսական կենդանիների պահման կանոններին, որի անհրաժեշտությունը զգացվում է հատկապես […]


Սիսեռի մշակության տեխնոլոգիան

 Սիսեռը կերային և պարենային մշակաբույս է, պարունակում է  մինչև 31,2% սպիտակուցներ, վիտամին A, B1, B2: Սիսեռի սերմերը օգտագործում են պահածոների արտադրությունում: Աղացած վիճակում այն լավ անասնակեր է: Կանաչ զանգվածը որպես կեր չի օգտագործվում, քանի որ պարունակում է թրթնջկաթթու: Սիսեռը իր չորադիմացկունությամբ գերազանցում է հատիկաընդեղեն բոլոր մշակաբույսերին: Սիսեռը ջերմասեր է, հատկապես ծաղկման և ունդերի ձևավորման ընթացքում: Ծաղկման շրջանում բարձր խոնավությունը բացասաբար է ազդում բույսի վրա, արդյունքում բույսը վարակվում է սնկային հիվանդություններով: Ծաղկման ընթացքում տևական անձրևների հետևանքով տեղի է ունենում ծաղկավիժում: Հողի նկատմամբ պահանջկոտ բույս չէ, կարող է աճել անգամ թեթև աղակալված հողերում: Սիսեռի արմատային համակարգի 50%-ը զարգանում է հողի 20 սմ խորությունում: Ինքնափոշոտվող բույս է, փոշոտումը տեղի է ունենում կոկոն վիճակում: Ունդերը հասունանում են միաժամանակ, հասունացման ժամանակ չեն բացվում, և սերմերը չեն թափվում: Վեգետացիայի տևողությունը, կախված սորտից, կարող է տևել 80-120օր:  Սիսեռը կնճիթավոր բզեզից չի տուժում: Այդ առանձնահատկությունը խիստ բարձրացնում է նրա արժեքը հարավային չոր պայմաններում: Սիսեռը պահանջկոտ չէ նախորդի հանդեպ, սակայն պահանջում է մոլախոտերից մաքուր դաշտեր:  Շարահերկային մշակաբույս է, գերազանց նախորդ է հացազգի աշնանացան և  գարնանացան մշակաբույսերի համար: Սիսեռի համար լավ նախորդ է աշնանացան ցորենը: Նախորդի բերքահավաքից հետո կատարել երեսվար և այնուհետև 2-4 շաբաթ անց պարարտացնել և կատարել վար 25-27 սմ խորության վրա: 20ց /հա բերք կազմակերպելու համար սիսեռը հողից վերցնում է 106 կգ ազոտ, 36 կգ ֆոսֆոր և 150 կգ կալիում: Եթե սիսեռի սեմերը վարակված են ազոտ ֆիքսող պալարաբակտերիաներով, ապա կարելի է վեգետացիայի ընթացքում չիրականացնել ազոտական սնուցում:

 Ցանքից առաջ ցանկալի է սերմերը ախտահանել պալարաբակտերիաներով, որի դեպքում բերքը բարձրանում է 20-30%: Սիսեռի սերմերը ծլում են 3-40C ջերմության պայմաններում, ավելի բարձր ջերմաստիճանի պայմաններու 6-80 C  ծլումն արագանում է: Ծիլերը դիմանում են -40 C սառնամանիքներին: Ցանքը կատարել վաղ գարնանը, որքան ցանքը ուշացնում են, այնքան ընկնում է սիսեռի բերքատվությունը:  Սերմերի ծլման համար անհրաժեշտ է իր քաշից 140-160% ավելի խոնավություն: Հողի չափավոր խոնավության դեպքում սերմերը ցանում են 6-8 սմ խորությամբ, չոր պայմաններում ցանկալի է ցանքի խորությունը հասցնել մինչև 15 սմ-ի: Ցանքը պետ է քաղհանել և միջշարքային տարածությունները պահել փուխր վիճակում: Անջրդի գյուղատնտեսության պայմաններում ցանքից հետո, որպեսզի ծիլերը դուրս գան համերաշխ անհրաժեշտ է անմիջապես ցանքից հետո կատարել  գլանակում: Սիսեռը զգայուն է հերբիցիդների նկատմամբ, մոլախոտային բուսականության դեմ նպատակահարմար է պայքարը կազմակերպել ագրոտեխնիկական եղանակով: Նախորդի բերքահավաքից հետո մոլախոտերով ուժեղ վարակված դաշտերում կարելի է օգտագործել գլիֆոսատ պարունակող հերբիցիդ: Ագրոտեխնիկական միջոցառումները իրենց մեջ ընդգրկում է մեկ նախացանքային և 2  հետցանքային փոցխում: Նախացանքային փոցխումը, բացի մոլախոտերի ծիլերի ոչնչացումից, փխրեցնում է հողի վերին շերտը, այս միջոցառումը իրականացնում են ցանքից 4-5 օր հետո: Հաջորդ փոցխումը իրականացնել ծիլերի դուրս գալուց 7-8 օր հետո, երբ բույսերը ունեն 3-5 տերև, իսկ երկրորդ փոցխումը առաջինից մեկ շաբաթ անց:  Փոցխում են  ցանքի երկայնքով կամ անկյունագծով (շեղակի), տափանի (ցաքանի) ատամների թեքված կողմը դեպի առաջ ուղղելով: Մշակաբույսերը որպեսզի փոցխման ընթացքում քիչ վնասվեն, փոցխումը իրականացնում ենք կեսօրից հետո, երբ բույսերի մոտ տուրգորը ակտիվ չէ: Դաշտում փոցխումը իրականացնող ագրոտեխնիկան պետք է շարժվի 5-6 կմ/ժամ արագությամբ: Բերքահավաքը կատարել ունդերը լրիվ հասունանալուց հետո: Հաշվի առնելով, որ սիսեռը հաճախ վարակվում է սնկային հիվանդություններով, նույն դաշտ պետք է վերադառնա 2- 3 տարին մեկ անգամ: Մինչև ցանքսը կամ ցանքի հետ համատեղ հող մտցնել Ռեգենտ կամ Ադոնիտ 10կգ/հա հողաբնակ վնասատուների դեմ:  Լվիճներով, բվիկներով, ունդակերով վնասված ցանքսերը սրսկել նշված պրեպարատներից որևէ մեկով՝ Կորագեն-150-200գր/հա, Ավանտ-200- 300գր/հա, Դեցիս բլյու-600-700գր/հա, Էֆորիա- 150-200գր/հա, Ակտարա- 100- 150գր/հա:  Մորեխներով վարակված դաշտերում սրսկել՝ Ֆյուրի-100-150գր, կամ Ֆաստակ -100-150գր, կամ Ադոնիս-100-150գր: Հիվանդություններից ասկոխիտոզի դեմ ցանքսերը սրսկել նշված պրեպարատներից որևէ մեկով՝ Բայլետոն (Բայլեֆոն)-0.5-1 կգ/հա, Տիլտ-0.5-1լ/հա, Ֆալկոն- 0.6-0.8լ/հա: Կեղծ ալրացողային սնկերի դեմ կիրառել՝ Անտրակոլ-2կգ/հա, կամ Օպտիմո- 0.5-1լ/հա, կամ Պիկտոր-0.5լ/հա: Սիսեռի ցանքի նորման է 80-100կգ: Նորմալ ագրոտեխնիկայի դեպքում կարելի է 1 հա-ից ստանալ 15-33ց բերք:

Սիսեռը կերային և պարենային մշակաբույս է, պարունակում է  մինչև 31,2% սպիտակուցներ, վիտամին A, B1, B2: Սիսեռի սերմերը օգտագործում են պահածոների արտադրությունում: Աղացած վիճակում այն լավ անասնակեր է: Կանաչ զանգվածը որպես կեր չի օգտագործվում, քանի որ պարունակում է թրթնջկաթթու: Սիսեռը իր չորադիմացկունությամբ գերազանցում է հատիկաընդեղեն բոլոր մշակաբույսերին: Սիսեռը ջերմասեր է, հատկապես ծաղկման և ունդերի ձևավորման ընթացքում: […]


Սոյայի մշակության տեխնոլոգիան

 Սոյան արժեքավոր սննդային, կերային ու տեխնիկական մշակաբույս է: Նրա սերմերը պարունակում են 35-52% սպիտակուցներ, 17-25% ճարպեր և 25-27% ածխաջրեր: Սննդի մեջ օգտագործում են սերմերը, ձեթը, ինչպես նաև նրանից պատրաստված կաթը, մարգարինը, պանիրը: Սերմերից ստանում են սոսինձ, լաք, բուրդ, օճառ և պոլիէթիլեն: Դաշտում իրենից հետո թողնում է 3 տոննա բուսական մնացորդ, լավ զարգացած արմատային համակարգի շնորհիվ լավացնում է հողի մեխանիկական կազմը: Սոյան  օգտագործում է հողի խորը շերտերում գտնվող և դժվար մատչելի սննդատարրերը, և միջին հաշվով 1 հա սոյայի դաշտում կուտակվում է  60-80 կգ ազոտ, 20-25 կգ ֆոսֆոր և 30-40 կգ կալիում, որը համարժեք է 10-15 տ օգանական պարարտանյութերին: Սոյան պատկանում է

հատիկաընդեղենների ընտանիքին, ունի կոպիտ առանցքային արմատ, որը թափանցում է 1.5-2.5 մ խորությամբ: Սոյան ջերմասեր և լուսասեր մշակաբույս է: Վեգետացիոն շրջանը, կախված սորտից, տևում է 75-200 օր է, ինքնափոշոտվող է: Սերմերը ծլում են 8-100 C (օպտիմալ է 18-200 C )ջերմաստիճանի պայմաններում: Ծիլերը դիմանում են 2-30 C սառնամանիքներին: Սոյայի համար վտանգավոր են աշնանային ցրտահարությունները, որի հետևանքով դադարում է բույսիերի աճը: Սոյան պահանջկոտ է խոնավության և ջերմության հանդեպ, հատկապես ծաղկման և հատիկալիցի ընթացքում: Ցանքաշրջանառությունում եգիպտացորենի բերքատվությունը սոյայից հետո  բարձրանում է 3-5 ց/հա, իսկ հացահատիկինը՝ 2.5-4 ց/հա: Գերազանց նախորդ է հացահատիկային մշակաբույսերի համար, լավ նախորդ է շարահերկային մշակաբույսերի համար: Սակայն իր հերթին սոյան պահանջկոտ է նախորդի հանդեպ, չի սիրում մոլախոտերով ախտոտված դաշտեր, ինչպես նաև ցանկալի չէ սոյան ցանել ուրիշ հատիկաընդեղեններից հետո:  Սոյան լավ աճում ու զարգանում է բոլոր հողերում, բացառությամբ աղակալված, ծանր ու թթու : Սոյայի բերքատվությունը բարձրանում է այն դեպքում, երբ սերմերը վարակված են լինում պալարաբակտերիաներով: Մեկ ցենտներ հատիկի բերք կազմակերպելու համար հողից վերցնում է 7.2-10.1 կգ ազոտ, 2.2-4.4 կգ կալիում և 2.2-4.1 կգ ֆոսֆոր: Այսպիսով, աշնանը վարի տակ գորշ հողատիպերում  հող մտցնել 60-90 կգ/հա ֆոսֆոր և կալիում, 45 կգ/հա ազոտական պարարտանյութեր: Սևահողերում՝ 30-45 կգ/հա ազոտական, 60կգ/հա ֆոսֆորական և 40-60 կգ/հա կալիումական: Գարնանը, եթե բույսերը վատ են աճում, նպատակահարմար է բույսերի կոկոնակալման ընթացքում կատարել սնուցում 20-30կգ/հա ֆոսֆորական և ազոտական պարարտանյութերով:

 Նախորդ մշակաբույսի բերքահավաքից հետո անմիջապես հետո կատարում ենք երեսվար, պարարտացնում ու կատարում վար: Վաղ գարնանը փոցխում, իսկ ցանքից առաջ փխրեցնում: Սոյան ցանում են գարնանային աշխատանքները սկսվելուց 10-15 օր հետո:  Մեկ հեկտարի վրա ցանում են 60 կգ սերմ: Ցանքը կատարում են 60 սմ միջշարքային տարածությամբ, 3-4 սմ խորությամբ: Չոր տարիներին կարելի է կատարել ցանք նաև 5-6 սմ խորությամբ: Վեգետացիայի ընթացքում ցանկալի է կատարել տերևային սնուցում Կրիստալոնով 2լ/հա չափաբաժնով:   Չոր տարիներին սոյայի ծլելուց հետո անհրաժեշտ է կատարել երկու փխրեցում 10-12 սմ խորությամբ: Սոյայի բերքատվությունը մեկ հեկտարից կազմում է 22-25ց:

 Սոյային մեծ վնաս է հասցնում բակլազգի հրաթիթեռը, սոյայի ցեցը, բվիկները, ծղրիդները և ֆուզարիոզային թառամումը:  Սնկային հիվանդությունների դեմ կատարել  սերմերի ախտահանում Մակսիմ XL ախտահանիչով 1.0լ/տ չափաբաժնով: Վեգետացիայի ընթացքում ժանգերի և ալրացողի դեմ ցանքսերը սրսկել նշված պրեպարատներից որևէ մեկով՝ Բայլետոն (Բայլեֆոն)-0.5-1 կգ/հա, Տիլտ-0.5-1լ/հա, Ֆալկոն- 0.6-0.8լ/հա : Կեղծ ալրացողային սնկերի դեմ կիրառել՝ Անտրակոլ-2կգ/հա, կամ Օպտիմո- 0.5-1լ/հա, կամ Պիկտոր-0.5լ/հա: Վնասատուների դեմ մինչև ցանքսը կամ ցանքի հետ համատեղ հող մտցնել Ռեգենտ կամ Ադոնիտ 10կգ/հա հողաբնակ վնասատուների դեմ:  Լվիճներով, շվեդական ճանճով, բվիկներով, մարգագետնային թիթեռնիկով, հրաթիթեռներով վնասված ցանքսերը սրսկել նշված պրեպարատներից որևէ մեկով՝ Կորագեն-150-200գր/հա, Ավանտ-200- 300գր/հա, Դեցիս բլյու-600-700գր/հա, Էֆորիա- 150-200գր/հա, Ակտարա- 100- 150գր/հա:  Մորեխներով վարակված դաշտերում սրսկել՝ Ֆյուրի-100-150գր, կամ Ֆաստակ -100-150գր, կամ Ադոնիս-100-150գր, ոստայնատզի դեմ սրսկել Վերտիմեկ-1.5լ/հա կամ Մասայ-400-500գր/հա, կամ Էնվիդոր- 400-500գր/հա: Միամյա, երկշաքիլ, հացազգի մոլախոտերի դեմ կատարել սրսկում Զենկոր 0,6-0,8լ/հա հերբիցիդով  սոյայի տնկումից հետո մինչև ծլումը: Անկախ մշակաբույսերի աճման և զարգացման փուլից բազմամյա միաշաքիլ մոլախոտերի դեմ կատարել  սրսկում Պանտերա 1.5լ/հա հերբիցիդով մոլախոտերի 2-3 տերև փուլում:  Միամյա և բազմամյա հացազգի մոլախոտերի դեմ կիրառվում է ընտրողական հերբիցդ՝ Տարգա սուպեր- 2-3լ/հա նորմայով: Միամյա, բազմամյա միաշաքիլ և միամյա երկշաքիլ մոլախոտերի դեմ օգտագործել Պիվոտ 0.5-0.8 լ/հա: Սրսկումը կատարել մինչև ցանքը, մինչև մշակաբույսի ծլելը կամ սոյայի 2-3 տերև փուլում: Նույն տարին դաշտում խորհուրդ է տրվում ցանել աշնանացան ցորեն, հաջորդ տարին եգիպտացորեն, կամ գարնանացան հացահատիկ, իսկ երկու տարի անց ցանկացած մշակաբույս: Բանվորական հեղուկի քանակը 200-400լ/հա:  Սոյայի բերքահավաքը կատարում են լրիվ հասունացումից հետո: Բույսերի լրիվ հասունացման մասին վկայում են տերևների դեղնումը և թափվումը, ցողուների գորշացումը, և սերմերի հեշտ անջատումը ունդերից: Սոյայի բույսերը, որպես կանոն, հավաքում են 14-16% խոնավության դեպքում, երբ սերմերը առանց վնասվելու, հեշտությամբ դուրս են գալիս ունդերից: Ցուրտ տարիներին, որպեսզի արագացնեն բույսերի հասունացումը անհրաժեշտ է կատարել դեսիկացիա:

Սոյան արժեքավոր սննդային, կերային ու տեխնիկական մշակաբույս է: Նրա սերմերը պարունակում են 35-52% սպիտակուցներ, 17-25% ճարպեր և 25-27% ածխաջրեր: Սննդի մեջ օգտագործում են սերմերը, ձեթը, ինչպես նաև նրանից պատրաստված կաթը, մարգարինը, պանիրը: Սերմերից ստանում են սոսինձ, լաք, բուրդ, օճառ և պոլիէթիլեն: Դաշտում իրենից հետո թողնում է 3 տոննա բուսական մնացորդ, լավ զարգացած արմատային համակարգի շնորհիվ […]


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 13.04.2018 թ.


