Բույսերի պաշտպանություն

 ՄԱԿ-ի Պարենի միջազգային կազմակերպության (FAO) տվյալներով աշխարհում ամեն տարի վնասատուների, հիվանդությունների, մոլախոտային բուսականության հասցրած վնասի հետևանքով գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքի կորուստը կազմում է 24 %, որը համարժեք է 70 մլրդ դոլարի: Այդ թվում հացազգի մշակաբույսերի բերքի կորուստը կազմում է 33 մլն տոննա, որը կբավարարեր 1 տարի 150 մլն մարդ կերակրելու համար: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բարձր և որակով բերքի ստացման համար կարևոր խնդիր է վնասատուների ու հիվանդությունների դեմ արդյունավետ պայքարի կազմակերպումը: Գիտական հետազոտություններից և արտադրության պրակտիկայից հայտնի է, որ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասատուների, հիվանդությունների, մոլախոտերի դեմ ժամանակին և որակով պայքարի միջոցառումներ չկազմակերպելու դեպքում բերքի կորուստները կարող են կազմել 30 %, իսկ առանձին դեպքում` 70-80 %: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի պաշտպանության միջոցառումները երկրի պարենային անվտանգության ապահովմանն ուղղված գործոններից են: Արցախի Հանրապետության կլիմայի բազմազանությունը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում վնասատուների և հիվանդությունների զարգացման համար: Վերջին տարիներին վնասատուների և հիվանդությունների թվի աճ է դիտվել պայքարի միջոցառումների ոչ ճիշտ կազմակերպան արդյունքում:

 Մեր ժամանակներում քիմիական պայքարը համարվում է վնասակար օրգանիզմների ոչնչացման հիմնական միջոցը: Նպատակաուղղված քիմիական պայքար կազմակերպելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել յուրաքանչյուր վնասակար օրգանիզմի տնտեսական վնասակարության շեմը: Տնտեսական վնասակարության շեմը դա միավոր տարածքում վնասակար օրգանիզմների այն խտությունն է, որոնց ազեցության հետևանքով բերքի կորուստը կանխելու համար կազմակերպված պայքարի միջոցառումները (ծախսերը) արդարացված են տնտեսապես և բնապահպանական ցուցանիշներով: Թունանյութերի օգտագործման նպատակը արդյունավետությունն է` անվտանգության առավել ապահովմամբ: Թունանյութերի օգտագործումը չպետք է վնասի մարդկանց և շրջակա միջավայրին, հետևաբար դրանց հետ կապված աշխատանքները պետք է կանոնակարգել հաշվի առնելով՝ նախ և առաջ թունանյութերի օգտագործման պատճառների հիմնավորումը:

 Վերջին տարիներին ամբողջ աշխարհում սկսեցին խոսել բույսերի պաշտպանության ինտեգրված մեթոդի մասին, որը հնարավորություն է տալիս նվազեցնելու վնասակար օրգանիզմների քանակը և վնասակարության չափը մինչև տնտեսապես անվտանգ շեմը: Բույսերի պաշտպանության ինտեգրված պայքարն այնպիսի մի համակարգ է, որտեղ վնասակար օբյեկտի ոչնչացման համար նախ պայքարը կազմակերպում են ագրոտեխնիկական, մեխանիկական, կարանտին, կենսաբանական եղանակներով և միայն անհրաժետության դեպքում անցում կատարում դեպի պայքարի քիմիական եղանակ: Դա հնարավորություն է տալիս մշակել գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների համակարգեր, որոնցում կանոնակարգվում է վնասատուների, հիվանդությունների, մոլախոտերի դեմ կիրառվող պայքարի քիմիական միջոցների օգտագործումը: Արդյունավետ պայքար կազմակերպելու համար անհրաժեշտ է մանրամասն ու բազմակողմանիորեն ուսումնասիրել գյուղատնտեական մշակաբույսերի վնասակար օրգանիզմների զարգացման ցիկլը, հասցրած վնասի բնույթը, ձևը, զարգացման ու բազմացման առանձնահատկությունները:

Անվտանգության կանոնները

թունաքիմիկատների հետ աշխատելու ժամանակ

ՀԱՑԱԶԳԻ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

 Գնայուկ բզեզ: Առանձին տարիներին վնասատուի վնասակարության հետևանքով բերքի կորուստը կարող է հասնել մինչև 100 %: Վնասում են բզեզները և թրթուրները: Ձմեռում են թրթուրները, որոնք գարնանը բարձրանալով հողի վերին շերտերը սնվում են հացաբույսերով: Հանրապետության այն տարածաշրջաններում որտեղ ձմեռը լինում է մեղմ վնասատուն վնասում է նաև ձմռանը:

 Ամռան սկզբներին հողի երես են դուրս գալիս բզեզները և սնվում հացաբույսերի փափուկ հատիկներով: Օգոստոսին բզեզները հողի 4-5 սմ խորության վրա ձվադրում են, յուրաքանչյուր կույտում դնելով 10-30 հատ ձու: Ձվերից 15-20 օր հետո դուրս են գալիս թրթուրները և սնվում աշնանացանի ծիլերով: Երբ ջերմաստիճանը իջնում է, թրթուրները դադարում են սնվելուց և իջնում են հողի խորը (30-40սմ) շերտերը և ձմեռում այնտեղ:

 Հացաբույսերի սև սղոցող: Հասուն միջատները թռչում են մայիսին, թռիչքը տևում է մինչև հունիսի սկիզբը: Էգը ծակելով ցողունի վերին հանգույցներից մեկը, նրա մեջ դնում է մեկ ձու: Ձվից թրթուրը դուրս է գալիս 7-10 օր հետո, նրանք կրծելով ցողունի պարունակությունը հասնում են մինչև ցողունի հիմք, որտեղ և ձմեռում են: Վնասված բույսերի հատիկները կորցնում են իրենց կշիռը, վնասված ցողունները հեշտությամբ կոտրվում են:

 Հացահատիկի կրիաիկ: Ձմեռում է հասուն միջատը: Գարնանը, երբ օդի ջերմությունը հասնում է 15-180 C-ի, կրիաիկները դուրս են գալիս թաքստատեղերից և թռչում դեպի աշնանացանի ցանքերը: Էգը ձվադրում է տերևների վրա և կարող է դնել մինչ 150 ձու: Ձվադրումը տևում է մեկ ամիս, ձվերից 10-15 օր հետո դուրս են գալիս թրթուրները, որոնք սնվում են հացաբույսերի ցողուններով, տերևներով և հասկերով, ծծելով նրանց հյութը: Թրթուրի զարգացումը տևում է 35 –50 օր: Վնասում են թե´ հասուն կրիաիկները և թե´ թրթուրները: Վնասի հետևանքով ընկնում է հատիկի որակը, կշիռը և ծլունակությունը: Վնասված հատիկներից ստացված ալյուրի հացաթխման որակը լինում է ցածր:

 Հացահատիկի բզեզներ: Հասուն բզեզները բարձրանում են հացաբույսերի հասկերի վրա և գլուխները մտցնում թեփուկներից ներս ու սնվում չհասունացած փափուկ հատիկներով: Մեկ բզեզը կարող է ուտել 7-8 հատիկ և թափել 90 հատիկ: Ձմեռում են թրթուրները, որոնք զարգացման առաջին տարում սնվում են բուսական մնացորդներով և միայն երկրորդ տարում վնասում հացաբույսերի ծիլերը: Թրթուրները հիմնականում գտնվում են հողի 1 — 5 սմ խորության վրա:

 Հացահատիկային սովորական լվիճ: Ձմեռում է ձուն աշնանացանի տերևների ստորին երեսին: Մայիսին սկսում է թևավոր միջատների թռիչքը, որոնք տարածվելով հացաբույսերի ցանքերի վրա մնում են այնտեղ մինչև բերքահավաք: Օգոստոսին անցնում են վայրի հացազգիների վրա, իսկ աշնանը տեղափոխվում աշնանացանի վրա: Տարեկան տալիս են մինչև 20 սերունդ: Լվիճների վնասակարությունը կայանում է նրանում, որ վնասատուները ծծելով հացաբույսերի հյութը բերում է բույսի թուլացմանը և չորացմանը: Վնասատուի համար նպաստավոր տարիներին բերքի կորուստը կարող է հասնել 100 %-ի:

 Հեսենյան ճանճ: Ձմեռում է բոժոժներում հացաբույսերի ծիլերի վրա, բուսական մնացորդների տակ: Մայիսի կեսերին նկատվում է ճանճերի թռիչքը: Թռիչքը տևում է մեկ ամիս: Ձվադրում է աշնանացանի և գարնանացանի տերևների վերին երեսին: Դուրս եկած թրթուրները սնվում են տերևապատյանում: Եթե ճանճը վնասում է բույսի գլխավոր ցողունը մինչև թփակալելը, բույսը մահանում է: Եթե բույսը վնասվում է թփակալումից հետո, ապա ձմռան ընթացքում վնասված ցողունը լավ ագրոտեխնիկայի դեպքում վերականգնվում է:

 Շվեդական ճանճ: Ձմեռում է թրթուրներով հացաբույսերի ցողունի մեջ: Մայիսին սկսվում է ճանճերի մասայական թռիչքը: Վնասատուն վնասում է գարանանացանի ուշ ցանքերը և աշնանացանի վաղ ցանքերը: Թրթուրնեը մտնելով ցողունի ներսը սնվում են նուրբ հյուսվածքներով, որի հետևանքով բույսը չորանում է: Հասկի վնասի դեպքում առաջանում է բերքի ուղղակի անկում:

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ ՀԱՑԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ ԴԵՄ

1. Բերքահավաքից հետո կատարել խոզանի երեսվար և ոչնչացնել դաշտի շրջապատի վայրի հացաբույսերը:

2. Կատարել ագրոտեխնիկական բոլոր այն միջոցառումները, որոնք կապահովեն բույսի արագ աճն ու զարգացումը:

3. Ցանքը կատարել օպտիմալ սեղմ ժամկետներում:

4. Գարնանացան հացահատիկը ցանել աշնանացան հացահատիկի դաշտերից հեռու, որպեսզի աշնանանացանը վարակված լինելու դեպքում վարակի աղբյուրը չանցնի գարնանացանին: Այդ պատճառով աշնանացան և գարնանացան հացահատիկի ցանքերի միջև ցանել ոչ հացազգի մշակաբույս:

5. Պայքարել մոլախոտային բուսականության դեմ:

6. Գնյուկ բզեզի, ճանճերի և մնացած հացազգի մշակաբույսերի վնասատուների դեմ պայքարի լավագույն եղանակը սերմնանյութի նախացանքային ախտահանումն է: Սերմնանյութի ախտահանման համար օգտագործել միջատասպան ախտահանիչ Կրույզեր 0.5լ/հա (բանվորոկան հեղուկի ծախսը 10լ) և համակցված սնկասպան ու միջատասպան ախտահանիչ Սելես տոպ 2.0լ/հա: Վերջինս նաև համարվում է աճի խթանիչ: Այս պատրաստուկով ախտահանաված սերմերը ծլում են համերաշխ, բույսի մոտ արմատային համակարգը ավելի վաղ է ձևավորվում, ձմռան անբարենպաստ պայմանների հանդեպ բույսերը ունենում են բարձր դիմադրողականություն:

7. Կատարել սրսկումներ հետևյալ պատրաստուկներից որևիցէ մեկով. Արրիվո 0.3լ/հա, Կոնֆիդոր-0.05-0.07 լ/հա , Կարատե զեոն-0.2 լ/հա (գնայուկ բզեզ, սղոցող, կրիաիկ ճանճեր): Բի-58 — 1.5լ/հա (լվիճներ և կրիաիկներ):

ՀԱՑԱԶԳԻ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

 ԱՐՄԱՏՆԵՐԻ և ԾԻԼԵՐԻ ՓՏՈՒՄՆԵՐ

 Արմատների և ծիլերի փտումների հետևանքով բերքի կորուստը կարող է հասնել 15-20%-ի: Փտումներն առավել ուժեղ զարգանում են սերմերի խորը և խիտ ցանքերի, ազոտական միակողմանի կիրառման, ցանքաշրջանառություններ չիրականացնելու դեպքում: Հիվանդության զարգացմանը նպաստում են նաև օդի ջերմային կտրուկ տատանումները: Առավել տարածված է արմատային սովորական փտումը և ձյունաբորբոսը:

1. Արմատային սովորական փտում

 2. Ձյունաբորբոս

 ՑՈՐԵՆԻ ՓՈՇԵՄՐԻԿ

 Հիվանդությունը արտահայտվում է ցորենի հասկակալման-ծաղկման փուլում: Հիվանդ բույսերը առողջներից ծաղկում են մեկ շաբաթ շուտ: Վարակված բույսի ամբողջ օրգանները, բացի առանցքից փոշիացած են: Սև փոշին ընկնելով ցորենի ծաղիկների վրա անցնում է հատիկի մեջ: Վարակված հատիկը ոչնչով չի տարբերվոմ առողջներից: Հատիկի մեջ ձմեռում է մրիկի սնկամարմինը, սերմը ծլելիս սնկամարմինը սկսում է զարգանալ և ծաղկման փուլում, հատիկի փոխարեն առաջանում է սև փոշի, որը կրկին վարակում է ծաղկած ցորենը: Հիվանդության կանխարգելման համար անհրաժեշտ է կատարել սերմացուի ախտահանում:

 ՑՈՂՈՒՆԱՅԻՆ ԺԱՆԳ

 Ուժեղ վարակի դեպքում բերքի կորուստը կարող է կազմել 45–60 %: Ախտահարված բույսերի մոտ ընկնում է հատիկի հացաթխման որակը: Հիվանդության հարուցչի զարգացման համար անհրաժեշտ է 18-250 C ջերմաստիճան և 95-100 % օդի հարաբերական խոնավություն: Ցողունային ժանգն ուժեզ զարգանում է աշնանացանի վաղ և գարնանացանի ուշացած ցանքերում: Միջանկյալ տերը կծոխուրն է:

 ՏԵՐԵՎԱՅԻՆ ԴԵՂԻՆ ԺԱՆԳ

Երբ հիվանդությունը կրում է համաճարակային բնույթ, բերքի կորուստը կարող է հասնել 30 % և ավելի: 15-25 0 C ջերմաստիճանի և 95-100 % օդի հարաբերական խոնավության դեպքում հիվանդությունը կարող է կրել համաճարակային բնույթ: Հասկերի վարակի դեպքում նվազում է 1000 հատիկի կշիռը:

 ՏԵՐԵՎԱՅԻՆ ԳՈՐՇ ԺԱՆԳ

 Գորշ ժանգից հացահատիկի բերքի կորուստը կարող է հասնել 5-10 %-ի: Հիվանդության հարուցիչը պահպանվում է աշնանացանի ցանքերում և գարնանը տարածվում գարնանացանի վրա: Հիվանդության միջանկյալ տերը քնձմնձուկն է: Գորշ ժանգով վարակվում են նաև հացազգի այլ մշակաբույսերը:

 ԱԼՐԱՑՈՂ

 Բերքի կորուստն ալրացողից կարող է հասնել 10-15 %-ի: Հիվանդությունն առավել մեծ վնաս է հասցնում տաք ու խոնավ վայրերին: Բույսերի վարակը տեղի է ունենում +10-35 0 C ջերմաստիճանի և 60-100 % օդի հարաբերական խոնավության պայմաններում: Գարնանացանի վաղ և աշնանացանի ուշ ցանքերը համեմատաբար քիչ են տուժում ալրացողից: Օդի բարձր և ցածր տատանումները դանդաղեցնում են հիվանդության զարգացումը:

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ ՀԱՑԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՄ

1. Կատարել ցանքաշրջանառություն, ցորենի համար նախորդ չընտրել գարին, աշորան:

2. Ապահովել ցանքերի տարածական մեկուսացումը:

3. Ցանքից առաջ սերմերը ախտահանել:

4. Ցանքից առաջ սերմերն ախտահանել` ռաքսիլ 0.5լ/տ, ռաքսիլ ուլտրա 0.2կգ/տ ախտահանիչով:

5. Խուսափել ազոտական պարարտնյութերի միակողմանի օգտագործումից: Կատարել բույսերի համալիր պարարտացում` հիմնվելով հողի ագրոքիմիական փորձաքննության արդյունքների վրա:

6. Վեգետացիայի ընթացքում, երբ ստորին հարկի տերևների վրա երևում են հիվանդությունների առաջին նշանները, բույսերը սրսկել ստորև առաջարկվող ֆուգիցիդներից որևէ մեկով. բայլետոն` 0.5 կգ/հա, տիլտ 0.5 լ/հա (2 սրսկում, 30 օր սպսման ժամկետ): Նույն ֆունգիցիդի անընդհատ օգտագործման հետևանքով հիվանդության հարուցիչները ձեռք են բերում դիմադրողականություն, հետևաբար ֆունգիցիդները անհրաժեշտ է հերթափոխել:

ՄԱԿ-ի Պարենի միջազգային կազմակերպության (FAO) տվյալներով աշխարհում ամեն տարի վնասատուների, հիվանդությունների, մոլախոտային բուսականության հասցրած վնասի հետևանքով գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքի կորուստը կազմում է 24 %, որը համարժեք է 70 մլրդ դոլարի: Այդ թվում հացազգի մշակաբույսերի բերքի կորուստը կազմում է 33 մլն տոննա, որը կբավարարեր 1 տարի 150 մլն մարդ կերակրելու համար: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բարձր և որակով […]


Անասնապահություն


ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԻ ՄԱՍԻՆ  8 փետրվարի 2001 թ.  ք.Ստեփանակերտ  ՀՕ-131

ՙ

Օրենքը փոփոխությունների չի ենթարկվել

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Օ  Ր  Ե  Ն  Ք  Ը

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԻ ՄԱՍԻՆ

Սույն օրենքը սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի իրավական, տնտեսական և կազմակերպական հիմքերը, կարգավորում է բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում պետական մարմինների և իրավաբանական  ու ֆիզիկական անձանց փոխհարաբերությունները։

ԳԼՈՒԽ  1

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ  ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

         Հոդված 1. Օրենքի նպատակները

Սույն օրենքի նպատակներն են՝

ա) իրականացնել պետական քաղաքականություն բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում.

բ) կարգավորել փոխհարաբերությունները բույսերի պաշտպանության միջոցների գրանցման, փորձաքննության, արտադրության, վաճառքի, արտահանման, ներմուծման, պահպանման եւ  օգտագործման բնագավառներում.

գ) կանխել կարանտին վնասակար օրգանիզմների մուտքը և տարածումը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում, ինչպես նաև բացահայտել և վերացնել դրանց վարակի օջախները.

դ) նպաստել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բարձր բերքատվության և առողջ բերքի ստացմանը.

ե) ապահովել բնակչության առողջության անվտանգությունը.

զ) նպաստել շրջակա միջավայրի պահպանությանը։

Հոդված 2. Օրենքի կարգավորման առարկան

Սույն օրենքը կարգավորում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության լիազորած մարմնի (այսուհետ՝ լիազորված մարմին)  և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում գործող իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց միջև բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում ծագած իրավահարաբերությունները։

Հոդված 3. Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները

Սույն օրենքում օգտագործվում են հետևյալ հիմնական հասկացությունները.

բույսեր՝ գյուղատնտեսական մշակաբույսեր և այլ կենդանի բույսեր, դրանց մասերը՝ ներառյալ սերմերը, սաղմը և այլն.

բուսական արտադրանք՝ բուսական ծագում ունեցող չվերամշակված և վերամշակված արտադրանք, որն իր բնույթով կարող է ստեղծել վնասակար օրգանիզմների հիմնավորման կամ տարածման վտանգ.

վնասակար օրգանիզմ՝ բույսերի և կենդանիների համար ախտածին օրգանիզմների ցանկացած տեսակ, որը վնասակար է բույսերի կամ բուսական արտադրանքի համար.

բուսասանիտարական կանոններ և նորմեր՝ սույն օրենքով և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված՝ բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի համապատասխան պահանջներ, որոնք բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում կարգավորում են իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց գործունեությունը.

թունանյութերի մնացորդային քանակ՝ գյուղմթերքների, հողի մեջ թունանյութերի սահմանային քանակություն.

կարանտին վնասակար օրգանիզմներ՝ բույսերի և բուսական արտադրանքի համար առանձնապես վտանգավոր օրգանիզմներ, որոնց ներթափանցումը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք և հետագա տարածումը պետականորեն հսկվում է.

կարգավորվող առարկա (կարանտինի օբյեկտ)՝ ցանկացած բույս, բուսական արտադրանք, պահեստային տարածք, փաթեթավորում, բեռնարկղ (կոնտեյներ), հող և ցանկացած այլ օբյեկտ կամ նյութ, որն ընդունակ է իր մեջ պարունակել կամ տարածել վնասակար օրգանիզմ, և որի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել բուսասանիտարական և կարանտին միջոցառումներ.

բույսերի կարանտին՝ բույսերի պաշտպանության պետական միջոցառումների համակարգ, որը նպատակաուղղված է կանխելու բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների համար առանձնապես վնասակար օրգանիզմների մուտքը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք, ինչպես նաև բացահայտել, մեկուսացնել և վերացնել  դրանցով վարակված օջախները.

կարանտին գոտի՝ տարածք, որտեղ հայտնաբերվել են կարանտին վնասակար օրգանիզմները, և որտեղ դրանց հետագա տարածումը կանխարգելելու և վերացնելու նպատակով սահմանվել է կարանտին հսկողություն.

կարգավորվող ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմ՝ ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմ, որի ներկայությունը բացասաբար է ազդում բույսերի կենսագործունեության վրա՝ պատճառելով տնտեսական վնաս, և որը պետք է վնասազերծվի ներմուծող երկրի տարածքում.

սահմանային կարանտին պետական հսկողություն՝ կազմակերպական և իրավական համալիր միջոցառումներ, որոնք ուղղված են իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց կողմից բույսերի կարանտինի վերաբերյալ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրության պահպանմանը.

բույսերի պաշտպանության միջոցներ՝ բույսերի վնասակար օրգանիզմների կանխարգել-ման, դրանց դեմ պայքարի և վերացման համար կիրառվող քիմիական, կենսաբանական և տեխնիկական միջոցներ.

բուսասանիտարական հավաստագիր՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն ներմուծվող և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունից արտահանվող բույսերի պետական

բուսասանիտարական փաստաթուղթ, որը հավաստում է բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների  համապատասխանությունը բուսասանիտարական կանոնների պահանջներին։

Հոդված 4. Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի մասին օրենսդրությունը

Բույսերի պաշտպանության և բույսերի  կարանտինի բնագավառներում հարաբերությունները կարգավորվում են սույն օրենքով և այլ օրենսդրական ակտերով։

Եթե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանվում են այլ նորմեր, քան նախատեսված է սույն օրենքով, ապա կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը։

Հոդված    5.     Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում պետական կառավարումը և լիազորված մարմնի իրավասությունը

Բույսերի պաշտպանության և բույսերի  կարանտինի բնագավառներում պետական կառավարումն իրականացնում է լիազորված մարմինը։ Լիազորված մարմինը սահմանված կարգով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության հաստատմանն է ներկայացնում՝

ա) բույսերի կարանտինի ծառայության կանոնադրությունը և սույն օրենքով նախատեսվող մյուս ենթաօրենսդրական ակտերը.

բ) բույսերի պաշտպանության ծառայության կանոնադրությունը.

գ) բույսերի պաշտպանության և բույսերի  կարանտին միջոցառումների նպատակային ծրագրերը.

դ) բույսերի համար առանձնապես վնասակար օրգանիզմների տարածմանը, կանխարգելմանն ու վերացմանն ուղղված կարանտին միջոցառումները և այլ սահմանափակումները, դրանք հայտարարելու մասին առաջարկությունները։

Լիազորված մարմինը՝

ա) ղեկավարում է բույսերի պաշտպանության և բույսերի  կարանտինի ծառայությունների գործունեությունը.

բ) կազմակերպում է բույսերի համար վնասակար օրգանիզմների կանխարգելմանը, պայքարին և վերացմանն ուղղված միջոցառումները.

գ) կանխորոշում և գնահատում է հանրապետությունում բույսերի պաշտպանության իրավիճակը.

դ) մասնակցում է բույսերի պաշտպանության և բույսերի  կարանտինի միջազգային, տարածաշրջանային, միջպետական ծրագրերին.

ե) իրականացնում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված այլ լիազորություններ։

ԳԼՈՒԽ  2

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

Հոդված 6. Բույսերի պաշտպանության խնդիրները

Բույսերի պաշտպանությունը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում հանդիսանում է երկրի պարենային անվտանգության ապահովման համակարգի բաղկացուցիչ մասը։ Այն բույսերի, բերքի և բուսական ծագում ունեցող մթերքի, վնասատուների, հիվանդությունների, կարանտին և այլ մոլախոտերի դեմ տարվող միջոցառումների, թունաքիմիկատների, կենսապատրաստուկների պետական փորձարկման, արտադրության, պահպանման, փոխադրման, կիրառման, ինչպես նաև

շրջակա միջավայրի, մարդու, բույսերի ու կենդանիների պահպանությանն ուղղված գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների համալիր է։

Բույսերի պաշտպանության խնդիրներն են՝

ա) իրականացնել միջոցառումներ բույսերի վնասակար օրգանիզմների զանգվածային բազմացումն ու տարածումը ժամանակին կանխատեսելու, ախտորոշելու և կանխարգելելու նպատակով.

բ) ապահովել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բուսասանիտարական վիճակի բարելավումը, էկոլոգիապես մաքուր բերքի ստացումը, շրջակա միջավայրին, բուսական և կենդանական աշխարհին սպառնացող վնասի բացառումը։

Հոդված 7. Բույսերի պաշտպանության համակարգը

Բույսերի պաշտպանության գործառույթներն իրականացնում է բույսերի պաշտպանության ծառայությունը։ Բույսերի պաշտպանության ծառայությունը գործում է լիազորված մարմնի համակարգում և կազմակերպվում է վարչատարածքային սկզբունքով։

Հոդված 8. Բույսերի պաշտպանության ծառայության գործառույթները

Բույսերի պաշտպանության ծառայությունը՝

ա) իրականացնում է բույսերի պաշտպանության բնագավառում գիտականորեն հիմնավորված տեխնոլոգիաներ և ծրագրեր.

բ) վերլուծում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բուսասանիտարական վիճակը, անհրաժեշտության դեպքում իրազեկում է լիազորված մարմնին և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց՝ վնասակար օրգանիզմների հայտնաբերման, տարածման և դրանց դեմ պայքարի գիտականորեն հիմնավորված համալիր միջոցառումների կիրառման մասին.

գ) իրականացնում է վնասակար օրգանիզմների դեմ պայքարի համալիր միջոցառումներ՝ դրանք համաձայնեցնելով լիազորված մարմնի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, այլ շահագրգիռ մարմինների և անձանց հետ.

դ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց փորձաքննության միջոցով տալիս է եզրակացություն՝ բույսերի պաշտպանության միջոցների արտադրության, պահպանման, վաճառքի, ներկրման և արտահանման համար.

ե) կանխարգելիչ միջոցներ է ձեռնարկում չգրանցված, օգտագործումից հանված, բնակչության առողջության և շրջակա միջավայրի համար վտանգավոր՝ բույսերի պաշտպանության միջոցների վաճառքի, օգտագործման և ագրարային կանոնների խախտմամբ կատարվող պայքարի աշխատանքների իրականացման ուղղությամբ.

զ) հսկողություն և վերահսկողություն է սահմանում բույսերի պաշտպանության բնագավառում գործունեության նկատմամբ.

է) զբաղվում է գիտական հետազոտությունների կազմակերպմամբ, մասնագետների վերաորակավորմամբ.

ը) մասնակցում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության կողմից բույսերի պաշտպանության գծով իրականացվող լիցենզավորման գործունեությանը։

ԳԼՈՒԽ  3

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

Հոդված 9. Թունավոր մնացորդները  գյուղատնտեսական մթերքներում

Գյուղատնտեսական մթերքները ենթակա են իրացման միայն վկայագրի (սերտիֆիկատի) առկայության դեպքում, որը հավաստում է թունավոր մնացորդների սահմանային թույլատրելի չափերը՝ սանիտարահամաճարակային պետական մարմինների պահանջների  համաձայն։

Վկայագրերը   տրվում են գործող օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։

Թունանյութերի պարունակության սահմանային քանակը գերազանցող գյուղատնտե-սական մթերքները ենթակա չեն իրացման։ Նրանց հնարավոր օգտագործման մասին որոշումն ընդունում են սանիտարահամաճարակային պետական հսկիչ մարմինները և (կամ) անասնաբու-ժական ծառայությունը։

Օգտագործման չենթակա գյուղատնտեսական մթերքները ոչնչացվում են։

Հոդված 10.  Բույսերի պաշտպանության ասպարեզում վեճերի լուծումը

Բույսերի պաշտպանության ասպարեզում ծագած վեճերը լուծվում են Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։

ԳԼՈՒԽ  4

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԸ

Հոդված 11. Բույսերի կարանտինի հիմնական խնդիրները

Բույսերի կարանտինը պետական համալիր միջոցառումների համակարգ է՝  նպատակաուղղված բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների համար կարանտին վնասակար օրգանիզմների՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք ներթափանցման կանխարգելմանը, ինչպես նաև դրանց վարակի օջախների բացահայտմանը և վերացմանը։ Բույսերի կարանտինի հիմնական խնդիրներն են՝

ա) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում հայտնաբերել և վերացնել բույսերի կարանտին և կարգավորվող ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմները, հիվանդու-թյունները և մոլախոտերը.

բ) կանխարգելել բույսերի կարանտին վնասակար օրգանիզմների, հիվանդությունների և մոլախոտերի ներթափանցումը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք.

գ) ապահովել բուսասանիտարական կանոնների պահպանումը բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների ներմուծման ու արտահանման գործառնու-թյունների ժամանակ։ Այդ կանոնները սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը։

Հոդված 12. Բույսերի կարանտինի ծառայությունը

Բույսերի կարանտինի գործառույթները Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում իրականացնում է բույսերի կարանտինի ծառայությունը, որը գործում է լիազորված մարմնի համակարգում և կազմակերպվում է վարչատարածքային սկզբունքով։

Բույսերի կարանտինի ծառայության համակարգում  կարող են լինել հենակետեր, լաբորատորիաներ և կառուցվածքային այլ ստորաբաժանումներ։

Բույսերի կարանտինի ծառայության պետն ի պաշտոնե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կարանտինի ծառայության պետական գլխավոր տեսուչն է, իսկ բույսերի կարանտինի ծառայության տարածքային ստորաբաժանումների պետերը՝ համապատասխան տարածքի պետական տեսուչները։

Իրենց գործունեությունն իրականացնելիս բույսերի կարանտինի պետական գլխավոր տեսուչը և պետական տեսուչները ղեկավարվում են սույն օրենքով և իրավական այլ ակտերով։

Հոդված 13. Բույսերի կարանտինի ծառայության գործառույթները

Բույսերի կարանտինի ծառայությունն  իր իրավասության սահմաններում՝

ա) իրականացնում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության հաստատած բույսերի կարանտինի ծրագրեր.

բ) կազմում և լիազորված մարմնի միջոցով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության հաստատմանն է ներկայացնում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում բացակայող կամ սահմանափակ տարածում ունեցող կարանտին և կարգավորվող ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմների ցանկը.

գ)  հսկողություն է իրականացնում  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք բույսերի և բուսական արտադրանքի ներմուծման նկատմամբ՝ բույսերի կարանտին վնասակար օրգանիզմների ներթափանցումը կանխարգելելու նպատակով.

դ) հսկողություն է իրականացնում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունից արտահանվող բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող  այլ առարկաների՝ բուսասանիտարական նորմերին համապատասխանության նկատմամբ.

ե) բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների ներմուծման և արտահանման դեպքերում իրավաբանական ու ֆիզիկական անձանց տալիս է բուսասանիտարական նորմերին համապատասխանության մասին հավաստագիր՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգին համապատասխան։

Հոդված 14. Բույսերի կարանտինի պետական գլխավոր տեսուչի և պետական  տեսուչների իրավունքները

Սույն օրենքի 13 հոդվածի «գ» և «դ» կետերով նախատեսված իրավասությունների իրականացման ընթացքում բույսերի կարանտինի գլխավոր պետական տեսուչը և պետական տեսուչներն իրավունք ունեն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով՝

ա) վերահսկել իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց հողային, արտադրական, առևտրային, պահեստային տարածքներում և կարգավորվող այլ առարկաներում բույսերի կարանտինի համար սահմանված միջոցառումների իրականացումը.

բ) բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների ներմուծման դեպքում իրավաբանական ու ֆիզիկական անձանցից պահանջել բուսասանիտարական հավաստագրեր և այլ տեղեկություններ,  վերցնել փորձանմուշներ.

գ) բուսասանիտարական կանոնների համաձայն կազմակերպել և իրականացնել բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների վարակազերծում.