«Տոհմային կայան ՓԲԸ-ի կառավարումը հանձնվել է Շուշիի տեխնոլոգիական համալսարան հիմնադրամին

<img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17837 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/D1DB0413-D310-46C2-9399-1A166A8494F9-300x225.jpeg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/D1DB0413-D310-46C2-9399-1A166A8494F9-300x225.jpeg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/D1DB0413-D310-46C2-9399-1A166A8494F9-768x576.jpeg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/D1DB0413-D310-46C2-9399-1A166A8494F9-1024x768.jpeg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/D1DB0413-D310-46C2-9399-1A166A8494F9-254x190.jpeg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/D1DB0413-D310-46C2-9399-1A166A8494F9.jpeg 1280w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /> Ապրիլի 12-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը, համաձայն ԱՀ կառավարության 2018 թվականի ապրիլի 9-ի № 233-Ա որոշման, ստորագրել է «Տոհմային կայան ՓԲԸ-ի հավատարմագրային կառավարումն ԱԳՐՈ ԱՐՑ» ՍՊԸ-ին հանձնելու մասին պայմանագիր ՍՊԸ-ի 100 տոկոս բաժնետեր՝ Շուշիի տեխնոլոգիական համալսարան հիմնադրամ:

 Պայմանագրի կնքման անհրաժեշտությունը բխել է «Տոհմային կայան ՓԲԸ-ի գործունեության արդյունավետության բարձրացման կարևորությունից: ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարությունն այսուհետ ևս շարունակելու է աջակցել «Տոհմային կայան ՓԲԸ-ի գործունեությանը՝ ելնելով պետական ծրագրերից և ընկերության կանոնադրությամբ նախատեսված նպատակներից:

 Պայմանգրի ստորագրման հանդիսավոր արարողությանը մասնակցում էին Շուշիի տեխնոլոգիական համալսարանի ռեկտոր Հ. Թոքմաջյանը, պրոռեկտոր, ԱԳՐՈ ԱՐՑ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սարիբեկ Գալստյանը, գյուղատնտեսության նախարարության ներկայացուցիչներ:

<img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17839 alignright" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/774A2873-011B-47CE-A1ED-15AE92D15FB9-300x225.jpeg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/774A2873-011B-47CE-A1ED-15AE92D15FB9-300x225.jpeg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/774A2873-011B-47CE-A1ED-15AE92D15FB9-768x576.jpeg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/774A2873-011B-47CE-A1ED-15AE92D15FB9-1024x768.jpeg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/774A2873-011B-47CE-A1ED-15AE92D15FB9-254x190.jpeg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/774A2873-011B-47CE-A1ED-15AE92D15FB9.jpeg 1280w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /><img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17838 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/3561AA2E-8C69-440B-BF58-EE59B00EEC30-300x225.jpeg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/3561AA2E-8C69-440B-BF58-EE59B00EEC30-300x225.jpeg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/3561AA2E-8C69-440B-BF58-EE59B00EEC30-768x576.jpeg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/3561AA2E-8C69-440B-BF58-EE59B00EEC30-1024x768.jpeg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/3561AA2E-8C69-440B-BF58-EE59B00EEC30-254x190.jpeg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/3561AA2E-8C69-440B-BF58-EE59B00EEC30.jpeg 1280w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />

Ապրիլի 12-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը, համաձայն ԱՀ կառավարության 2018 թվականի ապրիլի 9-ի № 233-Ա որոշման, ստորագրել է «Տոհմային կայան ՓԲԸ-ի հավատարմագրային կառավարումն ԱԳՐՈ ԱՐՑ» ՍՊԸ-ին հանձնելու մասին պայմանագիր ՍՊԸ-ի 100 տոկոս բաժնետեր՝ Շուշիի տեխնոլոգիական համալսարան հիմնադրամ: Պայմանագրի կնքման անհրաժեշտությունը բխել է «Տոհմային կայան ՓԲԸ-ի գործունեության արդյունավետության բարձրացման կարևորությունից: ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարությունն այսուհետ […]


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն  ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 16.04.2018 թ.


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն  ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 17.04.2018 թ.


Ամփոփ տեղեկություն 2018 թ. գյուղոլորտում կատարված աշխատանքների վերաբերյալ

 <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17913 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/43de3ce5abb168b3df7940d9d1cefc75-300x180.jpg" alt="" width="300" height="180" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/43de3ce5abb168b3df7940d9d1cefc75-300x180.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/43de3ce5abb168b3df7940d9d1cefc75-254x152.jpg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/43de3ce5abb168b3df7940d9d1cefc75.jpg 565w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />2018 թվականի բերքի տակ ապրիլի 17-ի դրությամբ իրականացվել է 10764.0 հա հերկ, որից 6402.0 հեկտարի վրա կատարվել է գարնանացան մշակաբույսերի ցանքս: Նշված ցուցանիշները նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ պակասել են, համապատասխանաբար, 1314.0 և 1963.1 հեկտարով՝ պայմանավորված եղանակային և տեխնիկական գործոններով:

 Շուրջ 22200.0 հեկտարի վրա կատարվել են մոլախոտերի դեմ պայքարի, 36846.0 հեկտարի վրա ընդհանուր սնուցման, 1770.0 հեկտարի վրա ոռոգման աշխատանքներ, ավելի քան 62345.3 հեկտարի վրա` հիվանդությունների ու վնասատուների դեմ պայքարի միջոցառումներ: Նշված ցուցանիշները նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ կազմել են, համապատասխանբար, 6614,0 հա, 13295,5 հա, 4541,0 հա, 59700,0 հա:

 Ըստ բուսաբուծության համալիր զարգացման ծրագրի, ավելացվել է անհատույց աջակցության ենթակա 200 հազ. դրամ յուրաքանչյուր հեկտարի դիմաց բանջարեղենի տեսականին՝ գազար, բազուկ, կաղամբ, սոխ, սխտոր, բադրիջան, պղպեղ, պոմիդոր, վարունգ: Հարկ է նշել, որ այս տարի առաջին անգամ կարտոֆիլի մշակության համար ևս նախատեսվում է անհատույց աջակցություն՝ 1 հեկտարի դիմաց 150 հազ. դրամ:

2018 թվականի բերքի տակ ապրիլի 17-ի դրությամբ իրականացվել է 10764.0 հա հերկ, որից 6402.0 հեկտարի վրա կատարվել է գարնանացան մշակաբույսերի ցանքս: Նշված ցուցանիշները նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ պակասել են, համապատասխանաբար, 1314.0 և 1963.1 հեկտարով՝ պայմանավորված եղանակային և տեխնիկական գործոններով: Շուրջ 22200.0 հեկտարի վրա կատարվել են մոլախոտերի դեմ պայքարի, 36846.0 հեկտարի վրա ընդհանուր սնուցման, 1770.0 […]


Ի գիտություն գյուղատնտեսական տեխնիկա ձեռք բերողների

 — Գյուղատնտեսական տեխնիկայի ձեռքբերման պահին մանրակրկիտ ստուգեք փաստաթղթերը: Ինքնագնաց մեքենա ձեռք մի բերեք առանց նրա տեխնիկական անձնագրի:

— Գյուղատնտեսական տեխնիկայի սեփականության իրավունքը հաստատող փաստաթղթում (առուվաճառքի պայմանագրում) տեխնիկական անձնագրի սերիայի և համարի նշումը պարտադիր է:

 – Գյուղատնտեսական տեխնիկայի և սարքավորումների ձեռքբերման պահին խստապահանջորեն ստուգեք առուվաճառքի պայմանագիրը և հանձնման-ընդունման ակտը, որպեսզի այդ փաստաթղթերում նշված գնորդի տվյալները համապատասխանեն գյուղատնտեսական տեխնիկայի անձնագրի նույն տվյալներին:

— Գյուղատնտեսական տեխնիկայի ձեռքբերման պահին մանրակրկիտ ստուգեք փաստաթղթերը: Ինքնագնաց մեքենա ձեռք մի բերեք առանց նրա տեխնիկական անձնագրի: — Գյուղատնտեսական տեխնիկայի սեփականության իրավունքը հաստատող փաստաթղթում (առուվաճառքի պայմանագրում) տեխնիկական անձնագրի սերիայի և համարի նշումը պարտադիր է: – Գյուղատնտեսական տեխնիկայի և սարքավորումների ձեռքբերման պահին խստապահանջորեն ստուգեք առուվաճառքի պայմանագիրը և հանձնման-ընդունման ակտը, որպեսզի այդ փաստաթղթերում նշված գնորդի տվյալները համապատասխանեն […]


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն   ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 20.04.2018 թ.


ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունից ժամանած պատվիրակությունը հյուրընկալվել է ԱՀ գյուղնախարարությունում

 <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17946 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9219-300x200.jpg" alt="" width="300" height="200" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9219-300x200.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9219-768x512.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9219-1024x683.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9219-254x169.jpg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9219.jpg 1200w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայության պատվիրակությունը՝ գլխավորությամբ ծառայության պետ Իշխան Կարապետյանի, ապրիլի 20-ին այցելել է ԱՀ ԳՆ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայություն: Այցի նպատակը կայանում էր սննդամթերքի անվտանգության ոլորտում երկու մարմինների միջև սերտ համագործակցության, փորձի փոխանակման, մասնագետների վերապատրաստման ուղղություններում առավել բարձր մակարդակ սահմանելու մեջ:

 ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանն իր ողջույնի խոսքում շնորհակալություն է հայտնել նման նախաձեռնության համար, այնուհետև ներկայացրել <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17937 alignright" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/2222222222-300x200.jpg" alt="" width="300" height="200" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/2222222222-300x200.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/2222222222-768x512.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/2222222222-1024x683.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/2222222222-254x169.jpg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/2222222222.jpg 1200w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />Արցախում սննդամթերքի անվտանգության ոլորտի ձեռքբերումներն ու առաջիկա անելիքները: Ի. Կարապետյանն իր հերթին խոսել է ՀՀ ՍԱՊԾ-ում գործող ծրագրերի և դրանց՝ Արցախում գործարկելու անհրաժեշտության մասին: Մասնավորապես, խոսվել է պարտադիր սպանդանոցային մորթի անցնելու, սննդամթերք տեղափոխող փոխադրամիջոցների սանիտարական անձնագրեր, սննդի շղթայի օպերատորների ռեյտինգավորման համակարգ, ռիսկերի էլեկտրոնային հաշվիչ, հաշվառման և համարակալման թվայնացված համակարգ ներդնելու անհրաժեշտության մասին, որոնք, ըստ միջազգային ստանդարտների, սննդամթերքի <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17938 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/11111-1-300x200.jpg" alt="" width="300" height="200" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/11111-1-300x200.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/11111-1-768x512.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/11111-1-1024x683.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/11111-1-254x169.jpg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/11111-1.jpg 1200w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />անվտանգության ապահովման հիմնական հենասյուներն են: ՀՀ ՍԱՊԾ-ն պատրաստակամություն է հայտնել աջակցել արցախյան գործընկերներին տվյալ ծրագրերի ներդրման և մասնագետների վերապատրաստման և որակավորման հետ կապված ցանկացած հարցում:

 Հանդիպումից հետո սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունների պետեր՝ Ի. Կարապետյանն ու Հ. Ապրեսյանը կազմակերպված մամլո ասուլիսի շրջանակում պատասխանել են լրագրողների հարցերին:

 <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17949 alignright" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9261-300x200.jpg" alt="" width="300" height="200" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9261-300x200.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9261-768x512.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9261-1024x683.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9261-254x169.jpg 254w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSC_9261.jpg 1200w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />Պատվիրակությունը նախարարի ուղեկցությամբ եղել է նաև «Հանրապետական անասնաբուժական և սննդամթերքի փորձաքննությունների լաբորոտորիա» ՊՈԱԿ-ում և Արցախում գործող միակ սպանդանոցում:

ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայության պատվիրակությունը՝ գլխավորությամբ ծառայության պետ Իշխան Կարապետյանի, ապրիլի 20-ին այցելել է ԱՀ ԳՆ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայություն: Այցի նպատակը կայանում էր սննդամթերքի անվտանգության ոլորտում երկու մարմինների միջև սերտ համագործակցության, փորձի փոխանակման, մասնագետների վերապատրաստման ուղղություններում առավել բարձր մակարդակ սահմանելու մեջ: ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանն իր ողջույնի խոսքում շնորհակալություն է հայտնել նման […]