դ) սույն օրենքով և օրենսդրական այլ ակտերով նախատեսված դեպքերում կատարել  բույսերի և բուսական ծագում ունեցող տարանցիկ բեռների՝ բուսասանիտարական նորմերին համապատասխանության ստուգում։

Հոդված 15. Բույսերի կարանտինի պետական գլխավոր տեսուչի և պետական տեսուչների պարտականությունները

Բույսերի կարանտինի պետական գլխավոր տեսուչի և պետական տեսուչների պարտականություններն են՝

ա) պահպանել իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց՝ օրենքով սահմանված իրավունքները, չխոչընդոտել նրանց առևտրային գործունեությանը՝ բացառելով անհիմն արգելքները և սահմանափակումները.

բ) բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների արտահանման ու ներմուծման ժամանակ իրավաբանական եւ ֆիզիկական անձանց տալ բուսասանիտարական հավաստագրեր, որոնց հատկացման ժամկետները սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը.

գ) չհրապարակել իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց մասին առևտրային գաղտնիք բովանդակող տեղեկություններ.

դ) բուսասանիտարական կանոնների խախտման դեպքում կիրառել օրենսդրությամբ սահմանված ներգործության միջոցներ.

ե) պահպանել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրության պահանջները.

զ) ստուգվող օբյեկտի պաշտոնատար անձանց ծանոթացնել իրենց իրավունքներին ու պարտականություններին.

է) հատուցել սեփական մեղքով իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց պատճառած վնասները։

ԳԼՈՒԽ  5

ԿԱՐԱՆՏԻՆ  ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ  ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ

Հոդված 16. Վնասակար օրգանիզմների վտանգի վերլուծությունը

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում բույսերի կարանտին և կարգավորվող ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմների հայտնաբերման դեպքում բույսերի կարանտինի ծառայությունը կատարում է վնասակար օրգանիզմների վտանգի վերլուծություն, որի

արդյունքների հիման վրա համապատասխան եզրակացություն է ներկայացնում լիազորված մարմին։ Լիազորված մարմինն առաջարկություններ է ներկայացնում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարություն՝ կարանտին հսկողություն սահմանելու մասին։ Այդ եզրակացության մեջ նշվում են հայտնաբերված վնասակար օրգանիզմները, դրանց տարածման աստիճանը, հնարավոր վնասի գնահատումը, կարանտին գոտու սահմանները, առաջարկվող միջոցառումների ցանկը և դրանք իրականացնող մարմինների, իրավաբանական եւ ֆիզիկական անձանց մասնակցությունը կարանտին միջոցառումներին, ինչպես նաև այլ տեղեկություններ։

Հոդված 17. Բույսերի կարանտինի սահմանումը

Բույսերի կարանտինի ծառայության եզրակացության հիման վրա, լիազորված մարմնի միջնորդությամբ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է ընդունում բույսերի կարանտինի սահմանման վերաբերյալ։

Բույսերի կարանտինի ծառայությունը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգին համապատասխան, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ղեկավարների հետ համագործակցելով՝ սահմանում և հայտարարում է կարանտին միջոցառումների ցանկը՝ ապահովելով բոլոր շահագրգիռ մարմինների, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց իրազեկությունը կարանտին գոտում պարտադիր կատարման ենթակա կանոնների ու միջոցառումների մասին։

Բույսերի կարանտինի սահմանման դեպքում սահմանափակվում է բույսերի և բուսական արտադրանքի արտահոսքը, ինչպես նաև դրանց հետ առնչվող փոխադրամիջոցների ելքն ու մուտքը կարանտին գոտի։ Սահմանափակումների դեպքերն ու կարգը սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը։

Բույսերի կարանտինի ծառայությունը, տեղական ինքնակառավարման մարմինների և բույսերի պաշտպանության ծառայության հետ համագործակցելով, կարանտին գոտում իրականացնում է նախատեսված բուսասանիտարական միջոցառումներ՝ կարանտին և կարգավորվող ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմների ոչնչացման, կարգավորվող առարկաների վարակազերծման  նպատակով, ինչպես նաև իրականացնում է այլ միջոցառումներ՝ կանխելու կարանտին և կարգավորվող ոչ կարանտին վնասակար օրգանիզմների տարածումը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում։

Հոդված 18. Բույսերի կարանտինի հանումը

Բույսերի կարանտինը հանվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության կողմից՝ բույսերի կարանտինի ծառայության եզրակացության և լիազորված մարմնի միջնորդության հիման վրա։

ԳԼՈՒԽ  6

ԱՐՏԱՀԱՆՄԱՆ  ԵՎ  ՆԵՐՄՈՒԾՄԱՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԲՈՒՍԱՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հոդված 19. Բուսասանիտարական հսկողությունը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն ներմուծվող բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների նկատմամբ

Բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների մուտքը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության սահմանային կետերով թույլատրվում է միայն բուսասանիտարական պարտադիր ստուգում անցնելուց հետո։

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության սահմանային կետերում բուսասանիտարական հսկողությունն իրականացվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության  սահմանած կարգով։

Բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների մաքսային ձևակերպումը կատարվում է բուսասանիտարական նորմերին համապատասխանությունը հաստատող փաստաթղթի առկայության դեպքում։

Հոդված 20. Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունից բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների արտահանման բուսասանիտարական հսկողությունը

Բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների արտահանումը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքից թույլատրվում է բուսասանիտարական հավաստագրերի առկայության դեպքում։

Արտահանվող բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների համար բուսասանիտարական հավաստագիրը տրվում է այն դեպքում, երբ դա համապատասխանում է ներկրող երկրների բուսասանիտարական նորմերին։

Բուսասանիտարական հավաստագրի ձևը պետք է համապատասխանի բույսերի պաշտպանության միջազգային կոնվենցիայով հաստատված նմուշին։

Բուսասանիտարական հավաստագիրը համարվում է անվավեր՝ չվավերացված փոփոխությունների և ուղղումների դեպքում։

Հոդված 21.  Բուսասանիտարական հսկողությունը տարանցիկ բույսերի, բուսական  արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների նկատմամբ

Տարանցիկ բույսերը, բուսական արտադրանքը և կարգավորվող այլ առարկաները Լեռնային Ղարաբաղի Հանրաապետության սահմանային կետերում ենթակա չեն բուսասանիտարական հսկողության, եթե դրանք գտնվում են արտահոսքը  բացառող ամբողջովին փակ, կնիքով զմռսված տարաներում։

Եթե բույսերը, բուսական արտադրանքը  և կարգավորվող այլ առարկաները գտնվում են այնպիսի տարաներում, որոնցից հնարավոր է վնասակար օրգանիզմների ներթափանցում շրջակա միջավայր, կամ կան ստույգ տեղեկություններ նման վտանգի հնարավորության մասին, ապա դրանք նույնպես ենթակա են պարտադիր բուսասանիտարական ստուգման։

Այս դեպքում տարանցիկ բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների մուտքը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք հնարավոր է սահմանային կարանտին տեսուչի համապատասխան փաստաթղթի առկայության դեպքում։

ԳԼՈՒԽ  7

ԲՈՒՅՍԵՐԻ, ԲՈՒՍԱԿԱՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԵՎ ԿԱՐԳԱՎՈՐՎՈՂ

ԱՅԼ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ ԱՌԳՐԱՎՈՒՄՆ ՈՒ ՈՉՆՉԱՑՈՒՄԸ

Հոդված 22.  Բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների առգրավումն ու ոչնչացումը

Բույսերի կարանտին վնասակար օրգանիզմների մուտքը, տարածումն ու վարակի օջախները վերացնելու համար, բույսերի կարանտինի ծառայության պետական տեսուչի ուսումնասիրության հիման վրա, վարակակիր կամ հիվանդության կասկած առաջացնող բույսերը, բուսական արտադրանքը և կարգավորվող այլ առարկաներն առգրավվում են ախտահանման կամ ոչնչացման նպատակով՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։

Բույսերի, բուսական արտադրանքի և կարգավորվող այլ առարկաների վարակազերծման և ոչնչացման հետ կապված ծախսերը կատարվում են Լեռնային Ղարաբաղի  Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։

ԳԼՈՒԽ  8

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ  ԵՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԻ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՅԼ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ, ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԵՏ

Հոդված 23.  Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի ծառայությունների համագործակցությունը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության այլ մարմինների և ծառայությունների հետ

Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի ծառայություններն իրենց խնդիրներն իրականացնելիս, լիազորված մարմնի միջոցով, համագործակցում են Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ագրարային պետական տեսչությունների, մաքսային մարմինների, շրջակա միջավայրի պահպանության, պետական հիգիենիկ ու հակահամաճարակային և այլ ծառայությունների հետ։

Հոդված 24.  Համագործակցությունը միջազգային կազմակերպությունների հետ

Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի ծառայությունները, լիազորված մարմնի միջոցով, իրենց իրավասությունների սահմաններում համագործակցում են համապատասխան միջազգային կազմակերպությունների հետ։

ԳԼՈՒԽ  9

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԻ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ

Հոդված 25. Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի ծառայությունների ֆինանսավորումը

Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի ծառայությունների ֆինանսավորումը կատարվում է պետական բյուջեի միջոցների հաշվին։

Բույսերի կարանտինի ծառայության տրամադրած փաստաթղթերի համար գանձվում է պետական տուրք՝ «Պետական տուրքի մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքին համապատասխան։ Փաստաթղթերի ցանկը սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը։

Վնասակար օրգանիզմների դեմ պայքարի բոլոր միջոցառումները (բացի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության կողմից հաստատված ցանկից), նրանց օջախների մեկուսացման և ոչնչացման համար թունաքիմիկատների տեղափոխման և պահպանման կազմակերպումը իրագործվում է հողօգտագործողների սեփական միջոցների հաշվին։

ԳԼՈՒԽ  10

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԻ

ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐՈՒՄ ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԵՎ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ԱՆՁԱՆՑ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐՆ ՈՒ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 26. Իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց իրավունքները

Բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում իրավաբանական և ֆիզիկական անձինք իրավունք ունեն՝

ա) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով բողոքարկել բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի ծառայությունների գործողությունները.

բ) դատական կարգով պահանջել նշված ծառայությունների ապօրինի գործողության կամ անգործության հետևանքով նրանց պատճառած վնասի փոխհատուցում.

գ) պարզել իրականացվող հսկողության ձևի կիրառման նպատակը.

դ) հսկողություն իրականացնող մարմնից ստանալ համապատասխան պարզաբանումներ իր իրավունքների մասին.

ե) առարկել հսկողություն իրականացնող մարմինների գործողությունների դեմ և պահանջել առարկությունները գրանցել արձանագրությունում.

զ) ծանոթանալ արձանագրություններին, որոնց նա մասնակցել կամ ներկա է գտնվել և դիտողություններ ներկայացնել արձանագրությունում գրառումների ճշտության ու լրիվության վերաբերյալ, պահանջել նշված արձանագրությունում գրանցում կատարել այն հանգամանքների մասին, որոնք, իր կարծիքով, պետք է նշվեն.

է) ստանալ հսկողություն իրականացնող մարմնի ապօրինի գործողությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցումը.

ը) արգելել օրենսդրության պահանջների խախտմամբ կատարվող ստուգումը.

թ) ծանոթանալ ստուգումների արձանագրություններին.

ժ) ներկայացնել բացատրություններ, հարուցել միջնորդություններ.

ժա) չկատարել ստուգումն իրականացնող անձանց իրավասություններից, ինչպես նաև ստուգման նպատակներից չբխող պահանջները.

ժբ) իր շահերի պաշտպանության նպատակով ստուգումներին մասնակից դարձնել մասնագետների, փորձագետների, ներկայացուցիչների, փաստաբանների։

Հոդված 27. Իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց պարտականությունները

Իրավաբանական և ֆիզիկական անձինք պարտավոր են՝

— իրականացնել վնասակար օրգանիզմների դեմ պայքարի համալիր միջոցառումներ՝ ուղղված դրանց զանգվածային զարգացման, հարակից տարածքներում տարածման և բերքի վնասի կանխարգելմանը.

— չմշակել բույսերի պաշտպանության ծառայության կողմից արգելված առանձին տեսակի մշակաբույսեր, չօգտագործել բուսասանիտարական ոչ պիտանի սերմացու, տնկանյութեր, կատարել բույսերի պաշտպանության  ծառայության հանձնարարականները.

— խիստ պահպանել թունաքիմիկատների օգտագործման կարգն ու կանոնները, թույլ չտալ  շրջակա միջավայրի և գյուղատնտեսական մթերքների աղտոտում.

— բույսերի պաշտպանության ծառայության հանձնարարականներով իրագործել վնասակար օջախների  վնասազերծումը և վերացումը.

— բույսերի պաշտպանության ծառայության պաշտոնատար անձանց տրամադրել տեղեկություններ հողերի, անտառների, բուսականության և պահպանվող գյուղատնտեսական մթերքների բուսասանիտարական վիճակի մասին, ինչպես նաև  ապահովել նրանց անարգել մուտքը հետազոտվող օբյեկտներ.

— բույսերի պաշտպանության ծառայությանը ժամանակին տեղեկացնել այն իրադրության մասին, որը կարող է առաջ բերել վտանգավոր բուսասանիտարական հետևանքներ.

— թունաքիմիկատներն ու մյուս նյութերն օգտագործել միայն համապատասխան վկայականների առկայության դեպքում.

— պարտադիր կարգով անցկացնել ներմուծվող և (կամ) իրացվող սերմերի և տնկանյութերի խմբաքանակի որակի ստուգում։

ԳԼՈՒԽ 11

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ  ՍՈՒՅՆ  ՕՐԵՆՔԸ ԽԱԽՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

Հոդված 28.  Պատասխանատվությունը  սույն  օրենքը խախտելու համար

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական մարմինները, իրավաբանական և ֆիզիկական անձինք  սույն օրենքը խախտելու համար պատասխանատվություն են կրում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։

ԳԼՈՒԽ  12

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 29. Նորմատիվային իրավական ակտերը սույն օրենքին համապատասխանեցնելը

Հանձնարարել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությանը՝ գործող նորմատիվային իրավական ակտերը համապատասխանեցնել սույն օրենքին։

Հոդված 30. Օրենքի ուժի մեջ մտնելը

Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում  հրապարակման պահից։

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՆԱԽԱԳԱՀ՝                                                                             Ա. ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

8 փետրվարի 2001 թ.

ք.Ստեփանակերտ

ՀՕ-131

ՙ Օրենքը փոփոխությունների չի ենթարկվել ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Օ  Ր  Ե  Ն  Ք  Ը  ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐԱՆՏԻՆԻ ՄԱՍԻՆ Սույն օրենքը սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի իրավական, տնտեսական և կազմակերպական հիմքերը, կարգավորում է բույսերի պաշտպանության և բույսերի կարանտինի բնագավառներում պետական մարմինների և իրավաբանական  ու ֆիզիկական անձանց փոխհարաբերությունները։   ԳԼՈՒԽ  […]


Գյուղատնտեսության զարգացման պայմաններն ու նախադրյալները ԼՂՀ-ում

ԼՂՀ աշխարհագրական դիրքը և հողակլիմայական  պայմանները

Լեռնային Ղարաբաղը տեղադրված է Հայկական լեռնաշխարհը հյուսիսից և արևելքից եզերող Փոքր Կովկասի լեռնահամակարգի արևելյան շղթաների, նրանց լեռնաբազուկների, նրանց միջև տեղադրված մեծ ու փոքր հովիտների և դրանք արևելքից եզերող Միլի-Ղարաբաղի հարթավայրի եզրային շերտի տարածքում: ԼՂՀ տարածքը պարփակված է հյուսիսային լայնության 390 25′ ու 400 26′ և արևելյան երկարության 460 18′ ու 470 20′ կոորդինատներում: Հանրապետության տարածքը 12 հազ. քառ. կիլոմետր է: Վարչական առումով ԼՂ Հանրապետությունը բաժանվում է Ասկերանի, Մարտակերտի, Մարտունու, Հադրութի, Շուշիի, Քաշաթաղի և Շահումյանի շրջանների ու Ստեփանակերտ քաղաքի տարածքի: Արցախի տարածքը հիմնականում բնորոշվում է լեռնային ձևավորումներով, մակերևույթը խիստ խայտաբղետ է: Ամենաբարձր կետը Գոմեշ գագաթն է (3724մ), իսկ արևելքում նախալեռները իջնում են մինչև ծովի մակերևույթից 100-150 մետրի: Ուրեմն, ռելեֆի բացարձակ բարձրությունների տարբերությունները Արցախի տարածքում հասնում են 3600 մետրի, որը ռելիեֆի բազմազանության ակնբախ վկայությունն է, տարածքի միջին բացարձակ բարձրությունը հաշվվում է 1100 մ: Լեռնային Ղարաբաղի տարածքն ըստ ուղղահայաց գոտիականության, բաժանվում է 4 գյուղատնտեսական գոտիների. դաշտային (ծովի մակերևույթից մինչև 350մ բարձրություն), նախալեռնային (350-600մ), միջին լեռնային (600-950մ) և լեռնային (1000-ից ավելի մետր): Գյուղատնտեսական մշակաբույսերը աճեցվում են մինչև 1800մ բարձրության վրա: 1. Դաշտավայրային գոտին (մինչև 350մ ծ.մ.) զբաղեցնում է (նախկին ԼՂԻՄ-ի) ընդհանուր տարածքի 23%-ը, ունի տաք կլիմա, թույլ խոնավություն, տեղումների քանակը տարեկան հասնում է 350-400մմ-ի, խոնավության գործակիցը 30-50% է, ոչ սառնամանիքային ժամանակաշրջանը տարվա մեջ կազմում է 240 և ավելի օր, օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը +130C-ից բարձր է, բացարձակ նվազագույնը` -160C, բացարձակ առավելագույնը` +370C, վաղ աշնանային ցրտերի սկիզբը հոկտեմբեր ամսվա երրորդ տասնօրյակն է, ուշ գարնանային ցրտերի վերջը` ապրիլի երկրորդ տասնօրյակը: Բուսականությունը կիսաանապատային և կիսատափաստանային է: <span style="padding: 0px 20px;">Հողի հիմնական տեսակը շագանակագույն է` հարթավայրային, լեռնային, բաց և մուգ տարատեսակներով: Մեխանիկական բաղադրությունը կավային և ավազակավային է` շուրջ 3% հումուսի պարունակությամբ: Հումուսային հորիզոնի հզորությունը 30-50 սմ է, պարունակում է 5-10% կիր, կլանման տարողությունը` 25 մգ/էկվ, հողի ռեակցիան չեզոք կամ թույլ հիմնային է: Հիմնական գյուղատնտեսական կուլտուրաներն են` բանջարաբոստանային կուլտուրաները, առվույտը, ցորենը, գարին, եգիպտացորենը, վաղահաս կարտոֆիլը, նուռը, թուզը, թութը, տանձը, խնձորը, արևելյան խուրման և խաղողը: 2. Նախալեռնային գոտին (350-600մ ծ.մ.) զբաղեցնում է ընդհանուր տարածքի 27%-ը, կլիման տաք է: Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 10.80C: Ոչ սառնամանիքային ժամանակաշրջանը 227 օր է, տարեկան տեղումների քանակը 560մմ է, խոնավության գործակիցը կազմում է 50-70%, բացարձակ նվազագույնը` -180C, բացարձակ առավելագույնը` +370C, դրական ջերմաստիճանների գումարը 33820C: Վաղ աշնանային ցրտերի սկիզբը հոկտեմբեր ամսվա երկրորդ տասնօրյակն է, ուշ գարնանային ցրտերի վերջը` ապրիլի երրորդ տասնօրյակը: <span style="padding: 0px 20px;">Հողի հիմնական տեսակներն են` լեռնային-շագանակագույն, գորշ-դարչնագույն (մուգ և բաց դարչնագույն) թույլ հզորության և թույլ-հումուսային սևահողեր, հարավային սևահողեր, լեռնային սևահողեր և այլն: Գորշ-դարչնագույն հողերի մեխանիկական բաղադրությունը կավավազային (60% կավ) և կավային (80% կավ) է, հումուսի պարունակությունը 3-4% է, հումուսային հորիզոնի հզորությունը 30-40սմ, պարունակում է մինչև 15% կիր, կլանման տարողությունը հասնում է 30մգ/էկվ, կալցիումի պարունակությունը մինչև 9.0%, հողի ռեակցիան չեզոք կամ թույլ հիմնային է: Հիմնական գյուղատնտեսական կուլտուրաներն են` ցորենը, գարին, եգիպտացորենը, բանջարեղենը, կարտոֆիլը, խաղողը, տանձը, խնձորը, թութը, սալորը, դեղձը, բազմամյա խոտաբույսերը, կերային կուլտուրաները: 3. Միջին լեռնային գոտին (600-950մ ծ.մ.) զբաղեցնում է ընդհանուր տարածքի 44%-ը: Կլիման` մեղմ-տաք է, կիսախոնավ, օդի միջին տարեկան ջերմաստիճանը 100C, բացարձակ նվազագույնը` -150C, բացարձակ առավելագույնը` +360C, ոչ սառնամանիքային ժամանակաշրջանը 213 օր է, տեղումների տարեկան քանակը հասնում է 600մմ-ի, ձյան ծածկույթը մնում է 68 օր (բարձրությունը հասնում է մինչև 11 սմ), հողի խոնավության գործակիցը 70-100% է, դրական ջերմաստիճանների գումարը 31300C: Վաղ աշնանային ցրտերի սկիզբը հոկտեմբեր ամսվա երրորդ տասնօրյակն է, ուշ գարնանային ցրտերի վերջը` մայիսի առաջին տասնօրյակը: <span style="padding: 0px 20px;">Հողի հիմնական տեսակներն են` լեռնա-մարգագետնային, անտառային, անտառա-տափաստանային, մարգագետնա-սևահողային և բաց: Հումուսի պարունակությունը կազմում է 5-6%, հումուսային հորիզոնի հզորությունը մի քանի սմ-ից երբեմն հասնում է մինչև 1 մ-ի: Մեխանիկական բաղադրությունը թեթև կավային և ավազակավային է: Կլանման տարողութ -յունը` մինչև 35 մգ/էկվ, հողի ռեակցիան չեզոք է: Հիմնական գյուղատնտեսական կուլտուրաներն են` ցորենը, գարին, եգիպտացորենը, բանջարեղենը, կարտոֆիլը, ծխախոտը, տանձը, խնձորը, թութը, սալորը և կերային կուլտուրաները: 4. Լեռնային գոտին (1000մ ծ.մ բարձր) կազմում է ընդհանուր տարածքի մոտ 6.0%-ը, կլիման խոնավ է և ցուրտ, օդի միջին ջերմաստիճանը +8.60C, բացարձակ նվազագույնը` -190C, բացարձակ առավելագույնը` +320C, տարեկան միջին տեղումների քանակը 600-650 մմ է, ձյան ծածկույթը մնում է 100 օրից ավելի, խոնավության գործակիցը 100-150% է, ոչ սառնամանիքային ժամանակաշրջանը 196 օր է, դրական ջերմաստիճանների գումարը հասնում է 26570C: Վաղ աշնանային ցրտերի սկիզբը սեպտեմբեր ամսվա երրորդ տասնօրյակն է, ուշ գարնանային ցրտերի վերջը` մայիսի երկրորդ տասնօրյակը: <span style="padding: 0px 20px;">Հողի ծածկույթը մարգագետնային ենթագոտում իրենից ներկայացնում է սև-մարգագետնային, իսկ անտառային ենթագոտիներում` մուգ դարչնագույն և դարչնագույն լեռնաանտառային հողեր: Լեռնա-մարգագետնային հողերը բնութագրվում են մուգ գունավորված վերին շերտով, 10-20 սմ հզորությամբ, 10% և ավելին հումուսի պարունակությամբ: Տիպիկ լեռնա-անտառային հողերը պարունակում են 6-8% հումուս և գոյացել են դելուվիալ կավային մայրատեսակների վրա, սակայն կիրը լինում է միայն ցածր հորիզոնականներում` Բ. հորիզոնականից ցածր: Մեխանիկական բաղադրությամբ լինում են թեթև կավային և ավազակավային, իսկ Բ. հորիզոնականում` միշտ ծանր կավային: Կլանման տարողությունը տատանվում է մինչև 35 մգ/էկվ: Հողի ռեակցիան չեզոք և թույլ հիմնային է: Հիմնական գյուղատնտեսական կուլտուրաներն են` բազմամյա խոտաբույսերը, կարտոֆիլը, հացահատիկային կուլտուրաները: Տարվա արևոտ օրերը կազմում են 245-265 օր: Գյուղատնտեսական արտադրության համար նպաստավոր պայմաններ ունեցող տարածքում մթնոլորտային տեղումների քանակի տարեկան միջինը բազմամյա տվյալներով կազմում է 588 մմ, ծովի մակերևույթից մինչև 610 մ բարձրություն ունեցող վայրերում` 482-581 մմ: Առավելագույն մասը թափվում է մայիս-հունիս ամիսներին: <span style="padding: 0px 20px;">Օդի հարաբերական խոնավությունը կազմում է` հունվար ամսում` 69%, փետրվար` 68.5%, մարտ` 69.8%, ապրիլ` 69.5%, մայիս` 65.5%, հունիս` 60%, հուլիս` 51.8%, օգոստոս` 53.5%, սեպտեմբեր` 65.8%, հոկտեմբեր` 65.8%, նոյեմբեր` 73.2%, դեկտեմբեր` 70.5%, տարեկան միջինը` 65.2%:

Տվյալներ հողօգտագործման մասին

ԼՂՀ տարածքում գործում է գյուղատնտեսական նշանակության հողերի սեփականության 3 ձև` 1. անհատ (սեփականատերի դերում հանդես է գալիս գյուղացիական բնակչությունը), 2. պետական (սեփականատերի դերում հանդես է գալիս պետությունը), 3. համայնքային (սեփականատերի դերում հանդես է գալիս համայնքը): ԼՂՀ տարածքում, համաձայն ԼՂՀ հողային օրենսգրքի, գյուղական բնակիչներին սեփականաշնորհվել է վարելահող, բազմամյա տնկարկներ, խաղողայգի և խոտհարք: Ընդհանուր սեփական հողի չափը, անկախ հողատեսքից, կազմում է 0.6 հա մեկ շնչի հաշվով: Վարձակալված հողերի տարածությունը կազմում է 43.6 հազ. հա, որից 80 % վարձակալված է խոշոր ֆերմերային տնտեսությունների կողմից: Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են 459.9 հազ. հա տարածություն, որից սեփականաշնորհվել է 30.6 հազ. հա:

ԼՂՀ բնակչության թվաքանակի մասին

1989թ. մարդահամարի տվյալներով Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության թվաքանակը կազմել է 187.8 հազ. մարդ, որից գյուղական բնակչությունը — 50%: Պատերազմական գործողությունների հետևանքով տեղի է ունեցել բնակչության դեմոգրաֆիական փոփոխություն` կապված տեղի բնակիչների բռնագաղթման, ինչպես նաև Ադրբեջանից կատարված ներգաղթի հետ: ԼՂՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համաձայն 2015թ. հունվարի 1-ի դրությամբ ԼՂՀ բնակչության թվաքանակը կազմել է 148.917 մարդ, որից քաղաքային` 84.522 մարդ, գյուղական` 64.395 մարդ:

Վերջին 3-4 տարիների ընթացքում գրանցվել է բնակչության աճի կայուն դինամիկա, բնական աճի ու ներհոսքի հաշվին: Համաձայն վիճակագրական ծառայության տվյալների, առաջիկա 25 և 50 տարիների ընթացքում կանխատեսվում է բնակչության աճ ՝ համեմատաբար 50 հազ. և 90 հազ. մարդ: Արդյունքում, բնակչության թվաքանակը կկազմի 2025թ. 195 հազ. մարդ, 2050թ` 235 հազ. մարդ:

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գյուղատնտեսությունը  անցյալում, ներկան և զարգացման հեռանկարները  (համառոտ տեսություն)