«Համայնքի գյուղատնտեսները պետք է լինեն տեղերում ամենապահանջված մասնագետները». Ժիրայր Միրզոյան

 <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17942 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0503-300x225.jpg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0503-300x225.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0503-768x576.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0503-1024x768.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0503-254x190.jpg 254w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />Ապրիլի 20-ին ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը հանդիպել է շրջանների համայնքները սպասարկող գյուղատնտեսների և շրջվարչակազմերի գյուղատնտեսական բաժինների պատասխանատուների հետ: Հանդիպման ընթացքում նախարարը խոսել է գյուղատնտեսության զարգացման նոր ռազմավարության իրագործման գործընթացում գյուղատնտեսների չափազանց մեծ դերակատարության մասին, անդրադարձ կատարելով նրանց պատասխանատվությանը, աշխատանքում հետևողական, պահանջկոտ ու բարձր մասնագիտական գիտելիքներով օժտված լինելու հանգամանքների կարևորությանը: Միևնույն ժամանակ նախարարն անբավարար է գնահատել գյուղատնտեսների գործելաոճի ներկայիս մակարդակը, կոչ անելով ավելի սկզբունքային լինել աշխատանքային պարտականությունների կատարման գործում:

<img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17943 alignright" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0499-300x225.jpg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0499-300x225.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0499-768x576.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0499-1024x768.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0499-254x190.jpg 254w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />Ժիրայր Միրզոյանը խոսել է նաև գյուղատնտեսության զարգացման հայեցակարգի կարևորությունից, պարզաբանել որոշ դրույթներ՝ հույս հայտնելով, որ հայեցակարգից բխող միջոցառումների կենսագործման ընթացքում գյուղատնտեսները հավուր պատշաճի կկատարեն իրենց հատկացված դերը:

 Ելույթով հանդես է եկել  գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Վիլեն Ավետիսյանը, ով ներկաների ուշադրությանն է ներկայացրել 2018 թվականին կատարված գյուղատնտեսական աշխատանքների համառոտ նկարագիրն ու ծավալները, մատնանշել թույլ տրված բացթողումներն ու կոչ արել լինել ավելի պատասխանատու:

<img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17944 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0490-300x225.jpg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0490-300x225.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0490-768x576.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0490-1024x768.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0490-254x190.jpg 254w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /> <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-17941 alignright" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0478-300x225.jpg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0478-300x225.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0478-768x576.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0478-1024x768.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0478-254x190.jpg 254w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />

Ապրիլի 20-ին ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը հանդիպել է շրջանների համայնքները սպասարկող գյուղատնտեսների և շրջվարչակազմերի գյուղատնտեսական բաժինների պատասխանատուների հետ: Հանդիպման ընթացքում նախարարը խոսել է գյուղատնտեսության զարգացման նոր ռազմավարության իրագործման գործընթացում գյուղատնտեսների չափազանց մեծ դերակատարության մասին, անդրադարձ կատարելով նրանց պատասխանատվությանը, աշխատանքում հետևողական, պահանջկոտ ու բարձր մասնագիտական գիտելիքներով օժտված լինելու հանգամանքների կարևորությանը: Միևնույն ժամանակ նախարարն անբավարար է […]


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն  ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 23.04.2018 թ.


2018 թվականի գարնան դաշտային աշխատանքների ընթացքն  Արցախի Հանրապետությունում

 2018 թվականի ապրիլի 23-ի դրությամբ հանրապետությունում գարնանացան մշակաբույսերի բերքի տակ նախապատրաստվել է 11367.3 հեկտար տարածք, որից 8260.0 հեկտարի վրա արդեն ցանքս է կատարվել, այդ թվում, 3247.7 հա՝ հացահատիկային (ներառյալ եգիպտացորեն), 376.0 հա՝ հնդկացորեն, 3347.4 հա՝ յուղատու, 167.7 հա՝ ընդեղեն, 735.4 հա՝ բանջարաբոստանային մշակաբույսեր (ներառյալ կարտոֆիլ) և 385.5 հա՝ բազմամյա կերային խոտաբույսեր: Նախորդ տարիների համեմատ ցանքատարածությունների ավելացմանը զուգընթաց դրական տեղաշարժ է նկատվում նաև դրանց կառուցվածքի բարելավման ուղղությամբ, ինչը չափազանց կարևոր է ցանքաշրջանառության կիրառման առումով, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հանրապետության հողատարածքները տարիներ շարունակ զբաղեցվել են աշնանացան մշակաբույսերով, ինչը բացասաբար է անդրադարձել հողերի բերրիության և մշակաբույսերի բերքատվության վրա:

 Բացի այդ, ընդլայնվել է գարնանացան մշակաբույսերի տեսակային կազմը. մշակության մեջ են դրվել գարնանացան այնպիսի կուլտուրաներ, ինչպիսիք են հնդկացորենը, հլածուկը, արևածաղիկը, կտավատը, սոյան, ոլոռը, ոսպը և բազմամյա կերային խոտաբույսերը: Վերջիններս, ցանքաշրջանառության լավագույն բաղադրիչ լինելուց բացի,  հանդիսանում են տեխնիկական ու կերային կարևոր կուլտուրաներ, որոնց մշակությունը նախադրյալներ է ստեղծում ագրովերամշակող արդյունաբերության և անասնաբուծության զարգացման համար: Որպես պետական աջակցություն, այս տարի ևս հողօգտագործողներին պետական աջակցության ծրագրերի շրջանակներում մատչելի պայմաններով պարարտանյութեր և գարնանացան մշակաբույսերի սերմեր են տրամադրվել, ընդ որում վերջիններիս զգալի մասը՝ անհատույց, իսկ եգիպտացորենի, սիսեռի և լոբու սերմերը՝ արժեքի 50 տոկոսի սուբսիդավորմամբ:

 Հանրապետության շրջաններում շարունակվում են ցանքատարածքներին հարակից հրդեհավտանգ տարածքներում և դեպի ցանքատարածքներ տանող ճանապարհների եզրերին, ինչպես նաև առաջավոր գծի ամբողջ երկայնքով առատ տեղումների հետևանքով փարթամորեն աճած մոլախոտային բուսականության դեմ պայքարի կազմակերպման շրջանակում, հրդեհականխարգելիչ գոտիների ստեղծման աշխատանքները: Այսպես, ապրիլի 23-ի դրությամբ արդեն իսկ սրսկվել է 964.4 հեկտար, այդ թվում Ասկերան՝ 168.3 հա, Հադրութ՝ 103.2 հա, Մարտակերտ՝ 197.0 հա, Մարտունի՝ 365.5 հա, Քաշաթաղ՝ 130.4 հա: Աշխատանքները շարունակվում են:

2018 թվականի ապրիլի 23-ի դրությամբ հանրապետությունում գարնանացան մշակաբույսերի բերքի տակ նախապատրաստվել է 11367.3 հեկտար տարածք, որից 8260.0 հեկտարի վրա արդեն ցանքս է կատարվել, այդ թվում, 3247.7 հա՝ հացահատիկային (ներառյալ եգիպտացորեն), 376.0 հա՝ հնդկացորեն, 3347.4 հա՝ յուղատու, 167.7 հա՝ ընդեղեն, 735.4 հա՝ բանջարաբոստանային մշակաբույսեր (ներառյալ կարտոֆիլ) և 385.5 հա՝ բազմամյա կերային խոտաբույսեր: Նախորդ տարիների համեմատ ցանքատարածությունների […]


Շրջայց՝ իրազեկման, դիտարկման և վերահսկման նպատակով

 Ապրիլի 25-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության համակարգի ավելի քան 60 աշխատակիցներ նախարար Ժիրայր Միրզոյանի նախաձեռնությամբ և գլխավորությամբ այցելել են հանրապետության Ասկերանի, Հադրութի, Մարտակերտի, Մարտունու և Շահումյանի շրջանների շուրջ 70 համայնքներ:

 Այցը նպատակ ուներ անմիջապես համայնքի բնակիչների, տեղերում գյուղատնտեսական ոլորտի պատասխանատուների և տեղական իշխանությունների ուշադրությունը հրավիրել այնպիսի կարևոր խնդիրների վրա, ինչպիսիք են գյուղատնտեսության զարգացման նոր ռազմավարությունից բխող ծրագրերի ճշգրիտ և ամբողջական իրականացումը, պարենային ապրանքների իրացման կետերում սննդամթերքի ժամկետների և պայմանների պահպանման անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև անասնապահության կանոնակարգված վարման անհրաժեշտությունը:

Համայնքներում բոլոր երեք ուղղություններով արձանագրվել էին բազմաթիվ խախտումներ, որոնց վերացման համար համապատասխան ցուցումներ են տրվել պատասխանատու պաշտոնատար անձանց և տնտեսավարող սուբյեկտներին:

 Սա նման ձևաչափով առաջին արշավն էր, որը կկրի շարունակական բնույթ ու կընդգրկի հանրապետության ամբողջ տարածքը:

				Խոզերի բաց՝ անասնագոմից դուրս, պահվածք

				Մանր եղջերավոր անասունների բարձիթողի պահվածք

				Խոշոր եղջերավոր անասունների  բարձիթողի պահվածք

				Խոշոր եղջերավոր անասունների  բարձիթողի պահվածք

Ապրիլի 25-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության համակարգի ավելի քան 60 աշխատակիցներ նախարար Ժիրայր Միրզոյանի նախաձեռնությամբ և գլխավորությամբ այցելել են հանրապետության Ասկերանի, Հադրութի, Մարտակերտի, Մարտունու և Շահումյանի շրջանների շուրջ 70 համայնքներ: Այցը նպատակ ուներ անմիջապես համայնքի բնակիչների, տեղերում գյուղատնտեսական ոլորտի պատասխանատուների և տեղական իշխանությունների ուշադրությունը հրավիրել այնպիսի կարևոր խնդիրների վրա, ինչպիսիք են գյուղատնտեսության զարգացման նոր ռազմավարությունից […]


ԱՀ ԳՆ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունը տեղեկացնում է.

 Ապրիլի 25-ին հանրապետության շրջկենտրոններ և համայնքներ կատարված շրջայցի ընթացքում պարենային մթերքների իրացման հանրային կետերում հայտնաբերվել է մեծաքանակ ժամկետանց սննդամթերք, որն անմիջապես հանվել է վաճառքից: Բացի այդ, արձանագրվել են սննդամթերքի ոչ պատշաճ պայմաններում պահպանման, սանիտարական գրքույկների, սննդամթերքի մակնշման ու իրազեկման թերթիկների բացակայության  բազմաթիվ դեպքեր:

 ԱՀ ԳՆ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունը կոչ է անում բոլոր այն տնտեսավարող սուբյեկտներին, որոնց մոտ խախտումներ են արձանագրվել, խոտանել ժամկետանց սննդամթերքը և վերացնել վերոնշյալ խախտումները: Գործընթացը գտնվում է ծառայության տեսուչների անմիջական ուշադրության և վերահսկողության ներքո: Խախտումները չվերացրած կամ մասնակի վերացրած անձինք կենթարկվեն վարչական պատասխանատվության:

 Ծառայությունը հորդորում է տնտեսավարող սուբյեկտներին սննամթերքի իրացմանն առնչվող ցանկացած հարցում լինել ուշադիր, հետևողական և պատասխանատու, քանի որ գործ ունենք մեր և մեր երեխաների առողջությանը վնաս հասցնելու խնդրի հետ:

Ապրիլի 25-ին հանրապետության շրջկենտրոններ և համայնքներ կատարված շրջայցի ընթացքում պարենային մթերքների իրացման հանրային կետերում հայտնաբերվել է մեծաքանակ ժամկետանց սննդամթերք, որն անմիջապես հանվել է վաճառքից: Բացի այդ, արձանագրվել են սննդամթերքի ոչ պատշաճ պայմաններում պահպանման, սանիտարական գրքույկների, սննդամթերքի մակնշման ու իրազեկման թերթիկների բացակայության  բազմաթիվ դեպքեր: ԱՀ ԳՆ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունը կոչ է անում բոլոր այն տնտեսավարող […]


ԱՄԵՆՕՐՅԱ ՕԴԵՐԵՎՈՒԹԱԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ


Աջակցություն պահեստազորային սպաներին

 <img decoding="async" loading="lazy" class="alignleft wp-image-18016 size-medium" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0534-300x225.jpg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0534-300x225.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0534-768x576.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0534-1024x768.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0534-254x190.jpg 254w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />Ապրիլի 28-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Տիգրան Առստամյանի մասնակցությամբ մեկնարկել է պահեստազորային սպաներին մեղվաընտանիքների տրամադրման ծրագիրը, որը նախաձեռնել է  «Հանի Հաուս» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը: Ծրագրի առաջնային նպատակն է՝ լուծել թոշակի անցած սպաների զբաղվածության խնդիրը՝ նոր թափ տալով մեղվաբուծության զարգացմանն Արցախում:

 Ըստ ծրագրի պատասխանատուների՝ սկսնակներին կտրամադրվի 20 մեղվաընտանիք, իսկ փորձառուներին՝ 40 մեղվաընտանիք: Արցախի մեղվապահների ասոցիացիան պարբերաբար կկազմակերպի վերապատրաստումներ ու փորձի փոխանակման հնարավորություն կստեղծի ծրագրի մասնակիցների համար:

 <img decoding="async" loading="lazy" class="size-medium wp-image-18017 alignright" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0533-300x225.jpg" alt="" width="300" height="225" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0533-300x225.jpg 300w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0533-768x576.jpg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0533-1024x768.jpg 1024w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/DSCN0533-254x190.jpg 254w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" />  «Մաքուր մեղր արտադրելու համար Արցախն ունի համապատասխան բնակլիմայական պայմաններ, և արդեն ժամանակն է, որպեսզի մեր արտադրանքը իր տեղն ունենա նաև արտաքին շուկայում»,- նշել է Տիգրան Առստամյանը:

   Ծրագրի պատասխանատուներն էլ իրենց հերթին ավելացրեցին, որ մեղրն իրացման խնդիր չի ունենա:

   Նշենք, որ ծրագիրն իրականացվում է պետական աջակցությամբ:

Ապրիլի 28-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Տիգրան Առստամյանի մասնակցությամբ մեկնարկել է պահեստազորային սպաներին մեղվաընտանիքների տրամադրման ծրագիրը, որը նախաձեռնել է  «Հանի Հաուս» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը: Ծրագրի առաջնային նպատակն է՝ լուծել թոշակի անցած սպաների զբաղվածության խնդիրը՝ նոր թափ տալով մեղվաբուծության զարգացմանն Արցախում:  Ըստ ծրագրի պատասխանատուների՝ սկսնակներին կտրամադրվի 20 մեղվաընտանիք, իսկ փորձառուներին՝ 40 մեղվաընտանիք: Արցախի մեղվապահների ասոցիացիան […]


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն  ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 02.05.2018 թ.


Արցախում տեղումների միջին քանակը եւ օդի միջին ջերմաստիճանն ըստ ամիսների եւ բնակավայրերի


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն  ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 04.05.2018 թ.


Մարտունու շրջանի որոշ համայնքներում ցանքսերը կարկտահարվել են

 Մայիսի 2-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Վիլեն Ավետիսյանը, ԳՆ աշխատակազմի բուսաբուծության և բույսերի պաշտպանության բաժնի մասնագետները և Մարտունու շրջվարչակազմի գյուղբաժնի պատասխանատուները աշխատանքային այցով եղել են Մարտունու շրջանի Վազգենաշեն, Նորշեն, Հացի համայնքներում՝ նախօրեին տեղացած կարկուտից տուժած տարածքներն ուսումնասիրելու նպատակով: Հետազոտությունների արդյունքում արձանագրվել է շուրջ 150 հա կարկտահարված գյուղատնտեսական նշանակության տարածք (աշնանացան և գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսեր, բազմամյա  տնկարկներ), հասցված վնասների աստիճանները տարբեր են՝ 30-ից մինչև 100 տոկոս:

 Այցի ընթացքում ուսումնասիրվել են Մարտունու շրջանում աշնանացան և գարնանացան ցանքսերի վիճակը, դիտարկվել վերջերս իրականացված հրդեհականխարգելիչ միջոցառումների արդյունքները. դիտարկումներն այս ոլորտում կիրականացվեն նաև հանրապետության մյուս շրջաններում:

Մայիսի 2-ին Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Վիլեն Ավետիսյանը, ԳՆ աշխատակազմի բուսաբուծության և բույսերի պաշտպանության բաժնի մասնագետները և Մարտունու շրջվարչակազմի գյուղբաժնի պատասխանատուները աշխատանքային այցով եղել են Մարտունու շրջանի Վազգենաշեն, Նորշեն, Հացի համայնքներում՝ նախօրեին տեղացած կարկուտից տուժած տարածքներն ուսումնասիրելու նպատակով: Հետազոտությունների արդյունքում արձանագրվել է շուրջ 150 հա կարկտահարված գյուղատնտեսական նշանակության տարածք (աշնանացան և գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսեր, բազմամյա […]


ԱՄԵՆՕՐՅԱ ՕԴԵՐևՈՒԹԱԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ


Տ Ե Ղ Ե Կ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն  ԱՀ շրջաններում 2018թ. գարնանացանի ընթացքի  և կատարված այլ աշխատանքների մասին առ 07.05.2018 թ.