Արցախի գյուղացիները ոչ հեռու անցյալում հայրենանվեր, քրտնաջան աշխատանքով ստեղծել էին զարգացած, արդյունավետ, խոշոր մեքենայացված բազմաճյուղ գյուղատնտեսական արտադրություն: Հիմնական ճյուղերը` բուսաբուծությունն ու անասնապահությունը: Լայն զարգացում ստացան խաղողագործությունը, ծխախո-տագործությունն ու մեղվաբուծությունը: 1985թ. ԼՂԻՄ-ում կային 33 կոլտնտեսություն, 40 խորհրդային տնտեսություններ (սովխոզներ) և 6 միջտնտեսային ձեռնարկություններ: Տնտեսությունների հետագա խոշորացումն ու մասնագիտացումը, ինտենսիվ տեխնոլոգիաների ներդրումը, արտադրության նյութատեխնիկական բազայի ամրապնդումը կարճ ժամանակամիջոցում ապահովեցին բուսաբուծական ու անասնապահական արտադրության կայուն աճ: Գյուղատնտեսության զարգացման տեմպերը առավել բարձր էին 70-80 թվականներին, առանձնապես 80-90թթ.: Հանրապետությունում (նախկին ԼՂԻՄ-ի տարածքում) 1971-1980թթ. հացահատիկի միջին տարեկան արտադրությունը կազմել է 51.8 հազ. տոննա, իսկ 1981-90թթ.` 62.8 տոննա, խաղողինը` համապատասխանաբար 83.9 հազ. տոննա և 101.4 հազ. տոննա, մսի արտադրությունը` 10 հազ. և 10.2 հազ. տոննա, կաթինը` 43.9 հազ. և 52.4 հազ. տոննա, ձվինը` 26 մլն և 27.8 մլն հատ: Ուշագրավ է, որ նշված աճը հիմնականում տեղի է ունեցել ինտենսիվ` գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ու անասունների մթերատվության բարձրացման հաշվին: Այսպես, հացահատիկի և մի շարք մշակաբույսերի բերքի աճը լիովին տեղի են ունեցել բերքատվության հաշվին, քանի որ 1971-1985թթ. խաղողագործության զարգացման հետեւանքով նրանց ցանքատարածությունները կրճատվել են 30-50%: Հացահատիկի մեկ հեկտարի միջին տարեկան բերքատվությունը 9.4ց (1961-1970թթ.) բարձրացել եւ 1971-1980թթ. կազմել է 14.9ց, իսկ 1981-1990թթ.` 22ց, բանջարեղենի բերքատվությունը` համապատասխանաբար 98.5ց 123 ց և 133.3ց, խաղողինը` 44.1ց, 84.5ց, 73.3ց: Մեկ կովի միջին տարեկան կաթնատվությունը 70-ական թվականների 1217կգ-ից աճել եւ 1981-1990թթ. կազմել է 2294կգ: Հացահատիկի արտադրության մակարդակը եղել է. 1988թ.` 107.8 հազ. տոննա, իսկ 1990թ.` 95.3 հազ. տոննա, մեկ հեկտարի բերքատվությունը` համապատասխանաբար 27.3ց և 25.8ց: 80-ական թվականներին հանրապետության տարածքում, հատկապես Մարտակերտի և Մարտունու շրջաններում, բուռն կերպով զարգացավ խաղողագործությունը: Հանրապետության տնտեսությունների երկու երրորդը ունեին խաղողի այգիներ: Նրանց դրամական եկամուտի 40-50%-ը (բուսաբուծություն` 90%-ը) ստացվել է խաղողագործությունից: Արդյունաբերության համախառն արտադրանքի 60%-ից ավելին և ընդհանուր իրացման ծավալի 45%-ից ավելին բաժին էր ընկնում գինեգործությանը: Խաղողագործության շահույթաբերությունը կազմում էր մոտ 70%, առանձին տարիներին` ավելի բարձր: Խաղողագործության շահույթը փակում էր մնացած ճյուղերի վնասը: 1984թ. արտադրվել է 167.6 հազ. տոննա խաղող, որից կոլտնտեսություններում և սովետական տնտեսություններում 164.2 հազ. տոննա, մեկ հեկտարի բերքատվությունը կազմել է 121.2ց: Սակայն Գորբաչովյան հակաալկոհոլային տխրահռչակ որոշումից հետո խաղողի պլանտացիաների տարածքները 18.2 հազ. հա-ից (1982թ.) կրճատվել են մինչև 11.2 հազ.հա (1987թ.): Գյուղատնտեսության համախառն միջին տարեկան արտադրանքը 1981-1990թթ. կազմել է ավելի քան 41.5 մլրդ դրամ (2006թ. գներով): Այն ցանքատարածությունների 1 հեկտարի հաշվով կազմել է 671 հազ.դրամ, իսկ հանրապետության մեկ շնչի հաշվով` 253 հազ.դրամ: Դա նախորդ տասնամյակի միջին տարեկան ցուցանիշները գերազանցում է համապատասխանաբար 4.3 մլրդ, 114 հազ և 21 հազ. դրամով: ԼՂՀ կառավարությունը, գյուղատնտեսության բնագավառի համապատասխան մարմինները 1994թ. զինադադարից հետո անմիջապես ձեռնամուխ եղան պատերազմի հետևանքով քայքայված գյուղատնտեսության արտադրության կազմակերպման և նրա հետագա զարգացման հիմնախնդիրների լուծմանը: Արագ տեմպերով սկսվեցին ավերված գյուղերի վերականգնումը, գյուղատնտեսության արմատական վերակառուցումն ու բարեփոխությունները, հողի, անասնագլխաքանակի և այլ հիմնական արտադրական միջոցների սեփականաշնորհումը, վարձակալման համակարգի ներդրումը, հողահանդակների ականազերծումը, բուսաբուծության և անասնապահության կարևոր ճյուղերի արտոնյալ վարկավորումը, խիստ վերահսկողություն սահմանվեց տրամադրած վարկերի նպատակային օգտագործման նկատմամբ, ինչը կարճ ժամանակամիջոցում տվեց իր դրական արդյունքները: Այսպես, 2001-2005թթ. հացահատիկային մշակաբույսերի միջին տարեկան ցանքատարածությունները 1994-2000թթ. համեմատությամբ ընդլայնվել են 1.8 անգամ, հատիկի արտադրությունն ավելացել է 2.3 անգամ և կազմել է 70.9 հազ. տոննա, մեկ հեկտարի բերքատվությունը բարձրացել է 1.3 անգամ և կազմել է 16ց: 2005թ. արտադրվել է 88.5 հազ. տոննա հացահատիկ, որը հանդիսանում է 3-րդ ցուցանիշը հանրապետության հացագործության ամբողջ տարիների ընթացքում: Բանջարեղենի արտադրությունը ավելացել է 3.7 անգամ և կազմել 10.8 հազ. տոննա, մեկ հեկտարի բերքատվությունը` համապատասխանաբար 1.7 անգամ և 91.4ց, կարտոֆիլի արտադրությունը` 4.6 անգամ և 12.9 հազ. տոննա, բերքատվությունը 2.1 անգամ և 95.3ց, խաղողի արտադրությունը` 1.8 անգամ և 5.3 հազ. տոննա, բերքատվությունը` 1.8 անգամ և 42.9 ց: Նշված ժամանակաշրջանում որոշակի դրական տեղաշարժեր են տեղի ունեցել նաև անասնապահության բնագավառում: Այսպես 2005թ. խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակը 1990թ. համեմատությամբ ավելացել է 35.2%, իսկ 2000թ.` 27.8% և կազմել է 44.6 հազ. գլուխ, այդ թվում կովերի` համապատասխանաբար 31.5%, 18.1% և 19.6 հազ. գլուխ, խոզերի` 55.7%, 44.3% և 15.1 հազ.գլուխ, ոչխարների ու այծերի` 29%, 17.4% և 42.2 հազ.գլուխ, թռչունների` 91.9%, 36% և 239.9 հազ.թև: Բարձրացել է նաև նրանց մթերատվությունը: 2001-2005թթ. կաթի միջին տարեկան արտադրությունը 1991-2000թթ. համեմատությամբ ավելացել է 37.1% և կազմել 30.3հազ. տոննա, մեկ կովի կաթնատվությունը աճել է 29.6% և կազմել 1494 կգ: Ձվի արտադրությունը նույն համեմատությամբ ավելացել է 38.1% և կազմել 14.2 մլն հատ, մեկ ածան հավի ձվատվությունը 1.9 անգամ և կազմել է 123 հատ: Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի միջին տարեկանը 2001-2005թթ. կազմել է 18.6 մլրդ դրամ (2006թ. գներով) 1991-2000թթ. 11.5 մլրդ դիմաց: Բնակչության մեկ շնչի հաշվով այն կազմել է 136.5 հազ. դրամ 1991-2000թթ. 89.4 հազ. դիմաց, իսկ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մեկ հեկտարի հաշվով 378.1 հազ.դրամ, 1991-2000թթ. 342.2 հազ.դրամի դիմաց: Ձեռք բերված հաջողությունները դեռ վերջնակետը չեն: Հանրապետության գյուղատնտեսության բնագավառում դեռ կա բավականաչափ մեծ ներուժ, ռեզերվներ ու հնարավորություններ, որոնց արդյունավետ օգտագործումը կնպաստի ոչ միայն մոտ ապագայում նախկինում ձեռք բերված ցուցանիշների հասնելուն, այլ նաև դրանց զգալիորեն գերազանցմանը: Հանրապետության գյուղնախարարությունը մշակել և կառավարության հաստատմանն է ներկայացրել գյուղատնտեսության հետագա զարգացման միջանկյալ և հեռանկարային ծրագրեր: Նախատեսվում է արմատապես բարելավել բուսաբուծության և անասնապահության համակարգի վարումը, արտադրությունում ներդնել հողի մշակման ու անասունների խնամքի նորագույն առաջատար ձևերը, ամենուրեք լայնորեն օգտագործել օրգանական ու հանքային պարարտանյութերը, մշակաբույսերի ու անասունների պաշտպանության լավագույն թունաքիմիկատներն ու դեղամիջոցները, լիովին թարմացնել և ընդլայնել մեքենա-տրակտորային պարկը և դրա հիման վրա ապահովել դաշտավարության ու անասնապահության աշխատարար պրոցեսների մեքենայացման մակարդակի բարձրացումը, արմատապես բարելավել բնական խոտհարքներն ու արոտները:

2017թ. հացահատիկային մշակաբույսերի ցանքատարածությունները կազմել են 58.6 հազ.հեկտար, արտադրվել է  146.8 հազ.տոննա հատիկ, յուրաքանչյուր հեկտարից ստացվել է 25.8 ց հատիկ, բանջարեղենը` համապատասխանաբար 0.93 հազ.հա, 14.4 հազ.տոննա, 155.2 ց, կարտոֆիլը` 0.65 հազ.հա, 5.4 հազ.տոննա, 83.1 ց, բոստան-պարենայինը` 0.35 հազ. հա, 10.4 հազ.տոննա, 298.4ց, խաղողը` 1.4 հազ.հա, 7.2 հազ.տոննա և 58.4ց, պտուղները` 3.0 հազ.հա, 6.2 հազ.տոննա և 21.9 ց: Նշված թվականին անասունների գլխաքանակը կազմել է` խոշոր եղջերավոր անասուններ` 43.1 հազ.գլուխ, որից կովեր` 18.5 հազ.գլ., խոզեր` 20.2 հազ.գլ., մանր եղջերավոր անասուններ` 57.8 հազ.գլ, թռչուններ` 380.1 հազ.թև: Կովի միջին կաթնատվությունը հասել է 2395 կգ, ոչխարի բրդատվությունը` 3.1 կգ, հավի ձվատվությունը` 217 հատ: Մսի արտադրությունը կազմել է 15.43 հազ.տոննա (կենդանի քաշով), կաթինը` 43.5 հազ.տոննա, բրդինը` 262.9 տոննա, ձվինը` 40033 հազ. հատ:

 Ժամանակակից գյուղատնտեսության զարգացման միակ ճանապարհն ինտենսիվացման մակարդակի հետևողական բարձրացումն է, նորագույն տեխնոլոգիաների և կառավարման համակարգերի կիրառումը, ինչի շնորհիվ հնարավոր է դառնում արդյունավետ օգտագործել ոլորտի ներուժը և ապահովել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության և կենդանիների մթերատվության բարձր ցուցանիշները:

 Այս ամենին հասնելու նպատակով անհրաժեշտություն է առաջացել ընդունել Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության զարգացման հայեցակարգ, որը բխում է երկրի ագրարային ոլորտի ներուժային հնարավորությունների արդյունավետ օգտագործման և առկա խնդիրների լուծման նոր ուղիների և մեխանիզմների սահմանման, ինչպես նաև միջազգային պրակտիկայում կիրառվող գյուղատնտեսական արտադրության նորագույն տեխնոլոգիաների և կազմակերպման առաջադեմ մեթոդների ներդրման գործընթացների համակարգման արդի պահանջներից:

 Հայեցակարգը նպատակ ունի, հիմք ընդունելով ագրարային բարեփոխումների անցած ժամանակահատվածի ձեռքբերումները, ինչպես նաև՝ թույլ տված սխալներն ու բացթողումները, իրատեսորեն գնահատելով գյուղատնտեսության հիմնախնդիրները, սահմանել  գյուղատնտեսության զարգացման հեռանկարային նպատակները, հստակեցնել կենսագործման հիմնական ուղղություններն ու միջոցները, մասնավորապես՝ գյուղացիական տնտեսություններին պետական աջակցության տրամադրման պայմանները, մեխանիզմներն ու գործիքակազմը:

 Հայեցակարգով սահմանված ուղղություններով գյուղատնտեսության զարգացման ծրագրերի և միջոցառումների  իրականացմամբ նախատեսվում է 10 տարում հասնել  հետևյալ արդյունքներին.

հողային ռեսուրսների նպատակային օգտագործմանն ուղղված ծրագրերի շնորհիվ կանխատեսվող ժամանակահատվածում ցանքային տարածքները կհասցվեն 100 000 հեկտարի, որը կգերազանցի 2017 թվականի մակարդակը շուրջ 35 տոկոսով: Ցանքաշրջանառության համակարգերի կիրառումը կդառնա պարտադիր  պայման, ինչի արդյունքում կավելացվեն գարնանացան մշակաբույսերի տարածքները և կկազմեն ընդհանուր ցանքատարածքի շուրջ 35 տոկոսը: Նույն ժամանակահատվածում կերային մշակաբույսերի տարածությունը կհասցվի 6 000 հեկտարի:

բանջարաբուծության ճյուղում շարունակական իրականացվող պետական աջակցության ծրագրերի շնորհիվ (դրամաշնորհների, նպատակային վարկերի տրամադրում) և մշակության ագրոտեխնիկական պահանջների ապահովման միջոցով զգալիորեն կբարելավվեն բանջարեղենի որակական ցուցանիշները, կբարձրանան բերքատվությունը և մրցունակությունը: Արդյունքում տեղական արտադրանքի շնորհիվ հնարավոր է լինելու նվազեցնել ներմուծման ծավալները, ինչպես նաև կխթանվի վերամշակող արդյունաբերության զարգացումը:

պտղաբուծության ծավալների և աշխարհագրության ընդլայնման քաղաքականության և ինտենսիվ այգեգործության խթանման ծրագրերի իրականացման շնորհիվ կանխատեսվող ժամանակահատվածում բազմամյա տնկարկների տարածքները կհասցվեն շուրջ 12 000 հեկտարի, այդ թվում 5000 հեկտար նռան այգի:

կերային մշակաբույսերի ցանքատարածությունների ավելացման, արոտների կառավարման և ջրարբիացման, անասնաբուծության կանոնակարգման, տոհմային ցեղի ընդլայնման՝ մասնավորապես տեղական նախրի ցեղային հատկանիշների բարելավման արդյունքում հանրապետությունում շոշափելի կբարձրանա անասնաբուծության շահութաբերությունը և կավելանա անասնագլխաքանակը. մասնավորապես՝ հանրապետությունում նախատեսվում է գյուղատնտեսական կենդանիների գլխաքանակի աճ: Խոշոր եղջերավոր կենդանիների մասով՝ շուրջ 25 տոկոս, խոզերի մասով՝ շուրջ 80 տոկոս, ոչխարների ու այծերի գլխաքանակի աճը կկազմի ավելի քան 70 տոկոս, թռչունների քանակը կավելանա շուրջ 10 տոկոսով: Տեղական նախրի որակական հատկանիշների, կերակրման և պահվածքի բարելավման շնորհիվ մեկ կովի կաթնատվության մակարդակը կհասցվի 3300 կիլոգրամի, ապահովելով շուրջ 70 տոկոս աճ 2016 թվականի ցուցանշի նկատմամբ, իսկ թռչունների միջին տարեկան ձվատվությունը կհասցվի 225 հատի:

մեղվաբուծության զարգացման նպատակով նախատեսվում է իրականացնել արտոնյալ պայմաններով մեղվաընտանիքների տրամադրում և համապատասխան մասնագիտական ուսուցման կազմակերպում: Այս ուղղությամբ նախատեսվում է ունենալ 35000 մեղվաընտանիք, որը կգերազանցի 2017 թվականի ցուցանիշը շուրջ 35 տոկոսով:

ճշգրիտ հաշվառման և հակահամաճարակային միջոցառումների իրականացման արդյունքում հանրապետությունում կպահպանվի կայուն համաճարակային իրավիճակ, բնակչությանը կմատակարարվեն անասնաբուծական ծագման անվտանգ սննդամթերքներ.

գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման համակարգում որակի նկատմամբ հետևողական վերահսկողության և հետևողական պետական աջակցության ծրագրերի իրականացման շնորհիվ կանխատեսվող ժամանակահատվածում կընդլայնվեն ոլորտի արտադրական հզորությունները, կբարձրանան արտադրանքի որակական հատկանիշները և մրցունակությունը, կավելանան թողարկվող տեսականին և արտահանման ծավալները:

 Սույն հայեցակարգի իրագործման հիմքում ընկած հիմնական ուղղությունների կատարումն ապահովելու նպատակով Արցախի Հանրապետության կառավարության որոշումներով կհաստատվեն համապատասխան ծրագրեր, կմանրամասնվեն պետական աջակցության ձևերն ու չափերը, ինչի արդյունքում կապահովվի հայեցակարգով նախատեսված   ակնկալվող արդյունքների իրագործումը: Հայեցակարգով սահմանված ժամանակահատվածում մշակվող ու կիրառվող քաղաքականությունը և դրա ակնկալվող արդյունքները կբերեն երկրում պարենամթերքներով ապահովման ինքնաբավության մակարդակի բարձրացմանը և միջազգային մրցունակության աստիճանի էական ավելացմանը:

ԼՂՀ աշխարհագրական դիրքը և հողակլիմայական պայմանները Լեռնային Ղարաբաղը տեղադրված է Հայկական լեռնաշխարհը հյուսիսից և արևելքից եզերող Փոքր Կովկասի լեռնահամակարգի արևելյան շղթաների, նրանց լեռնաբազուկների, նրանց միջև տեղադրված մեծ ու փոքր հովիտների և դրանք արևելքից եզերող Միլի-Ղարաբաղի հարթավայրի եզրային շերտի տարածքում: ԼՂՀ տարածքը պարփակված է հյուսիսային լայնության 390 25′ ու 400 26′ և արևելյան երկարության 460 18′ […]


ՊԱՐԵՆԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

                                                                                Օրենքը փոփոխությունների չի ենթարկվել

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Օ Ր Ե Ն Ք Ը

ՊԱՐԵՆԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

Հոդված 1. Օրենքի կարգավորման առարկան

Սույն օրենքը կարգավորում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտի հարաբերությունները, ինչպես նաև սահմանում է այդ ոլորտի կարգավորման պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։

Հոդված 2. Պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտի պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները

Պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտի պետական քաղաքականության հիմնական ուղղություններն են՝ ա) կենսապես կարևորագույն պարենային հումքի և սննդամթերքի (այսուհետ՝ սննդամթերք) տեղական արտադրության խթանումը. բ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված նորմերին համապատասխան սննդամթերքի որակական հատկանիշների ապահովումը. գ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մակրոտնտեսական վիճակի բարելավմանն ուղղված միջոցառումների իրականացումը և դրա հիման վրա բնակչության գնողունակության մակարդակի բարձրացումը. դ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական պահուստում պարենային պաշարների կուտակումը և դրանց արդյունավետ օգտագործումը. ե) պարենային շուկայի կարգավորմանն ուղղված միջոցառումների իրականացումը. զ) նվազագույն պարենային զամբյուղի կառուցվածքում ընդգրկված սննդամթերքի տեղական արտադրության և ներմուծման հաշվեկշռի կազմումը և դրա վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքման և վերլուծության ապահովումը։

Հոդված 3. Պարենային անվտանգության ապահովման մասին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությունը

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պարենային անվտանգության ապահովման հարաբերությունները կարգավորվում են սույն օրենքով, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության այլ օրենքներով և իրավական ակտերով։ Եթե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերը նախատեսում են այլ նորմեր, քան սահմանված են սույն օրենքով, ապա գործում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը։

Հոդված 4. Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները

Սույն օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացություններն են՝ պետության պարենային անվտանգության ապահովում՝ պետության տնտեսության այնպիսի վիճակ, որն ապահովում է երկրի պարենային անկախությունը և երաշխավորում բնակչության համար առողջապահական նորմերին համապատասխանող սննդամթերքի ֆիզիկական և տնտեսական մատչելիությունը. պարենային անվտանգության ապահովման երաշխիքներ՝ տնտեսական, կազմակերպական և այլ բնույթի միջոցառումների մշակում և իրականացում, որոնք ուղղված են պարենային ճգնաժամերի կանխատեսմանը և կանխարգելմանը, իսկ դրանց առաջացման դեպքում՝ հետևանքների վերացմանը. պարենային ճգնաժամ՝ իրավիճակ, երբ պետության ամբողջ տարածքում կամ դրա գերակշռող մասում բնակչության ապահովումը սննդամթերքով գտնվում է վտանգի տակ, և որի կանխման համար օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պետական կառավարման լիազոր մարմինները կիրառում են հատուկ միջոցառումներ. սնվելու ֆիզիոլոգիական նորմեր՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կենսաապահովման նվազագույն զամբյուղի կազմում ընդգրկված սննդամթերքի սպառման միջազգայնորեն ընդունված ֆիզիոլոգիական, առողջապահական և սոցիալական չափանիշներ. կենսապես կարևորագույն սննդամթերք՝ սնվելու ֆիզիոլոգիական նորմերին համապատասխան և կենսագործունեության նվազագույն մակարդակի ապահովման համար պարտադիր սպառվող սննդամթերք. պետության պարենային անկախություն՝ կենսապես կարևորագույն սննդամթերքների ներմուծման անհնարինության կամ անբավարարության դեպքում և պարենային ճգնաժամի կանխարգելման նպատակով սննդամթերքի տեղական արտադրության անհրաժեշտ մակարդակի ապահովման հնարավորություն. սննդամթերքի արտադրության անհրաժեշտ մակարդակ՝ կենսապես կարևորագույն սննդամթերքի գծով տեղական արտադրության մակարդակ. սննդամթերքի ֆիզիկական մատչելիություն՝ բնակչության գնողունակ պահանջարկը բավարարող ծավալներով սննդամթերքի առաջարկի ապահովում. սննդամթերքի տնտեսական մատչելիություն՝ բնակչության գնողունակ պահանջարկի մակարդակ, որն ապահովում է բնակչության կողմից սննդամթերքի ձեռքբերման հնարավորություն՝ ֆիզիոլոգիական նորմերին համապատասխան. պետական պարենային պահուստ՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական պահուստի բաղկացուցիչ, որը նախատեսված է օգտագործել պարենային ճգնաժամի կանխարգելման կամ դրա հետևանքների վերացման նպատակով։

Հոդված 5. Պարենային անվտանգության ապահովումը

Պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տնտեսական քաղաքականության հիմքն է հանդիսանում միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան՝ քաղաքացիների լիարժեք սնվելու և սովից զերծ լինելու իրավունքի ապահովումը։ Պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության (այսուհետ՝ կառավարություն) քաղաքականության հիմնական խնդիրներն են՝ ա) սննդամթերքի ֆիզիկական և տնտեսական մատչելիության ապահովումը. բ) բնակչության սպառման համար մատակարարվող սննդամթերքի անվտանգության ապահովումը. գ) պետական պարենային պահուստի ստեղծումը, պահպանումը և համալրումը։ Սննդամթերքի որակը պետք է համապատասխանի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված ստանդարտներին և այլ պահանջներին։ Պարենային ճգնաժամի կամ դրա վտանգի դեպքում կառավարությունը սահմանում է պարենային անվտանգության ապահովման հատուկ ռեժիմներ, ընդհուպ՝ սննդամթերքի նորմավորված բաշխում։

Հոդված 6. Պետության պարենային անկախության ապահովումը

Պետության պարենային անկախությունը համարվում է ապահովված, եթե կենսապես կարևորագույն սննդամթերքների տեղական արտադրության և պետական պարենային պահուստի ծավալներն ապահովում են պարենային ճգնաժամի կանխարգելումը։ Պարենային անկախության ապահովմանն ուղղված միջոցառումների իրականացման համար պատասխանատվությունը կրում է կառավարությունը։

Հոդված 7. Կառավարության լիազորությունները պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում

Կառավարությունը պարենային անվտանգության ապահովման նպատակով իրականացնում է հետևյալ լիազորությունները՝ ա) ապահովում է պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում միասնական պետական քաղաքականության իրագործումը. բ) ապահովում է սննդամթերքի արտադրության խթանման և կարգավորման ոլորտում տարվող աշխատանքների համակարգումը. գ) իր լիազորած մարմնի միջոցով մշակում և իրագործում է պարենային անվտանգության ապահովման պետական նպատակային ծրագրեր. դ) սահմանում է պետական պարենային պահուստի անվանացանկը, կուտակման ծավալները և ժամկետները. ե) իրականացնում է պետական պարենային պահուստի կառավարումը, պատասխանատվություն է կրում դրա ստեղծման, պահպանման, նպատակային օգտագործման և համալրման համար. զ) սահմանում է իր լիազորած պետական մարմինների նպատակները, խնդիրները և գործառույթները պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում. է) իրականացնում է բնակչությանը կենսապես կարևորագույն սննդամթերքի մատակարարման վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքում և վերլուծություն, ինչպես նաև պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում իրավիճակի կանխատեսում և պարենային ճգնաժամի կանխարգելման միջոցառումների իրականացում, իսկ վերջինիս առաջացման դեպքում՝ նաև հետևանքների վերացմանն ուղղված միջոցառումներ. ը) իրականացնում է սույն օրենքով և այլ իրավական ակտերով իրեն վերապահված լիազորություններ։

Հոդված 8. Պարենային անվտանգության ապահովման վերաբերյալ տեղեկատվությունը

Պարենային անվտանգության ապահովման վերաբերյալ տեղեկատվությունը ներառում է՝ ա) պարենային անվտանգությունը բնութագրող սննդամթերքի տեսակների արտադրության ներմուծման, արտահանման և սպառման ցուցանիշները. բ) սննդամթերքի արտադրության անհրաժեշտ և փաստացի մակարդակների պետական հաշվեկշիռը. գ) սննդամթերքի շուկայի վիճակը և զարգացման միտումները. դ) պետական նպատակային ծրագրերով նախատեսված պարենային անվտանգության միջոցառումները. ե) պարենային անվտանգության ապահովման ոլորտում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված ստանդարտների նորմերի ու նորմատիվների կատարման մակարդակը։

Հոդված 9. Սննդամթերքի արտադրության անհրաժեշտ և փաստացի մակարդակների հաշվեկշիռը

Սննդամթերքի արտադրության անհրաժեշտ և փաստացի մակարդակների հաշվեկշիռը պետության պարենային անվտանգության և պարենային անկախության ապահովման մակարդակի կանխատեսման հաշվարկների համակարգի հիմքն է, ինչպես նաև կենսապես կարևորագույն սննդամթերքի տեղական արտադրության ծավալների գնահատման բազան։ Սննդամթերքի անհրաժեշտ և փաստացի մակարդակների յուրաքանչյուր տարվա հաշվեկշիռը կառավարությունը հաստատում է մինչև հաջորդ տարվա մարտի 1-ը։

Հոդված 10. Պարենային շուկայի պետական հսկողությունը

Պարենային շուկայի պետական հսկողությունն իրականացնում է կառավարությունը՝ սննդամթերքի արտադրության անհրաժեշտ և փաստացի մակարդակների հաշվեկշռի հիման վրա։ Պարենային շուկայի պետական հսկողությունը ներառում է՝ ա) սննդամթերքի արտադրության, մատակարարման և ապրանքային պաշարների գնահատումը. բ) պարենային անվտանգության ապահովման հատուկ ռեժիմների պայմաններում սննդամթերքի խոշոր խմբաքանակների շարժի հսկողությունը՝ արտադրությունից կամ ներմուծումից մինչև դրանց իրացումը. գ) սննդամթերքի (այդ թվում՝ ներմուծված) որակի գնահատումը՝ էկոլոգիական և սանիտարահամաճարակաբանական պահանջներին համապատասխան. դ) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված այլ միջոցառումների իրականացումը։

Հոդված 11. Պատասխանատվությունը սույն օրենքը խախտելու համար

Սույն օրենքի պահանջների խախտումն առաջացնում է պատասխանատվություն՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։

Հոդված 12. Օրենքի ուժի մեջ մտնելը

Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում 2003 թվականի հունվարի 1-ից։

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Նախագահ Ա.Ղուկասյան


ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ  ՕՐԵՆՔԸ

ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Ընդունվել է 24.11.2004

Սույն օրենքը սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում ագրարային պետական տեսչությունների գործունեության իրավական, տնտեսական եւ կազմակերպական ապահովման հիմունքները, կարգավորում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում գործող ձեռնարկությունների, հիմնարկների եւ կազմակերպությունների, անհատ ձեռներեցների /այսուհետեւ՝ տնտեսավարող սուբյեկտներ/, ինչպես նաեւ քաղաքացիների ու ագրարային պետական տեսչությունների փոխհարաբերությունները։

ԳԼՈՒԽ 1

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 1. Ագրարային պետական տեսչությունների մասին օրենսդրությունը  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ագրարային պետական տեսչությունների գործունեությունը կարգավորվում է սույն օրենքով, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրական այլ ակտերով եւ ագրարային պետական տեսչությունների կանոնադրությամբ։ Հոդված 2. Ագրարային կանոնները  Ագրարային կանոնները՝ գյուղատնտեսական գործունեության բնագավառում տնտեսավարող սուբյեկտների ու քաղաքացիների կողմից պարտադիր կատարման միջոցառումների համալիր են, որոնց իրականացումն ապահովում է հողի, գյուղատնտեսական մթերքների ու արտադրանքի, կենդանիների, տրակտորների, գյուղատնտեսական մեքենաների եւ գործիքների համար Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության սահմանած չափանիշները։ Հոդված 3. Ագրարային պետական տեսչությունների հիմնական խնդիրները  Ագրարային պետական տեսչությունները վերահսկում են ագրարային կանոնների եւ գյուղատնտեսկան գործունեությանը վերաբերող Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքներով, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Նախագահի ակտերով ու օրենքով նախատեսված դեպքերում՝ իրավական այլ ակտերով։ Ագրարային պետական տեսչություններն իրենց վերահսկողական գործունեությունն իրականացնում են ագրարային պետական տեսուչների միջոցով։ Հոդված 4. Ագրարային պետական տեսչությունների համակարգը Ագրարային պետական տեսչությունները պետական լիազորված մարմիններ են, որոնք կազմակերպվում են վարչատարածքային սկզբունքով եւ գործում են հանրապետական գործադիր մարմնի համակարգում։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով ստեղծվում են հետեւյալ արգրարային պետական տեսչությունները՝ ա/  երկրագործության. բ/ անասնաբուժական և անասնապահական. գ/ գյուղատնտեական տեխնիկայի։ Ագրարային պետական տեսչությունների կազմում կարող են գործել ահազանգման կետեր, հենակետեր, լաբորատորիաներ եւ կառուցվածքային այլ ստորաբաժանումներ։ Ագրարային պետական տեսչությունների մասին կանոնադրությունները հաստատում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարությունը։

ԳԼՈՒԽ 2.

ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

 ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 5. Երկրագործության պետական տեսչության գործունեության ուղղությունները  Երկրագործության պետական տեսչությունը վերահսկողություն է իրականացնում՝ ա/ հողերի մշակության, պարտանյութերի օգտագործման, մոլախոտային բուսականության դեմ պայքարի, բ/ սերմնանյութերի, ցանքանյութերի եւ տնկանյութի /արմատակալների/ արտադրության, ներմուծման եւ իրացման, դրանց ցանքային պիտանիության եւ որակի ստուգման, գ/ բույսերի տարածված եւ կարանտին հիվանդությունների, վնասատուների եւ մոլախոտերի դեմ տարվող պայքարի, դ/ թունանյութերի, հանքային պարարտանյութերի փոխադրման, պահպանման, իրացման եւ ոչնչացման, ե/ գյուղատնտեսական նշանակության հողերի բերրիության եւ այլ օգտակար հատկությունների պահպանության եւ վերականգնման, դրանց արդյունավետ օգտագործման, մոնիթորինգի իրականացման ու բազմաբնույթ կադաստրի վարման, զ/ հողում, բուսաբուծական մթերքներում եւ հումքում թունանյութերի, վտանգավոր միացությունների անթույլատրելի քանակի կանխարգելման ուղղություններով։ Հոդված 6. Անասնաբուժական և անասնապահության պետական տեսչության գործունեության ուղղությունները  Անասնապահության պետական տեսչությունը վերահսկողություն է իրականացնում՝ ա/ անասնաբուժական ծառայության, անասնապահության եւ տոհմային գործի փարման, բ/ մարդու եւ կենդանիների համար ընդհանուր հիվանդություններից բնակչության պաշտպանության, գ/ կենդանիների /թռչունների, ձկների, մեղուների, գազանների եւ այլն/ վարակիչ եւ ոչ վարակիչ հիվանդությունների տարածման կանխման ու վերացման, դ/ անասնապահական մթերքների եւ հումքի արտադրության, փոխադրման, պահպանության ու իրացման, ե/ անասնաբուժական դեղամիջոցների, ախտահանիչ նյութերի փոխադրման, պահպանման, օգտագործման ու ոչնչացման, զ/ կարանտին հիվանդությունների եւ այլ երկրներից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածք վարակիչ հիվանդությունների ներթափանցումը կանխարգելող միջոցառումների իրականացման ուղղություններով։ Հոդված 7. Գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական տեսչության գործունեության ուղղությունները Գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական տեսչությունը վերահսկողություն է իրականացնում՝ ա/ տրակտորների, ինքնագնաց շասսիների եւ տրակտորային կցանքների պետական հաշվառման ու միասնական համարանիշների ապահովման, բ/ տրակտորների, ինքնագնաց գյուղատնտեսական այլ մեքենաների վարման իրավունքի փաստաթղթերի ապահովման, գ/ գյուղատնտեսական մեքենաների, տրակտորների ու գործիքների տեխնիկական վիճակի եւ շահագործման կանոնների կատարման ուղղություններով։

ԳԼՈՒԽ 3

ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՏԵՍՈՒՉԻ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հոդված 8. Ագրարային պետական տեսուչի իրավունքները  Ագրարային պետական տեսուչը սույն օրենքով սահմանված խնդիրներին եւ գործունեության ուղղություններին համապատասխան իրավունք ունի՝ ա/ կատարել տեսչական ստուգումներ գյուղատնտեսական գործունեության բնագավառում տնտեսավարող սուբյեկտների ու քաղաքացիների արտադրական տարածքներում /այգի, ցանքատարածք եւ այլն/, ինչպես նաեւ արտադրական եւ պահեստային շինություններում. բ/ պահանջել անհրաժեշտ փաստաթղթեր, տեղեկանքներ եւ այլ տեղեկություններ ու վերցնել փորձանմուշներ. գ/ տալ պարտադիր կատարման համար ցուցումներ՝ ագրարային կանոնների բացահայտված խախտումներն ու թերությունները վերացնելու նպատակով եւ հետեւել դրանց իրականացմանը. դ/ օրենքով սահմանված դեպքերում ու կարգով նշանակել վարչական տույժեր, ինչպես նաեւ իրավասու պետական մարմիններին ներկայացնել հաղորդումներ՝ մեղավոր անձանց քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար։ Հոդված 9. Ագրարային պետական տեսուչի պարտականությունները  Ագրարային պետական տեսուչը պարտավոր է՝ ա/ վերահսկել ագրարային կանոնների կատարումը գյուղատնտեսական գործունեության բնագավառում տնտեսավարող սուբյեկտների ու քաղաքացիների կողմից. բ/ ագրարային կանոնների խախտման դեպքում կիրառել օրենքով սահմանված ներգործության միջոցներ. գ/ օրենսդրությամբ արգելված գործունեությամբ զբաղվելու դեպքեր հայտնաբերելիս համապատասխան մարմիններին ներկայացնել հաղորդումներ. դ/ չհրապարակել տնտեսավարող սուբյեկտների, ինչպես նաեւ քաղաքացիների մասին ցանկացած, այդ թվում՝ առեւտրային գաղտնիք հանդիսացող տեղեկություններ. ե/ պահպանել տնտեսավարող սուբյեկտների ու քաղաքացիների օրենքով սահմանված իրավունքները. զ/ չխոչընդոտել տնտեսավարող սուբյեկտների ու քաղաքացիների բնականան աշխատանքին. է/ իրավասու պետական մարմինների պահանջով ներկայացնել տեղեկանքներ ագրարային կանոնները խախտելու հետեւանքով պատփառած վնասի չափի վերաբերյալ։ Հոդված 10. Տեսչական գործունեության արդյունքում կազմվող արձանագրությունը և հաշվառվող  գրանցամատյանները Ագրարային կանոնների խախտման դեպքում ագրարային պետական տեսուչը օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կազմում է արձանագրություն հատուկ համարակալված պաշտոնաթերթի վրա։ Ագրարային պետական տեսուչը օրենսդրությամբ սահմանված կարգով վարում է վարչական վարույթի վերաբերյալ գործեր, դրանց հաշվառման գրանցամատյաններ և վարչական  ակտերի հաշվառման գրանցամատյաններ, որոնց վարման կարգն ու պայմանները սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարը։

ԳԼՈՒԽ 4

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԻ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հոդված 11. Տնտեսավարող սուբյեկտների եւ քաղաքացիների իրավունքները  Գյուղատնտեսական գործունեության բնագավառում տնտեսաարող սուբյեկտները եւ քաղաքացիներն իրավունք ունեն՝ ա/ օրենքով սահմանված կարգով գանգատարկել ագրարային պետական տեսուչի գործողությունները. բ/ դատական կարգով պահանջել ագրարային պետական տեսուչի ապօրինի գործողությունների կամ անգործության հետեւանքով պատճառված վնասի, այդ թվում՝ բաց թողնված օգուտների հատուցում։ Հոդված 12. Տնտեսավարող սուբյեկտների եւ քաղաքացիների պարտականությունները Տնտեսավարող սուբյեկտները եւ քաղաքացիները պարտավոր են՝ ա/ կատարել ագրարային կանոնները. բ/ չխոչընդոտել տեսչական աշխատանքների ընթացքին. գ/ կատարել ագրարային պետական տեսուչի օրինական պահանջները եւ ցուցումները. դ/ հատուցել իրենց ապօրինի գործողությունների հետեւանքով պատճառված վնասները՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով։

ԳԼՈՒԽ 5

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐ

Հոդված 13. Միջազգային պայմանագրերը Եթե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեսված է սույն օրենքով, ապա կիրառվում են պայմանագրի նորմերը։

ԳԼՈՒԽ 6

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԴՐՈՒՅԹ

Հոդված 14. Օրենքի ուժի մեջ մտնելը  Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ  ՆԱԽԱԳԱՀ՝  Ա. ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ  11.12.04 ՀՕ-142

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ Ընդունվել է 24.11.2004 Սույն օրենքը սահմանում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում ագրարային պետական տեսչությունների գործունեության իրավական, տնտեսական եւ կազմակերպական ապահովման հիմունքները, կարգավորում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում գործող ձեռնարկությունների, հիմնարկների եւ կազմակերպությունների, անհատ ձեռներեցների /այսուհետեւ՝ տնտեսավարող սուբյեկտներ/, ինչպես նաեւ քաղաքացիների ու ագրարային պետական տեսչությունների փոխհարաբերությունները։ ԳԼՈՒԽ 1 ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ […]


ՏՈՀՄԱՅԻՆ ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Նախագիծ

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՕՐԵՆՔԸ

ՏՈՀՄԱՅԻՆ ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Սույն օրենքը կարգավորում է անասնաբուծության ինտենսիվացման, տոհմանյութի ստացման, գյուղատնտեսական կենդանիների նոր ցեղերի ստեղծման, վերարտադրության, օգտագործման, անհետացման վտանգի տակ գտնվող ցեղերի պահպանման հետ կապված հարաբերությունները։

Գ Լ ՈՒ Խ 1

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 1. Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները

Սույն օրենքում օգտագործվում են հետևյալ հիմնական հասկացությունները`

տոհմային անասնաբուծություն` սելեկցիայի նպատակով տոհմային կենդանիների բուծում, տոհմանյութի արտադրություն և օգտագործում.

տոհմանոյւթ` տոհմային կենդանի, սերմնահեղուկ (սպերմա), սաղմ, ձվաբջիջ, ձու, մեղվի մայրապտուկ, ձկնկիթ.

տոհմային կենդանի` փաստաթղթով ծագումը վավերացված, վերարտադրության համար օգտագործվող և սահմանված կարգով որևէ ցեղի բարձրարժեք գյուղատնտեսական կենդանի.

տոհմային արժեք` տոհմային կենդանու գենետիկական ներուժի մակարդակը և դրա ազդեցությունը սերնդի տնտեսական օգտակար հատկությունների վրա.

բոնիտավորում` հետագա օգտագործման նպատակով գյուղատնտեսական կենդանիների տոհմային և մթերատու հատկությունների, ինչպես նաև տոհմանյութի գնահատում և դասակարգում.

հավաստագիր (վկայական)` տոհմային կենդանու ծագումը, մթերատվությունը և այլ որակական ցուցանիշները, ինչպես նաև սաղմի կամ սերմնահեղուկի որակը հավաստիացնող փաստաթուղթ.

նշադրում` տոհմային կենդանու նշադրում, հաշվեպիտակի ամրացում, դաջում, խարանում, որոնք ապահովում են տոհմային կենդանու ճշգրիտ զանազանումը և հաշվառումը.

տոհմային գրանցում` տոհմային արժեք ներկայացնող կենդանիների, նախիրների, հոտերի, երամակների և գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղերի ու նրանց խմբերի տոհմային կարգավիճակի ամրագրում.

տոհմային անասնաբուծությամբ զբաղվող անձ` սելեկցիոն նպատակով տոհմային կենդանիների բուծում և տոհմանյւոթ արտադող ու օգտագործող , ինչպես նաև տոհմային անասնաբուծության բնագավառում տոհմային ծառայություն մատուցող իրավաբանական և ֆիզիկական անձ.

տոհմային կենդանիների մթերատվություն` տոհմային կենդանիների տնտեսական օգտակար հատկությունների և նրանցից ստացվող արտադրանքի քանակական ու որակական ցուցանիշների ամբողջություն.

մաքրացեղ բուծում` միևնույն ցեղին պատկանող կենդանիների բուծում` այդ ցեղին յուրահատուկ հատկությունների կայունացման նպատակով.

տրամախաչում` տարբեր ցեղերի պատկանող կենդանիների զուգավորում.

տոհմային կենդանիների պետական գրանցում` տոհմային կենդանիների ծագման, անհատական մթերատու հատկանիշների, սերնդի որակի տվյալների գրանցում` «պետական տոհմային գրքում»

տոհմային կենդանիների պետական տոհմային գիրք` որևէ ցեղի բարձր մթերատու տոհմային կենդանիների կամ հոտերի, նախիրների և երամակների տվյալների հավաքածու.

գենոֆոնդային փոքրաթիվ ցեղ` գենետիկասելեկցիոն առանձնահատկություններով օժտված հազվադեպ հանդիպող և անհետացման վտանգի տակ գտնվող որևէ ցեղի կենդանիների խումբ։

Հոդված 2. Տոհմային անասնաբուծության ոլորտի գործունեության հիմնական սկզբունքները

Տոհմային անասնաբուծության ոլորտում գործունեությունը հիմնվում է հետևյալ հիմնական սկզբունքների վրա`

ա) գյուղատնտեսական կենդանիների և թռչունների ցեղերի կատարելագործում, արհեստական սերմնավորման կիրառում, նախիրների, հոտերի, երամակների վերարտադրության ապահովում.

բ) գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղերի և ցեղախմբերի գենոֆոնդի պահպանում ու հարստացում։

Հոդված 3. Տոհմային անասնաբուծությունը կարգավորող օրենսդրությունը

ԼՂ Հանրապետությունում տոհմային անասնաբուծության բնագավառի հարաբերությունները կարգավորում են սույն օրենքով և իրավական այլ ակտերով։

Գ Լ ՈՒ Խ 2

ՏՈՀՄԱՅԻՆ ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

Հոդված 4. Լեռնային Ղարաբաղի կառավարության իրավասությունները

Լեռնային Ղարաբաղի տոհմային անասնաբուծության օրենսդրական պահանջների իրականացման բնագավառում ԼՂ Հանրապետության կառավորթյան (այսուհետև` կառավարություն) իրավասություններն են`

ա) գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղերի կատարելագործման, շրջանացման, օգտագործման, անհետացման վտանգի տակ գտնվող ցեղերի գենոֆոնդի պահպանության պետական ծրագրերի հաստատումը.

բ) տոհմանյութի հավաստագրման կարգի սահմանումը.

գ) տոհմանյութի արտադրության և օգտագործման կարգի սահմանումը.

դ) տոհմանյութի ներկրման և արտահանման կարգի հաստատումը.

ե) պետական տոհմային գրքերի, ինչպես նաև տոհմային կենդանիների, նախիրների, հոտերի ու երամակների կադաստրի վարման կանոնակարգումը.

զ) տոհմային անասնաբուծության դիտարկումների (մոնիտորինգի) կազմակերպման և իրականացման կարգի սահմանումը.

է) տոհմային անասնաբուծության զարգացման տնտեսական խթանումը.

ը) տոհմային անասնաբուծության բնագավառում միջազգային համագործակցության իրականացումը

թ) տոհմային կենդանիների բոնիտավորման և նրանց ըստ սերնդի որակի գնահատման պայմանների հաստատումը.

ժ) օրենքով սահմանված այլ լիազորությունների իրականացումը։

Հոդված 5. Կառավարության լիազորած պետական մարմնի իրավասությունները

Լեռնային Ղարաբաղի տոհմային անասնաբուծության օրենսդրական պահանջների իրականացման նպատակով կառավարության լիազորած պետական մարմնի իրավասություններն են`

ա) գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղերի կատարելագործման, շրջանացման, օգտագործման և անհետացման վտանգի տակ գտնվող ցեղերի գենոֆոնդի պահպանության ծրագրերի և տոհմային անասնաբուծության զարգացման այլ միջոցառումների մշակումը և իրականացումը.

բ) տոհմային անասնաբուծության համակարգված դիտարկումների (մոնիտորինգի) և գիտատեխնիկական խնդիրների լուծման կազմակերպումը և իրականացումը.

գ) տոհմանյութի ճանաչման համար անհրաժեշտ տոհմային, մթերատու և այլ ցուցանիշների ու դրանց հաշվառման պայմանների և կարգի հաստատումը.

դ) տոհմային անասնաբուծության գործունեությամբ զբաղվելու լիցենզիայի տրամադրումը.

ե) տոհմային անասնաբուծության գործունեության լիցենզիայի պահանջների և պայմանների կատարման հսկողության իրականացումը.

զ) տոհմային կենդանիների, նախիրների, հոտերի, երամակների կադաստրի և տոհմային գրքերի վարման կարգի կազմակերպումը.

է) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված այլ իրավասություններ։

Հոդված 6. Տոհմային անասնաբուծության գործունեության լիցենզավորմանը ներկայացվող պահանջները

1.Տոհմային անասնաբուծության գործունեության լիցենզավորման կարգը և դրա գործունեության իրականացման համար տրվող լիցենզիայի ձևը հաստատում է կառավարությունը։

2. Իրավաբանական անձ հանդիսացող հայտատուները լիցենզավորող մարմին են ներկայացնում`

ա) լիցենզիա ստանալու մասին հայտը, նշելով`

իրավաբանական անձի անվանումը և կազմակերպական-իրավական ձևը, գտնվելու և գործունեության իրականացման վայրերը,

լիցենզավորման ենթակա գործունեության տեսակը.

բ) հայտին կցվում են`

կանոնադրության պատճեները

պետական գրանցման վկայականի պատճենը

լիցենզիա ստանալու համար պետական տուրքի վճարման անդորրագիրը,

տվյալներ կազմակերպությունում ընդգրկված մասնագետների մասին (այդ թվում նրանց բարձրագույն մասնագիտական կրթությունը հաստատող փաստաթղթերի պատճեները),

առկա անասնագլխաքանակի տոհմային ծագումը հաստատող փաստաթղթերի պատճենները,

տարածքային անասնաբուժական ծառայության կողմից տեղեկանք` առկա գլխաքանակը սահմանված կարգով ախտորոշիչ հետազոտությունների և հակահամաճարակային պատվաստումների ենթարկված լինելու մասին։

3. Ֆիզիկական անձ (անհատ ձեռնարկատեր) հանդիսացող հայտատուները լիցենզավորող մարմին են ներկայացնում`

ա) լիցենզիա ստանալու մասին հայտը, նշելով`

ֆիզիկական անձի անունը, ազգանումը, բնակության և գործունեության իրականացման վայրերը.

լիցենզավորման ենթակա գործունեության տեսակը,

բ) հայտին կցվում են

հարկ վճարողի հաշվառման համարի պատճենը (անհատ ձեռնարկատերերի համար),

լիցենզիա ստանալու համար պետական տուրքի վճարման անդորրագիրը,

անձի բարձրագույն մասնագիտական կրթությունը հաստատող փաստաթղթի պատճենը

առկա անասնագլխաքանակի տոհմային ծագումը հաստատող փաստաթղթերի պատճեները

տարածքային անասնաբուժական ծառայության կողմից տեղեկանք` առկա գլխաքանակը սահմանված կարգով ախտորոշիչ հետազոտությունների և հակահամաճարակային պատվաստումների ենթարկված լինելու մասին։

4. Լիցենզավորված իրավաբանական անձի կողմից իրականացվող աշխատանքներում համապատասխան մասնագետի բացակայության դեպքում իրավաբանական անձին տրված լիցենզիան համարվում է կասեցված։

5. Լիցենզավորված գործունեության իրականացման ժամանակ պահպանվում են օրենքով և այլ իրավական ակտերով նախատեսված տեխնիակական պահանջներն ու սանիտարահամաճարակային անվտանգության, հակահրդեհային նորմերն ու կանոնները։

6. Լիցենզիա տալու համար գանձվում է պետական տուրք` «Պետական տուրքի մասին» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով և չափով։

Հոդված 7. Տոհմային անասնաբուծության զարգացման խթանումը

Տոհմային անասնաբուծության արդյունավետությունը բարձրացնելու և նրա շարունակական գործընթացն ապահովելու նպատակով պետությունը կիրառում է տնտեսական խթանման միջոցառումներ` Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական բյուջեի և օրենքով չարգելված այլ միջոցների հաշվին։

Գ Լ ՈՒ Խ 3

ՏՈՀՄԱՆՅՈՒԹԻ ՃԱՆԱՉԵԼԸ ԵՎ ՆՐԱ ԲՈՆԻՏԱՎՈՐՈՒՄԸ

Հոդված 8. Ցեղի վերարտադրության նպատակով տոհմային կենդանու օգտագործման պայմանները

Ցեղի վերարտադրության նպատակով տոհմային կենդանին օգտագործվում է, եթե օժտված է բարձր տոհմամթերատու հատկություններով, նշադրված է, գրանցված և ունի տոհմային վկայական։

Հոդված 9. Տոհմային կենդանիների բոնիտավորումը

Տոհմային կենդանիների բոնիտավորում անցկացվում է ամեն տարի բոլոր այն կազմակերպություններում, որոնք արտադրում են տոհմանյութ։

Հոդված 10. Տոհմային կենդանիների գնահատումը

Ցեղի վերարտադրության համար ընտրված տոհմային արու և էգ կենդանիները ենթակա են հետազոտման ու գնահատման` ըստ սերնդի որակի և մթերատվության։

Տոհմային կենդանիների մթերատվությունը անցկացվում է այն տոհմային նախիրներում, հոտերում և երամակներում, որտեղ առկա է գյուղատնտեսական կենդանիների մթերատվության բարձր մակարդակ։

Տոհմային կենդանիները գնահատվում և հետազոտվում են կառավարության սահմանված կարգով։

Գ Լ ՈՒ Խ 4

ՍՈՒՅՆ ՕՐԵՆՔՈՎ ԿԱՐԳԱՎՈՐՎՈՂ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ ԾԱԳԱԾ ՎԵՃԵՐԻ ԼՈՒԾՈՒՄԸ

Հոդված 11. Սույն օրենքի պահանջները խախտելը

Սույն օրենքի պահանջների խախտելը կամ ոչ պատշաճ կատարելն առաջացնում է պատասխանատվություն Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով։

Հոդված 12. Տոհմային անասնաբուծության մեջ հայրենական և արտասահմանյան գենոֆոնդերի օգտագործման ընթացքում ծագած վեճերի լուծումը

Տոհմային անասնաբուծության մեջ հայրենական և արտասահմանյան գենոֆոնդերի օգտագործման ընթացքում տոհմային անասնաբուծական սուբյեկտների միջև ծագած վեճերը լուծվում են փոխադարձ համաձայնությամբ կամ դատական կարգով, եթե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով այլ բան չի նախատեսված։

Գ Լ ՈՒ Խ 5

ՏՈՀՄԱՅԻՆ ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻՀԱՆԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հոդված 13. Տոհմային անասնաբուծության բնագավառում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային համագործակցությունը

Տոհմային անասնաբուծության բնագավառում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային համագործակցությունն իրականացվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օրենսդրությամբ և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով։

Գ Լ ՈՒ Խ 6

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԴՐՈՒՅԹ

Հոդված 14. Օրենքի ուժի մեջ մտնելը

Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող տասներորդ օրվանից։

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության

Նախագահ Ա.Ղուկասյան

Նախագիծ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ ՏՈՀՄԱՅԻՆ ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ Սույն օրենքը կարգավորում է անասնաբուծության ինտենսիվացման, տոհմանյութի ստացման, գյուղատնտեսական կենդանիների նոր ցեղերի ստեղծման, վերարտադրության, օգտագործման, անհետացման վտանգի տակ գտնվող ցեղերի պահպանման հետ կապված հարաբերությունները։ Գ Լ ՈՒ Խ 1 ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ Հոդված 1. Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները Սույն օրենքում օգտագործվում են հետևյալ հիմնական հասկացությունները` տոհմային անասնաբուծություն` սելեկցիայի […]


Թափուր աշխատատեղեր

Հ Ա Յ Տ Ա Ր Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակազմը հայտարարում է մրցույթ՝ աշխատակազմի հետևյալ թափուր պաշտոնը զբաղեցնելու համար:

Ֆինանսատնտեսագիտական և հաշվապահական հաշվառման վարչության հաշվապահական հաշվառման բաժնի

առաջատար մասնագետ (ծածկագիր՝ 15-3.2-2)

Մրցույթը կկայանա 30.06.2023թ. ժամը 11.00-ին:

Դիմումները պետք է ներկայացվեն սույն հայտարարության հրապարակումից հետո 15 օրվա ընթացքում:

Մրցույթին մասնակցել ցանկացող ԱՀ քաղաքացիները լրացուցիչ տեղեկություններ ստանալու, ինչպես նաև պաշտոնի անձնագրին և հարցաշարին ծանոթանալու համար կարող են դիմել ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակազմի ընդհանուր բաժին (հեռ. 047 94-09-49):

Մրցույթը կկայանա ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակազմում (հասցե՝ ք.Ստեփանակերտ, Թումանյան 115):

30.05.2023թ.

Հ Ա Յ Տ Ա Ր Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակազմը հայտարարում է մրցույթ՝ աշխատակազմի հետևյալ թափուր պաշտոնը զբաղեցնելու համար: Ֆինանսատնտեսագիտական և հաշվապահական հաշվառման վարչության հաշվապահական հաշվառման բաժնի առաջատար մասնագետ (ծածկագիր՝ 15-3.2-2) Մրցույթը կկայանա 30.06.2023թ. ժամը 11.00-ին: Դիմումները պետք է ներկայացվեն սույն հայտարարության հրապարակումից հետո 15 օրվա ընթացքում: […]


Նախարարի տեղակալ

<img decoding="async" loading="lazy" class=" wp-image-22709 alignleft" src="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/F13F510B-BDA1-4540-88A8-40792BE75D1A.jpeg" alt="" width="395" height="435" srcset="http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/F13F510B-BDA1-4540-88A8-40792BE75D1A.jpeg 828w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/F13F510B-BDA1-4540-88A8-40792BE75D1A-272x300.jpeg 272w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/F13F510B-BDA1-4540-88A8-40792BE75D1A-768x847.jpeg 768w, http://minagro.nkr.am/wp-content/uploads/F13F510B-BDA1-4540-88A8-40792BE75D1A-172x190.jpeg 172w" sizes="(max-width: 395px) 100vw, 395px" />

ՏԻԳՐԱՆ

ՎԼԱԴԻՄԻՐԻ

ԱՌՍՏԱՄՅԱՆ

ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարի առաջին տեղակալ

Պաշտոնը ստանձնել է

22.01.2014թ.

Տարեթիվ, ամսաթիվ, ծննդավայր

1965թ., 25 փետրվարի, գ.Ներքին Սզնեք (ԼՂՀ Ասկերանի շրջան)

__________________________________________________________________________________

Կրթություն

1972-1982թ.թ. սովորել է Կարմիր գյուղի միջնակարգ դպրոցում:

1982-87թ.թ. սովորել և ավարտել է Կիրովաբադի` Ադրբեջանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի անասնաբուժական ֆակուլտետը` ստանալով անասնաբույժի որակավորում:

Աշխատանքային գործունեություն

1987-88թ.թ. աշխատել է Ասկերանի շրջանի Կարմիր գյուղի “Կոմունիզմ” կոլտնտեսությունում, որպես գլխավոր անասնաբույժ:

1988թ. աշխատանքի է անցել Ն. Սզնեքի “Մյասնիկյանի անվան” կոլտնտեսությունում,  որպես գլխավոր անասնաբույժ:

1990թ. տեղափոխման կարգով աշխատանքի է անցել Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի ագրոարդում, որպես անասնաբույժ-համաճարակաբան:

1993թ. շարունակել է աշխատանքը ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարությունում, որպես առաջատար անասնաբույժ:

1998թ.՝ Նախարարության գլխավոր անասնաբույժ:

1999թ.՝ ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնաբուժական և անասնապահական պետական տեսչության պետ:

2014թ. հունվարի 22-ին նշանակվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ:

2022թ. մարտի 16-ին նշանակվել է ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարի առաջին տեղակալ:

2022թ. նոյեմբերի 23-ին նշանակվել է ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարի պարտականությունների ժամանակավոր պաշտոնակատար:

Այլ տվյալներ

1991թ. անդամագրվել է արցախյան ինքնապաշտպանական ուժերին:

1992թ. հունվարի 26-ին վիրավորվել է Քարին տակի պաշտպանության ժամանակ: Ապաքինվելուց հետո շարունակել է ծառայությունը ինքնապաշտպանության ուժերի շարքերում:

2004թ. ԼՂՀ Նախագահի թիվ 114 հրամանագրով պարգևատրվել է ” Շուշիի ազատագրման համար” մեդալով:

2013թ. ԼՂՀ Նախագահի 88-Ա հրամանագրով արժանացել է “Երախտագիտություն” մեդալին:

2019 թ. հոկտեմբերի 14-ին ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարի N242 հրամանով պարգևատրվել է գյուղատնտեսության նախարարության “Գյուղատնտեսական նվաճումների համար” ոսկե մեդալով:

Կուսակցական պատկանելություն

«Ազատ Հայրենիք» կուսակցության անդամ է:

Անձնական տվյալներ

Ամուսնացած է, ունի երկու տղա:

Հեռ.`  (+374 47) 94-34-05

Էլ.փոստ՝ t.arstamyan@minagro.nkr.am

ՏԻԳՐԱՆ ՎԼԱԴԻՄԻՐԻ ԱՌՍՏԱՄՅԱՆ ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարի առաջին տեղակալ Պաշտոնը ստանձնել է 22.01.2014թ. Տարեթիվ, ամսաթիվ, ծննդավայր 1965թ., 25 փետրվարի, գ.Ներքին Սզնեք (ԼՂՀ Ասկերանի շրջան) __________________________________________________________________________________   Կրթություն 1972-1982թ.թ. սովորել է Կարմիր գյուղի միջնակարգ դպրոցում: 1982-87թ.թ. սովորել և ավարտել է Կիրովաբադի` Ադրբեջանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի անասնաբուժական ֆակուլտետը` ստանալով անասնաբույժի որակավորում:   Աշխատանքային գործունեություն 1987-88թ.թ. աշխատել է Ասկերանի շրջանի […]


Կատարված աշխատանքներ


Արտաքին կապեր


Համագործակցություն CARD AgroService ընկերության հետ

ՓՈԽԸՄԲՌՆՄԱՆ  ՀՈՒՇԱԳԻՐ

GARD AgroService   ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ  ՀԵՏ

       Անցյալ տարվա դեկտեմբերին ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարության և համաշխարհային Ճանաչում ունեցող CARD AgroService կազմակերպության միջև ստորագրվեց  փոխըմբռնման հուշագիր, որը լուրջ խթան կհանդիսանա թե՜ Լեռնային Ղարաբաղի, և թե՜ Հայաստանի հանրապետությունների ժողովրդական տնտեսության զարգացման գործում:

Փոխըմբռման հուշագրի առանցքային հիմնադրույթը գյուղատնտեսության զարգացման, գյուղատնտեսական ծառայությունների մատուցման ոլորտում համագործակցության լայն շրջանակներ ունենալն է:

CARD AgroService ընկերությունը հիմնադրվել է Ագորբիզնեսի և գյուղի զարգացման կենտրոն հիմնադրամի կողմից 2006 թվականին, որպես փակ բաժնետիրական ընկերությունը, որը զբաղվում է գյուղատնտեսական ապրանքների վաճառքով, ապահովում է տեխնիկական աջակցություն և խորհրդատվական ծառայություններ գյուղատնտեսական արտադրության բոլոր ոլորտներում:

CARD AgroService ընկերությունը համաշխարհային ճանաչում ունեցող կազմակերպությունների հետ համագործակցության արդյունքում Հայաստան է ներկրում բարձրորակ ու առաջատար գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաներ և ապրանքներ:

      Ընկերությունը փոքր և միջին ձեռնարկություններին աջակցություն է  տրամադրում իր մասնագետների միջոցով և, այսպիսով, նպաստում տնտեսության բարելավմանը:

      Աջակցում է ֆերմերներին սննդի արտադրության և շուկայավարման գործընթացում` նպաստելով այդ և նմանատիպ արտադրանքների միջոցով եկամուտների աճին և աշխատատեղերի ստեղծմանը գյուղական բնակչության կենսակերպի կայուն զարգացման համար:

        CARD AgroService  ընկերության գլխավոր խնդիրն է նպաստել և Լեռնային Ղարաբաղի գյուղատնտեսության զարգացմանը` փոքր և միջին ձեռնարկություններին, փոքր ֆերմերներին և ֆերմերային կոպերատիվներին, ինչպես նաև պետական նախաձեռնություններին նպատակային ու արդյունավետ աջակցություն ապահովելու  միջոցով: Ընկերությունը նպատակ ունի աջակցել տեղական արտադրողներին բարելավելու տեխնոլոգիաները և տեխնիկական օժանդակ հնարավորությունները:

ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարությունն ընդունելով, որ CARD AgroService ընկերությունը կարևորագույն դեր է խաղում գյուղատնտեսության և սննդարտադրության ոլորտում, պատրաստ է օժանդակելու այդ   ընկերությանը ԼՂՀ-ում դառնալու ինքնակայուն, խորհրդատվական կազմակերպություն` հոգալու գյուղատնտեսության և ագրոբիզնեսի հատվածի  կարիքները, ըստ հավուր պատշաճի:

ԼՂՀ գյուղնախարարությունը պատրաստակամ է աջակցելու տնտեսության և մասնավոր հատվածի զարգացմանը ընդհանրապես, և անհատ ֆերմերներին, ինչպես նաև փոքր և միջին ձեռնարկություններին գյուղատնտեսության և սննդանվտանգության ոլորտում` մասնավորապես: 2012 թվականից սկսած երկու կազմակերպությունները պատրաստ են աջակցելու փոքր և միջին ձեռնարկություններին:

ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարությունը պատրաստ է .

իր ներկայացուցիչների, առանձնացված ստորաբաժանումների և մարզային ներկայացուցիչների միջոցով ապահովել նախարարության ակտիվ մասնակցությունը և աջակցությունը CARD AgroService ընկերության գործունեությանը:

իր ներկայացուցիչների միջոցով մասնակցել CARD AgroService ընկերության կողմից իրականացվող դասընթացներին, աջակցել ֆերմերների և մասնագետների համար իրականացվող վերապատրաստման դասընթացների կազմակերպմանը:

ապահովել նախարարության և նրա առանձնացված ստորաբաժանումների ներկայացուցիչների մասնակցությունը Հայաստանում  և արտերկրում կազմակերպվող ուսումնական և կրթական շրջայցերին:

ապահովել մասնակցություն ԼՂՀ-ի գյուղատնտեսության զարգացման համար ներկրվող տեխնիկայի, նոր ցեղատեսակների, սերմերի ու սերմնահեղուկի ներկրման համար նախատեսվող աշխատանքներին:

1.         Համագործակցության խնդիրները

CARD AgroService ընկերության գլխավոր խնդիրն է նպաստել Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի գյուղատնտեսության զարգացմանը` փոքր և միջին ձեռնարկություններին, փոքր ֆերմերներին և ֆերմերային կոոպերատիվներին, ինչպես նաև պետական նախաձեռնություններին նպատակային ու արդյունավետ աջակցություն ապահովելու միջոցով: Նպաստել գյուղատնտեսական արտադրանքի ու սննդարդյունաբերության բարելավմանը տեղական և միջազգային շուկայի պահանջներին համապատասխան: Աջակցել տեղական արտադրողներին բարելավելու տեխնոլոգիաները և տեխնիկական օժանդակ հնարավորությունները:

ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարությունն ընդունում է, որ CARD AgroService ընկերությունը կարևորագույն դեր է խաղում գյուղատնտեսության և սննդարտադրության ոլորտում: ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարությունը պատրաստ է օժանդակելու CARD AgroService ընկերությանը ԼՂՀ-ում դառնալու ինքնակայուն, խորհրդատվական կազմակերպություն` հոգալու գյուղատնտեսության և ագրոբիզնեսի հատվածի կարիքները ըստ հավուր պատշաճի:

2.         Համագործակցության շրջականները

CARD AgroService ընկերությունն իր գործունեությունը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում սկսել է դեռևս 2009 թվականից ԼՂՀ-ի կառավարության անմիջական աջակցության շնորհիվ: Այդ գործունեությունը հիմանկանում սահմանափակվել է տեխնիկայի և բաձր կաթնատվությամբ անասունների ներկրման շրջանակներում: Սույն հուշագրով կողմերը պատրաստակամություն են հայտնում ընդլայնել համատեղ գործողությունների շրջանակը ԼՂՀ-ի գյուղական համայնքների զարգացմանն աջակցելու համար.

      անասնապահական և այգեգործական նոր մեթոդներ

      նոր ցեղատեսակների և սերմերի ներկրում

      արհեստական սերմնավորում և կենդանիների բուծում

      ֆերմերների ու անասնաբույժների կարողությունների ու հմտությունների զարգացում

      կթի նոր տեխնոլոգիաներ

      կաթնամթերքի արտադրություն տեխնոլոգիաների ներդրում

      ջերմոցային տնտեսությունների վարում և կառավարում

      տեխնիկայի ներմուծում և տեխնիկական աջակցություն

   գինեգործության ու պանրագործության վերաբերյալ վերապատրաստումներ

    շուկայավարման վերաբերյալ վերապատրաստումներ

 սննդանվտանգության և սննդապահովության վերաբերյալ վերապատրաստումներ և տեխնիկական աջակցություն

       < ՎՎՀԿԿ (HACCP) համակարգի ներդրում>

կենդանիների առողջությանն ուղղված վերապատրաստումներ և   աշխատանքներ

  ուսումնական և կրթական շրջայցեր Հայաստանում և արտերկրում, և այլն:

Կնքված հուշագրով երկուստեք պատրաստակամություն է հայտնվում ընդլայնել համատեղ գործողությունների շրջանակը  ԼՂՀ-ի գյուղական համայնքների զարգացմանն աջակցելու և գյուղատնտեսության բոլոր ոլորտներում առաջընթաց ապահովելու համար:

ՓՈԽԸՄԲՌՆՄԱՆ  ՀՈՒՇԱԳԻՐ GARD AgroService   ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ  ՀԵՏ        Անցյալ տարվա դեկտեմբերին ԼՂՀ գյուղատնտեսության նախարարության և համաշխարհային Ճանաչում ունեցող CARD AgroService կազմակերպության միջև ստորագրվեց  փոխըմբռնման հուշագիր, որը լուրջ խթան կհանդիսանա թե՜ Լեռնային Ղարաբաղի, և թե՜ Հայաստանի հանրապետությունների ժողովրդական տնտեսության զարգացման գործում: Փոխըմբռման հուշագրի առանցքային հիմնադրույթը գյուղատնտեսության զարգացման, գյուղատնտեսական ծառայությունների մատուցման ոլորտում համագործակցության լայն շրջանակներ […]


Համագործակցություն


Մշակաբույսերի մշակության տեխնոլոգիա

Կտավատի մշակության տեխնոլոգիան

 Եգիպտացորենի մշակության տեխնոլոգիան

 Արևածաղկի մշակության տեխնոլոգիան

 Հնդկացորենի մշակության տեխնոլոգիան

 Վարունգի մշակության տեխնոլոգիան


Մասնագիտական խորհրդատվություն